«Η αναπαράσταση του Άλλου σε εικονογραφημένα κείμενα παιδικής λογοτεχνίας»

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Η αναπαράσταση του Άλλου σε εικονογραφημένα κείμενα παιδικής λογοτεχνίας»"

Transcript

1 Διατµηµατικό Διαπανεπιστηµιακό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τµήµα Επιστηµών της Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία του Δηµοκρίτειου Πανεπιστήµιου Θράκης Τοµέας Ψυχολογίας Τµήµατος Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής - Ψυχολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστηµίου Αθηνών Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής και του Εκπαιδευτικού Σχεδιασµού του Πανεπιστηµίου Αιγαίου «Κοινωνικο-πολιτισµική εκπαίδευση και κατάρτιση εµψυχωτών» Κατεύθυνση Β - Ενισχυτική προσχολική εκπαίδευση Διπλωματική εργασία της: Τσεσμετζόγλου Ελένης, M-7 «Η αναπαράσταση του Άλλου σε εικονογραφημένα κείμενα παιδικής λογοτεχνίας» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Οικονομίδου Αναστασία Τριµελής εξεταστική επιτροπή: 1. Κουφάκη Παρασκευή 2. Οικονομίδου Αναστασία 3. Ρεκαλίδου Γαλήνη Αλεξανδρούπολη 2007

2 Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την επιβλέπουσα της εργασίας Επίκουρο Καθηγήτρια κ. Οικονομίδου Αναστασία που δέχτηκε να επιβλέψει την εργασία αυτή, καθώς και για την πολύτιμη βοήθεια που μου παρείχε, χωρίς την οποία η εργασία αυτή δεν θα μπορούσε να εκπληρωθεί. Ένα μεγάλο ευχαριστώ οφείλω, επίσης, στους γονείς μου, Πέτρο και Θεοπούλα, και τους φίλους μου Άλκη, Χρήστο, Κική, Βίκυ και Αλεξάνδρα που με στήριξαν ηθικά σε αυτή μου την προσπάθεια και αποτελέσαν πηγή έμπνευσης για την ολοκλήρωση της εργασίας μου. i

3 «Τι σόι πουλί είσαι εσύ που δεν ξέρεις να τραγουδάς;» τιτίβισε το πουλί. «Τι σόι πουλί είσαι εσύ που δεν ξέρεις να κολυμπάς;» του απάντησε η πάπια. Σεργκέι Προκόφιεβ, Ο Πέτρος κι ο Λύκος ii

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 1 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ... 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ A ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΟΥ ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ «ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ» Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ B ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΕΣ ΜΙΚΡΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΒΑΣΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ.. 19 ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ I. ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΗΡΩΙΚΗ ΠΡΑΞΗ II. Ο ΑΛΛΟΣ ΩΣ ΦΟΡΕΑΣ ΕΝΟΣ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΥ ΧΑΡΙΣΜΑΤΟΣ III. ΑΦΟΜΟΙΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ Α) Ο άλλος επιδιώκει την αφομοίωση, αλλά στο τέλος συνειδητοποιεί την αξία της προσωπικής του ταυτότητας Β) Ο άλλος επιδιώκει την αφομοίωση χωρίς να αναιρεί την άρνηση της ταυτότητάς του33 IV. Η ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΩΣ ΧΑΡΙΣΜΑ V. ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΣΤΗΝ ΑΦΟΜΟΙΩΣΗ VΙ. ΙΣΟΔΥΝΑΜΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ VIΙ. ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΠΕΡΙΛΗΨΗ SUMMARY ΒIBΛΙΟΓΡΑΦΙΑ iii

5 iv

6 ΠΡΟΛΟΓΟΣ «Το θέμα της πολιτιστικής ταυτότητας υπό το πρίσμα μιας παγκόσμιας κοινότητας, η οποία μάλιστα οραματίζεται να συνδέσει τους διαφορετικούς πολιτισμούς, η έμφαση στην πολιτισμική διαφορετικότητα, όπως αναφύεται μέσα από την πολιτισμική συνύπαρξη των κρατών, γίνεται το ζητούμενο από διεθνείς-διακρατικούς οργανισμούς» 1. Τα τελευταία χρόνια οι εκδηλώσεις εθνοκεντρισμού, εθνικισμού, ρατσισμού και ξενοφοβίας έχουν πάρει διαστάσεις τις οποίες η εκπαίδευση δεν μπορεί να αγνοήσει. Η ετερογένεια των σημερινών κοινωνιών είναι κάτι παραπάνω από υπαρκτή και απαιτεί συστηματική επανεξέταση των ιδεολογικών μας προσεγγίσεων και των μεθόδων διδασκαλίας 2. H έννοια της διαφορετικότητας συναντάται σε ποικίλες μορφές: διαφορετικός ως προς την κοινωνική τάξη, την πολιτισμική προέλευση, το θρήσκευμα, τη γλώσσα, το φύλο, το χρώμα του δέρματος, τη σχολική επίδοση, τις σωματικές ικανότητες, τις σεξουαλικές επιλογές 3. Η αδυναμία του ανθρώπινου νου να διαχειριστεί τον πλούτο και τη διαφορετικότητα του κοινωνικού περιβάλλοντος οδηγεί στη δημιουργία στερεοτύπων και προκαταλήψεων, τα οποία δεν αφορούν μόνο τους ενήλικες αλλά και τα παιδιά. Ειδικότερα, τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις φαίνεται ότι μαθαίνονται και αναπτύσσονται σε πολύ μικρή ηλικία, πριν ακόμη το παιδί αποκτήσει ιδέα για την ομάδα στην οποία αναφέρονται. Ήδη από 3 ετών τα παιδιά σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες έχουν συνείδηση της κοινωνικής δομής της κοινότητάς τους και αντιλαμβάνονται τις σχέσεις εξουσίας μεταξύ πλειονότητας και μειονότητας 4. Αν, όμως, το εκπαιδευτικό σύστημα διαχειριστεί από νωρίς στην παιδική ηλικία την έννοια του διαφορετικού, κατά συνέπεια και των προκαταλήψεων, θα μπορέσει να συμβάλει στη δημιουργία ενός λιγότερου διχαστικού κόσμου. Επομένως, το σχολείο καλείται να αναπτύξει εκπαιδευτικά προγράμματα με στόχο την προσαρμογή του ατόμου στις κοινωνίες του πολιτισμικού πλουραλισμού και τη δυνατότητα επικοινωνίας με τον πολιτισμικά διαφορετικό. Η λογοτεχνία καταγράφοντας τα κοινωνικά φαινόμενα αποτελεί έναν από τους κυριότερους τόπους εγγραφής της ετερότητας και ένα από τα κυριότερα μέσα κοινωνικής ευαισθητοποίησης σε θέματα ρατσισμού και κοινωνικού αποκλεισμού. 1 Κανατσούλη Μ., Αμφίσημα της Παιδικής Λογοτεχνίας. (Ανάμεσα στην ελληνικότητα και την πολυπολιτισμικότητα), εκδ. Σύγχρονοι Ορίζοντες, Αθήνα, 2002, σ Χοντολίδου Ε., "Ξένος: ο άλλος μου εαυτός", στο Αποστολίδου, Β, Καπλάνη Β, Χοντολίδου Ε (επιμ.), Διαβάζοντας λογοτεχνία στο σχολείο: μια νέα πρόταση διδασκαλίας, Αθήνα, 2000,Τυπωθήτω, Δάρδανος, σ Derman-Sparks L., Καταπολεμώντας τις προκαταλήψεις-παιδαγωγικά εργαλεία, Κέντρο Παιδαγωγικής και Καλλιτεχνικής επιμόρφωσης Σχεδία, 2005, Αθήνα, σ.7. 4 Δραγώνα Θ., Στερεότυπα και προκαταλήψεις, στο Κλειδιά και Αντικλείδια, Αθήνα, 2004, ΥΠΕΠΘ- Πανεπιστήμιο Αθηνών,σ.27. 1

7 Η παιδική λογοτεχνία, η λογοτεχνία γενικότερα, μπορεί να δράσει καταλυτικά στην εδραίωση του σεβασμού, της εμπιστοσύνης και της αποδοχής του διαφορετικού. Πέρα από την ψυχαγωγία και τη γλωσσική καλλιέργεια που προσφέρουν τα κείμενα της παιδικής λογοτεχνίας, χαρακτηρίζονται και από ένα ιδεολογικό περιεχόμενο που αντανακλά τα κοινωνικά φαινόμενα και τις κοινωνικές συγκρούσεις κάθε εποχής. Εγγράφοντας ιδεολογίες και συνδέοντας τις ιδέες με τις εμπειρίες, η λογοτεχνία δημιουργεί ένα κατάλληλο (ιδιαίτερα για την παιδική ηλικία) πλαίσιο, για συζήτηση, ανάλυση και προβληματισμό, που μπορεί να εμποτίσει τους νεαρούς αναγνώστες με καινούριες αντιλήψεις, απαλείφοντας σταδιακά τυχόν προκαταλήψεις και στερεότυπα. Επομένως, η παιδική λογοτεχνία μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στην ευαισθητοποίηση των παιδιών- αναγνωστών γύρω από το ζήτημα του διαφορετικού και στην εξοικείωσή τους με αυτό ώστε να δημιουργηθεί στα παιδιά η κουλτούρα της ανοχής, του σεβασμού και της συνύπαρξης. Ταυτόχρονα, η λογοτεχνία βοηθά και τους εκπαιδευτικούς να σταθούν αντιμέτωποι με τους εαυτούς τους και να αναθεωρήσουν τις προκαταλήψεις που ενδεχομένως έχουν, αλλάζοντας τη στάση τους απέναντι στον διαφορετικό, με οποιαδήποτε μορφή κι αν αυτός συναντάται. Στην παρούσα εργασία, λοιπόν, θα εξετάσουμε έναν από τους παράγοντες συγκρότησης της ταυτότητας του ατόμου που είναι η λογοτεχνία και πιο συγκεκριμένα εν προκειμένω η λογοτεχνία για παιδιά- ώστε να αντιληφθούμε με ποιον τρόπο οι σημερινοί συγγραφείς για παιδιά προσεγγίζουν το θέμα της ετερότητας, πώς το παρουσιάζουν στη νέα γενιά και κατά πόσον συντάσσονται και αυτοί με τη σειρά τους στην προσπάθεια που λαμβάνει χώρα σήμερα να συμβιώσουν οι άνθρωποι, ξεπερνώντας τις επιμέρους διαφορές τους. Ειδικότερα, σκοπός της εργασίας αυτής είναι η δημιουργία ενός σχολιασμένου σώματος κειμένων παιδικής λογοτεχνίας που πραγματεύονται την αναπαράσταση του Άλλου καθώς και η ανάδειξη της παιδικής λογοτεχνίας σε σημαντικό εργαλείο για την καταπολέμηση των προκαταλήψεων και την ευαισθητοποίηση παιδιών και εκπαιδευτικών στο ζήτημα της διαφορετικότητας. Πιο συγκεκριμένα, η εργασία αποτελείται από δύο μέρη: Στο πρώτο μέρος επιχειρείται η διασάφηση ορισμένων θεωρητικών εννοιών πάνω στις οποίες στηρίζεται η ανάλυση του σώματος κειμένων που ακολουθεί και οι οποίες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες τόσο με τη λογοτεχνία γενικά, όσο και με την έννοια της διαφορετικότητας ειδικότερα. Δίνεται έμφαση αφενός στην έννοια της ιδεολογίας και του στερεότυπου και στον τρόπο που εγγράφονται σε ένα λογοτεχνικό έργο. Η ιδεολογία αποτελεί κλειδί για το «ξεκλείδωμα» των λογοτεχνικών κειμένων που μελετήσαμε, ενώ η θεώρηση των στερεοτύπων υπό το πρίσμα διαφορετικών γνωστικών αντικειμένων (λογοτεχνίας, κοινωνιολογίας, ψυχολογίας) μας επιτρέπει να συλλάβουμε και να κατανοήσουμε τη δημιουργία αρνητικών στάσεων απέναντι στο διαφορετικό. Διερευνάται, επίσης, ο ρόλος της εικονογράφησης στο μέτρο που δε διακοσμεί απλά αλλά σχολιάζει το κείμενο και ενισχύει τις ιδεολογικές του προεκτάσεις. Οι θεωρητικές έννοιες του πρώτου μέρους αποτελούν τη βάση στην οποία στηρίζεται ο σχεδιασμός των λογοτεχνικών κειμένων στο δεύτερο μέρος που έχει χαρακτήρα εφαρμοσμένο. 2

8 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ A 1.1. ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ιδεολογία και παιδική λογοτεχνία είναι δύο έννοιες άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους. Καταρχήν, όμως, πρέπει να διασαφηνίσουμε τον όρο «ιδεολογία». Πολλοί ορισμοί έχουν δοθεί για το συγκεκριμένο όρο. Σύμφωνα με το Oxford English Dictionary, ιδεολογία είναι ένα συστηματικό σχήμα ιδεών που έχει σχέση με την πολιτική ή την κοινωνία ή με τη συμπεριφορά μιας τάξης ή κοινωνικής ομάδας, με απώτερο σκοπό να δικαιολογήσει ενέργειες, ιδιαίτερα αυτές που είναι ευρύτερα αποδεκτές και υιοθετούνται από την πλειοψηφία και παραμένουν αναλλοίωτες ανεξάρτητα από τις εξελίξεις των γεγονότων 5. Επομένως, η ιδεολογία αποτελείται από το σύνολο κάποιων σταθερών αντιλήψεων που διατηρούνται ανέπαφες στο πέρασμα του χρόνου. Ο ορισμός αυτός τονίζει τη σημασία της κυρίαρχης ιδεολογίας. Σε αντίθεση με τον παραπάνω ορισμό ο Καλλέργης 6 ορίζει την ιδεολογία ως ένα σύστημα ιδεών που εκφράζει μια αντίληψη για τον κόσμο και την ιστορία μέσα από την οπτική μιας ομάδας, μιας τάξης ή μιας πολιτικής παράταξης η οποία, αν και στηρίζεται σε κάποιες εσωτερικές αρχές, διακρίνεται και για την έντονη τάση μεταβολής της κοινωνικής πραγματικότητας. Σε αντίθεση με τον ορισμό του Hollindale που αναφέρθηκε παραπάνω η ιδεολογία σε αυτή την περίπτωση εμπεριέχει και την έννοια της αλλαγής, καθώς σκοπό έχει όχι μόνο να ερμηνεύσει τον κόσμο, αλλά και να τον αλλάξει. Η ιδεολογία των κειμένων, φανερή ή όχι, με ενσυνείδητη πρόθεση ή όχι, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της συζήτησης για την παιδική λογοτεχνία. Η παιδική λογοτεχνία πέρα από τη γλωσσική και την αισθητική καλλιέργεια του παιδιού συμβάλλει στη γενικότερη αγωγή του καθώς είναι φορέας αξιών, κοινωνικών και πολιτισμικών. Mε άλλα λόγια, η παιδική λογοτεχνία συνιστά μία αξιακή και γλωσσική μορφή διαμεσολάβησης ανάμεσα στο παιδί και τον ιστορικοκοινωνικό χώρο στον οποίο αυτό αναπτύσσεται. Ειδικότερα, η σχέση λογοτεχνίας και ιδεολογίας, τέχνης και ιδεολογίας γενικότερα, είναι μια σχέση αμφίδρομη και αλληλοεξαρτώμενη. Η τέχνη, ως κοινωνικό φαινόμενο, υφίσταται αναγκαία τον αντίκτυπο των ιδεολογικών ζυμώσεων της εποχής 5 Hollindale P., Ideology and the Children s Book, Thimble Press, 2000, σ.3. 6 Καλλέργης Η., Προσεγγίσεις στην παιδική λογοτεχνία, Καστανιώτης, Αθήνα, 1995, σ

9 της και με τη σειρά της τις επηρεάζει 7. Επομένως και η παιδική λογοτεχνία δεν αποτελεί απλά ένα παράγωγο των εκάστοτε ιστορικοκοινωνικών και πολιτικών συνθηκών, αλλά με τη σειρά της επηρεάζει τις συνειδήσεις και την ιεραρχική δομή των αξιών κάθε ατόμου. Σε αυτό το σημείο δεν θα πρέπει να παραλείψουμε την αναφορά μας στη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ λογοτεχνικού κειμένου και αναγνώστη. Η σχέση αυτή είναι αμφίδρομη και διαλεκτική. «Η ιδεολογία των λογοτεχνικών κειμένων δεν είναι κάτι που μεταφέρεται στα παιδιά σαν αυτά να ήταν «κενά δοχεία υποδοχής. Είναι κάτι που ήδη κατέχουν, κάτι που έχουν αντλήσει από μια πληθώρα εμπειριών που είναι πολύ πιο ισχυρή από τη λογοτεχνία.» 8. Το κάθε παιδί- αναγνώστης ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία του, τις εμπειρίες του από τον κόσμο που το περιβάλλει και την αναγνωστική του εμπειρία, ειδικότερα, εκλαμβάνει διαφορετικά το κάθε λογοτεχνικό κείμενο. Έτσι, υπάρχουν δύο περιπτώσεις: Είτε να αφομοιώσει τις ιδεολογικές τοποθετήσεις του συγγραφέα είτε να σταθεί κριτικά απέναντι τους και να προσδώσει ένα άλλο νόημα στο κείμενο. Kατά τον Hollindale 9 ιδεολογία εγγράφεται σε κείμενα παιδικής λογοτεχνίας με τρεις τρόπους: Στην πρώτη περίπτωση είναι εντελώς ξεκάθαρες οι κοινωνικές, πολιτικές και ηθικές πεποιθήσεις του συγγραφέα και επιθυμεί έκδηλα να τις προωθήσει στα παιδιά αναγνώστες. Αυτή είναι η πιο φανερή και η πιο ευδιάκριτη όψη της ιδεολογίας των παιδικών βιβλίων. Η παρουσία της είναι συνειδητή και σκόπιμη και μέχρις ενός σημείου κατευθυνόμενη, ακόμη και όταν το μήνυμα που ο συγγραφέας θέλει να μεταδώσει είναι οικείο και συνηθισμένο. Αυτή η «επιφανειακή» κατά τον Hollindale ιδεολογία έχει ως αποτέλεσμα τα λογοτεχνικά κείμενα να χαρακτηρίζονται από έναν απροκάλυπτο διδακτισμό που δείχνει πολλές φορές να υποτιμά την κρίση και τη νοημοσύνη του αναγνωστικού κοινού. Παράλληλα, για να πετύχει το σκοπό του ο συγγραφέας, ελλοχεύει ο κίνδυνος να ξεφεύγει από τα όρια της πραγματικότητας παρουσιάζοντας γεγονότα φανταστικά και «κραυγαλέα» που ο αναγνώστης αδυνατεί να πιστέψει. Ο δεύτερος τρόπος με τον οποίο η ιδεολογία εμφανίζεται στην παιδική λογοτεχνία είναι η λεγόμενη «παθητική ιδεολογία». Είναι ευρέως αποδεκτό ότι στους συγγραφείς για παιδιά (όπως και στους συγγραφείς για ενήλικες) υπάρχουν κάποιες αξίες οι οποίες ακόμη κι αν υποβόσκουν παθητικά και δεν αποτελούν μέρος μιας συνειδητής προσπάθειας προσηλυτισμού, αποκαλύπτονται και μεταδίδονται στους αναγνώστες έμμεσα και μη συνειδητά. Η λειτουργία της ιδεολογίας σε αυτό το σημείο δεν είναι συμπτωματική ούτε ασήμαντη. Μπορεί να φαίνεται ότι αυτού του είδους η ιδεολογία μπορεί να γίνει κατανοητή μόνο από ενήλικες με κριτικές ικανότητες ωστόσο εξαιτίας του γεγονότος ότι παρουσιάζεται ως κάτι δεδομένο, αυτονόητο και κοινά αποδεκτό υπάρχει η πιθανότητα τόσο οι ενήλικες όσο και τα ίδια τα παιδιά με τη σειρά τους να τις 7 Καλλέργης Η., όπ, σ Hollindale P., Ideology and the Children s Book, Thimble Press, 2000, σ Ό.π., σ

10 εκλάβουν ως δεδομένες αξίες. Επομένως, δεν θα πρέπει να υποτιμήσουμε τη δύναμη αυτής της ασυνείδητης και εφησυχαστικής ιδεολογίας. O τρίτος τρόπος με τον οποίο η ιδεολογία εμφανίζεται σε ένα κείμενο διαφαίνεται από την ίδια τη γλώσσα του κειμένου και πιο συγκεκριμένα, από τις λέξεις, τα συστήματα κανόνων και τους κώδικες που συνιστούν ένα κείμενο. Όπως είναι γνωστό, ο βασικός σημαίνων κώδικάς μέσα από τον οποίο οργανώνεται μια κοινωνία είναι η γλώσσα, εφόσον αυτή είναι ο πιο κοινός τρόπος επικοινωνίας 10. Η Οικονομίδου 11 μεταφέροντας τα λόγια του Stephens αναφέρει χαρακτηριστικά: «Μία συγκεκριμένη χρήση της γλώσσας που στοχεύει στην κατάδειξη και διδασκαλία των τρεχουσών αξιών και αντιλήψεων είναι η σύλληψη και η αφήγηση ιστοριών. Ένα αφήγημα χωρίς ιδεολογία είναι κάτι το ασύλληπτο, διότι η ιδεολογία σχηματίζεται μέσα σε και από γλώσσα, τα νοήματα μέσα στη γλώσσα κατασκευάζονται κοινωνικά και τα αφηγήματα κατασκευάζονται από γλώσσα». Με άλλα λόγια, η γλώσσα με την οποία δομείται ένα κείμενο αποτελεί έναν ιδεολογικό μηχανισμό, καθώς έχει τη δύναμη να εκφράζει ιδέες, τις ιδέες, τις αξίες και τα πιστεύω της εκάστοτε κοινωνίας στην οποία ζει ο συγγραφέας. Έτσι, λοιπόν, ένα μεγάλο μέρος ενός βιβλίου δεν γράφεται από τον συγγραφέα, αλλά από τον κόσμο στον οποίο ζει ο συγγραφέας, καθώς αυτός είναι φορέας όχι μόνο του εαυτού του, αλλά του κόσμου που ανήκει Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΟΥ Τα στερεότυπα είναι γενικά εύκολοι τρόποι κωδικοποίησης των γνώσεων και των εμπειριών των ατόμων για γεγονότα, θεσμούς, έθνη, ανθρώπους κ.τ.λ. Τα στερεότυπα για τους ανθρώπους είναι ένας τρόπος κατηγοριοποίησης και ένταξης των μελών μιας κοινωνίας σε διάφορες υποομάδες με βάση κάποιο ιδιαίτερο και κοινό χαρακτηριστικό τους π.χ. φυλή, φύλο, θρήσκευμα, εθνικότητα, κοινωνική τάξη κ.τ.λ. Καλούνται δε στερεότυπα, επειδή μ αυτά έχουμε την τάση να αποδίδουμε με τρόπο γενικό και υπεραπλουστευτικό συμπεριφορές, ικανότητες, στάσεις, ενδιαφέροντα κ.τ.λ. σε όλα γενικά τα μέλη της κάθε υποομάδας, αγνοώντας ή παραβλέποντας τις ατομικές τους διαφορές και ιδιαιτερότητες 12. Με άλλα λόγια, τα στερεότυπα αποτελούν γνωστικές αναπαραστάσεις που αφορούν μια οποιαδήποτε κοινωνική ομάδα και τα μέλη της. Η Αμπατζοπούλου 13 αναφέρει ότι κατά τον Walter Lippmann, πρόκειται για εικόνες που είναι σχηματισμένες ήδη στα κεφάλια μας (pictures in our heads), εικόνες από δεύτερο χέρι, σταθερές και πανομοιότυπες, που διαμεσολαβούν στη σχέση μας με το πραγματικό. Στην πραγματικότητα, δηλαδή, αντιλαμβανόμαστε αυτό που ο πολιτισμός στον οποίο ανήκουμε έχει προσδιορίσει από πριν για μας. Αυτό σημαίνει, επομένως, ότι η άποψή 10 Stephens J., Langage and Ideology in Children s Fiction, Longman, 1992, σ Οικονομίδου Σ., Χίλιες και Μία Ανατροπές, Η νεοτερικότητα στη λογοτεχνία για μικρές ηλικίες, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2000, σ Μαραγκουδάκη Ε., Εκπαίδευση και διάκριση των φύλων, Οδυσσέας, 1995,σ Αμπατζοπούλου Φ., Ο Άλλος εν διωγμώ, Η εικόνα του Εβραίου στη λογοτεχνία, Ζητήματα ιστορίας και μυθοπλασίας, Θεμέλιο, Αθήνα, 1998, σ

11 μας για τη ζωή και τον κόσμο μάς δίδεται στην ουσία έτοιμη μέσα από τους κώδικες επικοινωνίας μας, τις τέχνες, και τις πάσης φύσεως δραστηριότητές μας. Για την επιστήμη της Ψυχολογίας το στερεότυπο είναι μια ιδέα που υπάρχει εκ των προτέρων, που δεν έχει αποκτηθεί δηλαδή με την εμπειρία και που επιβάλλεται στα μέλη μιας ομάδας. Κύριο γνώρισμά του είναι ότι αναπαράγεται, δε μεταβάλλεται και στηρίζεται συνήθως σε μία γενίκευση. Ειδικότερα,, «κατασκευάζεται κοινωνικά μέσα από το λόγο, την καθημερινή επικοινωνία και, μόλις αποκτήσει αντικειμενική αξία, αυτονομείται ως άποψη και ενδύεται μια δική τους πραγματικότητα» 14. Αποτελεί στην ουσία τη λεκτική συγκεκριμενοποίηση της προκατάληψης. Χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες κάθε ατόμου μιας ομάδας αποδίδονται στην τελευταία κάποια γενικά, πάγια και επαναλαμβανόμενα χαρακτηριστικά. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να διασαφηνίσουμε τη διαφορά μεταξύ προκατάληψης και στερεότυπου. Η Δραγώνα αναφέρει χαρακτηριστικά τα εξής: «Τα στερεότυπα δεν είναι υποχρεωτικά αρνητικές γενικεύσεις, μπορεί να είναι και θετικές (π.χ. Όλοι οι Έλληνες είναι φιλόξενοι και γλεντζέδες). Αντίθετα, οι προκαταλήψεις είναι αρνητικά και υποτιμητικά στερεότυπα. Η διαφορά μεταξύ των δύο εννοιών έγκειται στο γεγονός ότι τα στερεότυπα είναι αποτέλεσμα ασυνείδητων διεργασιών, ενώ οι προκαταλήψεις βρίσκονται κάτω από το συνειδητό, γνωστικό έλεγχο 15. Ειδικότερα, o Brown ορίζει την προκατάληψη ως «υιοθέτηση υποτιμητικών και μειωτικών κοινωνικών στάσεων ή γνωστικών πεποιθήσεων, έκφραση αρνητικού συναισθήματος ή εκδήλωση εχθρικής ή μεροληπτικής συμπεριφοράς προς τα μέλη μιας ομάδας, επειδή ανήκουν στη συγκεκριμένη ομάδα 16». Οι κοινωνικοί ψυχολόγοι θεωρούν γενικά ότι η προκατάληψη οδηγεί σε συμπεριφορές διακρίσεων και αυτές με τη σειρά τους ενδέχεται να καταλήξουν σε διομαδική σύγκρουση. Η Αμπατζοπούλου 17 από την πλευρά της χαρακτηρίζει τα στερεότυπα «μια ακατέργαστη ομάδα νοητικών απεικονίσεων του κόσμου [ ] που διαιωνίζουν μια απαραίτητη αίσθηση της διαφοράς ανάμεσα στον εαυτό και το αντικείμενο, που γίνεται ο Άλλος». Διαχωριστική γραμμή μεταξύ των δύο αυτών εννοιών είναι πολύ δύσκολο να προσδιοριστεί. Γι αυτό το λόγο, ο «εαυτός» για να διατηρεί συνεχώς την ψευδαίσθηση της διαφοράς από τον «Άλλο» και να έχει την απόλυτη κυριαρχία απέναντί του, μπορεί να προσαρμόζει και να μεταμορφώνει κάθε φορά τον «Άλλο» και ο άλλοτε ξένος να γίνει φίλος κ.ο.κ. Σε αυτό το σημείο κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούν οι λόγοι διαμόρφωσης των στερεοτύπων και οι λειτουργίες τα οποίες επιτελούν. Καταρχάς, τα στερεότυπα διαμορφώνονται προκειμένου να γίνει κατανοητό το κοινωνικό περιβάλλον. Παράλληλα, 14 Δραγώνα Θ., Σκούρτου Ε., Φραγκουδάκη Α., Εκπαίδευση: Πολιτισμικές διαφορές και κοινωνικές ανισότητες- Κοινωνικές ταυτότητες/ετερότητες- Κοινωνικλες Ανισότητες, Διγλωσσία και Σχολείο, Τ.Α, Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, Πάτρα,2001,σ Δραγώνα Θ., Στερεότυπα και Προκαταλήψεις, ΥΠΕΠΘ, Κλειδιά & Αντικλείδια, 2004, σ Χρυσοχόου Ξ., Πολυπολιτισμική πραγματικότητα, Οι κοινονιοψυχολογικοί προσδιορισμοί της πολιτισμικής πολλαπλότητας, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2005, σ Αμπατζοπούλου Φ., Ο Άλλος εν διωγμώ, Η εικόνα του Εβραίου στη Λογοτεχνία, Ζητήματα ιστορίας και μυθοπλασίας, Θεμέλιο, Αθήνα, 1998, σ

12 ακολουθώντας την αρχή της διάκρισης, αποτελούν προϊόν της ανάγκης μας να κατηγοριοποιήσουμε και να απλοποιήσουμε έναν σύνθετο κοινωνικό κόσμο. Τέλος, με το διαχωρισμό των κοινωνικών ομάδων τα άτομα, υπακούοντας στα κίνητρα της ταυτότητας, «προσπαθούν να αποκτήσουν ένα αίσθημα αυτοεκτίμησης, διαφοροποιώντας εν μέρει την ομάδα τους από άλλες ομάδες βάσει κατηγοριών που κατά τη σύγκρισή τους τα ευνοούν» 18. Ένα καίριο ερώτημα που θα πρέπει να απαντηθεί σε αυτή την ενότητα είναι πώς μπορεί να μειωθεί η προκατάληψη. Ο Allport 19 προσδιόρισε τέσσερις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται προκειμένου η διομαδική επαφή να αποτελέσει παράγοντα μείωσης της προκατάληψης: α) Οι ομάδες που βρίσκονται σε επαφή πρέπει να διαθέτουν ισοτιμη κοινωνική θέση, διαφορετικά τα αρνητικά στερεότυπα μπορεί να ενισχυθούν και να διατηρηθούν β) Η επαφή, προκειμένου να είναι ωφέλιμη, θα πρέπει να διακατέχει την κρατική/ πολιτειακή και θεσμική υποστήριξη γ) Η διομαδική σχέση χρειάζεται να είναι σχέση αλληλεξάρτησης και συνεργασίας, χωρίς την εμφάνιση κρουσμάτων ανταγωνισμού και τέλος, δ) Η επαφή θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από μία δυναμική εξοικείωσης, να έχει, με άλλα λόγια, επαρκή διάρκεια, συχνότητα και εγγύτητα, ώστε να ενισχύεται η ανάπτυξη σχέσεων. Σε ένα λογοτεχνικό έργο οι εικόνες που διαμορφώνει ο συγγραφέας, μπορεί να στηρίζονται μεν σε στερεότυπα, τα οποία, όμως, τροποποιούν και αναδημιουργούν με τη βοήθεια της φαντασίας. Όπως σημειώνει η Αμπατζοπούλου 20 «τα λογοτεχνικά στερεότυπα αναπαράγουν γενικευτικές γνώμες και κρίσεις για τα άτομα μιας ομάδας που στιγματίζεται και περιθωριοποιείται [..] και συνιστούν μονόπλευρες και συνήθως προκατειλημμένες εικόνες που αντλούνται από το κοινωνικό φαντασιακό και συνδέονται με τα φαινόμενα του ρατσισμού και του φανατισμού». Μία εικόνα μπορεί απλώς να αναπαράγει πιστά ένα στερεότυπο, οπότε να χαρακτηρίζεται ως στερεοτυπική, αλλά είναι πιθανόν να μην ταυτίζεται πλήρως με αυτό. Για το λόγο αυτό η εικόνα εξετάζεται πάντα ως συστατικό του κειμένου σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα κειμενικά στοιχεία. Επομένως, η εξέταση των στερεοτυπικών εικόνων σε ένα κείμενο θα πρέπει να επικεντρώνεται πέρα από το αν και κατά πόσο μέσα από αυτές αναπαράγεται η ιδεολογία της κυρίαρχης ομάδας και στο κατά «πόσο οι συγγράφείς όταν χρησιμοποιούν εικόνες του Άλλου κρίνουν και υπονομεύουν την κυρίαρχη ιδεολογία, πόσο επινοητικοί αποδεικνύονται στη χρήση αυτών των εικόνων και ποιες τεχνικές επινοούν για το σκοπό αυτό» 21. Οι αναπαραστάσεις της εικόνας του Άλλου στη λογοτεχνία είτε προβάλλονται στους λογοτεχνικούς χαρακτήρες, είτε ενυπάρχουν στην πλοκή οπότε και διαρθρώνονται από τη συγκεκριμένη αφηγηματική δομή, τη χρονική σειρά των γεγονότων, το χώρο που πραγματοποιούνται τα γεγονότα κ.ά. Αναφορικά με τους λογοτεχνικούς ήρωες, εξετάζεται ο τρόπος που ο συγγραφέας συνθέτει τα πρόσωπα, τα θετικά ή τα αρνητικά 18 Smith P.-Bond M., Διαπολιτισμική Κοινωνική Ψυχολογία, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2005, σ Χρυσοχόου Ξ., Πολυπολιτισμική πραγματικότητα, Οι κοινονιοψυχολογικοί προσδιορισμοί της πολιτισμικής πολλαπλότητας, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2005, σ Αμπατζοπούλου Φ., Η πολιτισμική εικονολογία και οι στόχοι της, περ. Διαβάζω, τ. 417, σ Όπ., σ.8. 7

13 χαρακτηριστικά τα οποία τους προσδίδει, το ιδεολογικό πλαίσιο, καθώς και στοιχεία όπως την εξέλιξη ή στασιμότητά τους εντός του κειμένου, την τυπικότητα ή την πολυπλοκότητά τους, την ταύτιση ή την ανοικείωση που προκαλούν κ.τ.λ. Οι παράγοντες που επηρεάζουν το σχηματισμό των στερεοτύπων είτε προέρχονται από εμπειρίες από την περιοχή του πρωτογενούς πλαισίου κοινωνικοποίησης του ατόμου και καθορίζουν τη συμπεριφορά του με μίμηση και υιοθέτηση μορφών συμπεριφοράς της κοινωνικής ομάδας στην οποία ανήκει το άτομο, είτε πηγάζουν από τα μέσα επικοινωνίας, π.χ. βιβλία, τηλεόραση, ραδιόφωνο, θέατρο, λογοτεχνία, εμπειρία τρίτων κ.λ.π. και επομένως θεωρούνται δευτερογενείς. Ένα ερώτημα που πρέπει να τεθεί είναι ποια κριτήρια καθορίζουν τόσο την κατασκευή αυτών των λογοτεχνικών απεικονίσεων του Άλλου όσο και την πρόσληψή τους από τον αναγνώστη. Δεν πρέπει να παραβλέψουμε τον παράγοντα συγγραφέας και τις ιδεολογικές του θεωρήσεις. Οι εικόνες που προβάλλονται καθορίζονται εν μέρει από τις κοινωνικές, ηθικές κ.λ.π. πεποιθήσεις του ως αποτέλεσμα της επίδρασης του κοινωνικο πολιτισμικού πλαισίου εντός του οποίου δρα και κινείται. Το άλλο άκρο σε αυτό το δίπολο της λογοτεχνικής απεικόνισης μίας κατάστασης δεν αφορά μόνο τον τρόπο που κατασκευάζεται και προβάλλεται από τον γράφοντα, αλλά και από τις ιστορικές, πολιτισμικές και κοινωνικές καταβολές του αναγνώστη, σύμφωνα με τις θεωρίες της πρόσληψης. Επομένως, η τελική εικόνα που διαμορφώνει ο εκάστοτε αναγνώστης για τον Άλλο συναρτάται τόσο από τα εσωκειμενικά στοιχεία όσο και από εξωκειμενικές πληροφορίες, ατομικές απόψεις και κρίσεις, γενικεύσεις και στερεοτυπικές ιδέες. Αυτό σημαίνει, με άλλα λόγια, ότι «το πώς προσλαμβάνει ο αναγνώστης τις εικόνες αυτές εξαρτάται αφενός από την κειμενική κατασκευή του Άλλου, αλλά και από τις εξωκειμενικές κατασκευές που φέρει εντός του ο αναγνώστης και κινητοποιούνται κατά την αναγνωστική διαδικασία. Άλλωστε η συνειδητή ιδεολογία που πρεσβεύει ο συγγραφέας μπορεί να είναι σε διάσταση με αυτή του αναγνώστη. Στο σημείο αυτό αποδεικνύεται για άλλη μια φορά καταλυτικός ο ρόλος του αναγνώστη. Μιλώντας τώρα για την παιδική λογοτεχνία, τα πράγματα περιπλέκονται, μιας και το πεδίο είναι πρόσφορο για τη δημιουργία ισχυρών ταυτίσεων με τους λογοτεχνικούς ήρωες να κινούνται πάνω στο δίπολο καλός κακός, φίλος εχθρός. Οι διπολικές αυτές κατηγοριοποιήσεις των ηρώων, όπως σημειώνει η Αμπατζοπούλου 22 βοηθούν στη διερεύνηση της λειτουργίας των στερεοτυπικών εικόνων μέσα σε ένα λογοτεχνικό κείμενο. Καθώς το άτομο αρχίζει να ενστερνίζεται στερεότυπα για την κοινωνία στην οποία ζει ήδη από την παιδική του ηλικία, η παιδική λογοτεχνία μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην καταπολέμησή τους από αυτό ακόμη το στάδιο ανάπτυξης του ατόμου. Επιπλέον, η ανάπτυξη της κοινωνικής ταυτότητας και της αίσθησης του ανήκειν σε μία ομάδα είναι μία διαδικασία που τοποθετείται από τους ερευνητές στην παιδική ηλικία, ήδη στα προσχολικά έτη. Όπως άλλωστε έχουν αποδείξει και διάφορες έρευνες, τα παιδιά συνηθίζουν να παρατηρούν και να υπερτονίζουν ένα επουσιώδες χαρακτηριστικό και να παραβλέπουν τη συνολική εκτίμηση, αφού δεν είναι σε θέση να 22 Όπ., σ.7. 8

14 ατενίσουν συνολικά κάτι, αλλά εμμένουν σε μία λεπτομέρεια. Αυτή η επικέντρωση αποτελεί βασική γενεσιουργό αιτία των στερεοτύπων. Όσο πιο νωρίς και πιο συχνά επαναλαμβάνονται αυτά τα στερεότυπα τόσο πιο πολύ ισχυροποιούνται και συνεπώς λιγοστεύουν οι πιθανότητες να επαναξιολογηθούν από τη μετέπειτα πείρα. Τα τελευταία χρόνια στα πλαίσια της πολυπολιτισμικής πραγματικότητας παρατηρείται μια προσπάθεια συγγραφής παιδικών βιβλίων που να παρέχουν εναλλακτικούς τρόπους απεικόνισης της πραγματικότητας, θίγοντας καίρια θέματα, όπως αυτά του ρατσισμού, της ξενοφοβίας, της αποδοχής του διαφορετικού, των διαφυλικών σχέσεων κ.τ.λ. Με κάποια από αυτά θα ασχοληθούμε και στην παρούσα εργασία ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ «ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ- ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ» Η μελέτη της ιστορίας των ανθρώπινων κοινωνιών επικεντρώνεται στους τρόπους προσδιορισμού της σχέσης των ατόμων με τους άλλους. Οι άλλοι είναι είτε μη άνθρωποι, δηλαδή θεότητες, πνεύματα, ζώα, μηχανές είτε διαφορετικοί άνθρωποι, δηλαδή αλλόφυλοι, αλλόθρησκοι, περιθωριακοί (δηλ. μειονότητες κάθε είδους), καθώς και γυναίκες όταν πρόκειται για ανδροκρατούμενες κοινωνίες. «Ο τρόπος κατανόησης του άλλου προσδιορίζει την επικοινωνιακή δομή μιας κοινωνίας» 23, αφού η έννοια της ταυτότητας, παρόλο που, σύμφωνα με ορισμένους ισχυρισμούς πρόκειται για ένα φαντασιακό αντικείμενο, βρίσκεται στο επίκεντρο της διαλεκτικής σχέσης του ενός και του πολλαπλού. Οι έννοιες του εαυτού και του άλλου είναι κατά βάση συμπληρωματικές, δομικά συστατικά του αισθήματος της προσωπικής ταυτότητας. Από την άλλη πλευρά, η έννοια της ετερότητας αποτελεί «βασικό στοιχείο για κάθε κοινωνιογνωστικό σύστημα κατηγοριοποιήσεων και αναπαραστάσεων του περιβάλλοντος και παράλληλα την αναγκαία, συστατική, αλλά ταυτόχρονα και την πιο προβληματική συνιστώσα της ταυτότητας» 24. Η Κωνσταντοπούλου 25 αναφέρει χαρακτηριστικά ότι ετερότητα είναι φύσει «ανατρεπτική» καθώς το δικαίωμα ύπαρξης του άλλου δηλώνει ως ένα σημείο την αμφισβήτηση του εγώ. Το άτομο εκτελεί διαρκώς μια διττή αλλά αντιφατική διαδικασία ενσωμάτωσης / διαφοροποίησης, που του επιτρέπει να ζει αρμονικά στην κοινωνία: από τη μια πλευρά επιδιώκει να βρίσκει κοινά χαρακτηριστικά με άλλα άτομα και να ενσωματώνεται σε πάσης φύσεως συλλογικές οντότητες και από την άλλη να διαφοροποιείται από άλλους και να συγκροτεί μια ξεχωριστή μονάδα. Γίνεται, επομένως, αντιληπτό ότι η αυτογνωσία και η συνειδητοποίηση της ταυτότητάς μας περνάει μέσα από την αποδοχή της ταυτότητας του άλλου. 23 Κωνσταντοπούλου Χρ., Εισαγωγή: Αναφορά στην Έννοια και στις Όψεις των Σύγχρονων αποκλεισμών, στο Κωνσταντοπούλου Χρ.- Μαράτου.- Αλιμπράντη Λ Γερμανός Δ.- Οικονόμου Θ. (επιμ.), «εμείς και οι άλλοι»-αναφορά στις τάσεις και τα σύμβολα, τυπωθήτω, Αθήνα, 2000, σ Όπ., σ Όπ., σ.12. 9

15 Η ταυτότητα εμπερικλείει πάντοτε τη διαφορετικότητα και την έννοια του Άλλου ενώ συγκροτείται μέσα σε ένα πλέγμα σχέσεων και αλληλεπιδράσεων. Από την πλευρά του σε μία μελέτη του ο E. Hobsbawm7 26 αναγνωρίζει τέσσερα κριτήρια που διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο για τη συγκρότηση της ταυτότητας του ατόμου: ι) την ιδεολογία, ιι) την ιστοριογραφία που σχετίζεται με την εθνική αναφορά, ιιι) τη λογοτεχνία, που επεξεργάζεται, αναπλάθει, δραματοποιεί και αφηγείται την καθημερινή ζωή και ιv) τη γλώσσα, που αποτελεί το βασικότερο εργαλείο κοινωνικοποίησης. Γενικότερα, η ταυτότητα δεν είναι κάτι φυσικό και αμετάκλητο, αλλά μια «νοητική κατασκευή που διαμορφώνεται μέσα από μακρόχρονες και πολύπλοκες ιστορικές, κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές διαδικασίες» 27 και βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο των διαφόρων θεωρητικών αναζητήσεων θέτοντας ερωτήματα αναφορικά με τη φύση, τη μορφή και τις διαδικασίες διαμόρφωσής της. Η ταυτότητα συναντάται σε δύο μορφές: Όταν αναφερόμαστε σε ένα άτομο τότε μιλάμε για ατομική ταυτότητα, ενώ όταν το προς παρατήρηση σύστημα αποτελείται από μία ομάδα ανθρώπων τότε η ταυτότητα χαρακτηρίζεται συλλογική. Η συγκρότηση μιας θετικής συλλογικής ταυτότητας παίζει σημαντικό ρόλο στην ψυχική υγεία των μελών μιας κοινωνίας και στην ανάπτυξη μιας αισιόδοξης, δυναμικής και δημιουργικής στάσης ζωής. Στην περίπτωση, όμως, που η συλλογική ταυτότητα δυσλειτουργεί απορρίπτοντας το διαφορετικό και μετατρέπεται σε αντίδραση μίσους για τους άλλους ή σε καταπίεση της ελευθερίας τους, τότε υπάρχει ο κίνδυνος εμφάνισης φαινομένων ξενοφοβίας και ρατσισμού. Για να αποφευχθούν τέτοιου είδους φαινόμενα κρίνεται αναγκαία η «ανεύρεση της άριστης ισορροπίας μεταξύ της συλλογικής αυτοεκτίμησης και της επίδειξης σεβασμού στην αυτοεκτίμηση των άλλων» Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Στο σύγχρονο κόσμο όλες οι κοινωνίες είναι ετερογενείς με τον τρόπο τους, ενώ μπορεί κανείς να διακρίνει σ αυτές ένα νέο ρατσισμό, μια νέα ξενοφοβία, μια νέα μισαλλοδοξία. Όλα αυτά φέρουν το προσωπείο της πολιτιστικής διαφοράς, η οποία προβάλλεται για να δημιουργηθεί η ετερότητα και να δικαιολογηθεί ο αποκλεισμός. Οι εικόνες του άλλου, όπως δημιουργήθηκαν στο πέρασμα των αιώνων που προηγήθηκαν της γένεσης του σύγχρονου κόσμου, προκαλούσαν αισθήματα φόβου και απόρριψης, λόγω της πολιτισμικής πραγματικότητας που επικρατούσε τότε. 26 Όπ., σ Όπ., σ Ιντζεσίογλου Η., Περί της κατασκευής συλλογικών ταυτοτήτων, το παράδειγμα της εθνικής ταυτότητας, στο Κωνσταντοπούλου Χρ.- Μαράτου.- Αλιμπράντη Λ Γερμανός Δ.- Οικονόμου Θ. (επιμ.), «εμείς και οι άλλοι»-αναφορά στις τάσεις και τα σύμβολα, τυπωθήτω, Αθήνα, 2000, σ

16 Ο ξένος ιδωμένος ως τέρας ή ζώο ανήκει σε ένα στερεότυπο που αντέχει στο χρόνο και έχει εγγραφεί στο υποσυνείδητό μας. Πρόκειται εν γένει για ένα ον που δεν ακολουθεί τους δικούς μας κανόνες, δεν είναι ανθρώπινο ον 29. Στην αρχαιότητα θα μπορούσε κανείς να επισημάνει το παράδειγμα των Λαιστρυγόνων και των Κυκλώπων της Οδύσσειας, στην Ευρώπη του Μεσαίωνα ο ξένος εικονίζεται στις Μυθολογικές Ζωολογίες, αυτές τις πραγματείες ζωολογίας που περιέχουν όλα τα «ζώα», στο φαντασιακό του 20ου αιώνα τη θέση αυτή κατέχει ο γιέτι, ο τρομερός χιονάνθρωπος των Ιμαλαΐων, ενώ τα ανθρωποειδή - εξωγήινοι, οι φανταστικοί κάτοικοι άλλων πλανητών αποτελούν μία νέα μεταμόρφωση του διαφορετικού που δημιουργήθηκε στις μέρες μας. «Αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι σαν κι εμάς». Στη φαινομενικά αθώα αυτή φράση διακρίνει κανείς ένα απέραντο στρώμα προκαταλήψεων στο συλλογικό φαντασιακό. Χαρακτηριστικά, ο αρχαίος ιστορικός μας, Ηρόδοτος, κοροϊδεύει τους Αιγυπτίους, διότι απλούστατα λειτουργούν διαφορετικά από τους συντοπίτες του και σημειώνει ότι: «καθιέρωσαν ήθη και έθιμα αντίθετα από τους άλλους ανθρώπους, αφού εις τον τόπον τους αι γυναίκες συχνάζουν εις την αγοράν και κάνουν το λιανικό εμπόριο, ενώ οι άντρες μένουν στο σπίτι και υφαίνουν» 30. Ο ρατσισμός, ως ιδεολογική κατασκευή, εμφανίζεται, όμως, για πρώτη φορά στην Ευρώπη ήδη από τα τέλη του 16ου αιώνα, με την ανακάλυψη του Νέου Κόσμου και την εγκατάσταση εκεί των πρώτων Ευρωπαίων αποίκων. Σήμερα, η έννοια του ρατσισμού διαφοροποιείται, παίρνοντας τη μορφή του πολιτισμικού ρατσισμού μιας και δε χαρακτηρίζει τις διαφορές μεταξύ ανώτερων και κατώτερων φυλών, αλλά συσχετίζεται με την πολιτισμική ταυτότητα, τις πολιτισμικές διαφορές, το δικαίωμα στη διαφορά καθώς και το πρόβλημα της μετανάστευσης. Ο όρος φυλή έχει υποκατασταθεί από τον όρο πολιτισμός, αντιστοίχως η φυλετική καθαρότητα από την πολιτισμική ταυτότητα, ενώ η έννοια της ανισότητας από αυτήν της διαφοράς 31. Αυτό που αποτελεί κυρίαρχο γνώρισμα της ρατσιστικής ιδεολογίας είναι η άποψη ότι κάθε ένας είναι καταδικασμένος να παραμείνει εφ όρους ζωής στη θέση στην οποία βρέθηκε κατά τη γέννησή του. Η ετερότητα σήμερα μπορεί να σημαίνει είτε την εθνική διαφορετικότητα, την πολιτισμική ιδιαιτερότητα, είτε την κοινωνική έκφραση ή παρουσία που ξεφεύγει από αυτό που κάθε ομάδα θεωρεί φυσιολογικό. Στις σύγχρονες μεταμοντέρνες κοινωνίες εμφανίζεται και μια τρίτη εκδοχή της διαφορετικότητας που αναφέρεται και χαρακτηρίζει όσους σκέφτονται διαφορετικά, όσους δηλαδή αμφισβητούν την τεχνολογική πρόοδο ως τη μία και μοναδική αλήθεια Πολλά κι ενδιαφέροντα στοιχεία αναφορικά με τις «Μυθολογίες του ξένου» αναφέρονται στη μελέτη της Στενού Κ., Εικόνες του Άλλου. Η ετερότητα: από τον μύθο στην προκατάληψη, μτφρ. Σάρα Μπενβενίστε - Μαρία Παπαδήμα, εκδ. Εξάντας-Unesco, Αθήνα 1998, στο ομώνυμο κεφάλαιο, στις σσ Ο.π. σ Βλ. σχετικά Κωνσταντοπούλου, Εισαγωγή: Αναφορά στην Έννοια και στις Όψεις των Σύγχρονων αποκλεισμών, στο Κωνσταντοπούλου Χρ.- Μαράτου Αλιμπράντη Λ.- Γερμανός Δ.- Οικονόμου Θ.(επιμ.), «εμείς και οι άλλοι»-αναφορά στις τάσεις και τα σύμβολα, τυπωθήτω, Αθήνα, 2000, σ Όπ., σ

17 Η διαδικασία αυτή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι «οι άλλοι είμαστε εμείς», αφού η συνάντηση με την ετερότητα είναι στην πραγματικότητα συνάντηση με τον εαυτό μας. Ελπίδα δίνει το γεγονός ότι την ίδια εποχή που σφυρηλατήθηκαν τα στερεότυπα που διαπνέουν ακόμη και σήμερα τους μηχανισμούς του αποκλεισμού, σκιαγραφούνται δειλά κάποιοι θεμελιακοί μύθοι της ανοχής. Το ερώτημα που τίθεται σήμερα είναι εάν, στα πλαίσια μιας οικονομικής και πολιτικής ενοποίησης σε παγκόσμιο επίπεδο, θα κατορθώσουν οι άνθρωποι να ζήσουν μαζί με τους άλλους, να είναι άλλοι χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς ισοπέδωση. Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται στον πρόλογο του βιβλίου του Ταυτότητες υπό διαπραγμάτευση, Εκπαίδευση με σκοπό την Ενδυνάμωση σε μια Κοινωνία της Ετερότητας ο Jim Cummins, παραθέτοντας τα λόγια του Σκωτσέζου ψυχολόγου R.D. Laing: «Κανένας δεν ενεργεί ή δε βιώνει μέσα σε κενό.. κάθε ταυτότητα απαιτεί έναν άλλο» 33. Στη σημερινή εποχή εισήλθαν στην Ελλάδα πολλοί ξένοι, οικονομικοί ή πολιτικοί μετανάστες κυρίως από γειτονικές βαλκανικές χώρες, καθώς και από ορισμένες αραβικές. Το τεράστιο αυτό ρεύμα μετακίνησης πληθυσμών είχε ως αποτέλεσμα το άνοιγμα και την ετερογένεια των σύγχρονων κοινωνιών, την αποδυνάμωση των παραδοσιακών θεσμών και παράλληλα την εμφάνιση φαινομένων ξενοφοβίας, ρατσισμού και πολλών μορφών αποκλεισμού του Άλλου. Αυτή η νέα διαμόρφωση της ελληνικής αλλά και παγκόσμιας κοινωνίας έφερε στο προσκήνιο τις έννοιες της ταυτότητας και της ετερότητας, οι οποίες έγιναν αντικείμενο έντονου προβληματισμού και αντιπαραθέσεων που καταγράφονται σε συζητήσεις στα Μ.Μ.Ε., σε επιστημονικά άρθρα, καθώς και στη Λογοτεχνία. Πράγματι η Λογοτεχνία και ειδικότερα η Λογοτεχνία για παιδιά εστιάζεται σε μεγάλο βαθμό σε θέματα που αφορούν την ατομική ή συλλογική ταυτότητα, τη συνύπαρξη, την επικοινωνία και εν τέλει την αποδοχή των διαφορετικών ανθρώπων. Στόχος των συγγραφέων είναι να προσεγγίσουν θέματα που απασχολούν σήμερα τις κοινωνίες και να ευαισθητοποιήσουν το σύγχρονο άνθρωπο, και εν προκειμένω το μικρό παιδί, για την ύπαρξη προκαταλήψεων, πολιτισμικών, κοινωνικών ή άλλων διαφορών. Η λογοτεχνία ευαισθητοποιεί και συγκινεί τους αναγνώστες κάθε ηλικίας, αλλά συνάμα πληροφορεί, προβληματίζει και διαμορφώνει αξίες και στάσεις ζωής, ιδεολογία εν γένει. Η σύγχρονη λογοτεχνία, λοιπόν, υπακούοντας στις απαιτήσεις της σημερινής εποχής, θίγει το θέμα της ετερότητας και μέσω της διαδικασίας της ταύτισης του παιδιού αναγνώστη με κάποιον εκ των ηρώων συμβάλλει στην αποδοχή του Άλλου. Έτσι, η τέχνη σε συνδυασμό με τη φαντασία αποσπά το Εγώ από το φυσικό εαυτό του και την ιδιοτέλεια της ταυτότητάς του και το μεταφέρει στη θέση του Άλλου. Είναι αναμφίβολα ιδιαιτέρως θετικό το γεγονός ότι στις μέρες μας τα παιδιά που ανήκουν σε μία «μειονοτική» ομάδα μπορούν ανάμεσα στα διάφορα βιβλία να διαβάσουν ιστορίες για τις ρίζες τους, την ιστορία τους, τη φυλή τους, καθώς και να 33 Cummins J., Ταυτότητες υπό διαπραγμάτευση. Εκπαίδευση με σκοπό την Ενδυνάμωση σε μια Κοινωνία της Ετερότητας, Gutenberg, Αθήνα, 2003, σ

18 ταυτιστούν με ήρωες που αντιμετωπίζουν αντίστοιχες καταστάσεις ή ενδεχόμενες σωματικές ή άλλες αναπηρίες με τις δικές τους. Επιπλέον, στα παιδιά της κυρίαρχης ομάδας δίνεται η δυνατότητα να έλθουν σε επαφή με άλλες χώρες και πολιτισμούς και να αναπτύξουν σεβασμό για κάθε μορφής διαφορετικότητα. Η παγκοσμιοποίηση, είτε το θέλουμε είτε όχι, αποτελεί μια πραγματικότητα που διαμορφώνει τις κοινωνικές συνθήκες σε παγκόσμιο επίπεδο. Το ερώτημα που τίθεται είναι εάν «θα μπούμε όλοι σε ένα παγκόσμιο χωνευτήρι που θα ανακατέψει και θα ισοπεδώσει τις πολιτισμικές διαφορετικότητες ή μήπως η πολιτισμική διαφορετικότητα, η πολιτιστική ταυτότητα πρέπει και εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να γίνει αλλιώς- να διατηρηθεί; Η πολιτισμική διαφορετικότητα μήπως είναι αυτή που, σε έναν παγκόσμιο χάρτη που θα ήθελε να προβάλλει την ομοιομορφία, αντιτείνει επίμονα την πρωτοτυπία, το ξεχωριστό, το μοναδικό;» 34. Πολύ συχνά θα διαπιστώσει κανείς ότι η δική μας ετερότητα μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα την ετερότητα των άλλων. Η γνωριμία δηλαδή με το διαφορετικό αποτελεί το καλύτερο μέσο σύγκλισης ανάμεσα σε ποικίλες ετερότητες. Τα παραπάνω στοιχεία προβάλλουν επιτακτική την ανάγκη ανάπτυξης κυρίως στη νέα γενιά- αισθήματος σεβασμού για καθετί διαφορετικό. Είναι γεγονός ότι τα παιδιά από πολύ μικρή ηλικία συνειδητοποιούν ότι το χρώμα του δέρματος, η γλώσσα, το φύλο, η πολιτισμική προέλευση, η κοινωνική τάξη, οι σωματικές ικανότητες συνδέονται με προνόμια και δύναμη. Τα παιδιά μαθαίνουν παρατηρώντας τις διαφορές και τις ομοιότητες ανάμεσα στους ανθρώπους, προσλαμβάνοντας τόσο τα φανερά όσο και τα κρυφά μηνύματα σχετικά με αυτές τις διαφορές. Ειδικότερα, σύμφωνα με την Derman-Sparks 35 τα παιδιά κατασκευάζουν την ταυτότητα τους και διαμορφώνουν τη στάση τους μέσα από την αλληλεπίδραση τριών παραγόντων: α) τον τρόπο με τον οποίο βιώνουν το σώμα τους, β) την εμπειρία που αποκτούν ζώντας σε ένα δεδομένο κοινωνικό πλαίσιο και γ) το γνωστικό στάδιο ανάπτυξης στο οποίο βρίσκονται. Ήδη από την προσχολική ηλικία τα παιδιά έχουν εσωτερικεύσει σε μεγάλο βαθμό τους στερεοτυπικούς ρόλους των φύλων, τις φυλετικές προκαταλήψεις και το φόβο για τα άτομα με διαφορετικές σωματικές ικανότητες.. Γι αυτό το λόγο δυσκολεύονται να κατανοήσουν το γύρω τους κόσμο, αισθάνονται άβολα με όλο το φάσμα της ανθρώπινης διαφορετικότητας που τα περιβάλλει και καταβάλλονται από ένα λανθασμένο αίσθημα ανωτερότητας βασισμένο στο γεγονός ότι δεν «μειονεκτούν». Από όλα τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό ότι αποτελεί επιτακτική ανάγκη να εκπαιδευτούν τα μικρά παιδιά για την καταπολέμηση των προκαταλήψεων. Ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί αν γίνει προσπάθεια να κατασκευάζουν την ταυτότητά τους με γνώση και αυτοπεποίθηση, αν αναπτύξουν άνεση, ενσυναίσθηση και δίκαιη συμπεριφορά απέναντι στη διαφορετικότητα και αν καλλιεργήσουν την κριτική τους σκέψη καθώς και τις απαραίτητες δεξιότητες για να υπερασπίζονται τον εαυτό τους και 34 Κανατσούλη Μ., Αμφίσημα της Παιδικής Λογοτεχνίας, (Ανάμεσα στην ελληνικότητα και την πολυπολιτισμικότητα), εκδ. Σύγχρονοι Ορίζοντες, Αθήνα 2002, σσ Derman-Sparks L., Kαταπολεμώντας τις προκαταλήψεις, Κέντρο Παιδαγωγικής και Καλλιτεχνικής Επιμόρφωσης Σχεδία, Αθήνα,σ

19 τους άλλους όταν θα έρθουν αντιμέτωπα με την αδικία 36. Καταλυτικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια εκτός από το οικογενειακό περιβάλλον παίζει και το σχολείο, με τις παιδαγωγικές μεθόδους που εφαρμόζει προς αυτό σκοπό. Η ενεργός παρέμβαση των εκπαιδευτικών κρίνεται απαραίτητη ώστε να μπορέσουν τα παιδιά να αποδεχτούν και να αναπτύξουν μια θετική στάση απέναντι στους ανθρώπους που θεωρούνται «διαφορετικοί». 36 Ο.π., σ

20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ B 2.1. ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Στην εποχή μας ο ρόλος της εικονογράφησης έχει αναδειχθεί εξαιρετικά σημαντικός σε σύγκριση με παλαιότερα, καθώς η «εικόνα ολοένα και λιγότερο υπάρχει τώρα με τη μορφή εικονικού σχολίου του κειμένου ή διακοσμητικού στοιχείου» 37. Η εικονογράφηση έπαψε να διαδραματίζει ένα διδακτικό ρόλο και θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση της αφήγησης. Βέβαια, οι καλοί εικονογράφοι επινοούν και αναπτύσσουν πρόσθετα στοιχεία στον αφηγηματικό λόγο, με αποτέλεσμα ο ρόλος της εικόνας να καθίσταται ισοδύναμος και εξίσου δυναμικός με το λεκτικό λόγο. Ειδικότερα, η εικονογράφηση των παιδικών βιβλίων διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη λογοτεχνία για παιδιά, στοιχείο το οποίο έχει τονισθεί ιδιαιτέρως από ψυχολόγους, παιδαγωγούς και εικονογράφους. Είναι γεγονός ότι για τα μικρά παιδιά το εικονογραφημένο βιβλίο είναι μια μύηση στην ίδια τη ζωή. Σύμφωνα με τον Ασωνίτη 38 πέραν της αισθητικής τους αξίας, οι εικόνες ως μέσο ερμηνείας της ορατής πραγματικότητας: α) διεγείρουν την παιδική φαντασία και αισθητική, β) οξύνουν την παρατηρητικότητά των παιδιών, γ) καλλιεργούν την αφαιρετική ικανότητα και την κριτική σκέψη ενώ, παράλληλα, διευρύνουν τις γνώσεις τους. Οι εικόνες ακόμη, από λειτουργικής πλευράς: α) ενισχύουν την ιστορία και την καθιστούν περισσότερο κατανοητή, β) επεκτείνουν τις πληροφορίες που εμπεριέχει το κείμενο, γ) διακοσμούν το βιβλίο και προσδίδουν ελκυστικότητα σε αυτό, δ) ψυχογραφούν τους ήρωες και ε) προσδιορίζουν τον τόπο και το χρόνο της ιστορίας. Το παιδί γνωρίζει τον κόσμο μέσα από την εικόνα η οποία συνοδεύει τη λεκτική περιγραφή του. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που διακρίνει τα εικονογραφημένα βιβλία από τα άλλα βιβλία παιδικής λογοτεχνίας είναι η διττή τους υπόσταση, το γεγονός δηλαδή ότι συνδυάζει δύο αφηγηματικούς κώδικες: τις λέξεις και τις εικόνες. Όπως αναφέρεται στο άρθρο της Οικονομίδου 39 ο Νodelman παρατηρεί ότι ένα εικονογραφημένο βιβλίο παρουσιάζει στον αναγνώστη τρεις ιστορίες, α) των λέξεων, β) των εικόνων και γ)αυτή που πηγάζει από το συνδυασμό των λέξεων και των εικόνων. Σύμφωνα με την Ψαράκη 40 η εικόνα δεν περιορίζεται μόνο σε αυτό το γνωστικό ρόλο, ούτε και από το κείμενο που τη συνοδεύει. Συγκεκριμένα, μπορεί να εμπνέεται από αυτό, αλλά πρέπει να λειτουργεί αυτόνομα, να λέει περισσότερα ή λιγότερα από όσα λέει ο λόγος και να ερεθίζει τον αναγνώστη να σκεφτεί κι άλλα. Με άλλα λόγια, κατά τη 37 Κανατσούλη Μ., Εικονογράφηση στο παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο: μια διαφορετική προσέγγιση των στοιχείων της αφήγησης σε μια λογοτεχνική ιστορία, στο Αποστολίδου Β.-Χοντολίδου Ε. (επιμ.), Λογοτεχνία και εκπαίδευση, τυπωθήτω, Αθήνα, 1999, σ Ασωνίτης Π., Η εικονογράφηση στο βιβλίο παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα, 2001,σ Οικονομίδου Σ., Εικονογραφημένα παιδικά βιβλία: Αφηγηματικοί πειραματισμοί, στο Τζαφεροπούλου (επιμ.), Η συγγραφή και η εικονογράφηση, Τ.Α, Καστανιώτης, Αθήνα, 2000, σ Ψαράκη Β., Σκέψεις για την εικονογράφηση στο παιδικό βιβλίο, Διαδρομές, τ.53, σ

21 διαδικασία της ανάγνωσης ενός εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου, οι λέξεις του κειμένου επηρεάζουν τον τρόπο που ερμηνεύουμε τις εικόνες και αντίστροφα οι εικόνες δημιουργούν εντυπώσεις οι οποίες αλλάζουν το νόημα των λέξεων. Επομένως, οι λέξεις και οι εικόνες συνδιαλέγονται μεταξύ τους άλλοτε συμφωνώντας και άλλοτε διαφωνώντας και αντιφάσκοντας οι μεν τις δε. Η εικονογραφική αυτή αντίληψη απαιτεί από το μικρό αναγνώστη να λειτουργήσει ως ενεργητικός και όχι ως παθητικός δέκτης των όσων λέγονται και καταδεικνύονται στο βιβλίο. Ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει ο αναγνώστης το εικονογραφημένο κείμενο παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάγνωση ενός εικονογραφημένου βιβλίου. Οι διάφορες οπτικές που συνθέτουν την αφήγηση αναγνωρίζονται σε διαφορετικό βαθμό από κάθε αναγνώστη. Η αναγνωσιμότητα των εικόνων διαφέρει από παιδί σε παιδί και προϋποθέτει την κριτική του ικανότητα, η οποία αποκτιέται βαθμιαία καθώς το παιδί αρχίζει να αποστασιοποιείται από το κείμενο και να συνδυάζει το λόγο με την εικόνα. Ο βασικός προβληματισμός που εντοπίζεται στη σχέση εικόνας και λόγου είναι ο κίνδυνος παραγνώρισης του ιδιαίτερου ρόλου που μπορούν να διαδραματίσουν οι εικόνες στις διάφορες κατηγορίες βιβλίων για παιδιά. Με βασικό κριτήριο το είδος της επικοινωνίας που επιλέγεται για την εκφορά της αφήγησης η έννοια του βιβλίου με εικόνες (illustrated book) αντιπαρατίθεται σε αυτήν του εικονογραφημένου βιβλίου (picture-book). Ο Ασωνίτης 41 αναφέρει ότι σύμφωνα με τον Μπενέκο με τον όρο «εικονογραφημένο βιβλίο» εννοούμε το βιβλίο που το περιεχόμενό του εκφέρεται αποκλειστικά μέσω των εικόνων ή σε εναρμονισμένη αναλογία με το λόγο. Αναλυτικότερα σημειώνει: «Σήμερα, όταν μιλάμε για παιδικό εικονογραφημένο βιβλίο, εννοούμε αυτό που θα αποκαλούσα σε ελληνική απόδοση του ξένου όρου εικονοβιβλίο. Δηλαδή βιβλίο που το περιεχόμενό του εκφέρεται ενσυνείδητα, είτε αποκλειστικά μέσω των εικόνων του είτε με τη συνδρομή του λόγου σε ισορροπημένη και λειτουργικά εναρμονισμένη αναλογία-οργανική σύνδεση γλωσσικού-εικαστικού κώδικα» 42. Αντίθετα, στο «βιβλίο με εικόνες» οι εικόνες απλώς συνοδεύουν το κείμενο και αποτελούν ένα στοιχείο δευτερεύουσας σημασίας που απλώς παρεμβάλλεται ή παρατίθεται με σκοπό να ξεκουράσει το μάτι και να κάνει το βιβλίο ελκυστικό. Από όλα τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό ότι η εικονογράφηση σε ένα παιδικό βιβλίο έχει ιδιαίτερη αξία. Οφείλει ωστόσο σύμφωνα με τη Γιαννακοπούλου 43 να πληροί ορισμένα κριτήρια. Πιο συγκεκριμένα α) Οι εικόνες θα πρέπει να έχουν μια αισθητική και καλλιτεχνική ποιότητα. Η καθαρότητα της σύλληψης, η ζυγισμένη σύνθεση, το καλό σχέδιο και η υποβλητικότητα του χρώματος συντείνουν στη δημιουργία ενός άρτιου αποτελέσματος. β) Το ύφος της εικονογράφησης πρέπει να συνάδει με το πνεύμα του κειμένου, χωρίς, όμως, να αποδίδει πιστά καθετί που λέει το κείμενο. Στόχος, επομένως, 41 Ασωνίτης Π., Η εικονογράφηση στο βιβλίο παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα, 2001,σ Μπενέκος Α., Παιδευτικές Λειτουργίες του Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου: Αναζητήσεις, Διακρίσεις, Αξιολογήσεις, Διαβάζω, τ. 248, 1990, σ Γιαννικοπούλου Α., Κριτήρια επιτυχημένης εικονογράφησης παιδικών βιβλίων, Διαδρομές, τ.39,1995, σ

22 του εικονογράφου είναι να συλλαμβάνει και να δημιουργεί με το δικό του τρόπο την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα της ιστορίας. γ) Η ισορροπία κειμένου και εικόνας αποτελεί μία ακόμη βασική αρχή της σωστής εικονογράφησης. Σε καμία περίπτωση οι εικόνες δεν πρέπει να επικαλύπτουν το κείμενο αλλά αντίθετα οφείλουν να προάγουν την υπόθεση, να την εμπλουτίζουν με νέα στοιχεία και να προσθέτουν τη δική τους αισθητική οπτική. δ) η επιλογή των σκηνών και η θέση της εικόνας στη σελίδα κρίνονται επίσης δύο ακόμη σημαντικοί παράγοντες για μια επιτυχημένη εικονογράφηση. Καλό θα είναι να επιλέγονται να εικονογραφούνται οι σημαντικότερες για την εξέλιξη της ιστορίας σκηνές ή σημεία δυσκολονόητα που μέσα από την απεικόνιση τους βοηθούν τους μικρούς αναγνώστες στην καλύτερη κατανόηση του κειμένου. Παράλληλα, η εικόνα οφείλει να είναι κοντά η ακόμη και να συνυπάρχει με το αντίστοιχο κείμενο στο ίδιο άνοιγμα της σελίδας καθώς και να αποφεύγεται η τοποθέτηση του κειμένου μέσα στην εικόνα. ε) οι χαρακτήρες της ιστορίας πρέπει να είναι χαρακτηριστικοί και αναγνωρίσιμοι, να μη συγχέονται με πρόσωπα άλλων ιστοριών αλλά ούτε και μεταξύ τους. Σε αυτό το σκοπό βοηθά η παρουσία ορισμένων χαρακτηριστικών στοιχείων όπως ένα κόκκινο καρό παντελόνι, τα κόκκινα μαλλιά κ.τ.λ. στ) Η αποφυγή στερεοτύπων και ζωγραφικών κλισέ αποτελεί ακόμη ένα βασικό κριτήριο μιας επιτυχημένης εικονογράφησης. Εκτός από το συγγραφέα που είναι σε θέση να καταθέσει είτε άμεσα είτε έμμεσα τις ιδεολογικές του πεποιθήσεις στο κείμενο και ο εικονογράφος μπορεί να κάνει το ίδιο μέσα από την τέχνη του. Για παράδειγμα, ζωγραφίζοντας περισσότερα αγόρια πρωταγωνιστές σε ενεργητικούς ρόλους υπογραμμίζει κοινωνικά στερεότυπα που σε μία σύγχρονη πολυπολιτισμική κοινωνία πρέπει να αποφεύγονται. Τέλος, ο εικονογράφος καλό είναι να λαμβάνει σοβαρά υπόψη του τις δυνατότητες των παιδιών ανάλογα με την ηλικία και τις γνωστικές τους ικανότητες. Έτσι, θα πρέπει να προσέχει πόσα στοιχεία και λεπτομέρειες συμπεριλαμβάνει στα σχέδιά του ούτως ώστε να μπορούν τα παιδιά να αντιλαμβάνονται και να χαίρονται τις εικόνες που δημιουργεί. Μετά από τη θεωρητική αναφορά που προηγήθηκε γύρω από εικονογραφημένα παιδικά βιβλία, κρίνεται σκόπιμο να θέσουμε το θέμα και σε μία εντελώς πρακτική βάση θέτοντας το ερώτημα: Τι ζητά το παιδί από ένα εικονογραφημένο βιβλίο; Αρχικά, «να του διηγείται μια ιστορία ανεξάρτητα από οποιαδήποτε τεχνοτροπία» 44. Ταυτόχρονα, να ενεργεί ως μέσο πληροφόρησης που θα αποκαλύπτει κάθε φορά διαφορετικές πτυχές του κόσμου. Για να πραγματοποιηθεί όμως αυτός ο σκοπός, απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η ξεκάθαρη παρουσίαση των γεγονότων τόσο από το συγγραφέα όσο και από τον εικονογράφο, χωρίς να θέτουν εμπόδια επικοινωνίας και κατανόησης στον αναγνώστη. Ένα ακόμη αίτημα της παιδικής φύσης είναι η εξασφάλιση του δραματικού στοιχείου η οποία επιτυγχάνεται με τον αφηγηματικό δυναμισμό των εικόνων όταν αυτές δεν είναι στατικές, αλλά παρουσιάζουν μία πράξη σε εξέλιξη και η μία αποτελεί συνέχεια της άλλης. 44 Μπενέκος Α., Το εικονογραφημένο Παιδικό βιβλίο, Αιτήματα και προβλήματα, Διαβάζω, τ.94, 1984,σ

ισότητα στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συστηµάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης», Βρυξέλλες, 08-09-2006, COM (2006) 481 τελικό.

ισότητα στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συστηµάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης», Βρυξέλλες, 08-09-2006, COM (2006) 481 τελικό. 1 ΕΛΕΝΗ ΖΩΓΡΑΦΑΚΗ Μέλος του Σ της ΟΛΜΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Τα αναλυτικά προγράµµατα και τα σχολικά βιβλία είναι µια πολύ σοβαρή υπόθεση που πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ολική άρνηση στράτευσης

ολική άρνηση στράτευσης καμιια κανενασ ειρηνη φανταροσ με τ αφεντικα ποτε και πουθενα ολική άρνηση στράτευσης και διανέμεται χωρίς αντίτιμο. Τυπώθηκε τον Οκτώβρη του 2011 σε 1000 αντίτυπα αντί εισαγωγής] Η μπροσούρα αυτή περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΑΛΟΜΟΙΡΗΣ, ΚΥΚΛΟΣ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΑΓΙΟΒΟΤΑΝΑ. Πτυχιακή εργασία της Άλμας Τότσκα 25/04

ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΑΛΟΜΟΙΡΗΣ, ΚΥΚΛΟΣ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΑΓΙΟΒΟΤΑΝΑ. Πτυχιακή εργασία της Άλμας Τότσκα 25/04 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΑΛΟΜΟΙΡΗΣ, ΚΥΚΛΟΣ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΑΓΙΟΒΟΤΑΝΑ Πτυχιακή εργασία της Άλμας Τότσκα 25/04 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Άννα- Μαρία Ρεντζεπέρη, Λέκτορα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. (Εγκρίθηκε στη 299/22-03-2012 Συνεδρίαση της Συγκλήτου)

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. (Εγκρίθηκε στη 299/22-03-2012 Συνεδρίαση της Συγκλήτου) ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Εγκρίθηκε στη 299/22-03-2012 Συνεδρίαση της Συγκλήτου) ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2012 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΡΘΡΟ 1: Πεδίο Εφαρμογής 3 ΑΡΘΡΟ 2: Η Αξία της Ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΕΡΙ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2007 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ

Ο ΠΕΡΙ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2007 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Ο ΠΕΡΙ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2007 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ ΜΕΡΟΣ Ι.- 1. Συνοπτικός τίτλος. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 2. Ερμηνεία. ΜΕΡΟΣ ΙΙ. - ΑΠΟΣΤΟΛΗ, ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Εκπαίδευση και Παιδεία

1.1 Εκπαίδευση και Παιδεία Μέρος 1 o Μια εισαγωγή 1.1 Εκπαίδευση και Παιδεία Δύο είναι οι εκπαιδευτικοί μύθοι του φιλελευθερισμού,. η έννοια ότι η εκπαίδευση είναι μια ουδέτερη δραστηριότητα και ότι η εκπαίδευση είναι μια απολίτικη

Διαβάστε περισσότερα

H ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

H ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ H ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΤΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ: ΔΙΟΙΚΗΣΗ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ Η εκτίμηση και ο σχηματισμός μιας έστω και αδρομερούς εικόνας του κράτους που ίδρυσε ο Αλέξανδρος είναι πραγματικά

Διαβάστε περισσότερα

8 η. Καινοτομίες στην εκπαίδευση : Καλές

8 η. Καινοτομίες στην εκπαίδευση : Καλές Θεματική ενότητα συνεδρίου: Κατηγορία εργασίας: 8 η. Καινοτομίες στην εκπαίδευση : Καλές εκπαιδευτικές πρακτικές Σύντομη ανακοίνωση Γεφυρώνοντας την εκπαίδευση με την εργασία : μια εκπαιδευτική δράση στο

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικό 1/2014 της συνεδρίασης της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Λήμνου, της 10 ης Ιανουαρίου 2014

Πρακτικό 1/2014 της συνεδρίασης της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Λήμνου, της 10 ης Ιανουαρίου 2014 Πρακτικό 1/2014 της συνεδρίασης της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Λήμνου, της 10 ης Ιανουαρίου 2014 Στη Μύρινα Λήμνου, σήμερα την 10 η Ιανουαρίου 2014, ημέρα Παρασκευή και ώρα 13:00 στην αίθουσα συνεδριάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ενώ πλέον είχαμε μπει στην πέμπτη δεκαετία από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, δεν βρέθηκε κάποιος να σηκώσει στην πλάτη του την χρόνια αυτή

ενώ πλέον είχαμε μπει στην πέμπτη δεκαετία από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, δεν βρέθηκε κάποιος να σηκώσει στην πλάτη του την χρόνια αυτή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Παρασκευή 9 Μαίου 2014, ομιλία με αφορμή την τελετή των αποκαλυπτηρίων γλυπτού στη μνήμη των Εβραίων που εξοντώθηκαν στο Ολοκαύτωμα Θεσσαλονίκη, Οκτώβριος του 65.

Διαβάστε περισσότερα

---------------------------

--------------------------- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΑΡ ΙΤΣΑΣ ΗΜΟΣ ΚΑΡ ΙΤΣΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΑΙΡΕΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Α Π Ο Ε Ι Κ Τ Ι Κ Ο Τ Ο Ι Χ Ο Κ Ο Λ Λ Η Σ Η Σ Στην Καρδίτσα σήμερα την 3η του μήνα Φεβρουαρίου του

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΜΕΝΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΜΕΝΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΜΕΝΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Το Πρόγραμμα «Σκαπανέας» «ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟ» Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία για την ψυχοκοινωνική αποκατάσταση ΑΘΗΝΑ 2012 Το σχέδιο στο εξώφυλλο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η λογοτεχνία ως πολιτισμική και διαπολιτισμική αγωγή 1

Η λογοτεχνία ως πολιτισμική και διαπολιτισμική αγωγή 1 Η λογοτεχνία ως πολιτισμική και διαπολιτισμική αγωγή 1 Βενετία Αποστολίδου, Γρηγόρης Πασχαλίδης, Ελένη Χοντολίδου Η διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πλαίσιο του Προγράμματος Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: Η συμβολή των αρχαίων Ελλήνων στην Τέχνη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων. Σπουδαστές:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών - Ευέλικτη Ζώνη» Δευτέρα, 17 Μαΐου 2004, Αμφιθέατρο Παιδαγωγικού Τμήματος, Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Αίθουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «Για τους όρους αµοιβής και εργασίας του προσωπικού κουζίνας όπου υπηρετεί µε σχέση εργασίας Ιδιωτικού ικαίου στις Σχολές Τουριστικών Επαγγελµάτων όλης της χώρας.» (Πράξη Κατάθεσης

Διαβάστε περισσότερα

σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς

σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς 1 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Σελίδα Έκθεση Διαχειρίσεως του Διοικητικού Συμβουλίου 3-11 Έκθεση Ελέγχου Ανεξάρτητου Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή....12-14 Κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΕΥΤΕΡΑ 21 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΤΩΚΟΠΙΑΣ (KATOKOPIA CULTURAL HERITAGE ASSOCIATION)

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΤΩΚΟΠΙΑΣ (KATOKOPIA CULTURAL HERITAGE ASSOCIATION) ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΤΩΚΟΠΙΑΣ (KATOKOPIA CULTURAL HERITAGE ASSOCIATION) Άρθρο 1. ΕΠΩΝΥΜΙΑ Όνομα: ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΤΩΚΟΠΙΑΣ Έδρα: ΛΕΥΚΩΣΙΑ Έτος Ίδρυσης: 2008

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΩΝ

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Βέροια, 6/11/2015 ΝΟΜΟΣ ΗΜΑΘΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΒΕΡΟΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: 47006 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΩΝ Έχοντας λάβει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΡΤ ΤΗΣ ΕΠΟΜΕΝΗΣ ΗΜΕΡΑΣ «ΠΟΙΑ ΕΡΤ ΘΕΛΟΥΜΕ»

Η ΕΡΤ ΤΗΣ ΕΠΟΜΕΝΗΣ ΗΜΕΡΑΣ «ΠΟΙΑ ΕΡΤ ΘΕΛΟΥΜΕ» Η ΕΡΤ ΤΗΣ ΕΠΟΜΕΝΗΣ ΗΜΕΡΑΣ «ΠΟΙΑ ΕΡΤ ΘΕΛΟΥΜΕ» ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ των ΑΓΩΝΙΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΕΡΤ 2 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ των ΑΓΩΝΙΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΕΡΤ Με τη συμπλήρωση σχεδόν 20 μηνών από την

Διαβάστε περισσότερα

Η Διοργανώτρια Πόλη και οι Ολυμπιακοί Αγώνες

Η Διοργανώτρια Πόλη και οι Ολυμπιακοί Αγώνες Η Διοργανώτρια Πόλη και οι Ολυμπιακοί Αγώνες Γιάννης Πυργιώτης, Αρχιτέκτων Πολεοδόμος, Εντεταλμένος Σύμβουλος και επικεφαλής Τεχνικής Διοίκησης Αγώνων ΑΘΗΝΑ 2004. Επιστημονικός Σύμβουλος του Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος- Απρίλιος 2009, Έτος 13ο - Τεύχος 72ο. Εκδίδεται από το Γρ α φ ε ί ο Νεότητας της Ιεράς Μητροπόλεως Λαρίσης και Τυρνάβου

Μάρτιος- Απρίλιος 2009, Έτος 13ο - Τεύχος 72ο. Εκδίδεται από το Γρ α φ ε ί ο Νεότητας της Ιεράς Μητροπόλεως Λαρίσης και Τυρνάβου Μάρτιος- Απρίλιος 2009, Έτος 13ο - Τεύχος 72ο Εκδίδεται από το Γρ α φ ε ί ο Νεότητας της Ιεράς Μητροπόλεως Λαρίσης και Τυρνάβου Περιεχόμενα 3 4 5 6 8 9 10 11 12 14 17 18 20 22 24 Πασχαλινό Μήνυμα Σεβασμιωτάτου

Διαβάστε περισσότερα

E.E., Παρ. I, Αρ. 2639, 18.10.91

E.E., Παρ. I, Αρ. 2639, 18.10.91 E.E., Παρ. I, Αρ. 2639, 18.10.91 1773 Ν.179/91 Ο ΠΕΡΙ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΗΜΑΝΣΗΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΠΟΛΥΤΙΜΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΔΙΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Άρθρο 1. Συνοπτικός

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικό 24/2013 της συνεδρίασης της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Λήμνου, της 23 ης Οκτωβρίου 2013

Πρακτικό 24/2013 της συνεδρίασης της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Λήμνου, της 23 ης Οκτωβρίου 2013 Πρακτικό 24/2013 της συνεδρίασης της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Λήμνου, της 23 ης Οκτωβρίου 2013 Στη Μύρινα Λήμνου, σήμερα την 23 η Οκτωβρίου 2013, ημέρα Τετάρτη και ώρα 13:00 στην αίθουσα συνεδριάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προκήρυξη διαγωνισμού για την πρόσληψη στο Πυροσβεστικό Σώμα τεσσάρων χιλιάδων (4000) Πυροσβεστών Πενταετούς υποχρέωσης».

ΘΕΜΑ: «Προκήρυξη διαγωνισμού για την πρόσληψη στο Πυροσβεστικό Σώμα τεσσάρων χιλιάδων (4000) Πυροσβεστών Πενταετούς υποχρέωσης». ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΤΑΞΗΣ ΑΡΧΗΓΕΙΟ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Β ΚΛΑΔΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑ 5 ο ΕΠΟΧΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών για τα Μαθηματικά στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση

Πρόγραμμα Σπουδών για τα Μαθηματικά στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Με την συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΝΕ ΟΤΙ Ο ΕΡΩΤΑΣ περνάει πρώτα από το στομάχι.

ΛΕΝΕ ΟΤΙ Ο ΕΡΩΤΑΣ περνάει πρώτα από το στομάχι. ΣΤΗ ΓΗ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ 27 ΤΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ ΛΕΝΕ ΟΤΙ Ο ΕΡΩΤΑΣ περνάει πρώτα από το στομάχι. Ο Τζόνι πάντα γελούσε όταν το άκουγε αυτό. «Αν ήταν έτσι, ο μπαμπάς θα είχε ερωτευτεί τη θεία Πιπίνα», έλεγε στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ (ΕΚΤ)

ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ (ΕΚΤ) ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΕΙΔΙΚΉ ΥΠΗΡΕΣΊΑ ΔΙΑΧΕΊΡΙΣΗΣ Ε.Π. «ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η οικονομική κρίση και ύφεση ανασχεθούν δεν θα αποφύγει να μετεξελιχθεί οι προοπτικές της ευρω- ζώνης αναιμικές η Ευρώπη Κινητήρια δύναμη

Η οικονομική κρίση και ύφεση ανασχεθούν δεν θα αποφύγει να μετεξελιχθεί οι προοπτικές της ευρω- ζώνης αναιμικές η Ευρώπη Κινητήρια δύναμη Σύνοψη συμπερασμάτων Η οικονομική κρίση και ύφεση σε συνδυασμό με τα προβλήματα που έχουν προκληθεί από τις ασκούμενες πολιτικές της εσωτερικής υποτίμησης, ιδιαίτερα, στον Νότο, θέτει τις ευρωπαϊκές ελίτ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΔΟΣ ΠΡΟΣΚΟΠΟΥ. Οι διακρίσεις αυτές συνοδεύονται από αντίστοιχο διακριτικό για τη στολή, όπως αυτά

ΠΡΟΟΔΟΣ ΠΡΟΣΚΟΠΟΥ. Οι διακρίσεις αυτές συνοδεύονται από αντίστοιχο διακριτικό για τη στολή, όπως αυτά ΠΡΟΟΔΟΣ ΠΡΟΣΚΟΠΟΥ Το Πρόγραμμα της Ομάδος Προσκόπων προσφέρει στα παιδιά της ηλικίας αυτής κίνητρα και ευκαιρίες για ηθική, πνευματική, φυσική και κοινωνική ανάπτυξη διευρύνοντας τις ατομικές κλίσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Μ. Ασία, Καππαδοκία,Πόντος, Κρήτη. Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρος, Νησιά Ιονίου. Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησος, Νησιά Αιγαίου

Μ. Ασία, Καππαδοκία,Πόντος, Κρήτη. Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρος, Νησιά Ιονίου. Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησος, Νησιά Αιγαίου 3ο ΓΕΛ Ιωαννίνων-Επιφάνειος Σχολή Σχολ.έτος 2011-12 Ερευνητική Εργασία Θέμα:Δημοφιλείς παραδοσιακοί χοροί της Ελλάδας και φορεσιές. Το λαογραφικό υπόβαθρο Υπεύθυνη εκπ-κός: Νίκη Λιαπίκου, κλ. ΠΕ2 ΟΜΑΔΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΣΥΣΤΑΣΗ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΣΥΣΤΑΣΗ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ «ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΝΑΚΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ - ΑΡΤΟΠΟΙΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΓΩΤΟΥ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΣΥΣΤΑΣΗ - ΓΕΝΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ «Καθορισμός του τρόπου άσκησης ελέγχου ταυτότητας οδηγών και έρευνας αυτοκινήτων από δασικούς υπαλλήλους και καθορισμός τύπου υπηρεσιακής ταυτότητας, στολής και σήματος που

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΑΘΜΟΥ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΚΙΒΩΤΙΩΝ Σ.ΕΜΠΟ Ο.Λ.Π.» Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΛΙΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

«ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΑΘΜΟΥ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΚΙΒΩΤΙΩΝ Σ.ΕΜΠΟ Ο.Λ.Π.» Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΛΙΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Τετάρτη, 25 Απριλίου 2007 «ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΑΘΜΟΥ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΚΙΒΩΤΙΩΝ Σ.ΕΜΠΟ Ο.Λ.Π.» Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΛΙΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Α. ΣΤΑΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ. Αριθμ. Πρωτ.: οικ. 2047 Θεσ/νίκη, 15 Ιουνίου 2015

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ. Αριθμ. Πρωτ.: οικ. 2047 Θεσ/νίκη, 15 Ιουνίου 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΜΟΥΣΕΙΩΝ & ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ & ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Τμήμα Διοικητικής

Διαβάστε περισσότερα

Η παρούσα πτυχικακή εργασία έρχεται μετά από λίγα χρόνια να συμπληρώσει μία ακόμη σχεδιαστική πρόταση για την «Ανάπλαση της Αλάνας της Τούμπας», θέμα

Η παρούσα πτυχικακή εργασία έρχεται μετά από λίγα χρόνια να συμπληρώσει μία ακόμη σχεδιαστική πρόταση για την «Ανάπλαση της Αλάνας της Τούμπας», θέμα Πτυχιακή Εργασία Σχολή Γραφικών Τεχνών & Καλλιτεχνικών Σπουδών Τ.Ε.Ι Αθήνας Τµήµα: ιακόσµησης - Αρχιτεκτονικής Εσωτερικών Χώρων & Σχεδιασµού Επίπλου - Αντικειµένου Έρευνα - Επιµέλεια: ηµήτρης Θεοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΣΙΟΛΟΓΙΑ Βιολογική Κατεύθυνση Τόμος 5 Τεύχος 2 Νοέμβριος 2014

ΚΙΝΗΣΙΟΛΟΓΙΑ Βιολογική Κατεύθυνση Τόμος 5 Τεύχος 2 Νοέμβριος 2014 ΚΙΝΗΣΙΟΛΟΓΙΑ Βιολογική Κατεύθυνση Τόμος 5 Τεύχος 2 Νοέμβριος 2014 Το επιστημονικό περιοδικό ΚΙΝΗΣΙΟΛΟΓΙΑ εκδίδεται σε ηλεκτρονική μορφή από τη Σχολή Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤOPIA TOY ΝΕΟΤΕΡΟΥ ΚΑΙ TOY ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΚΟΣΜΟΥ. ΤΟΜΟΣ 10ος

ΙΣΤOPIA TOY ΝΕΟΤΕΡΟΥ ΚΑΙ TOY ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΚΟΣΜΟΥ. ΤΟΜΟΣ 10ος ΙΣΤOPIA TOY ΝΕΟΤΕΡΟΥ ΚΑΙ TOY ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΟΜΟΣ 10ος ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Κωνσταντίνος Σβολόπουλος Ακαδημαϊκός Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Αρ. Πρωτ. Δήμου Ιλίου: 30142/26.06.2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ

Αρ. Πρωτ. Δήμου Ιλίου: 30142/26.06.2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Αρ. Πρωτ. Δήμου Ιλίου: 30142/26.06.2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ 23 η Τακτική Συνεδρίαση Οικονομική Επιτροπής ΔΗΜΟΣ Ι Λ Ι Ο Υ την 25.06.2015 Η Οικονομική Επιτροπή Ιλίου συνήλθε στο Δημαρχιακό

Διαβάστε περισσότερα

Μ Ε Λ Ε Τ Η ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΚΑΙ. Προϋπολογισµού: 64.288,09 σε ΕΥΡΩ

Μ Ε Λ Ε Τ Η ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΚΑΙ. Προϋπολογισµού: 64.288,09 σε ΕΥΡΩ ΕΛΛΗΝΙΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΙΑ ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΙΟΥ ΗΜΟΣ ΑΡΧΑΝΩΝ -- ΑΣΤΕΡΟΥΣΙΙΩΝ /ΝΣΗ ΗΜΟΤΙΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΙΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΗΜΟΣ: Αρχανών - Αστερουσίων ΤΙΤΛΟΣ: ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΥΠΟ ΟΧΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ ΤΜΗΜΑ Α

ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ ΤΜΗΜΑ Α ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ ΤΜΗΜΑ Α Αριθμός 4719 Παρασκευή, 27 Σεπτεμβρίου 2013 663 Αριθμός 512 ΠΡΟΑΓΩΓΗ Ο κ. Νίκος Σ. Χριστοδούλου, ο οποίος είχε προαχθεί από την 1η Ιουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΣΤΙΣ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ.

Η ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΣΤΙΣ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ. Η ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΣΤΙΣ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ. Αντιμετώπιση των μνημονιακών επιπτώσεων με έναν νέο, αριστερού χαρακτήρα, «προστατευτισμό» Αριστερή απάντηση στην κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Η ΑΓΟΡΑ ΣΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ

Θέμα: Η ΑΓΟΡΑ ΣΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ Τ.Ε.Ι. ΣΕΡΡΩΝ Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Λογιστικής ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: Η ΑΓΟΡΑ ΣΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ Υπό του φοιτητή: Κωνσταντίνου Κατσάνη Επιβλέπων καθηγητής: Γ. Μαγούλιος Σέρρες 2009 Η ΑΓΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ για τη ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ Βιώσιμη και δίκαιη οικονομικά και οικολογικά λύση

Η Πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ για τη ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ Βιώσιμη και δίκαιη οικονομικά και οικολογικά λύση Η Πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ για τη ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ Βιώσιμη και δίκαιη οικονομικά και οικολογικά λύση Εκκινούμε από την αρχή ότι η οικολογική και η οικονομική κρίση συνδέονται και αλληλοτροφοδοτούνται:

Διαβάστε περισσότερα

1o ΓΕΛ ΛΙΒΑΔΕΙΑΣ Τάξη: Β Α Τετράμηνο

1o ΓΕΛ ΛΙΒΑΔΕΙΑΣ Τάξη: Β Α Τετράμηνο 1o ΓΕΛ ΛΙΒΑΔΕΙΑΣ Τάξη: Β Α Τετράμηνο ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Εθελοντισμός, Δημιουργικότητα, Δράση» ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 1. Ζώης Γέρος 2. Καραπιπέρης Βασίλης 3. Μάριος Σύρρας 4. Ειρήνη Φρυγανά 5. Νταβανέλου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Η ΟΡΓΑΝΩΣΕ ΤΟΥ ΤΜΙΙΜΑΤΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ i

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Η ΟΡΓΑΝΩΣΕ ΤΟΥ ΤΜΙΙΜΑΤΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ* ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η ΟΡΓΑΝΩΣΕ ΤΟΥ ΤΜΙΙΜΑΤΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ i ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΙΠ1ΛΙΑΓΚΟΠΟΥΑΟΣ ΜΙΧΑΑΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

μπορούσαμε και θα έπρεπε να το αντισταθμίσουμε με νέες πολιτικές, με άλλες κατακτήσεις και ωφέλειες. Ο κίνδυνος της αποβιομηχάνισης ήταν βέβαια

μπορούσαμε και θα έπρεπε να το αντισταθμίσουμε με νέες πολιτικές, με άλλες κατακτήσεις και ωφέλειες. Ο κίνδυνος της αποβιομηχάνισης ήταν βέβαια ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Κος ΘΩΜΑΔΑΚΗΣ Ευχαριστώ πάρα πολύ, συνάδελφε. Κυρίες και κύριοι, αντικρύζοντας τον τίτλο της σημερινής ημερίδας, 1962-2012, 50 χρόνια στην Ευρώπη, αναλογίστηκα αμέσως ότι το 62 ήμουν

Διαβάστε περισσότερα

Παύλος Κυριάκος Γρηγόριος Μιχαήλ Χρήστος Θεόδωρος Νικόλαος Ιωάννης Θεμιστοκλής Φώτιος Ανέστης Χρυσή Ελευθέριος Χρήστος Παγκράτιος Γεώργιος

Παύλος Κυριάκος Γρηγόριος Μιχαήλ Χρήστος Θεόδωρος Νικόλαος Ιωάννης Θεμιστοκλής Φώτιος Ανέστης Χρυσή Ελευθέριος Χρήστος Παγκράτιος Γεώργιος ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΤΗΣ 01/28-01-2014 ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. απόφ. 04/2014 ΘΕΜΑ: Κίνηση της διαδικασίας σύνταξης του νέου Γενικού Πολεοδομικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΓΙΑΣ ΝΑΠΑΣ

Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΓΙΑΣ ΝΑΠΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ. Από το πρακτικό της 37ης/2012 συνεδρίασης της Οικονομικής Επιτροπής Δήμου Αγρινίου

ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ. Από το πρακτικό της 37ης/2012 συνεδρίασης της Οικονομικής Επιτροπής Δήμου Αγρινίου ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ Από το πρακτικό της 7ης/01 συνεδρίασης της Οικονομικής Επιτροπής Δήμου Αγρινίου Αριθμός Απόφασης 19/01 ΘΕΜΑ: «Σύνταξη Προϋπολογισμού και Ετήσιου Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΜΝΗΜΑ. Στην Επιτροπή Κρίσεως Βαρέων και Ανθυγιεινών επαγγελμάτων του άρθρου 20 ν.3790/2009

ΥΠΟΜΝΗΜΑ. Στην Επιτροπή Κρίσεως Βαρέων και Ανθυγιεινών επαγγελμάτων του άρθρου 20 ν.3790/2009 ΥΠΟΜΝΗΜΑ Στην Επιτροπή Κρίσεως Βαρέων και Ανθυγιεινών επαγγελμάτων του άρθρου 20 ν.3790/2009 Ένα από τα μέτρα που προβλέπονται από το Ν. 3845/2010 για την εξυγίανση του ασφαλιστικού συστήματος είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

Η ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 22873 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1663 29 Νοεμβρίου 2005 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Καθορισμός δικαιολογητικών που απαιτούνται για τη χορήγηση επιδότησης αγοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Σεπτέμβριος 2013 ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΙΑΚΟΥΣ ΦΟΙΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΙΙΟΙΙΚΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΙΩΝ ΥΓΕΙΙΑΣ Αγαπητοί φοιτητές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΑΣΗ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

ΣΥΜΒΑΣΗ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Σελίδα 1 από 10 ΣΥΜΒΑΣΗ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Στην Αθήνα σήµερα την οι παραπάνω συµβαλλόµενοι: Α. Το Νοµικό Πρόσωπο ηµοσίου ικαίου µε την επωνυµία «EΝΙΑΙΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΑΠΑΣΧΟΛΟΥΜΕΝΩΝ (Ε.Τ.Α.Α.)» που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ

ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ Αιφνιδιασμένη η Δυτική κοινή γνώμη παρακολουθεί αμήχανα τις ραγδαίες εξελίξεις στην Ουκρανία και αγωνιά για τις επιπτώσεις μίας πολιτικής και στρατιωτικής κλιμακώσεως.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΔΣΑ

ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΔΣΑ ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΔΣΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΟΣ Είδος: ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ Αριθμός: 131 Έτος: 2003 ΦΕΚ: Α 116 20030516 Τέθηκε σε ισχύ: 17.01.2002 Ημ.Υπογραφής: 30.04.2003 Τίτλος Προσαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Π.Ο.Σ.Ε.Α. www.posea.gr e-mail: infoposea@in.gr

Π.Ο.Σ.Ε.Α. www.posea.gr e-mail: infoposea@in.gr www.posea.gr e-mail: infoposea@in.gr ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ ΑΙΜΟΔΟΤΩΝ ΙΟΥΝΙΟΣ - ΙΟΥΛΙΟΣ - ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2006 ΤΕΥΧΟΣ 27 Ε Κ Δ Ι Δ Ε ΤΑ Ι Μ Ε Τ Η Ν Ε Υ Γ Ε Ν Ι Κ Η Χ

Διαβάστε περισσότερα

----- ----- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. Βαθµός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί µέχρι: Βαθ.

----- ----- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. Βαθµός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί µέχρι: Βαθ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α ----- Ταχ.

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελινή Αθανασοπούλου Κωνσταντία Λαδοπούλου Στέλλα Χαριτάκη

Ευαγγελινή Αθανασοπούλου Κωνσταντία Λαδοπούλου Στέλλα Χαριτάκη Κώδικας Δεοντολογίας Κώδικας Δεοντολογίας της Παιδοψυχιατρικής Εταιρείας Ελλάδος- Ένωσης Ψυχιάτρων Παιδιών και Εφήβων ΑΘΗΝΑ, 2009 Διοικητικό Συμβούλιο της Π.Ε.Ε. ΕΝΩ.ΨΥ.ΠΕ Πρόεδρος: Δημήτριος Γεωργιάδης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΑΙΟ» TOY MAP

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΑΙΟ» TOY MAP ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΑΙΟ» TOY MAP ΕΛΛΗΣ ΠΑΠΠΑ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΑΙΟ» ΤΟΥ ΜΑΡΞ ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ» ΑΘΗΝΑ 1983 Copyright: Εκδόσεις «ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ» Σόλωνος

Διαβάστε περισσότερα

να καταστεί ανθρώπινος ο άνθρωπος ατόπημα να υπερβεί την κρίση να αποποιηθεί τον ατομικισμό

να καταστεί ανθρώπινος ο άνθρωπος ατόπημα να υπερβεί την κρίση να αποποιηθεί τον ατομικισμό ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Ο άνθρωπος είναι το κέντρο του κύκλου της ζωής, αλλά όμως δεν είναι ο ίδιος ο κύκλος της ζωής. Ανήκουμε στον κόσμο, αλλά αυτός ο κόσμος δεν μας ανήκει,

Διαβάστε περισσότερα

18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός

18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Θέμα 1 ο (Σύντομης ανάπτυξης): (Α) Ποιοι πλανήτες ονομάζονται Δίιοι; 18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ» Θέματα του Γυμνασίου (Β) Αναφέρατε και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ BIOL_G_GYMN_LAST.indd 1 11/1/2013 1:10:07 μμ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ Ευαγγελία Μαυρικάκη, Επίκ. Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Μαριάννα Γκούβρα, Βιολόγος,

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγία της ΕΟΚ για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και της άγριας πανίδας και αυτοφυούς χλωρίδας ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1993 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΕΥΧΟΣ 3

Οδηγία της ΕΟΚ για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και της άγριας πανίδας και αυτοφυούς χλωρίδας ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1993 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΕΥΧΟΣ 3 φ ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΒΙΟΤΟΠΩΝ-ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1993 ΤΕΥΧΟΣ 3 ΔΡΧ. 10 Η Οδηγία για το υ ς Ο ικοτύπους, πρόκληση για πρόοδο στη διατήρηση τη ς φύσης. Η εφ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Εισαγωγή. ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ Η ίδρυση του Άρη. ΔΕΚΑΕΤΙΑ 20 Ο πρώτος πρωταθλητής Ελλάδας. ΔΕΚΑΕΤΙΑ 30 Η εποχή της κυριαρχίας

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Εισαγωγή. ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ Η ίδρυση του Άρη. ΔΕΚΑΕΤΙΑ 20 Ο πρώτος πρωταθλητής Ελλάδας. ΔΕΚΑΕΤΙΑ 30 Η εποχή της κυριαρχίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 8 12 14 16 18 20 22 24 26 28 30 36 40 42 44 46 54 56 64 66 Εισαγωγή ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ Η ίδρυση του Άρη ΔΕΚΑΕΤΙΑ 20 Ο πρώτος πρωταθλητής Ελλάδας ΔΕΚΑΕΤΙΑ 30 Η εποχή της κυριαρχίας ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΧΑΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ

ΑΠΟΦΑΣΗ Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΦΕΚ τ. Β 378/09-03-2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΣΤΡΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ, ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΔΑΣΚΑΛΟΥ «Νεοελληνική Γλώσσα Α-Γ Γυμνασίου»

ΒΙΒΛΙΟ ΔΑΣΚΑΛΟΥ «Νεοελληνική Γλώσσα Α-Γ Γυμνασίου» ΥΠΕΠΘ / ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ» Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΡΓO ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝO ΚΑΤΑ 80% ΑΠΟ ΤΟ ΕΚΤ ΚΑΙ ΚΑΤΑ 20% ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ «Ολοκληρωμένη

Διαβάστε περισσότερα

Ετήσια Οικονομική Έκθεση της χρήσης από 1η Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2013. Βάσει του άρθρου 4 του Ν. 3556/2007

Ετήσια Οικονομική Έκθεση της χρήσης από 1η Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2013. Βάσει του άρθρου 4 του Ν. 3556/2007 Ετήσια Οικονομική Έκθεση της χρήσης από 1η Ιανουαρίου έως 31η Δεκεμβρίου 2013 Βάσει του άρθρου 4 του Ν. 3556/2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. Δηλώσεις των Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου... 5 Β. Έκθεση Ελέγχου Ανεξάρτητου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΑΓΕΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΣΤΟΝ 20 Ο ΑΙΩΝΑ

ΜΕΤΑΛΛΑΓΕΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΣΤΟΝ 20 Ο ΑΙΩΝΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΕΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΣΤΟΝ 20 Ο ΑΙΩΝΑ «οι μεταλλαγές των ιδεών για την κατοίκιση και την οργάνωση του χώρου της Αθήνας από τον 19 ο στον 20 ο αιώνα με αφορμή την Μικρασιατική Καταστροφή» σπουδάστρια:

Διαβάστε περισσότερα

74 η ΣΥΝΟΔΟΣ ΠΡΥΤΑΝΕΩΝ & ΠΡΟΕΔΡΩΝ Δ.Ε. ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 12-13 Δεκεμβρίου 2013

74 η ΣΥΝΟΔΟΣ ΠΡΥΤΑΝΕΩΝ & ΠΡΟΕΔΡΩΝ Δ.Ε. ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 12-13 Δεκεμβρίου 2013 74 η ΣΥΝΟΔΟΣ ΠΡΥΤΑΝΕΩΝ & ΠΡΟΕΔΡΩΝ Δ.Ε. ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 12-13 Δεκεμβρίου 2013 ΟΜΟΦΩΝΟ ΨΗΦΙΣΜΑ ΓΙΑ ΤΑ ΘΕΣΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ 1. Θεσμικά

Διαβάστε περισσότερα

Έτσι ενεργεί ο Θεός. Έτσι ενεργεί η αγάπη. Έτσι ενεργεί η αλήθεια. Η επίδειξη αυτού

Έτσι ενεργεί ο Θεός. Έτσι ενεργεί η αγάπη. Έτσι ενεργεί η αλήθεια. Η επίδειξη αυτού Το Κάλεσμα ΤΟ ΝΕΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ δεν είναι μόνο μια ιδέα. Δεν είναι μόνο μια προειδοποίηση. Δεν είναι μόνο μια συνταγή. Παρουσιάζει όντως τη βάση για έναν εντελώς καινούργιο τρόπο ζωής στα πλαίσια της

Διαβάστε περισσότερα

NΕΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ Του Αντώνη Καρανίκα

NΕΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ Του Αντώνη Καρανίκα ΝΟΜΟΣ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ ΚΕΜΠΑ Κωδικός: 014683 Ασπροποτάμου Αγράφων 4188 Απεραντίων ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΑΦΩΝ Φραγκίστας ΧΡΥΣΩ Βίνιανης Φουρνά Κτημενίων Καρπενησίου ΔΗΜΟΣ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ Ποταμιάς Κλεισούρας 8 Ν. Ηράκλειο Τ.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΥΡΟΜΠΡΟΚΕΡΣ ΜΕΣΙΤΕΣ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ Α.Ε. Ετήσιες Οικονομικές καταστάσεις σύμφωνα με τα. Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Πληροφόρησης

ΓΙΟΥΡΟΜΠΡΟΚΕΡΣ ΜΕΣΙΤΕΣ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ Α.Ε. Ετήσιες Οικονομικές καταστάσεις σύμφωνα με τα. Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Πληροφόρησης ΓΙΟΥΡΟΜΠΡΟΚΕΡΣ ΜΕΣΙΤΕΣ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ Α.Ε. Ετήσιες Οικονομικές καταστάσεις σύμφωνα με τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Πληροφόρησης της 31ης Δεκεμβρίου 2005 (1 Ιανουαρίου - 31 Δεκεμβρίου 2005) ΓΙΟΥΡΟΜΠΡΟΚΕΡΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Μάθημα των Εικαστικών με τα Νέα Βιβλία στο Δημοτικό Σχολείο

Το Μάθημα των Εικαστικών με τα Νέα Βιβλία στο Δημοτικό Σχολείο Το Μάθημα των Εικαστικών με τα Νέα Βιβλία στο Δημοτικό Σχολείο ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αθανάσιος Παναγόπουλος, εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, Δ/ντής στο Δημοτικό Σχολείο Φαρρών, Δήμου Ερυμάνθου Ν. Αχαΐας. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΧΩΜΑΤΕΡΗΣ «ΑΣΤΙΜΙΤΣΙ» ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΟΡΥΤΙΑΝΗΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟY ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ

ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΧΩΜΑΤΕΡΗΣ «ΑΣΤΙΜΙΤΣΙ» ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΟΡΥΤΙΑΝΗΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟY ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΤΕΙ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΘΕ.ΚΑ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΧΩΜΑΤΕΡΗΣ «ΑΣΤΙΜΙΤΣΙ» ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΟΡΥΤΙΑΝΗΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟY ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΟΥΝΔΟΥΡΑΚΗ ΕΥΡYΔΙΚΗ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης (ΣΠΕ) στο Χωροταξικό Σχεδιασμό: εννοιολογικές αποσαφηνίσεις η εφαρμογή στα ΓΠΣ-ΣΧΟΟΑΠΣΧΟΟΑΠ Μουτσιάκης Ευθύμιος Περιβαλλοντολόγος, Δρ. Αρχ. Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΟΛΓΑΣ ΜΟΥΣΙΟΥ-ΜΥΛΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΜΕΛΙΤΗΣ κ. Π. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗ

ΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΟΛΓΑΣ ΜΟΥΣΙΟΥ-ΜΥΛΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΜΕΛΙΤΗΣ κ. Π. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗ ΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΟΛΓΑΣ ΜΟΥΣΙΟΥ-ΜΥΛΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΜΕΛΙΤΗΣ κ. Π. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗ Φλώρινα, 29-7-2011 Αναφορικά με τις πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου της Μελίτης, κ. Π. Αναστασιάδη, σε εφημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΣΥΜΒΑΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΣΥΜΒΑΣΗΣ Στην Αθήνα σήμερα την ημέρα μεταξύ: 1. Του Ν.Π.Ι.Δ. με την επωνυμία «Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων» που εδρεύει στη Σίνδο Θεσσαλονίκης και έχει τις διοικητικές του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 194/2013. (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Προς. 3. Kύριο *** *** *** Κοινοποίηση

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 194/2013. (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Προς. 3. Kύριο *** *** *** Κοινοποίηση Διαμεσολάβηση 194/2013 Σελίδα 1 ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 194/2013 (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Ι. Η καταγγελία Προς 1. Τμήμα Υποστήριξης Δημοτικού Συμβουλίου dimotikosymvoulio@cityofathens.gr 2. Διεύθυνση Οδοποιίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ»

ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ» ANAΡTHTEΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ & ΑΛΛΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Ε.Π. «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ ΔΗΜΑΡΧΟΥ. Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας (Φ.Ε.Κ. 1789/12.11.2010 τεύχος B)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΔΗΜΑΡΧΟΥ. Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας (Φ.Ε.Κ. 1789/12.11.2010 τεύχος B) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ν. ΜΟΥΔΑΝΙΑ 02/10/2015 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΑΡ.ΠΡΩΤ.:31830/2015 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΠΡΟΠΟΝΤΙΔΑΣ Δ/ΝΣΗ : Ποιότητα Ζωής, Καθαριότητας & Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 16109 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1026 22 Ιουνίου 2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Καθορισμός δικαιολογητικών και διαδικασίας για την χορήγηση αδειών ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Εκατοστή τριακοστή τρίτη ηλεκτρονική έκδοση εβδομαδιαίας εφημερίδας του Υπουργείου Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης

Εκατοστή τριακοστή τρίτη ηλεκτρονική έκδοση εβδομαδιαίας εφημερίδας του Υπουργείου Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Εκατοστή τριακοστή τρίτη ηλεκτρονική έκδοση εβδομαδιαίας εφημερίδας του Υπουργείου Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης ΔΗΜΟΣΙΟγραφικά τεύχος 133 ανακοινώσεις Πίνακας περιεχομένων Παράταση

Διαβάστε περισσότερα

15PROC003092869 2015-09-28 ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ

15PROC003092869 2015-09-28 ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Δ Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α 15PROC003092869 2015-09-28 ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Π. Δ. 432/81 ΤΗΛ: 2610/996660 FAX: 2610/996677 E-mail: rescom@upatras.gr http://research.upatras.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΠΡΟΧΕΙΡΗΣ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑΣ

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΠΡΟΧΕΙΡΗΣ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΔΗΜΟΣ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΔΝΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: Προμήθεια εξοπλισμού ειδικών σχολείων Τ.Ε.2 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ, Τ.Ε.4 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ, Τ.Ε.7 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ειδικής έκθεσης «Το φαινόµενο της ρατσιστικής βίας στην Ελλάδα και η αντιµετώπισή του»

Περίληψη ειδικής έκθεσης «Το φαινόµενο της ρατσιστικής βίας στην Ελλάδα και η αντιµετώπισή του» Περίληψη ειδικής έκθεσης «Το φαινόµενο της ρατσιστικής βίας στην Ελλάδα και η αντιµετώπισή του» Η παρούσα έκθεση περιλαµβάνει τις διαπιστώσεις του Συνηγόρου από την ενδελεχή διερεύνηση των αναφορών που

Διαβάστε περισσότερα

The electronic version of the book is created by http://www.enverhoxha.ru for http://www.enverhoxha.info

The electronic version of the book is created by http://www.enverhoxha.ru for http://www.enverhoxha.info The electronic version of the book is created by http://www.enverhoxha.ru for http://www.enverhoxha.info ΕΝΒΕΡ ΧΟΤΖΑ ΕΝΒΕΡ ΧΟΤΖΑ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ 1958-1983 ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΠΟΡΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Π Ε Α Ε Κ ΑΝΑΦΟΡΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΟΥ ΤΕΙ ΚΟΖΑΝΗΣ ΣΤΗ ΦΛΩΡΙΝΑ

Ε Π Ε Α Ε Κ ΑΝΑΦΟΡΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΟΥ ΤΕΙ ΚΟΖΑΝΗΣ ΣΤΗ ΦΛΩΡΙΝΑ Ε Π Ε Α Ε Κ ΕΝΕΡΓΕΙΑ: ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΟΥ ΤΕΙ ΚΟΖΑΝΗΣ ΣΤΗ ΦΛΩΡΙΝΑ ΤΜΗΜΑΤΑ: Φυτικής Παραγωγής Ζωϊκής Παραγωγής 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΟΜΙΛΟΥ ΟΙΝΟΦΙΛΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΟΜΙΛΟΥ ΟΙΝΟΦΙΛΩΝ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΟΜΙΛΟΥ ΟΙΝΟΦΙΛΩΝ ΚΥΠΡΟΥ 1. ΕΠΩΝΥΜΙΑ-ΕΜΒΛΗΜΑ-ΕΔΡΑ Το σωματείο φέρει την επωνυμία ΟΜΙΛΟΣ ΟΙΝΟΦΙΛΩΝ ΚΥΠΡΟΥ, έχει έμβλημα ένα ποτήρι γευστολόγησης κρασιού, ένα τσαμπί σταφύλι και ένα φύλλο αμπελιού.

Διαβάστε περισσότερα

Καταστατικό του επιστημονικού σωματείου με την επωνυμία ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ. Άρθρο 1 ο Ίδρυση Επωνυμία Έδρα

Καταστατικό του επιστημονικού σωματείου με την επωνυμία ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ. Άρθρο 1 ο Ίδρυση Επωνυμία Έδρα Καταστατικό του επιστημονικού σωματείου με την επωνυμία ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ Άρθρο 1 ο Ίδρυση Επωνυμία Έδρα α. Ιδρύεται στην Ελλάδα επιστημονικό σωματείο με την επωνυμία «ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΓΟΝΕΙΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΓΟΝΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Από τον Ιανουάριο ξεκινάνε στο Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης προγράμματα για παιδιά και γονείς. Με αυστηρά επιλεγμένα κριτήρια φιλοδοξούμε

Διαβάστε περισσότερα

ME TO ΒΛΕΜΜΑ ΣΤΡΑΜΜΕΝΟ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ 21 ο ΑΙΩΝΑ

ME TO ΒΛΕΜΜΑ ΣΤΡΑΜΜΕΝΟ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ 21 ο ΑΙΩΝΑ ME TO ΒΛΕΜΜΑ ΣΤΡΑΜΜΕΝΟ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ 21 ο ΑΙΩΝΑ Δημήτρης Ματθαίου Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Στην εκπαίδευση μιλάμε συχνά για το μέλλον. Ίσως γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΗΓΗ: www.efpolis.gr [1]

ΠΗΓΗ: www.efpolis.gr [1] ΠΗΓΗ: www.efpolis.gr ΝΟΜΟΣ 2251/1994 (ΦΕΚ 191 Α / 16 Νοεμβρίου 1994) Προστασία των καταναλωτών, όπως ισχύει μετά τις τροποποιήσεις του Ν. 2496/1997 (ΦΕΚ 87 Α /16-5-1997), του Ν. 2741/1999 (ΦΕΚ 199 Α /28-9-1999),

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 12603 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΤΡΙΤΟ Αρ. Φύλλου 1784 30 Δεκεμβρίου 2014 ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΛΟΙΠΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Με την υπ' αριθμ. 8612/22 12 2014 πράξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 7: «Διευκόλυνση της πρόσβασης στην

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΛΩΣΤΑΙ ΠΕΤΑΛΟΥΔΑΣ Α.Ε.Β.Ε.»

«ΚΛΩΣΤΑΙ ΠΕΤΑΛΟΥΔΑΣ Α.Ε.Β.Ε.» «ΚΛΩΣΤΑΙ ΠΕΤΑΛΟΥΔΑΣ Α.Ε.Β.Ε.» ΚΗΦΙΣΟΥ 41 122 42 ΑΙΓΑΛΕΩ ΑΡ.Μ.Α.Ε. 450/01/ΔΤ/Β/86/75(99) ΕΔΡΑ ΑΙΓΑΛΕΩ Π Ρ Ο Σ Α Ρ Τ Η Μ Α ΤΟΥ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΤΗΣ 31 ης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΧΡΗΣΕΩΣ 01.01.2014

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΑ EKΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 2014

ΕΤΗΣΙΑ EKΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 2014 ΕΤΗΣΙΑ EKΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 2014 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ THΣ ΕΣΕΕ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΣΕΕ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 2014 Διορθώσεις: Βάσω Μπαχούρου Ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΣΗ: Παράµετροι Αποτελεσµατικότητας των ιαφόρων Εργαλείων ιαχείρισης της Ενεργού Γήρανσης ΤΙΤΛΟΣ:

ΡΑΣΗ: Παράµετροι Αποτελεσµατικότητας των ιαφόρων Εργαλείων ιαχείρισης της Ενεργού Γήρανσης ΤΙΤΛΟΣ: ΡΑΣΗ: ΤΙΤΛΟΣ: 3 Παράµετροι Αποτελεσµατικότητας των ιαφόρων Εργαλείων ιαχείρισης της Ενεργού Γήρανσης ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΑΡΑ ΟΤΕΟΥ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΦΟΡΕΑΣ: «Συνθετική έκθεση - µελέτη αναφορικά µε τις

Διαβάστε περισσότερα