ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ"

Transcript

1 πρωτοβαθμια ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Τόμος 20, Τεύχος 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2008, Volume 20, Number 1, January - March 2008 Της Σύνταξης 4 Χ. Λιονής: Η χαμένη «τιμή» (αποτελεσματικότητα) της Γενικής Ιατρικής και της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην Ελλάδα 5 Χ. Λιονής, Κ. Μακρή: Τι θα διαβάσουμε σ αυτό το τεύχος; Ερευνητική εργασία 7 Γ. Παπαδόπουλος, Δ. Μπρίμης, Ε. Μπιμπάκη, Φ. Λαδωμένου, Σ. Κακουλάκη, Ε. Κοκολάκη, Μ. Νταγιαντά, Ν. Δρακωνάκης: Ανίχνευση και διαχείριση των διαβητικών ασθενών στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας: Η εμπειρία του Περιφερειακού Ιατρείου Ασημίου Ανασκοπήσεις 12 Β. Τσιάντου, Α. Καρόκης, Ε. Πάβη, Γ. Κυριόπουλος: Οικονομική αξιολόγηση εμβολίων: μεθοδολογικά προβλήματα και κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπισή τους 19 Δ. Καϊτελίδου, Ο. Σίσκου, Λ. Λιαρόπουλος: Η σχέση κόστους αποτελέσματος του HPV εμβολίου και οι οικονομικές διαστάσεις του εμβολιασμού στην Ελλάδα 26 Ε. Τσολάκη, Ε. Αλεξόπουλος, Μ. Γείτονα: Οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας στο σύστημα υγείας Ενδιαφέρουσα περίπτωση ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 37 Γ. Τζανίδης, Π. Μοσχοβάκης, Κ. Μπόγρης, Α. Βασιλείου, Α. Σερέτης: Κλινικό πρόβλημα: Κάκωση κεφαλής Νέα από την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Γενικής ιατρικής 40 Β. Γκαρμίρη: Το κίνημα VASCO DA GAMA Μια φρέσκια ιδέα για τους νέους Γενικούς/Οικογενειακούς Ιατρούς Συνεχιζόμενη εκπαίδευση στη Γενική Ιατρική 43 Μετεκπαιδευτικά μαθήματα Γενικής Ιατρικής στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών (Περίοδος ) ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Primary Health Care Τόμος 20, Τεύχος 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2008 ΚΩΔ πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Primary Health Care Τριμηνιαία Έκδοση της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής Ιατρικής Quarterly edited by the Greek Association of General Practitioners Τόμος 20, Τεύχος 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2008, Volume 20, Number 1, January - March 2008 Ενδιαφέρουσα περίπτωση Κλινικό πρόβλημα: Κάκωση κεφαλής ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ ΚΕΜΠ.ΑΘ. Αριθμός Άδειας 451/91 Παπαδιαμαντοπούλου 4, ΑΘΗΝΑ ISSN Cited in Index Copernicus Recognised by the Greek Ministry of Health and Welfare

2 πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Primary Health Care ISSN ΕΚΔΟΤΗΣ: Μποδοσάκης-Πρόδρομος Μερκούρης Μ. Χουρμούζη 28 Κ. Τούμπα Θεσσαλονίκη Τηλ. (2310) ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Διοικητικό Συμβούλιο της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής Ιατρικής Πρόεδρος Μποδοσάκης-Πρόδρομος Μερκούρης Αντιπρόεδρος Α Δημήτριος Έλληνας Αντιπρόεδρος Β Στέλλα Αργυριάδου Γενικός Γραμματέας-Ταμίας Αθανάσιος Συμεωνίδης Ειδικός Γραμματέας Ανάργυρος Μαριόλης Μέλη Αντώνης Μπατίκας Νικόλαος Παπανικολάου Βίκη Γκαρμίρη Κυριάκος Κιντζογλανάκης Executive Board of the Greek Association of General Practitioners President Bodosakis-Prodromos Merkouris Vice-President A Dimitrios Ellinas Vice-President B Stella Argiriadou General Secretary Treasurer Athanasios Symeonidis Special Secretary Antonis Batikas Members Anargiros Mariolis Nikolaos Papanikolaou Viky Garmiri Kyriakos Κintzoglanakis Γραμματεία Σύνταξης: Αναστασία Ρωμανίδου Τηλ.: (2810) , (28310) Εκτύπωση: ΤΕΧΝΟΓΡΑΜΜΑ Μ. Αυγέρη 12, Αγ. Παρασκευή Τηλ.: , Fax: Διευθυντής Σύνταξης Χρήστος Λιονής, Aναπληρωτής Καθηγητής Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Κρήτης Τ.Θ. 2208, Ηράκλειο Τηλ. (2810) , Fax. (2810) Αναπληρωτές Δ/ντές Σύνταξης Νίκος Αντωνάκης (Ηράκλειο) Ελευθέριος Θηραίος (Αθήνα) Επίκουροι Δ/ντές Σύνταξης Παύλος Θεοδωράκης (Ιωάννινα) Κορνηλία Μακρή (Ηράκλειο) Ανάργυρoς Μαριόλης (Αθήνα) Μέλη Συντακτικής Επιτροπής Θωμάς Αγγελόπουλος (Θάσος) Άλκης Αλεβίζος (Αθήνα) Ελένη Γεωργακίλα (Αθήνα) Βίκη Γκαρμίρη (Θεσσαλονίκη) Νίκη Γλύστρα (Ζαγκλιβέρι) Αικατερίνη Κάβουρα (Ην. Βασίλειο) Δ. Κουναλάκης (Ηράκλειο) Ιωάννης Λέντζας (Αθήνα) Ρένα Οικονομίδου (Διαβατά) Νίκος Παπανικολάου (Καρπενήσι) Βαγγέλης Πετροβίτσος (Θεσσαλονίκη) Νίκος Ρουσάκης (Λιτόχωρο) Κική Στεφανίδου (Σκύδρα) Γιώργος Τζανίδης (Πάρος) Ζωή Τσιμτσίου (Θεσσαλονίκη) Ειρήνη Χατζοπούλου (Θεσσαλονίκη) Αναστασία Χριστοφέλη (Αλίαρτος) Ανταποκριτές Σύνταξης Έλενα Ευαγγελάκη (Κύπρος) Θεοδώρα Ζαχαριάδου (Κύπρος) Llukan Rrumbullaku (Αλβανία) Συμβουλευτική Επιτροπή Π. Βάρδας, Καθηγητής Καρδιολογίας Παν/μίου Κρήτης Μ. Γείτονα, Επίκ. Καθηγήτρια Διοίκησης Υπηρ. Υγείας Παν/μίου Θεσσαλίας Ε. Γελαστοπούλου, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής Παν/μίου Πατρών Δ. Γλάρος, Ομότιμος Καθηγητής Ιατρικής Φυσικής Παν/μίου Ιωαννίνων Α. Καφάτος, Ομότιμος Καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής & Διατροφής Παν/μίου Κρήτης Ι. Κυριόπουλος, Καθηγητής Οικονομικών της Υγείας Εθνικής Σχ. Δημόσιας Υγείας Θ. Κωνσταντινίδης, Επίκ. Καθηγητής Υγιεινής, Πανεπιστήμιο Θράκης Β. Μαυρέας, Καθηγητής Ψυχιατρικής Παν/μίου Ιωαννίνων M. Σγάντζος, Λέκτορας Ανατομίας Παν/μίου Θεσσαλίας K. Σιαμόπουλος, Καθηγητής Νεφρολογίας Παν/μίου Ιωαννίνων Ν. Σιαφάκας, Καθηγητής Πνευμονολογίας Παν/μίου Κρήτης K. Σουλιώτης, Διδάκτωρ Οικονομικών και Πολιτικής Υγείας Λ. Σπάρος, Ομότιμος Καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής Παν/μίου Αθηνών T. Φιλαλήθης, Αναπλ. Καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής Παν/μίου Κρήτης Γ. Χριστοδούλου, Καθηγητής Ψυχιατρικής Παν/μίου Αθηνών Editor-in-Chief Christos Lionis, Αssociate Professor Faculty of Medicine, University of Crete P.O. Box 2208, Heraklio Tel.: , Fax: Associate Editors Nick Antonakis (Heraklio) Εleftherios Thireos (Athens) Assistant Editors Pavlos Theodorakis (Ioannina) Kornilia Makri (Heraklio) Anargiros Mariolis (Athens) Members of Editorial Board Thomas Aggelopoulos (Thessaloniki) Alkis Alevizos (Athens) Eleni Georgakila (Athens) Niki Glistra (Zagliveri) Rena Ikonomidou (Diavata) Ekaterini Kavoura (UK) D. Kounalakis (Heraklio) Ioannis Lentzas (Athens) Nikos Papanikolau (Karpenisi) Vaggelis Petrovitsos (Thessaloniki) Nikos Rousakis (Litochoro) Kiki Stefanidou (Skidra) Giorgos Tzanidis (Paros) Zoi Tsimtsiou (Thessaloniki) Irini Chatzopoulou (Thessaloniki) Anastasia Christofeli (Aliartos) Corresponding Editors Elena Evaggelaki (Cyprus) Theodora Zaxariadou (Cyprus) Llukan Rrumbullaku (Αlbania) Advisory Board P. Vardas, Professor of Cardiology, University of Crete M. Geitona, Assistant Professor, University of Thessalia E. Gelastopoulou, Assistant Professor of Hygiene, University of Patras D. Glaros, Εmeritus Professor of Medical Physics, University of Ioannina A. Kafatos, Εmeritus Professor of Health Promotion and Nutrition, University of Crete Τh. Konstantinides, Assistant Professor of Hygiene, University of Thrace J. Kyriopoulos, Professor of Health Economics, National School of Public Health V. Mavreas, Professor of Psychiatry, University of Ioannina M. Sgantzos, Lecturer of Anatomy in University of Thessalia K. Siamopoulos, Professor of Nephrology, University of Ioannina N. Siafakas, Professor of Lung and Thorax, University of Crete K. Souliotis, PhD, Health Policy and Economics L. Sparos, Εmeritus Professor of Social Medicine, University of Athens A. Philalithis, Associate Professor of Social Medicine, University of Crete G. Christodoulou, Professor of Psychiatry, University of Athens

3 KENH

4 πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Primary Health Care Τριμηνιαία Έκδοση της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής Ιατρικής Quarterly edited by the Greek Association of General Practitioners Τόμος 20, Τεύχος 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2008, Volume 20, Number 1, January - March 2008 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Της Σύνταξης Χ. Λιονής: Η χαμένη «τιμή» (αποτελεσματικότητα) της Γενικής Ιατρικής και της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην Ελλάδα... 4 Χ. Λιονής, Κ. Μακρή: Τι θα διαβάσουμε σ αυτό το τεύχος;... 5 Ερευνητική εργασία Γ. Παπαδόπουλος, Δ. Μπρίμης, Ε. Μπιμπάκη, Φ. Λαδωμένου, Σ. Κακουλάκη, Ε. Κοκολάκη, Μ. Νταγιαντά, Ν. Δρακωνάκης: Ανίχνευση και διαχείριση των διαβητικών ασθενών στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας: Η εμπειρία του Περιφερειακού Ιατρείου Ασημίου... 7 Ανασκοπήσεις Β.Τσιάντου, Α. Καρόκης, Ε. Πάβη, Γ. Κυριόπουλος: Οικονομική αξιολόγηση εμβολίων: μεθοδολογικά προβλήματα και κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπισή τους Δ. Καϊτελίδου, Ο. Σίσκου, Λ. Λιαρόπουλος: Η σχέση κόστους αποτελέσματος του HPV εμβολίου και οι οικονομικές διαστάσεις του εμβολιασμού στην Ελλάδα Ε. Τσολάκη, Ε. Αλεξόπουλος, Μ. Γείτονα: Οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας στο σύστημα υγείας Ενδιαφέρουσα περίπτωση Γ. Τζανίδης, Π. Μοσχοβάκης, Κ. Μπόγρης, Α. Βασιλείου, Α. Σερέτης: Κλινικό πρόβλημα: Κάκωση κεφαλής Νέα από την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Γενικής Ιατρικής Β. Γκαρμίρη: Το κίνημα VASCO DA GAMA Μια φρέσκια ιδέα για τους νέους Γενικούς/Οικογενειακούς Ιατρούς Συνεχιζόμενη εκπαίδευση στη Γενική Ιατρική Μετεκπαιδευτικά μαθήματα Γενικής Ιατρικής στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών (περίοδος ) CONTENTS Editorials C. Lionis: The lost «honor» (effectiveness) οf General Practice and Primary Health Care in Greece... 4 C. Lionis, Κ. Μakri: What is in this issue?... 5 Original Paper G. Papadopoulos, D. Brimis, E. Bibaki, F. Ladomenou, S. Kakoulaki, E. Kokolaki, M. Dagianta, N. Drakonakis: Detection and management of diabetes mellitus patients in Primary Health Care. The experience of the Asimi Satellite Clinic... 7 Reviews V. Tsiantou, A. Karokis, E. Pavi, G. Kyriopoulos: Economic evaluation of vaccines: methodological issues and implementation guidelines D. Kaitelidou, O. Siskou, L. Liaropoulos: Cost effectiveness analysis and economic burden of hpv vaccination in Greece A. Tsolaki, E. Alexopoulos, M. Geitona: Social and economic effects of obesity on the health care system Case Report G. Τzanidis, P. Μoschovakis, Κ. Μpogris, Α. Vassiliou, Α. Seretis: Clinical problem: Head injury News from the European Society of General Practice V. Garmiri: Τhe VASCO DA GAMA movement A Fresh idea for new General/Family Practitioners Continuing education in General Practice Educational courses in General Practice at the University General Hospital of Patras ( )... 43

5 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Της Σύνταξης Primary Heatlh Care, Volume 20, Number 1, 4-5, 2008 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, Τόμος 20, Τεύχος 1, 4-5, 2008 τησ συνταξησ editorial Η χαμένη τιμή (αποτελεσματικότητα) της Γενικής Ιατρικής και της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην Ελλάδα Το άρθρο αυτό ξεκινά με ένα μη συνηθισμένο τίτλο, που ίσως φανεί και προκλητικός για τους αναγνώστες, το ίδιο προκλητικός όμως είναι και ο τίτλος ενός άρθρου σύνταξης (editorial) του Lancet το 2001, Is Primary Care Research a lost cause? 1. Οι σκέψεις που κατατίθενται στο παρόν σημείωμα δεν είναι αποτέλεσμα μιας σύντομης επίσκεψης στο χώρο της Γενικής Ιατρικής και της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ) στην Ελλάδα, ούτε έχουν ως αφορμή τη συζήτηση ενός ακόμη νομοσχεδίου για την Πρωτοβάθμια Φροντίδας Υγείας που πρόσφατα κατατέθηκε στη Βουλή. Άλλωστε το διαρκές ενδιαφέρον των Ελλήνων υπουργών για την ΠΦΥ πιθανά υποδεικνύει την αγωνιώδη αναζήτηση μιας πολιτικής για ένα αποτελεσματικό και σύγχρονο σύστημα ΠΦΥ στη χώρα μας. Βέβαια, για την «τιμή» ή την αποτελεσματικότητα της γενικής ιατρικής δεν αγωνιά μόνο ο διευθυντής σύνταξης του Lancet, αλλά και όλοι εσείς που έχετε επενδύσει όνειρα και χρόνο για το θαύμα της γενικής ιατρικής στη χώρα μας. Η αξία ενός θεωρητικού και ιδεολογικού πλαισίου της Γενικής Ιατρικής πάνω στο οποίο θα μπορούσε να «ξετυλιχθεί» το περιεχόμενο, ο ορισμός και οι δεξιότητες του γενικού ιατρού, ίσως να είναι ο ιστός πάνω στον οποίο υφαίνεται αυτή η αρνητική με όρους αποτελεσματικότητας, εικόνα της Γενικής Ιατρικής και της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην Ελλάδα. Η ανάμειξη πολλών τεχνικών και δεξιοτήτων, συχνά ατάκτως εριμμένων, χωρίς προηγούμενη συστηματική αναζήτηση της τεκμηρίωσης τους, αλλά και της προσαρμογής τους στο πολύπλοκο τοπικό και πολιτισμικό ελληνικό περιβάλλον, μάλλον συνθέτει μια αρνητική εκδοχή της ειδικότητας της Γενικής Ιατρικής. Είναι αλήθεια ότι επιχειρήθηκαν σοβαρές προσπάθειες για τη σύνθεση ενός αποδοτικού, θεωρητικού και ιδεολογικού, υποδείγματος όπως αυτή του ΠΟΥ με τη διακήρυξη της Alma Ata 2 και της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Γενικής Ιατρικής με το νέο ορισμό της Γενικής Ιατρικής στην Ευρώπη το 2002 (http://www. woncaeurope.org). Σύμφωνα με το τελευταίο, η Γενική/Οικογενειακή Ιατρική αναφέρεται τόσο σε άτομα, οικογένειες, όσο και στην κοινότητα, για την επίτευξη των στόχων της. Αυτού του είδους η αναφορά μάλλον επιδεινώνει την εννοιολογική σύγχυση, γύρω από την κλινική και ακαδημαϊκή αυτή ειδικότητα και μάλλον κάνει δύσκολη και περίπλοκη την αναζήτηση της κλινικής αποτελεσματικότητάς της. Αντίθετα θα ήταν μάλλον περισσότερο ευεργετική για τη Γενική Ιατρική και την ΠΦΥ, η επιλογή μιας δομικής μονάδος πάνω στην οποία θα αναφερόταν και θα ασκούνταν οι μοναδικές δεξιότητες του γενικού ιατρού. Η επιλογή της οικογένειας, φαίνεται να συγκεντρώνει περισσότερα πλεονεκτήματα από τις αναφορές στο άτομο ή στην κοινότητα. Υπάρχει πλούσιο θεωρητικό και ιδεολογικό υπόβαθρο με δάνεια από τις κοινωνικές επιστήμες και αρκετές ενδείξεις για τον ουσιαστικό ρόλο που διαδραματίζει η οικογένεια πάνω στην υγεία. Η σύνδεση της οικογένειας με τους θετικούς προσδιοριστικούς παράγοντες για τα χρόνια νοσήματα και ειδικότερα για την καρδιαγγειακή νόσο, ένα θέμα που ευρύτερα συζητείται σήμερα στην ξένη βιβλιογραφία 3, θα μπορούσε να είναι ένα αφετηριακό σημείο υποστήριξης αυτής της άποψης. Η οικογένεια επίσης αποτελεί τη φωλιά πάνω στην οποία εκκολάπτονται οι στάσεις και η συ- 4

6 Της Σύνταξης Τόμος 20, Τεύχος 1, 2008 μπεριφορά αλλά και πάνω στην οποία θα μπορούσαν να δοκιμαστούν θεωρίες αλλαγής της, όπως η θεωρία της σχεδιαζόμενης συμπεριφοράς Theory of planned Behavior 4. Τεχνικές όπως το empowerment ( ενδυνάμωση ) φαίνεται να έχουν καλή εφαρμογή, όταν αυτές δοκιμάζονται πάνω στην οικογένεια, της οποίας το δυναμικό και συνδυαστικό ρόλο μπορεί ο γιατρός γενικής/οικογενειακής ιατρικής, κάλλιστα να χρησιμοποιήσει. Ως ενδυνάμωση ορίζεται «μια διαδικασία βοήθειας σε άτομα ν αναλάβουν τον έλεγχο των παραγόντων που επηρεάζουν τη ζωή τους» 5. Τέλος η θεωρία λήψης της κλινικής απόφασης και η συνιστώσα που αναφέρεται στη χρησιμότητα (utility), φαίνεται να εμφυτεύεται καλύτερα σ ένα περιβάλλον που στο κέντρο του υπάρχει η οικογένεια. Το παρόν άρθρο, φυσικά δεν έχει σκοπό να συγκροτήσει μέσα σε λίγες γραμμές τα στοιχεία εκείνα που θα συνθέσουν θεωρητικά το ιδεολογικό πλαίσιο μιας άλλης Γενικής Ιατρικής, αλλά περισσότερο να υπογραμμίσει την ανάγκη μιας ευρύτερης συζήτησης σε ένα διεπιστημονικό, διακλαδικό, διατομεακό επίπεδο σε σχέση με την αποτελεσματικότητα. Ίσω ς έφθασε ο χρόνος να συζητήσουμε το περιεχόμενο και την εφαρμογή, μιας άλλης ΠΦΥ, διαφορετικής απ αυτήν που βιώνουμε σήμερα και διαφορετικής απ αυτήν που συζητάει το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Υγείας και Αλληλεγγύης. Το περιοδικό «Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας» με χαρά θα φιλοξενήσει άρθρα στο επίκαιρο αυτό θέμα. Χρήστος Λιονής Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Σύνταξης Βιβλιογραφία 1. No authors. Is primary care research a lost cause? The Lancet, 361;977, Declaration of Alma Ata: international conference on primary health care, Alma-Ata, USSR, Sept 6-12, 1978, http: //www.who.int/hpr/nph/ docs/declaration_almaata.pdf 3. Rozanski A, Blumenthal JA, Kaplan J. Impact of Phychological Factors on the Pathogenesis of Cardiovascular Disease and Implications for Therapy. Circulation, 99: , Ajzen I. The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50: , Gibson CH. A concept analysis of empowerment. Τι θα διαβάσουμε σ αυτό το τεύχος; Οι προκλήσεις που έχει ν αντιμετωπίσει το περιοδικό μας στο κατώφλι του 2008 είναι πολλές και ποικίλες, στο ακράγγιγμα του στόχου του που είναι η διαρκής και σταθερή αναβάθμιση της ποιότητας του. Η δημοσίευση ερευνητικών άρθρων με μη πειραματική μεθοδολογία σε πεδία που αφορούν την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) έχει αυξηθεί θεαματικά τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας. Η ποιότητα των εργασιών αυτών μπορεί να μην ακολούθησε την αύξηση του αριθμού τους, αλλά σίγουρα βελτιώνεται σταθερά χρόνο με το χρόνο 1, αν και είμαστε ακόμα μακριά από τη διεξαγωγή τυχαιοποιημένων και ελεγχόμενων δοκιμών στην ΠΦΥ και στη γενική ιατρική. Ένα πρώτο βήμα στην ανάπτυξη της έρευνας στη Γενική Ιατρική είναι η ανάπτυξη βάσης δεδομένων με βάση τις εγγραφές των ασθενών και η διεξαγωγή μελετών ιατρικού ελέγχου (medical audιt). Tέτοιου είδους μελέτες λείπουν από την ελληνική βιβλιογραφία και η εργασία των Παπαδόπουλου και συν. συμβάλλει στην κατεύθυνση συτή 2. H λειτουργία του ιατρού γενικής ιατρικής σε οργανωμένα δίκτυα για την αντιμετώπιση χρόνιων νοσημάτων με τη χρήση κατευθυντήριων οδηγιών και συντονισμένης φροντίδας, αποτελεί επίσης μια επόμενη πρόκληση για τη Γενική Ιατρική στη χώρα μας 3. Στη λήψη της κλινικής αποφάσης του ιατρού γενικής ιατρικής το κόστος της θεραπευτικής ή προληπτικής πράξης αποκτά ιδιαίτερη σημασία και 5

7 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Της Σύνταξης αυτό υπογραμμίζεται στο νέο Ευρωπαϊκό ορισμό της γενικής ιατρικής (http://www.woncaeurope. org). Ανασκοπήσεις που ασχολούνται με το κόστος θεραπευτικών και προληπτικών πράξεων στην Π.Φ.Υ. έχουν τη θέση τους στο περιοδικό μας και σ αυτό το τεύχος δύο άρθρα που αναφέρονται στην οικονομική αξιολόγηση των εμβολίων (Τσιάντου και συν.) 4, και στις οικονομικές επιπτώσεις του εμβολιασμού έναντι του HPV (Καϊτελίδου και συν.) 5. Στις οικονομικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας αναφέρεται το άρθρο των Τσολάκη και συν. 6. Τέλος στο τεύχος αυτό μπορείτε να δείτε και τη απαρχή μιας νέας στήλης με τίτλο «Ενδιαφέρουσες περιπτώσεις» την οποία εγκαινιάζει ένα άρθρο των Τζανίδη και συν. 7. Κάθε τεύχος της «Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας» θα φιλοξενεί εφεξής και ένα τέτοιο άρθρο, του οποίου η φωτογραφία θα κοσμεί και το εξώφυλλο του Περιοδικού. Χρήστος Λιονής Διευθυντής Σύνταξης Μακρή Κορνηλία Επίκουρη Διευθύντρια Σύνταξης Βιβλιογραφία 1. Αντωνάκης Ν, Μακρή Κ. Η έρευνα στο χώρο της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην Ελλάδα αρχίζει να βρίσκει το δρόμο της. Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, 18, , Παπαδόπουλος Τ, Μπρίφης Δ, Μπιμπάκη Ε, και συν. Ανίχνευση και διαχείριση των διαβητικών ασθενών στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας: η εμπειρία του περιφερικού ιατρίου Ασημίου. Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, 18:7-15, Λιονής Χ. Ενώπιον διλημμάτων: Η γενική Ιατρική ως παράγων βελτίωσης της κλινικής αποτελεσματικότητας και της ποιότητας στη φροντίδα υγείας. Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, 17: , Τσιάντου Β, Καρόκης Α, Πάβη Ε, Κυριόπουλος Γ. Οικονομική αξιολόγηση εμβολίων: μεθοδολογικά προβλήματα και κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπιση τους. Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, 20, Καιτελίδου Δ, Σίσκου Ο, Λιαρόπουλος Λ. Η σχέση κόστους αποτελέσματος του HPV εμβολίου και οι οικονομικές διαστάσεις του εμβολιασμού στην Ελλάδα. Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, 20:21-27, Τσολάκη Ε, Αλεξόπουλος Ε, Γείτονα Μ. Οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας στο σύστημα υγείας. Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, 20:28-38, Τζανίδης Γ, Μοσχοβάκης Π, Μπόγρης Κ, Βασιλείου Α, Σερέτης Α. Κλινικό πρόβλημα: Κάκωση κεφαλής. Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, 20:39-42,

8 Γ. Παπαδόπουλος και συν Τόμος 20, Τεύχος 1, 2008 Primary Heatlh Care, Volume 20, Number 1, 7-11, 2008 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, Τόμος 20, Τεύχος 1, 7-11, 2008 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟRIGINAL PAPER Ανίχνευση και διαχείριση των διαβητικών ασθενών στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας: η εμπειρία του Περιφερειακού Ιατρείου Ασημίου Γ. Παπαδόπουλος 1, Δ. Μπρίμης 1, Ε. Μπιμπάκη 2, Φ. Λαδωμένου 2, Σ. Κακουλάκη 2, Ε. Κοκολάκη 3, Μ. Νταγιαντά 4, Ν. Δρακωνάκης 1 Περίληψη Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί πλέον αντικείμενο συστηματικής ιατρικής έρευνας δεδομένου ότι τα άτομα που πάσχουν από αυτόν εμφανίζουν 1,5 με 4 φορές υψηλότερη θνησιμότητα σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. Ο διαβήτης τύπου 2 είναι ο συχνότερος που απαντάται στο γενικό πληθυσμό Υπολογίζεται ότι περίπου πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι στην Ελλάδα δεν γνωρίζουν ότι πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Η πρώιμη διάγνωση της νόσου στα αρχικά στάδια από τον γιατρό της πρωτοβάθμιας φροντίδας είναι το κλειδί για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπισή του. Στο Περιφερικό Ιατρείο Ασημίου λειτουργεί οργανωμένο διαβητολογικό ιατρείο με σκοπό την ανίχνευση αλλά και τη θεραπευτική αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη. 182 διαβητικοί ασθενείς (115 γυναίκες και 67 άνδρες) παρακολουθούνται τακτικά με τη βοήθεια ηλεκτρονικού συστήματος καταγραφής. Η θεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενών ήταν επιθετική με σκοπό την επίτευξη των στόχων ρύθμισης βάση των κριτηρίων της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας για το 2004 αλλά και τη ρύθμιση των λοιπών παραγόντων κινδύνου αν υπήρχαν. Μεγάλο βάρος επίσης δόθηκε στην εκπαίδευση των ασθενών σχετικά με τη νόσο τους και στην προσπάθεια αλλαγής της στάσης ζωής τους. Από τους 182 διαβητικούς ασθενείς οι 95 επανελέγχθηκαν με μέτρηση γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης. Ο μέσος όρος των αρχικών τιμών γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης ήταν 10,8 ενώ ένα χρόνο μετά ο μέσος όρος τιμών ήταν 7,2. Εισαγωγή Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί ένα μείζον παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας 1. Υπολογίζεται ότι σε όλο τον κόσμο περίπου 150 εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη ενώ ο επιπολασμός της νόσου αυξάνει συνεχώς στις αναπτυσσόμενες χώρες. Μέχρι και το έτος 2010 υπολογίζεται ότι ο αριθμός των διαβητικών ασθενών θα έχει σχεδόν διπλασιαστεί 2,3. Στην Ελλάδα ο αριθμός των διαβητικών ασθενών ανέρχεται σε 400 χιλιάδες (περίπου το 4% του πληθυσμού) ενώ θεωρείται ότι υπάρχουν σχεδόν άλλοι τόσοι που δεν γνωρίζουν ότι πάσχουν από διαβήτη 1. Η πλειονότητα των διαβητικών ασθενών (περίπου το 70-90%) ανήκει στο διαβήτη τύπου 2, η αιτιολογία του οποίου δεν έχει απόλυτα τεκμηριωθεί. Θεωρείται ότι οι κύριες διαταραχές του είναι η αντίσταση στην ινσουλίνη και η διαταραχή της λειτουρ- 1 Γενικός Ιατρός, Δ/ντης ΚΥ Πάρου, 2 Ωτορινολαρυγγολόγος, Αν. Διευθυντής ΩΡΛ Κλινικής ΠΓΝ Νίκαιας-Πειραιώς, 3 Ωτορινολαρυγγολόγος, 4 Ειδικευόμενοι Γενικής Ιατρικής Λέξεις κλειδιά (MeSH Hellas): Σακχαρώδης διαβήτης, Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, ανίχνευση και διαχείριση του σακχαρώδη διαβήτη, μεταβολικό σύνδρομο Ημερομηνία υποβολής: 19 Ιουλίου 2006 Εγινε δεκτό για δημοσίευση: 20 Δεκεμβρίου 2007 Υπεύθυνη αλληλογραφίας: Γιώργος Παπαδόπουλος, Παρνασσού 7, Τ.Κ Ηράκλειο Κρήτης, Τηλ , 7

9 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Γ. Παπαδόπουλος και συν Detection and management of diabetes mellitus patients in Primary Health Care. The experience of the Asimi Satellite Clinic. PRIMARY HEALTH CARE G. Papadopoulos, D. Brimis, E. Bibaki, F. Ladomenou, S. Kakoulaki, E. Kokolaki, M. Dagianta, N. Drakonakis Summary Diabetes mellitus is nowadays under systemic medical research due to the fact that people with the disease develop 1,5 to 4 times higher mortality rates in comparison with the general population. It is estimated that more than half a million people in Greece are not aware of the fact that they suffer from diabetes mellitus type 2. Diabetes mellitus type 2 is the commonest type found among the general population. The early diagnosis of the disease in its primary stage by the physician of the primary health care is the key for its most efficient management. In the peripheral medical unit of Asimi takes place an organized diabetic outpatient department which is focused in the detection and the treatment of diabetes mellitus. 182 diabetic patients (115 women and 67 men) are under regular follow up with the assistance of an electronic registration system. The therapeutic assessment of the patients was aggressive pursuing the achievement of the regulation targets according to the criteria of the American Diabetes Association of 2004 and moreover the regulation of the risk factors if they existed. Also, great attention was given to the training of the patients concerning their disease and to the change in their lifestyle. 95 out of the 182 diabetic patients were retested with the counting of glucosylated hemoglobin. The average of the initial levels of the glucosylated hemoglobin was 10,8 and one year after the average of the levels was 7,2. Key words: Diabetes mellitus, Primary Health Care, research and management of diabetes mellitus, metabolic syndrome γικότητας των β κυττάρων του παγκρέατος. Αυτό που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι η πορεία της νόσου είναι ύπουλη και μακροχρόνια και ότι κατά τη διάγνωση της μπορεί να έχουν ήδη εγκατασταθεί επιπλοκές από διάφορα συστήματα 2. Η επιδημική αύξηση του σακχαρώδη διαβήτη επιβάλει τη συνεχή επαγρύπνηση των γιατρών της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας για την έγκαιρη αναγνώριση και την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του. Το περιφερειακό ιατρείο του Ασημίου ανήκει στο Κέντρο Υγείας Χάρακα και είναι το μοναδικό ιατρείο του Δήμου Κόφινα. Έχει υπό τον έλεγχό του 19 χωριά με συνολικό πληθυσμό περίπου 5500 κατοίκους. Στο ιατρείο του Ασημίου υπηρετούν δύο ειδικευμένοι ιατροί στη Γενική Ιατρική και λειτουργεί τακτικό διαβητολογικό ιατρείο με σκοπό την έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη. Η καταγραφή και η τακτική παρακολούθηση των ασθενών αυτών γίνεται σε ιατρικό φάκελο ηλεκτρονικής μορφής ο οποίος κατασκευάστηκε από τους ιατρούς που υπηρετούν στο ιατρείο με τη βοήθεια της Microsoft Access ο οποίος πέρα από την λεπτομερή καταγραφή των δημογραφικών στοιχείων, του ιστορικού του ασθενούς και των εργαστηριακών εξετάσεων διαθέτει δυνατότητα στατιστικού ελέγχου των ασθενών (Εικόνα Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, ΙV). Για την ανίχνευση και διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη χρησιμοποιήθηκαν τα κριτήρια διάγνωσης και ανίχνευσης του σακχαρώδη διαβήτη που προτείνει η Αμερικάνικη διαβητολογική εταιρεία για το έτος ,5. Σε όλους τους ασθενείς κατά την πρώτη επίσκεψη εκτός του λεπτομερούς ιστορικού και της φυσικής εξέτασης έγινε μέτρηση του δείκτη μάζας σώματος, μέτρηση της περιφέρειας μέσης και της αρτηριακής πίεσης. Επίσης έγινε νευρολογι- Εικόνα I. Εισαγωγική σελίδα. Πληθυσμός μελέτης και Μέθοδος Στο περιφερειακό ιατρείο Ασημίου παρακολουθούνται σε τακτική βάση 182 διαβητικοί ασθενείς από τους οποίους οι 115 είναι γυναίκες και οι 67 άνδρες με μέσο όρο ηλικίας τα 60 χρόνια. Εικόνα II. Στατιστική ανάλυση ασθενών. 8

10 Γ. Παπαδόπουλος και συν Τόμος 20, Τεύχος 1, 2008 Η αγωγή μας ήταν πολύ επιθετική και ως προς τη γλυκαιμική ρύθμιση του ασθενούς και ως προς τη ρύθμιση των λοιπών παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου όπου υπήρχαν, ενώ μεγάλη σημασία δώσαμε και στις διαιτικές οδηγίες προς τους ασθενείς καθώς και στην προσπάθεια αλλαγής του τρόπου ζωής τους. Η παρακολούθηση του ασθενούς γινόταν σε εβδομαδιαία βάση μέχρι και την επίτευξη αποδεκτού γλυκαιμικού ελέγχου και μετά σε μηνιαία βάση. Εικόνα III. Ποσοστά νόσων. Εικόνα IV. Δημογραφικά στοιχεία φακέλου. κή εξέταση καθώς και έλεγχος του περιφερικού αγγειακού συστήματος. Επίσης σε όλους τους ασθενείς έγινε αρχικά μέτρηση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης, βιοχημικός έλεγχος, έλεγχος των λιπιδίων ορού, γενική ούρων, ακτινογραφία θώρακος και ηλεκτροκαρδιογράφημα αναφοράς. Οι ασθενείς παραπέμπονταν και σε οφθαλμίατρο για βυθοσκόπηση. Ταυτόχρονα με την εισαγωγή των σωματομετρικών παραμέτρων και των εργαστηριακών εξετάσεων του κάθε ασθενή γινόταν αυτόματα από το πρόγραμμα έλεγχος για το αν ο ασθενής πληρεί τα κριτήρια του μεταβολικού συνδρόμου. Χρησιμοποιήθηκαν τα νέα κριτήρια της Αμερικάνικης Καρδιολογικής και Διαβητολογικής Εταιρείας τα οποία απαιτούν για τη διάγνωση του μεταβολικού συνδρόμου 3 τουλάχιστον από τα παρακάτω: περιφέρεια μέσης στους άνδρες >102 cm και στις γυναίκες >88 cm, τριγλυκερίδια 150 mg/dl, γλυκόζη νηστείας 100 mg/dl, ΒPS 130 η BPD 85, HDL <40 mg/dl στους άνδρες και <50 mg/dl στις γυναίκες. Αποτελέσματα Από τους 182 διαβητικούς ασθενείς οι 35 πρωτοδιαγνώστηκαν το περασμένο έτος ενώ οι υπόλοιποι είχαν ήδη διαγνωσμένο διαβήτη. Από τους 147 ασθενείς οι 72 μόνο (ποσοστό 48,9%) έπαιρναν ήδη κάποια θεραπεία για το έλεγχο του σακχάρου ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό των ασθενών (51,2%) που ήδη ήξεραν ότι έπασχαν από διαβήτη δεν έκαναν χρήση κανενός φαρμάκου και προσπαθούσαν να το ελέγξουν με η χωρίς δίαιτα. Ο μέσος όρος της αρχικής μέτρησης της γλυκοζυλιομένης αιμοσφαιρίνης και στους 182 ασθενείς ήταν 11,4. Από τους 182 διαβητικούς ασθενείς οι 53 (ποσοστό 29,1%) πληρούσαν τουλάχιστον τρία από τα πέντε κριτήρια του μεταβολικού συνδρόμου. Μετά ένα χρόνο παρακολούθησης των διαβητικών ασθενών, έγινε επαναληπτικός έλεγχος με γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη προκειμένου να διαπιστώσουμε την πορεία της νόσου τους. Ειδοποιήθηκαν όλοι οι ασθενείς τηλεφωνικά με ήδη κλεισμένο ραντεβού στο μικροβιολογικό εργαστήριο του Κέντρου Υγείας. Από τους 182 ασθενείς προσήλθαν για επανέλεγχο μόνο οι 95 από αυτούς. Ο μέσος όρος της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης αυτών των 95 ασθενών αρχικά ήταν 10,8 ενώ οι ίδιοι ασθενείς μετά ένα έτος είχαν μέσο όρο 7,2. Διαπιστώθηκε μια μείωση του μέσου όρου της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης της τάξης του 3,6. Δεκαεπτά ασθενείς από τους 182 (ποσοστό 9,3%), μετά την πρώτη επίσκεψη στο ιατρείο ασημίου δεν προσήλθαν ξανά για κανένα κλινικό η εργαστηριακό έλεγχο. 9

11 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Συζήτηση Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μια χρόνια νόσος που χαρακτηρίζεται από υπεργλυκαιμία λόγω ανωμαλιών στην έκκριση της ινσουλίνης, η αδυναμία δράσης της στους περιφερικούς ιστούς η και στα δύο. Υπάρχουν 4 κύριοι τύποι διαβήτη: ο διαβήτης τύπου 1 που χαρακτηρίζεται από προοδευτική καταστροφή των β κυττάρων του παγκρέατος, ο τύπου 2 στον οποίο κύριες διαταραχές είναι η ελλάτωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη καθώς και η διαταραχή της λειτουργικότητας των β κυττάρων, ο διαβήτης της κύησης και ο διαβήτης που οφείλεται σε άλλες παθολογικές καταστάσεις, γενετικές ανωμαλίες η γενετικά σύνδρομα 2. Ο διαβήτης τύπου 2 είναι ο συχνότερος που απαντάται (περίπου το 70-95% των περιπτώσεων διαβήτη) και ο πιο ύπουλος λόγω της ασυμπτωματικότητας που υπάρχει στα αρχικά του στάδια και μπορεί να παραμείνει αδιάγνωστος για αρκετά χρόνια 2,3. Αυτό που αρχικά πρέπει να γίνει κατανοητό και από τους ασθενείς και από τους ιατρούς της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας αλλά και τους λοιπούς υγειονομικούς που ασχολούνται με το διαβήτη είναι ότι αυτός δεν είναι μια ήπια νόσος. Οι ασθενείς σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 εμφανίζουν μιάμιση ως τέσσερις φορές υψηλότερη θνησιμότητα από το γενικό πληθυσμό ενώ Η επίπτωση της καρδιαγγειακής νοσηρότητας και θνησιμότητας στο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 είναι δύο ως τέσσερις φορές υψηλότερη και στα δύο φύλα. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπευτική αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη έχει ιδιαίτερη σημασία ιδιαίτερα στη χώρα μας όπου μεγάλο μέρος του διαβητικού πληθυσμού παραμένει αδιάγνωστο. Είναι πλέον γνωστό ότι ο διαβήτης είναι μια μόνο παράμετρος του μεταβολικού συνδρόμου όπου η παχυσαρκία, η δυσλιπιδαιμία η υπέρταση και μαζί ο σακχαρώδης διαβήτης εκτός από τις επιμέρους επιπλοκές αποτελούν πιθανά εκφράσεις μιας κοινής μεταβολικής διαταραχής που οδηγεί σε αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά επεισόδια με αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα 1,3-5. Αυτό που προκύπτει από τα δικά μας στοιχεία είναι ότι παρόλο που οι 147 γνώριζαν ότι είχαν διαβήτη μόνο οι 72 από αυτούς βρίσκονταν υπό αγωγή με αντιδιαβητικά δισκία η ινσουλίνη. Οι υπόλοιποι δεν ακολουθούσαν καμία θεραπευτική αγωγή. Σε αυτό πιθανώς οφείλεται και η αυξημένη Γ. Παπαδόπουλος και συν τιμή της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης όλων των ασθενών στη αρχική της μέτρηση. Εδώ θα πρέπει να υπογραμμιστεί η σπουδαιότητα του ρόλου του γενικού γιατρού στην περιφέρεια που συχνά είναι ο πρώτος και ίσως ο μόνος γιατρός που έρχεται σε επαφή με τον πληθυσμό για αρκετό χρονικό διάστημα. Πρέπει να είναι σε θέση να ανιχνεύει, να διαχειρίζεται και να θεραπεύει τον σακχαρώδη διαβήτη. Ο διαβητικός ασθενής παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες και απαιτήσεις όσο αναφορά τη διαχείριση του και από τη στιγμή που κάποιος γιατρός της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας θα αποφασίσει να παρακολουθήσει τακτικά ένα διαβητικό άρρωστο θα πρέπει να διαθέτει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα καταγραφής των ασθενών σε χειρόγραφη η ηλεκτρονική μορφή, να θεραπεύει και να παρεμβαίνει σύμφωνα με τα ισχύοντα πρωτόκολλα, να βρίσκεται σε συντονισμό με άλλους υγειονομικούς που παρακολουθούν τον διαβητικό άρρωστο (νεφρολόγοι, οφθαλμίατροι) και βεβαίως να του παρέχει τακτική παρακολούθηση 6. Η τακτική παρακολούθηση του διαβητικού ασθενούς εξαρτάται από το είδος του διαβήτη που έχει, τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα και την παρουσία η όχι επιπλοκών. Γενικά είναι αποδεκτό η τακτική παρακολούθηση από ιατρό του ασθενή που πάσχει από διαβήτη τύπου 2 τουλάχιστον τρεις φορές το χρόνο μετά τη γλυκαιμική ρύθμιση ενώ σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 συχνότερα 7,8. Όπως προαναφέρθηκε η αγωγή μας προς όλους τους ασθενείς ήταν επιθετική με στόχο την επίτευξη αποδεκτού γλυκαιμικού ελέγχου με βάση τους στόχους που προτείνει η Αμερικάνικη διαβητολογική εταιρεία το 2004 αλλά και τη ρύθμιση των λοιπών παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου. Έτσι αποφασίσαμε την τακτική παρακολούθηση των ασθενών ανά εβδομάδα μέχρι την επίτευξη του γλυκαιμικού ελέγχου και μετά ανά μήνα. Μεγάλη σημασία δώσαμε στην εκπαίδευση του ασθενούς και την ενημέρωση του σχετικά με τη νόσο του, τις επιπλοκές και τη σημασία της αλλαγής του τρόπου και της στάσης ζωής του, καθώς και τη χορήγηση διαιτολογίων σε υπέρβαρους ασθενείς όπως και διαιτητικών συμβουλών όσο αναφορά τα ημερήσια γεύματα τους ανάλογα τη θεραπεία τους. Τα προβλήματα που συναντήσαμε κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους παρακολούθησης των διαβητικών ασθενών ήταν πολλά. Το περιφερειακό ιατρείο Ασημίου έχει μεγάλο 10

12 Γ. Παπαδόπουλος και συν Τόμος 20, Τεύχος 1, 2008 αριθμό προσέλευσης ασθενών που συνεπάγεται μεγάλο φόρτο εργασίας για το γιατρό. Είναι λοιπόν δεδομένο ότι ο χρόνος παρακολούθησης που απαιτεί ένας διαβητικός άρρωστος δεν υπάρχει. Η έλλειψη νοσηλευτικού προσωπικού είναι ένα υπαρκτό πρόβλημα για τα περιφερειακά ιατρεία και όχι μόνο, ιδιαίτερα αυτών με μεγάλο όγκο ασθενών. Η ύπαρξη μόνιμου νοσηλευτικού προσωπικού κρίνεται απαραίτητη για τη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων στην πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Αν θέλομε να είμαστε ρεαλιστές σχετικά με τα αποτελέσματά μας θα πούμε ότι παρά την προσπάθεια που καταβάλαμε για τον γλυκαιμικό έλεγχο των ασθενών τελικά τον στόχο που προτείνεται από τις παγκόσμιες οδηγίες δεν τον καταφέραμε. Βέβαια η μεγάλη μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης περίπου στους μισούς διαβητικούς αρρώστους είναι σημαντική και πιστεύομε ότι οφείλεται οφείλεται στην αποτελεσματικότητα της επιθετικής αγωγής και της τακτικής παρακολούθησης τους έως τη γλυκαιμική ρύθμιση. Τέλος από τη δικιά μας εμπειρία διαπιστώσαμε ότι ο διαβητικός άρρωστος ιδιαίτερα της περιφέρειας είναι ένας δύσκολος άρρωστος. Το κυριότερο πρόβλημα έγγυται στο γεγονός ότι οι διαβητικοί ασθενείς είναι ήδη κάποιας ηλικίας με καθορισμένη στάση ζωής που σε συνάρτηση με την απουσία συμπτωματολογίας από τη νόσο τους τις περισσότερες φορές, καθιστά σχεδόν αδύνατη τη μεταβολή της νοοτροπίας και την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος. Το 10% περίπου των ασθενών δεν προσήλθε ποτέ για επανέλεγχο ούτε κλινικό ούτε εργαστηριακό. Χρειάζεται οργανωμένη αγωγή υγείας στον πληθυσμό ώστε ο κάθε άρρωστος που πάσχει από χρόνια νόσο και ιδιαίτερα από διαβήτη να συνειδητοποιεί τη σοβαρότητα της νόσου του και να συμμετέχει ενεργά στην αντιμετώπισή της. Βιβλιογραφία 1. Πέτρου Α, Βελονάκης Ε. Ο σακχαρώδης διαβήτης ως πρόβλημα δημόσιας υγείας. Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, 17:69-79, Lau W. Campbell and Harold Lebovitz. Diabetes Mellitus, 2nd edition. pp Amos A, McCarty, Zimmet P. The rising global burden of diabetes and its complications: estimates and projections to the year Diabet Med 14: sl-s5, Screening for Type 2 Diabetes. Diabetes Care, 27(Suppl l): s11-s14, Summary of revisions for the Clinical Practice Recommendations. Diabetes Care, 28(Suppl l): s4 s7, Primary Care Diabetes Europe, Saint Vincent Declaration in Practice, p 17-18, Standards of medical care for patients with diabetes mellitus. American Diabetes Association, Diabetes Care, 23:32-42, A desktop guide to type 2 diabetes mellitus. European Diabetes Policy Group Diabetic Med, 16: ,

13 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Β. Τσιάντου και συν Primary Heatlh Care, Volume 20, Number 1, 12-18, 2008 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, Τόμος 20, Τεύχος 1, 12-18, 2008 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW Οικονομική αξιολόγηση εμβολίων: μεθοδολογικά προβλήματα και κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπισή τους Β. Τσιάντου 1, Α. Καρόκης 2, Ε. Πάβη 1, Γ. Κυριόπουλος 1 Περίληψη Εισαγωγή: Είναι γνωστό ότι το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, αντίστοιχα έχει αυξηθεί και το ενδιαφέρον για την επιλογή της αποδοτικότερης παρέμβασης υγείας. Οι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων προσπαθούν να βρουν τον πιο αποδοτικό τρόπο κατανομής των περιορισμένων πόρων ανάμεσα στις εναλλακτικές παρεμβάσεις. Ένα από τα βασικά εργαλεία που μπορούν να βοηθήσουν στη λήψη τέτοιων αποφάσεων είναι η οικονομική αξιολόγηση. Σκοπός: Ο σκοπός αυτής της εργασίας είναι να αναδείξει τη συμβολή της οικονομικής αξιολόγησης στη λήψη αποφάσεων και να καταγράψει τα προβλήματα που προκύπτουν κατά τη διεξαγωγή τέτοιων μελετών ειδικά στον ευαίσθητο τομέα των προγραμμάτων ανοσοποίησης και εμβολιασμού. Αποτελέσματα: Κατά την οικονομική αξιολόγηση των ανοσοποιητικών προγραμμάτων προκύπτουν ποικίλα μεθοδολογικά προβλήματα που αφορούν κυρίως την επιλογή του χρόνου διεξαγωγής της μελέτης και της καταλληλότερης τεχνικής, την προοπτική της ανάλυσης, η οποία καθορίζει και το κόστος που θα συμπεριληφθεί στην αξιολόγηση καθώς και την αντιμετώπιση της αβεβαιότητας σχετικά με την ορθότητα των χρησιμοποιούμενων στοιχείων και δεδομένων. Τα περισσότερα από αυτά τα προβλήματα αντιμετωπίζονται μέσω των κατευθυντήριων οδηγιών για τη διεξαγωγή των οικονομικών αξιολογήσεων. Συζήτηση: Βέβαια, η οικονομική αξιολόγηση αποτελεί απλά ένα πολύτιμο εργαλείο για τη λήψη της ορθής απόφασης, αλλά δεν είναι το μόνο κριτήριο που λαμβάνεται υπόψη. Οι κατευθυντήριες οδηγίες από την πλευρά τους προσφέρουν ένα γενικά αποδεκτό πλαίσιο εργασίας, το οποίο συμβάλλει στη βελτίωση των αποτελεσμάτων. Εισαγωγή Η εισαγωγή ακριβότερης ιατρικής τεχνολογίας, η γήρανση του πληθυσμού και οι αυξανόμενες απαιτήσεις και προσδοκίες των χρηστών των υπηρεσιών υγείας έχουν ως αποτέλεσμα τη συνεχή αύξηση των δαπανών υγείας. Οι παράγοντες αυτοί σε συνδυασμό με τη σπανιότητα των διαθέσιμων οικονομικών πόρων επιτάσσουν τη συγκράτηση των δαπανών, τον έλεγχο του κόστους και την ορθολογική κατανομή των πόρων ανάμεσα στις εναλλακτικές παρεμβάσεις υγείας. Ένα εργαλείο που μπορεί να συμβάλλει στην αποτελεσματική και αποδοτική κατανομή των πόρων είναι η οικονομική αξιολόγηση. Οικονομική Αξιολόγηση (Economic Evaluation) ορίζεται η συγκριτική ανάλυση εναλλακτικών μεθόδων δράσης ως προς το κόστος και τα αποτελέσματά τους 1. Σκοπός της είναι να εντοπίσει, να μετρήσει και να εκτιμήσει το κόστος και τα οφέλη της εκάστοτε παρέμβασης ώστε να καταλήξει σε αυτή που προσφέρει 1 Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας, 2 Wyeth Hellas Λέξεις Κλειδιά (MeSH Hellas): Οικονομική Αξιολόγηση, Εμβόλια, Κατευθυντήριες οδηγίες Ημερομηνία υποβολής: 24 Μαΐου 2007 Εγινε δεκτό για δημοσίευση: 14 Ιανουαρίου 2008 Υπεύθυνη αλληλογραφίας: Βασιλική Τσιάντου, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας, Λεωφόρος Αλεξάνδρας 196, Τ.Κ Αθήνα, Τηλ , 12

14 Β. Τσιάντου και συν Τόμος 20, Τεύχος 1, 2008 Economic evaluation of vaccines: Methodological issues and implementation Guidelines. PRIMARY HEALTH CARE V. Tsiantou, A. Karokis, E. Pavi, G. Kyriopoulos Summary Introduction: Health care costs have increased in the last years. At the same time, interest for the choice of the most efficient intervention has also increased. Decision makers seek the most efficient way to allocate scarce resources among different interventions. Economic evaluation has proved an important tool in making such choices. Objectives: The objective of this study is to show the importance of economic evaluation in decision making while highlighting the methodological problems which researchers face during economic evaluation of immunization programs and vaccines. Results: Methodological problems of economic evaluation of immunization programs usually concern the choice of timing of the study and the choice of the most suitable economic evaluation technique, the study perspective as this determines the cost, as well as uncertainty concerning the reliability of the data used. Researchers overcome most of these problems through economic evaluation guidelines. Discussion: Economic evaluation is a valuable tool in decision making, but it is not the only one. Guidelines, on the other side, offer an acceptable working frame which contributes to the improvement of the results. Key words: Economic evaluation, Vaccines, Guidelines το μεγαλύτερο δυνατό όφελος με το μικρότερο δυνατό κόστος. Παρόλο που ο ρόλος των μελετών οικονομικής αξιολόγησης είναι ευρέως αποδεκτός και αναγνωρίζεται η θετική τους συμβολή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, ωστόσο στην πράξη η επίδρασή τους στη λήψη αποφάσεων είναι περιορισμένη 2. Μια μελέτη οικονομικής αξιολόγησης θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από εγκυρότητα και να είναι στο πνεύμα της ασκούμενης υγειονομικής πολιτικής. Στην πραγματικότητα αυτό δεν είναι πάντα εφικτό γιατί υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός μεθοδολογικών προσεγγίσεων και κάθε ερευνητής χρησιμοποιεί διαφορετική μέθοδο. Ακόμη η έκταση της χρήσης των οικονομικών αξιολογήσεων στη λήψη αποφάσεων εξαρτάται από τον τύπο και τον τρόπο λειτουργίας του συστήματος υγείας αλλά και από τη μορφή διακυβέρνησης του κράτους 3. Οι μελέτες οικονομικής αξιολόγησης εφαρμόζονται και σε άλλους τομείς της κοινωνίας και όχι μόνο στον υγειονομικό, παρόλο που σε αυτόν έχουν κυρίως επικρατήσει 4. Οικονομική αξιολόγηση εμβολίων Ο εμβολιασμός και ειδικά ο παιδιατρικός εμβολιασμός έχει οδηγήσει σε πολύ σημαντικές βελτιώσεις στον τομέα της δημόσιας υγείας. Γι αυτό άλλωστε τα εμβόλια έχουν χαρακτηριστεί ως το μεγαλύτερο επίτευγμα του 20 ου αιώνα στον τομέα της δημόσιας υγείας 5. Τα θετικά δείγματα που έχουν παρουσιάσει τα εμβόλια στην αντιμετώπιση των λοιμωδών νοσημάτων, δεν τα εντάσσει απαραίτητα στα εθνικά προγράμματα εμβολιασμών χωρίς δεύτερη σκέψη. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν μια τέτοια απόφαση. Αυτοί είναι 6,7 : 1. Η δραστικότητα και η ασφάλεια του εμβολίου. Κάθε εμβόλιο πρέπει να είναι σε θέση να ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα του ατόμου και ταυτόχρονα να μη δημιουργεί παρενέργειες. Τα στοιχεία αυτά τεκμηριώνονται μέσα από κλινικές μελέτες κατά τη διάρκεια της έρευνας και ανάπτυξης του εμβολίου και με επιτήρηση των επιδημιολογικών στοιχείων πριν και μετά τη χορήγηση του. 2. Τα επιδημιολογικά χαρακτηριστικά κάθε χώρας είναι βασικός παράγοντας για το αν θα ενταχθεί ένα εμβόλιο στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών ή όχι, καθώς βάσει αυτών τίθενται οι προτεραιότητες για τα προγράμματα εμβολιασμών. 3. Ο τρίτος παράγοντας και ίσως ο πιο σημαντικός είναι ο λόγος κόστους-οφέλους που προκύπτει από την εφαρμογή κάθε εμβολιαστικού προγράμματος. Βασικός λόγος για την ύπαρξη αυτού του παράγοντα στη λήψη αποφάσεων είναι οι περιορισμένοι οικονομικοί πόροι συγκριτικά με τις ανάγκες και τις επιθυμίες των ατόμων. Η οικονομική αξιολόγηση των εμβολίων εκτιμά τη σχετική αξία των προγραμμάτων ανοσοποίησης, λαμβάνοντας υπόψη το κόστος και τα αποτελέσματα κάθε παρέμβασης, συγκρίνοντας τις διαφορετικές στρατηγικές με μια εναλλακτική στρατηγική που μπορεί να είναι ακόμα και αυτή του μη εμβολιασμού 5,8,9. Η οικονομική αξιολόγηση επιχειρεί να συμβάλλει στην προσπάθεια εξεύρεσης των μεγαλύτερων οφελών υγείας μέσα από την ορθολογική κατανομή των διαθέσιμων πόρων. Κατά τη διεξαγωγή των μελετών οικονομικής αξιολόγησης των εμβολίων το κόστος διακρίνεται σε τρεις κατηγορίες. Το άμεσο ιατρικό κόστος, το άμεσο μη ιατρικό κόστος και το έμμεσο κόστος. Το άμεσο ιατρικό κόστος αφορά δαπάνες σχετικές με την ασθένεια (φάρμακα, εξετάσεις, κ.λπ.) 13

15 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας ή σχετικές με τον εμβολιασμό όπως είναι η τιμή για την αγορά του εμβολίου, δαπάνες χορήγησης και αντιμετώπιση των πιθανών παρενεργειών. Το άμεσο μη ιατρικό κόστος αφορά ιδιωτικές πληρωμές και τα έξοδα μετακίνησης του ασθενή προς και από το νοσοκομείο. Οι δαπάνες αυτής της κατηγορίας αποτελούν κόστος μόνο για τον ίδιο τον ασθενή και την οικογένειά του. Το έμμεσο κόστος αφορά στην απώλεια παραγωγικότητας λόγω απουσίας ή μειωμένης ικανότητας εξαιτίας της ασθένειας και η απώλεια χρόνου και εισοδήματος των συγγενών και φίλων προκειμένου να φροντίσουν τον ασθενή 5,8. Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται κατά την οικονομική αξιολόγηση των εμβολίων παρουσιάζονται παρακάτω 5, Ανάλυση ελαχιστοποίησης κόστους. Οι εναλλακτικές στρατηγικές εμβολιασμού συγκρίνονται μόνο ως προς το κόστος, εφόσον έχουν αποδεδειγμένα ίδια αποτελεσματικότητα, ώστε να επιλεγεί η φθηνότερη από αυτές. 2. Ανάλυση κόστους-οφέλους. Αποτιμά τόσο το κόστος όσο και τα αποτελέσματα των προγραμμάτων εμβολιασμού σε νομισματικές μονάδες, αξιολογώντας αν μια παρέμβαση υγείας αξίζει να χρηματοδοτηθεί. 3. Ανάλυση κόστους-αποτελεσματικότητας. Είναι η συχνότερα εφαρμοζόμενη τεχνική. Κάποιες φορές είναι συνώνυμη και με την ίδια την οικονομική αξιολόγηση. Εδώ το κόστος αποτιμάται σε νομισματικές μονάδες και τα οφέλη σε φυσικές μονάδες παραγόμενου έργου όπως για παράδειγμα έτη ζωής που σώζονται ή περιστατικά που αποτρέπονται. Μπορεί να συγκρίνει διαφορετικές παρεμβάσεις υγείας ή διαφορετικές στρατηγικές εμβολιασμού. Συμβάλλει στην ορθολογική κατανομή των πόρων. 4. Ανάλυση κόστους-χρησιμότητας. Πρόκειται για μια βελτιωμένη ανάλυση κόστους αποτελεσματικότητας γιατί μπορεί να μετρήσει τα αποτελέσματα πολλαπλών εκβάσεων, όπως για παράδειγμα την επίδραση ενός εμβολίου τόσο στη νοσηρότητα όσο και στη θνησιμότητα αλλά και στον πόνο και στη φυσική λειτουργική κατάσταση. Σύμφωνα με αυτή την τεχνική λαμβάνεται υπόψη και η ποιότητα ζωής του ασθενή. Αυτή η προσέγγιση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στις παρεμβάσεις υγείας που παράγουν οφέλη όχι μόνο στη θνησιμότητα αλλά και στη νοσηρότητα. Β. Τσιάντου και συν Μεθοδολογικά προβλήματα κατά τη διεξαγωγή των μελετών οικονομικής αξιολόγησης εμβολίων Κατά τη διεξαγωγή των μελετών οικονομικής αξιολόγησης προκύπτουν ορισμένα μεθοδολογικά ζητήματα τα οποία αφορούν στη διαδικασία μέτρησης του κόστους, την προοπτική της ανάλυσης και τη μετατροπή των οφελών σε χρηματικές μονάδες. Ειδικά κατά την οικονομική αξιολόγηση των εμβολίων, τα προβλήματα αυτά είναι πιο έντονα λόγω του γεγονότος ότι ο τομέας των εμβολίων παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες. Το πρώτο μεθοδολογικό πρόβλημα είναι ο χρόνος διεξαγωγής της οικονομικής ανάλυσης και η επιλογή της κατάλληλης, από άποψη σκοπού και χρόνου, τεχνικής οικονομικής αξιολόγησης. Σχετικά με το χρόνο διεξαγωγής της μελέτης υπάρχουν δύο επιλογές. Η μια επιλογή είναι να πραγματοποιηθεί η μελέτη πριν (ex-ante) την απόφαση ένταξης του εμβολιασμού στα Εθνικά Προγράμματα Εμβολιασμών και η δεύτερη είναι να πραγματοποιηθεί η οικονομική αξιολόγηση μετά (ex-post) την ένταξη του εμβολίου στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών. Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει το μειονέκτημα ότι δεν υπάρχουν εμπειρικά δεδομένα και στοιχεία που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην εκτίμηση του κόστους και των οφελών. Έτσι συνήθως σε αυτές τις περιπτώσεις χρησιμοποιούνται υποθετικά δεδομένα από την εμπειρία παρόμοιων ανοσοποιητικών προγραμμάτων 5,9. Ωστόσο είναι γενικά αποδεκτό ότι οι εκ των προτέρων μελέτες οικονομικής αξιολόγησης συμβάλλουν στη λήψη ορθότερων αποφάσεων. Η τεχνική της οικονομικής αξιολόγησης δεν αφορά μόνο στην επιλογή της μεθόδου αλλά και στον τύπο της αξιολόγησης. Υπάρχουν δύο τύποι προσέγγισης της οικονομικής αξιολόγησης: η οικονομική αξιολόγηση βάσει προτύπων λήψης απόφασης και η εμπειρική προσέγγιση. Στην περίπτωση της προσέγγισης της αξιολόγησης βάσει προτύπων λήψης απόφασης, διαφορετικές εναλλακτικές επιλογές προτυποιούνται, ώστε να εκτιμηθούν και να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα και οι δαπάνες. Οι αναλύσεις αυτές απεικονίζονται ως ένα δέντρο λήψης αποφάσεων στο οποίο ενσωματώνονται στρατηγικές επιλογές και πιθανότητες για τα αναμενόμενα οικονομικά και κλινικά αποτελέσματα. Τα πρότυπα αυτά προσφέρουν ένα ευέλικτο και κατάλληλο πλαίσιο ανάλυσης. Επειδή το ποσοστό επίπτωσης των λοιμωδών νοσημάτων μπορεί να διαφέρει ουσιαστικά από χρόνο σε 14

16 Β. Τσιάντου και συν Τόμος 20, Τεύχος 1, 2008 χρόνο, τα πρότυπα λήψης αποφάσεων δίνουν το πλεονέκτημα μιας πιο σταθερής εκτίμησης του ποσοστού επίπτωσης των νοσημάτων. Παρόλα αυτά, στην περίπτωση αυτή υπάρχει ο κίνδυνος ανακριβών εκτιμήσεων λόγω των διαφορετικών πηγών προέλευσης των δεδομένων που εισάγονται στο ίδιο πρότυπο ανάλυσης 1,9. Αντίστοιχα, στην περίπτωση της εμπειρικής προσέγγισης όλα τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται προέρχονται από κλινικές μελέτες, στις οποίες το κόστος και τα αποτελέσματα των εναλλακτικών επιλογών έχουν ήδη υπολογιστεί 5. Ένα εξίσου σημαντικό θέμα είναι η επιλογή της προοπτικής από την πλευρά της οποίας θα διεξαχθεί η μελέτη 1,5,9,13. Η προοπτική της ανάλυσης είναι τόσο σημαντική γιατί καθορίζει το κόστος και τα αποτελέσματα που θα συμπεριληφθούν στη μελέτη και τον τρόπο με τον οποίο θα εκτιμηθούν. Ανάλογα με τη σκοπιμότητα της μελέτης καθορίζεται και η προοπτική της ανάλυσης η οποία μπορεί να είναι: η κοινωνία, η κυβέρνηση, ο ασθενής, ο ασφαλιστικός φορέας. Στην περίπτωση της οικονομικής αξιολόγησης των εμβολίων υπάρχει η ιδιαιτερότητα ότι τα αποτελέσματά τους γίνονται ορατά στο μέλλον και μπορούν να επηρεάσουν ακόμα και τα μη εμβολιασμένα άτομα μέσω της συλλογικής ανοσίας. Είναι πιθανό ένα πρόγραμμα ανοσοποίησης να φαίνεται ότι είναι οικονομικά αποδοτικό αν η ανάλυση γίνει από κοινωνική σκοπιά (η οποία θα λάβει υπόψη όλες τις σχετικές δαπάνες και τα αποτελέσματα), ενώ αν επιλεγεί η σκοπιά του κράτους μπορεί να φαίνεται ότι δε συμφέρει να εφαρμοστεί. Εφόσον έχουν επιλεγεί ο χρόνος και ο τρόπος διεξαγωγής της μελέτης καθώς και η προοπτική της ανάλυσης, το επόμενο βήμα είναι να συγκεντρωθούν τα στοιχεία που αφορούν τόσο τα αποτελέσματα όσο και το κόστος και να εκτιμηθούν. Το στάδιο αυτό είναι και το πιο δύσκολο. Οι ερευνητές εδώ έχουν να αντιμετωπίσουν τρία προβλήματα. Το πρώτο έχει να κάνει με την εύρεση των δεδομένων. Ειδικά στον τομέα των εμβολίων η διαδικασία αυτή είναι ιδιαίτερα δύσκολη καθώς λόγω του χρόνου διεξαγωγής της μελέτης (ex ante) δεν υπάρχουν στοιχεία. Επιπλέον, η απαραίτητη ποιότητα των υπαρχόντων επιδημιολογικών δεδομένων σχετικά με την ασθένεια συνήθως δεν είναι η αναμενόμενη. Το πιο σημαντικό ίσως πρόβλημα που συναντούν οι ερευνητές κατά την οικονομική αξιολόγηση των προγραμμάτων εμβολιασμού είναι ο συνδυασμός των πληροφοριών που απαιτούνται για μια ολοκληρωμένη μελέτη. Προκειμένου να διεξαχθεί μια ολοκληρωμένη μελέτη οικονομικής αξιολόγησης για ένα πρόγραμμα ανοσοποίησης θα πρέπει να συνδυαστούν στοιχεία που αφορούν τα επιδημιολογικά δεδομένα πριν και μετά την χορήγηση του εμβολίου, την κλινική αποτελεσματικότητα του εμβολίου και τις δαπάνες χορήγησής του, την πιθανότητα των παρενεργειών και το κόστος για την αντιμετώπισή τους. Δυστυχώς δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για όλες αυτές τις παραμέτρους που ωστόσο είναι απαραίτητο να εκτιμηθούν για την εξαγωγή αξιόπιστων και ακριβών αποτελεσμάτων. Έτσι, οι αναλυτές κινούνται μέσα σε ένα κλίμα αβεβαιότητας για την ορθότητα των τελικών αποτελεσμάτων τους 5,12. Το δεύτερο πρόβλημα αφορά στην επιλογή των παραμέτρων κόστους και αποτελεσμάτων που θα συμπεριληφθούν στην έρευνα. Το σκέλος αυτό εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από το είδος της τεχνικής που θα χρησιμοποιηθεί αλλά και από την προοπτική της ανάλυσης. Το τελευταίο πρόβλημα σε αυτή τη φάση διεξαγωγής της μελέτης είναι η μέτρηση των δεδομένων. Στις μελέτες οικονομικής αξιολόγησης το κόστος αποτιμάται σε νομισματικές μονάδες, οπότε δεν υπάρχει κάποια ιδιαιτερότητα πέρα από τον ορισμό του τι θεωρείται κόστος και τι τελικά θα εκτιμηθεί. Το πρόβλημα έγκειται κυρίως στην αποτίμηση των αποτελεσμάτων. Η μορφή της αποτίμησης εξαρτάται κυρίως από την τεχνική της οικονομικής αξιολόγησης που έχει επιλεγεί 1,5,9-12,14. Έτσι στην Ανάλυση Κόστους Αποτελεσματικότητας τα αποτελέσματα της παρέμβασης αποτιμώνται σε φυσικές μονάδες παραγόμενου έργου. Στην Ανάλυση Κόστους Χρησιμότητας στα αποτελέσματα ενσωματώνονται και οι προτιμήσεις των ασθενών. Εδώ το θέμα που δημιουργείται είναι πως μπορούν να εκτιμηθούν οι προτιμήσεις των ασθενών, που στην περίπτωση των ανοσοποιητικών προγραμμάτων είναι παιδιά, τα οποία δεν είναι σε θέση να ταξινομήσουν και να αξιολογήσουν τις προτιμήσεις τους. Πέρα από αυτά δεν είναι δυνατό να υπάρχει ένα σταθερό μοντέλο μέτρησης της ποιότητας ζωής καθώς οι ατομικές, ηθικές, πολιτιστικές και κοινωνικές αξίες συνεχώς μεταβάλλονται 14. Στην Ανάλυση Κόστους Οφέλους η αποτίμηση των αποτελεσμάτων γίνεται σε νομισματικές μονάδες. Βέβαια η μετατροπή των κλινικών αποτελεσμάτων 15

17 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας σε χρηματική αξία είναι δύσκολη και λίγες τέτοιες μελέτες έχουν δημοσιευθεί. Ένα σημαντικό ερώτημα που απασχολεί τους ερευνητές είναι αν θα πρέπει να προεξοφλούνται τόσο το κόστος όσο και τα οφέλη των προγραμμάτων εμβολιασμού 15. Με την προεξόφληση η αξία του μελλοντικού κόστους ή οφέλους μετατρέπεται σε σημερινές χρηματικές αξίες με τη χρήση του προεξοφλητικού επιτοκίου. Όσο πιο μελλοντική είναι η περίοδος που το κόστος και τα αποτελέσματα συμβαίνουν τόσο μικρότερη είναι η παρούσα αξία τους. Ειδικά στην περίπτωση της αξιολόγησης των ανοσοποιητικών προγραμμάτων εμβολιασμού η προεξόφληση παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο. Αυτό συμβαίνει γιατί ενώ ο μεγάλος όγκος των δαπανών σε ένα νέο εμβολιαστικό πρόγραμμα είναι εμφανής άμεσα, τα αποτελέσματα του προγράμματος αυτού γίνονται εμφανή στο μέλλον, ακόμα και στις επόμενες γενιές. Έτσι αν προεξοφλήσουμε μόνο τα αποτελέσματα, που ουσιαστικά αφορούν το μέλλον, αυτό θα έχει σαν αποτέλεσμα να υποτιμηθεί η αποδοτικότητα του προγράμματος και τα εναλλακτικά προγράμματα που συγκρίνουμε να εμφανίζονται πιο αποδοτικά και άρα πιο ελκυστικά. Ωστόσο η προεξόφληση είναι μια τεχνική που κρύβει πολλές παγίδες και για το λόγο αυτό οι ερευνητές θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί. Για παράδειγμα, στην Ανάλυση Κόστους Χρησιμότητας υποστηρίζεται ότι τα Ποιοτικώς Προσαρμοσμένα Έτη Ζωής (Quality Adjusted Life Years, QALYs) ενσωματώνουν ήδη τις χρονικές προτιμήσεις, έτσι αν γίνει προεξόφληση ουσιαστικά πρόκειται για διπλή προεξόφληση 16. Έχει ήδη επισημανθεί ότι οι αναλυτές κινούνται μέσα σε ένα κλίμα αβεβαιότητας για την ορθότητα των τελικών αποτελεσμάτων τους. Το κλίμα αυτό μπορεί να οφείλεται στην έλλειψη δεδομένων ή την ανακρίβεια των διαθέσιμων επιδημιολογικών και οικονομικών στοιχείων 1,13. Η απάντηση στην αβεβαιότητα είναι η ανάλυση ευαισθησίας. Πρόκειται για μια τεχνική που εξετάζει την επίδραση που έχει η τροποποίηση βασικών υποθέσεων ή παραμέτρων της μελέτης πάνω στα συμπεράσματα της. Αν μεγάλες παρεκκλίσεις από τις υποθέσεις ή τις εκτιμήσεις, στις οποίες βασίζεται μια ανάλυση, δεν προκαλέσουν σημαντική αλλοίωση των συμπερασμάτων τότε καταδεικνύεται η αξιοπιστία της μελέτης 1. Β. Τσιάντου και συν Αντιμετώπιση των μεθοδολογικών προβλημάτων μέσω των κατευθυντήριων οδηγιών Προκειμένου να αντιμετωπιστούν όλα αυτά τα μεθοδολογικά προβλήματα, ή τουλάχιστον η πλειοψηφία αυτών, έχουν θεσπιστεί συγκεκριμένες οδηγίες για τη διενέργεια των μελετών οικονομικής αξιολόγησης των εμβολίων. Πρόκειται για συστηματικά σχεδιασμένες οδηγίες που σκοπό έχουν να παρέχουν τα πρότυπα για τη διεξαγωγή και τη διατύπωση των αποτελεσμάτων των μελετών οικονομικής αξιολόγησης, ώστε να ξεπεραστούν προβλήματα σχετικά με τον τρόπο διεξαγωγής της μελέτης, με την ερμηνεία των αποτελεσμάτων και τον τρόπο χρησιμοποίησής τους 17,18. Στην περίπτωση των φαρμακοοικονομικών αξιολογήσεων γενικά, οι περισσότερες χώρες έχουν καταλήξει σε μια σειρά οδηγιών που αφορούν στη διεξαγωγή, την παρουσίαση, την ερμηνεία και τη χρησιμοποίηση των αποτελεσμάτων. Αν και παρουσιάζονται κάποιες διαφοροποιήσεις, το πνεύμα των οδηγιών είναι σε γενικές γραμμές το ίδιο σε κάθε χώρα (19). Στην περίπτωση της οικονομικής αξιολόγησης των εμβολίων έχουν συνταχθεί κάποιες οδηγίες κοινά αποδεκτές. Αυτές οι κατευθυντήριες οδηγίες (guidelines) αφορούν τα παρακάτω σημεία της ανάλυσης 5,9, Σχεδιασμός μελέτης Η οικονομική σημασία της έρευνας, η ερώτηση και ο σκοπός της έρευνας πρέπει να δηλώνονται ξεκάθαρα. Να δηλώνεται η λογική για την επιλογή των εναλλακτικών προγραμμάτων ή των επεμβάσεων και οι εναλλακτικές λύσεις να περιγράφονται επαρκώς. Έτσι δεν δημιουργούνται αμφιβολίες για τα τελικά αποτελέσματα. Να δηλώνεται η μέθοδος της οικονομικής αξιολόγησης που χρησιμοποιήθηκε και να δικαιολογείται η επιλογή της συγκεκριμένης μεθόδου. Η διαχείριση του χρόνου διεξαγωγής μιας μελέτης οικονομικής αξιολόγησης ακολουθεί ένα μονοπάτι ανάλογο με αυτό που ακολουθεί η κλινική διαχείριση του εμβολίου. Για παράδειγμα μια φαρμακοοικονομική αξιολόγηση δεν μπορεί να γίνει νωρίτερα από τη στιγμή που το υπό έρευνα εμβόλιο θα μπει στη φάση ΙΙΙ, όπου γίνεται η κλινική δοκιμή σε 16

18 Β. Τσιάντου και συν Τόμος 20, Τεύχος 1, 2008 μεγάλο αριθμό ατόμων. Ακόμη, η επιλογή της τεχνικής της οικονομικής ανάλυσης εξαρτάται από παράγοντες όπως τα επιδημιολογικά δεδομένα της χώρας, το υπάρχον πρόγραμμα εμβολιασμών και τα πιθανά εναλλακτικά προγράμματα ανοσοποίησης. Συλλογή δεδομένων Να αναφέρονται οι πηγές από τις οποίες προήλθαν οι πληροφορίες για την αποτελεσματικότητα του εμβολίου, έτσι ώστε να επιβεβαιώνεται η εγκυρότητα των χρησιμοποιούμενων στη μελέτη στοιχείων. Η καλύτερη πηγή επιβεβαίωσης της αποτελεσματικότητας (δραστικότητας) του εμβολίου είναι οι τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές. Να δηλώνεται η μονάδα στην οποία μετράται η έκβαση του αποτελέσματος για να διευκολύνεται η σύγκριση με άλλα προγράμματα παρέμβασης. Να αναφέρονται οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν για την εκτίμηση του κόστους. Ανάλυση και εφαρμογή των αποτελεσμάτων Να αναφέρεται η προοπτική της ανάλυσης. Στα ανοσοποιητικά προγράμματα υπάρχει διεθνής συναίνεση ότι οι οικονομικές αξιολογήσεις θα πρέπει να διεξάγονται από την κοινωνική σκοπιά όπου συμπεριλαμβάνονται όλες οι δαπάνες και τα οφέλη. Επιπλέον, η κοινωνική προοπτική θεωρείται καταλληλότερη για τα προγράμματα ανοσοποίησης, κυρίως για αυτά που εντάσσονται στο εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών κάθε χώρας καθώς βελτιώνουν το επίπεδο υγείας όχι μόνο των εμβολιασμένων ατόμων αλλά και όλης της κοινωνίας μέσω της συλλογικής ανοσίας Να αναφέρεται το ύψος του προεξοφλητικού επιτοκίου και να δικαιολογείται η συγκεκριμένη επιλογή. Το ύψος του προεξοφλητικού επιτοκίου κυμαίνεται κυρίως μεταξύ 3% και 8%. Όσον αφορά στην ορθότητα των αποτελεσμάτων για τη μείωση της αβεβαιότητας η οποία προέρχεται από την πληθώρα των πληροφοριών που απαιτούνται για την ανάλυση, θα πρέπει να χρησιμοποιείται η τεχνική της ανάλυσης ευαισθησίας ή η τεχνική των σεναρίων. Στην περίπτωση αυτή λαμβάνεται υπόψη το καλύτερο και το χειρότερο σενάριο και εξετάζεται η επίδραση στα συμπεράσματα της μελέτης. Τα αποτελέσματα θα πρέπει να δίνουν μια ξεκάθαρη απάντηση στην αρχική ερώτηση. Τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται μέσα στο πλαίσιο των περιορισμών που θέτουν τα χρησιμοποιούμενα αναλυτικά πρότυπα λήψης αποφάσεων και να συνοδεύονται από τις απαραίτητες προειδοποιήσεις για τυχόν εμπόδια σε περίπτωση εφαρμογής τους υπό άλλες συνθήκες. Συζήτηση Η οικονομική αξιολόγηση δεν είναι πανάκεια. Συνήθως συνυπολογίζονται και άλλοι παράγοντες κατά τη λήψη μιας απόφασης. Οι παράγοντες αυτοί μπορεί να είναι επιδημιολογικοί, οικονομικοί, πολιτικοί και κοινωνικοί. Η τεχνική της οικονομικής αξιολόγησης αφορά μια μόνο πλευρά αυτής της διαδικασίας, ωστόσο είναι ιδιαίτερα σημαντική λόγω της σπανιότητας των διαθέσιμων οικονομικών πόρων από τη μια πλευρά και των αυξανόμενων υγειονομικών αναγκών από την άλλη. Η σύγκρουση μεταξύ των σπάνιων πόρων και της πληθώρας των αναγκών των καταναλωτών, η οποία χαρακτηρίζει την οικονομία, αποτελεί και τη βασική αιτία για την προσπάθεια της ορθής κατανομής των πόρων. Η οικονομική αξιολόγηση συμβάλλει σε αυτή την προσπάθεια καθοδηγώντας τους λήπτες αποφάσεων και παρέχοντας οικονομικές κυρίως πληροφορίες για τα εναλλακτικά σχέδια δράσης. Μια κοινά αποδεκτή και τεκμηριωμένη μεθοδολογική προσέγγιση μιας μελέτης οικονομικής αξιολόγησης, σε συνδυασμό με μια καλή παρουσίαση των αποτελεσμάτων μπορεί να συνεισφέρει ακόμα περισσότερο στην διαδικασία λήψης αποφάσεων. Αυτό το στόχο έχουν οι κατευθυντήριες οδηγίες. Σκοπός τους είναι όχι μόνο να επιλύσουν τα μεθοδολογικά προβλήματα που προκύπτουν κατά τη διεξαγωγή της μελέτης, αλλά και να καθορίσουν ένα γενικά αποδεκτό πλαίσιο εργασίας που θα βελτιώσει την ποιότητα των μελετών και θα διασφαλίσει την ομοιογένεια. Μια τέτοια τυ- 17

19 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Β. Τσιάντου και συν ποποιημένη μορφή μπορεί να δημιουργήσει μια κοινή δομή λήψης αποφάσεων. Βιβλιογραφία 1. Drummond M, O Brien B, Stoddart G, Torrance G. Μέθοδοι Οικονομικής Αξιολόγησης των προγραμμάτων υγείας. Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα Hoffmann C, Stoyokova B, Nixon J, Cert E, Glanville J, Misso K., et al, Do health care decision makers find economic evaluation useful? The findings of focus group research in UK health authorities. Value Health, 5:71-79, Rutten F. Economic evaluation and Health care decision making. Heath Policy, 36: , Blumenschein K, Johannenson M. Economic evaluation in Healthcare: A brief History and future directions. Pharmacoeconomics, 10: , Van Damme P, Beutels P. Economic evaluation of Vaccination. Pharmacoeconomics, 9(Suppl. 3):8-15, Καττάμης Χ. Εμβόλια, 21 ο Ετήσιο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο. Ιατρική Εταιρεία Αθηνών, Αθήνα Kimman T, Boot H, Berbers G, Vermeer de Bondt P, Ardine de Wit, Melker H. Developing a vaccination evaluation model to support evidence based decision making on national immunization programs. Vaccine 24: , Ess M, Szucs Th. Economic Evaluation of Immunization Strategies. Clin Infect Dis 35: , Szucs T. Health economic research on vaccinations and immunisation practices-an introductory primer. Vaccine 23: , Chabot I, Goetghebeur M, Gregoire J. The societal value of universal childhood vaccination. Vaccine 22: , Szucs T. Cost-benefits of vaccination programmes. Vaccine, 182(Suppl 1):49-51, Jefferson T. Do vaccines make best use of available resources? (in other words are they cost-effective?). Vaccine, 17(Supp 3):69-73, Welte R, Trotter C, Edmunds J, Postma M, Beutels P. The role of economic evaluation in vaccine decision making. Focus on Meningococcal Group C conjugate Vaccine. Pharmacoeconomics, 23: , Κυριόπουλος Γ, Γείτονα Μ, Σκουρολιάκου Μ, Φαρμακοοικονομία. Αρχές και Μέθοδοι Αξιολόγησης. Εκδόσεις Εξάντας, Αθήνα Tasset A, Nguyen V, Wood S, Amazian K. Discounting: technical issues in economic evaluations of vaccination. Vaccine 17:75-80, Krahn M, Gafni A. Discounting in the economic evaluation of health care interventions. Med Care 31: , Καναβός Π, Βανδώρου Χ, Κατευθυντήριες Οδηγίες Οικονομικής Αξιολόγησης: Η ευρωπαϊκή Εμπειρία. στο Γείτονα Μ. Οικονομική Αξιολόγησης της Τεχνολογίας της Υγείας. Φαρμακοοικονομία και Λήψη αποφάσεων. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας, Βόλος Geitona M, Karokis A, Vandoros C, Karamalis M. Assessment of Proposed Guidelines for pharmacoeconomic Submissions in Greece: Overview and implementation problems. Value Health 5:464, Jacobs P, Bachynsky J, Baladi J. A comparative review of Pharmacoeconomic Guidelines. Pharmacoeconomics 8: , An editorial policy statement. Submission of economic evaluations of vaccines. [Editorial] Vaccine, 20: ,

20 Δ. Καϊτελίδου και συν Τόμος 20, Τεύχος 1, 2008 Primary Heatlh Care, Volume 20, Number 1, 19-25, 2008 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, Τόμος 20, Τεύχος 1, 19-25, 2008 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW Η σχέση κόστους αποτελεσματικότητας του hpv-εμβολίου και οι οικονομικές διαστάσεις του εμβολιασμού στην Ελλάδα Δ. Καϊτελίδου 1, Ο. Σίσκου 2, Λ. Λιαρόπουλος 3 Περίληψη Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί παγκοσμίως τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου στις γυναίκες μετά τον καρκίνο του μαστού. Ένας από τους βασικούς παράγοντες που συνδέεται με τη συγκεκριμένη νεοπλασματική διεργασία είναι και ο ιός HPV και ιδιαίτερα οι τύποι 16 και 18. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία το 70% των σεξουαλικώς ενεργών γυναικών θα εκτεθούν σε κάποιον τύπο του ιού κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Με βάση τα προλεχθέντα η κυκλοφορία του εμβολίου κατά του ιού HPV αναμένεται να συνεισφέρει στη μείωση της νοσηρότητας και της θνητότητας από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας με ταυτόχρονη ωστόσο αύξηση της υγειονομικής δαπάνης. Σκοπός της εργασίας είναι η διερεύνηση τόσο της κλινικής αποτελεσματικότητας όσο και του κόστους από την καθιέρωση στη χώρα μας μιας νέας στρατηγικής πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας που θα περιλαμβάνει και το μαζικό εμβολιασμό κοριτσιών ηλικίας 12 ετών. Με βάση τα πρώτα αποτελέσματα προκύπτει ότι το κόστος εμβολιασμού μιας κοόρτης κοριτσιών 12 ετών ανέρχεται περίπου σε 30 εκατ., ποσό που αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 5% των διαφυγόντων φορολογικών εσόδων ή αλλιώς στο 0,34% της συνολικής δημόσιας δαπάνης υγείας, στην Ελλάδα. Πρόσθετα, το ποσοστό μείωσης του κινδύνου νόσησης από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας αγγίζει το 60%. Προκύπτει, λοιπόν, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις που έγιναν στην Ελλάδα, αλλά και με βάση τη διεθνή εμπειρία, θετική σχέση κόστους αποτελεσματικότητας από τον εμβολιασμό κοριτσιών ηλικίας 12 ετών τα οποία μετά την ηλικία των 24 ετών θα υποβάλλονται σε τακτικό (ανά 2-3 έτη) προσυμπτωματικό έλεγχο. 1 Λέκτορας Διοίκησης Νοσηλευτικών Υπηρεσιών, 2 PhD, Επιστημονική συνεργάτιδα, 3 Καθηγητής Οργάνωσης Υπηρεσιών Υγείας και Οικονομικών της Υγείας, Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών 1. Εισαγωγή Ο καρκίνος του τραχήλου φαίνεται ότι αποτελεί τη δεύτερη πιο συνήθη αιτία θανάτου για τις γυναίκες και ενοχοποιείται για περισσότερους από θανάτους παγκοσμίως ενώ η επίπτωση της νόσου δείχνει να έχει αυξητικές τάσεις 1,2. Στην Ευρώπη ενοχοποιείται για περισσότερους από θανάτους ετησίως ενώ στη χώρα μας 7,7/ γυναίκες θα εμφανίσουν κάθε χρόνο τη νόσο 3. Επιπρόσθετα, προκύπτει ότι η νόσος αυτή απορροφά σημαντικό ποσοστό των υγειονομικών πόρων. Στις ΗΠΑ το 2004 δαπανήθηκαν περισσότερα από 6 δις δολάρια για την αξιολόγηση και τη θεραπεία ελασσόνων κυτταρολογικών αλλοιώσεων του τραχήλου της μήτρας, ποσό περίπου ίσο με το 10% της δαπάνης πρόληψης και δημόσιας υγείας ενώ ανάλογα είναι τα ποσοστά που δαπανώνται για τον ίδιο λόγο και σε αρκετές Ευρωπαϊκές χώρες. Παρά Λέξεις-κλειδιά (MeSH Hellas): σχέση κόστους αποτελεσματικότητας, hpv εμβόλιο, κόστος της HPV νόσου Υποβλήθηκε: 25 Φεβρουαρίου 2007 Επανυποβλήθηκε: 12 Νοεμβρίου 2007 Έγινε δεκτή για δημοσίευση: 14 Δεκεμβρίου 2007 Υπεύθυνος αλληλογραφίας: Καθηγητής Λυκούργος Λιαρόπουλος, Διευθυντής Εργαστηρίου Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας, Διεύθυνση: Παπαδιαμαντοπούλου 123, Αθήνα, Τηλ./φαξ: , 19

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας ΕΝΟΤΗΤΑ IV: ΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Κυριάκος Σουλιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επιστήμη και Τεχνολογία Τροφίμων και Διατροφή του Ανθρώπου» Κατεύθυνση: «Διατροφή, Δημόσια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Primary Health Care Τόμος 19, Τεύχος 4, Οκτώβριος Δεκέμβριος 2007 ΚΩΔ. 3855 πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Primary Health Care Τριμηνιαία Έκδοση της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Δυσλιπιδαιμία

Νόσημα: Δυσλιπιδαιμία «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Δυσλιπιδαιμία Ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

«Εκπαίδευση στη Γενική Ιατρική: από το Πανεπιστήμιο έως τη δια βίου μάθηση»

«Εκπαίδευση στη Γενική Ιατρική: από το Πανεπιστήμιο έως τη δια βίου μάθηση» «Εκπαίδευση στη Γενική Ιατρική: από το Πανεπιστήμιο έως τη δια βίου μάθηση» Γεώργιος Χρ. ΣΠΑΘΑΡΆΚΗΣ Διευθυντής Γενικής Ιατρικής Κέντρο Υγείας Ιτέας Φωκίδας Γηρίατρος - Γεροντολόγος Ταμίας EURACT ΓΕΝΙΚΉ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες)

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) 1. «ΑΝΤΛΙΕΣ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΑ ΕΝΤΑΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ» 7ο Σεμινάριο Μετεκπαιδευτικών Μαθημάτων «Στρατηγικές στον Σ.Δ. 2008»

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα Εθνική Μελέτη Νοσηρότητας και Παραγόντων Κινδύνου (Ε.ΜΕ.ΝΟ.) Το κάπνισμα στην Ελλάδα Καρακατσάνη Άννα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Β Πνευμονολογική Κλινική ΕΚΠΑ ΠΓΝ«ΑΤΤΙΚΟΝ» Ε.ΜΕ.ΝΟ Είναι η πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση των μεταβολικών νοσημάτων:

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση των μεταβολικών νοσημάτων: Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης 1 ο ΕΑΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ 23-26 Μαΐου 2013 Ξενοδοχείο Αlexander the Great, Κρυοπηγή, Κασσάνδρα Χαλκιδικής Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση των μεταβολικών

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : Επιλογή θέματος Unsolicited review γενικό μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής της Υγείας Σπάρτη και Μονεμβασιά 2015 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ Καλογήρου

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Θέμα: «Επιπλοκές της προεκλαμψίας στην εμβρυϊκή και νεογνική ηλικία» Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλίες σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια-επιστημονικές συναντήσεις. συνάντηση

Ομιλίες σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια-επιστημονικές συναντήσεις. συνάντηση Ομιλίες σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια-επιστημονικές συναντήσεις Τίτλος Reverse white coat effect Clinic and ambulatory blood pressure in acute stroke Αρτηριακή υπέρταση και νόσος των καρωτίδων Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της Ποιότητας και Περιστολή της Δαπάνης Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας Χειρόγραφος Ιατρικός

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά της Υγείας και Διαβήτης: μια κριτική επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων

Οικονομικά της Υγείας και Διαβήτης: μια κριτική επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων Οικονομικά της Υγείας και Διαβήτης: μια κριτική επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων Κώστας Αθανασάκης BScHS, BScEcon, MSc, PhD, PD Επιστημονικός Συνεργάτης, Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

8η Επιστημονική Εκδήλωση "Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα"

8η Επιστημονική Εκδήλωση Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (Ε.ΚΟ.ΜΕ.Ν.) Μαιάνδρου 23 115 28 Αθήνα 8η Επιστημονική Εκδήλωση "Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα" 25-28 Οκτωβρίου 2013 Ξενοδοχείο «AKS» Πόρτο Χέλι ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409)

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Συντονιστής μαθήματος: Αλέξιος Μπένος, Καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής. Τηλ. 2310999137, e-mail: benos@med.auth.gr Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

φροντίδα υγείας Primary Health Care

φροντίδα υγείας Primary Health Care ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Primary Health Care Τόμος 19, Τεύχος 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2007 ΚΩΔ. 3855 πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Primary Health Care Τριμηνιαία Έκδοση της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Διάρθρωση (+ εργαστήριο)

Διάρθρωση (+ εργαστήριο) Ιατρική πληροφορία Ευαγγελία Ντζάνη Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής με έμφαση στην Επιδημιολογία Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Οκτώβριος 2010 Διάρθρωση (+ εργαστήριο)

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015 Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Σακχαρώδης διαβήτης Ε. Κουτρούμπα-Μαρκέτου Δρ. Διευθύντρια Βιοχημικού Εργαστηρίου ΓΝΑ ΚΑΤ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαβητολογική Εταιρεία Βόρειας Ελλάδας

Διαβητολογική Εταιρεία Βόρειας Ελλάδας Διαβητολογική Εταιρεία Βόρειας Ελλάδας Νεότερα δεδομένα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ Αγαπητοί συνάδελφοι, Έχω την ιδιαίτερη τιμή και χαρά να σας προσκαλέσω εκ μέρους της Διαβητολογικής

Διαβάστε περισσότερα

þÿ¹º±½ À Ã Â Ä Å ½ ûµÅĹº þÿàá ÃÉÀ¹º Í Ä Å µ½¹º Í þÿ à º ¼µ Å Æ Å

þÿ¹º±½ À Ã Â Ä Å ½ ûµÅĹº þÿàá ÃÉÀ¹º Í Ä Å µ½¹º Í þÿ à º ¼µ Å Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2014 þÿ ¹µÁµÍ½ Ã Ä Å µà±³³µ»¼±ä¹º þÿãäáµâ º±¹ Ä Â µà±³³µ»¼±ä¹º  þÿ¹º±½

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος µε εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΜΕΔΙΠ Διευθυντής Παθολογικού τµήµατος και Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Π.Ν «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σακχαρώδης Διαβήτης 220 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ

ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ Ομιλίες Δρ. Α. Μελιδώνη: «ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Συνέδριο Καρδιολογικού Τμήματος Τζανείου. Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 11 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Δρ. Α. Μελιδώνης Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. Πειραιά «ΤΖΑΝΕΙΟ» Διαβητολογικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

19 Δεκεμβρίου 2009 Ξενοδοχείο «Du Lac», Ιωάννινα. Από τη διάγνωση στη σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση του Σακχαρώδους Διαβήτη τύπου 2

19 Δεκεμβρίου 2009 Ξενοδοχείο «Du Lac», Ιωάννινα. Από τη διάγνωση στη σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση του Σακχαρώδους Διαβήτη τύπου 2 Εκπαιδευτικό Σεμινάριο της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας Από τη διάγνωση στη σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση του Σακχαρώδους Διαβήτη τύπου 2 19 Δεκεμβρίου 2009 Ξενοδοχείο «Du Lac», Ιωάννινα ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΕΣΩ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΕΣΩ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΕΣΩ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ Χώρος: Αμφιθέατρο Γ.Π. Νοσοκομείο Θεσ/νίκης ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Ώρα: 14:00-15:30 ΕΤΑΙΡΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟ ΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

24 Ιανουαρίου 2009 «Βουλευτικόν», Ναύπλιο. Σακχαρώδης Διαβήτης. Από τη θεωρία στην καθημερινή πρακτική ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

24 Ιανουαρίου 2009 «Βουλευτικόν», Ναύπλιο. Σακχαρώδης Διαβήτης. Από τη θεωρία στην καθημερινή πρακτική ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Εκπαιδευτικό Σεμινάριο της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας σε συνεργασία με τον Ιατρικό Σύλλογο Αργολίδας Σακχαρώδης Διαβήτης. Από τη θεωρία στην καθημερινή πρακτική 24 Ιανουαρίου 2009 «Βουλευτικόν»,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΗΛΕΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑ ΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Κοπανάκι Φιλιατρά Γαργαλιάνοι Κυπαρισσία Πρόεδρος Μελιδώνης Ανδρέας Αντιπρόεδρος Λέπουρας Αντώνιος Γεν. Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης είναι γνωστός σαν τύπου 1 και αποτελεί την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙΣ Ε.Α.Ν Γ.Ν.Ν.Θ.Α «Η ΣΩΤΗΡΙΑ» ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΜΠΡΟΥΠΗ ΕΠΙΣΚΕΠΤΡΙΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΕΤΑΞΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ ΠΕ 12/2/2015 ΙΣΤΟΡΙΚΟ Γ.Ν.Ν.Θ.Α. «Η ΣΩΤΗΡΙΑ»

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτ μακε ική Φροντίδα : όταν ο ασθενή ασθε ς βρίσκετ ίσκε αι στ αι ο κέντ κέ ρο της επ ε ιχειρ ιχε ηματικότητας

Φαρμακευτ μακε ική Φροντίδα : όταν ο ασθενή ασθε ς βρίσκετ ίσκε αι στ αι ο κέντ κέ ρο της επ ε ιχειρ ιχε ηματικότητας Φαρμακευτική Φροντίδα : όταν ο ασθενής βρίσκεται στο κέντρο της επιχειρηματικότητας 22/1/2012 Dr. Ίνα Πιπεράκη 1 Επιχειρηματικότητα εν μέσω κρίσης Τον κυρίαρχο ρόλο του Φαρμακοποιού Διευκολύνει στη μείωση

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης Τρίμηνη, ηλεκτρονική έκδοση του Τμήματος Νοσηλευτικής Α, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Φούκα Γεωργία 2 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής Α, ΤΕΙ Αθήνας 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΔΙΑΒΗΤΗ (ΕΛ.ΕΣ.ΜΕ.Δ) ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ 2014 24-26 Απριλίου 2014 Ξενοδοχείο Eden Beach Resort Ανάβυσσος Αττικής 1 Πέμπτη 24 Απριλίου 2014 (15.30-20.30)

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπίες: βασική γνώση & εξελίξεις στην αιματολογία. Σάββατο 12 Ιανουαρίου 2013 Ξενοδοχείο Du Lac, Ιωάννινα. Επιστημονικό Πρόγραμμα

Ισορροπίες: βασική γνώση & εξελίξεις στην αιματολογία. Σάββατο 12 Ιανουαρίου 2013 Ξενοδοχείο Du Lac, Ιωάννινα. Επιστημονικό Πρόγραμμα ΟΡΓΑΝΩΣΗ: Αιματολογική Κλινική & Β' Παθολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εταιρεία Παθολογίας Βορειοδυτικής Ελλάδος Υπό την αιγίδα των: Ελληνικής Πανεπιστημίου Ιατρικού Συλλόγου Αιματολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ & ΟΙ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Ο ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ & ΟΙ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ h Διαβητολογική Εταιρεία Βόρειας Ελλάδας διοργανώνει Διημερίδα με θέμα Ο ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ & ΟΙ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 12-13 / 03 / 2010 Λάρισα Classical Larissa Imperial Hotel Η Διημερίδα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΗΛΕΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑ ΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Κοπανάκι Φιλιατρά Γαργαλιάνοι Κυπαρισσία Πρόεδρος Μελιδώνης Ανδρέας Αντιπρόεδρος Λέπουρας Αντώνιος Γεν. Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδη ιαβήτη Πρόλαβε το διαβήτη σου και αν έχεις ήδη αντιµετώπισέ τον σωστά

Σακχαρώδη ιαβήτη Πρόλαβε το διαβήτη σου και αν έχεις ήδη αντιµετώπισέ τον σωστά Πανελλήνιο Πρόγραµµα Eνηµέρωσης για ιατρούς, επαγγελµατίες υγείας και κοινό στο πλαίσιο του Προγράµµατος «ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ 2020» της Ευρωπαϊκής Ένωσης Εθνικό Κέντρο Έρευνας, Πρόληψης & Θεραπείας του Σακχαρώδη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ»

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Π.Μ.Σ. «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ» «Εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ 24 η σειρά 2013 2014 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 1 Ο ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ - 23 Νοεμβρίου 2013 Επιδημιολογία - Παθογένεια της ιδιοπαθούς υπέρτασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΕΚΟΜΕΝ) Μεταβολικά Νοσήματα ΣΤΗΝ. 30/9/2011-1/10/2011 Αίγλη Ζαππείου

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΕΚΟΜΕΝ) Μεταβολικά Νοσήματα ΣΤΗΝ. 30/9/2011-1/10/2011 Αίγλη Ζαππείου Ελληνικό Κολλέγιο Μεταβολικών Νοσημάτων Ε.ΚΟ.ΜΕ.Ν. ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΕΚΟΜΕΝ) προγραμμα Θα χορηγηθούν μόρια Σ.Ι.Μ.Ε. (CME-CPD) Μετεκπαιδευτικό Διήμερο: Μεταβολικά Νοσήματα ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδη ιαβήτη Πρόλαβε το διαβήτη σου και αν έχεις ήδη αντιµετώπισέ τον σωστά

Σακχαρώδη ιαβήτη Πρόλαβε το διαβήτη σου και αν έχεις ήδη αντιµετώπισέ τον σωστά Πανελλήνιο Πρόγραµµα Eνηµέρωσης για ιατρούς, επαγγελµατίες υγείας και κοινό στο πλαίσιο του Προγράµµατος «ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ 2020» της Ευρωπαϊκής Ένωσης Εθνικό Κέντρο Έρευνας, Πρόληψης & Θεραπείας του Σακχαρώδη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης. Γεν. Γραμματέας: Μαρίνα Νούτσου

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης. Γεν. Γραμματέας: Μαρίνα Νούτσου ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος: Στυλιανή Ηρακλειανού Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης Γεν. Γραμματέας: Μαρίνα Νούτσου Ταμίας: Χαρίλαος Δημοσθενόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονική Εκδήλωση "Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα"

Επιστημονική Εκδήλωση Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (Ε.ΚΟ.ΜΕ.Ν.) Επιστημονική Εκδήλωση "Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα" 6-8 Ιουλίου 2012 Ξενοδοχείο «Aldemar Olympian Village» Σκαφιδιά ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία.

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. CLINICAL TRIALS ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 25 Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. Τσάνταλη, Ε. 1,2,3, Οικονομίδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ. Πάτρα 2012

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ. Πάτρα 2012 1 ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Πάτρα 2012 1979 Πτυχιούχος Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών Βαθμός πτυχίου «Αριστα 9» 1987 Διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΡΕΘΥΜΝΟ Ταμίας Κυριαζής Ιωάννης ία Μέλη Λέπουρας Αντώνιος Λιάτης Σταύρος Αγία Πελαγία Μελιδώνης Αµµουδάρα Νέα Αλικαρνασσός Ανδρέας Νούτσου Μαρίνα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα. Ημέρες Υπέρτασης 2015 5 ο Εκπαιδευτικό σεμινάριο: Ξενοδοχείο XENIA ΠΟΡΤΑΡΙΑ ΠΗΛΙΟΥ, 13-15 Νοεμβρίου 2015

Πρόγραμμα. Ημέρες Υπέρτασης 2015 5 ο Εκπαιδευτικό σεμινάριο: Ξενοδοχείο XENIA ΠΟΡΤΑΡΙΑ ΠΗΛΙΟΥ, 13-15 Νοεμβρίου 2015 Ημέρες Υπέρτασης 2015 5 ο Εκπαιδευτικό σεμινάριο: Αρτηριακή υπέρταση & συνυπάρχοντες παράγοντες κινδύνου. Σύγχρονη διάγνωση και θεραπευτική προσέγγιση Ξενοδοχείο XENIA ΠΟΡΤΑΡΙΑ ΠΗΛΙΟΥ, 13-15 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Αξιολόγηση Προγραμμάτων Υγείας

Οικονομική Αξιολόγηση Προγραμμάτων Υγείας Οικονομική Αξιολόγηση Προγραμμάτων Υγείας Ορισμός οικονομικής αξιολόγησης Η συγκριτική ανάλυση εναλλακτικών στρατηγικών ως προς το κόστος και το αποτέλεσμα Drummond et al (1987) Ορισμοί του Κόστους Ορολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος Καθηγητής Βιοστατιστικής Επιδημιολογίας ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΑΓΩΓΗΣ Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ. Χ. Ντέλλος. Διευθυντής. Καρδιολογικού Τμήματος Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιά

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ. Χ. Ντέλλος. Διευθυντής. Καρδιολογικού Τμήματος Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιά ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΤΡΟΠΟΥ ΖΩΗΣ: Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ Χ. Ντέλλος Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιά «Είναι

Διαβάστε περισσότερα