ΤΓΔΗΑ - ΜΑΚΡΟΕΧΗΑ ΔΝΖΜΔΡΧΖ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΓΔΗΑ - ΜΑΚΡΟΕΧΗΑ ΔΝΖΜΔΡΧΖ"

Transcript

1 ΤΓΔΗΑ - ΜΑΚΡΟΕΧΗΑ ΔΝΖΜΔΡΧΖ Έξεπλα & Εηνηκαζία Νίθνο Σηαύξνπ Γηαλλνπθά, B.Sc.Hons, M.Sc., Ph.D. Έκδοση 2013 Υνξεγνί: Υεκείν Γηαλλνπθά - Yiannoukas Medical Laboratories Ltd. HealthCare Services Ltd. Clinical Laboratory information Services Ltd. Copyright 2008 by Yiannoukas Medical Laboratories Ltd. All rights reserved. No part of this publication (book) may be used or reproduced in any manner whatsoever without the written permission of the copyright owner. Printed in the Republic of Cyprus. εκαληηθή εκείσζε: Παξόιν πνπ έρεη δνζεί κεγάιε πξνζνρή ζηελ νξζόηεηα ηνπ πεξηερνκέλνπ ζηελ έθδνζε απηνύ ηνπ εγρεηξηδίνπ κε ηίηιν Υγεία -- Μαθξνδσία - Ελεκέξσζε, ηόζν ε Yiannoukas Medical Laboratories Ltd (Χεκείν Γηαλλνπθά), ε δηεύζπλζε ηνπ Χεκείνπ Γηαλλνπθά, όζν θαη ν Νίθνο Γηαλλνπθάο δελ θέξνπλ θακηά απνιύησο επζύλε γηα ηπρόλ ιάζε ή παξαιήςεηο. Όιεο νη πιεξνθνξίεο, αλαιύζεηο θαη απνηειέζκαηα αλαιύζεσλ πνπ πεξηέρνληαη είλαη κνξθσηηθνύ πεξηερνκέλνπ θαη δελ πξννξίδνληαη γηα αληηθαηάζηαζε νπνηαζδήπνηε ηαηξηθήο ππεξεζίαο, γλσκνδόηεζεο, ζπκβνπιήο ή θαη εμέηαζεο. Παξαθαιώ πάληνηε λα ζπκβνπιεύεζηε ην γηαηξό ζαο γηα νπνηνλδήπνηε πξόβιεκα πνπ ζρεηίδεηε κε ηελ πγεία ζαο. Important notice: In spite of the fact that the greatest care has been taken to ensure accuracy in this publication, entitled Υγεία -- Μαθξνδσία - Ελεκέξσζε, YML Ltd (Χημείο Γιαννοσκά,) the author and or publisher cannot accept legal responsibility or liability for errors or omissions that may be made. The information and test results are provided as an educational service by YML Ltd. The material that follows is not intended to be a substitute for a physician's consultation and is provided with the understanding that YML Ltd and its associates are not engaged in rendering medical advice or services. Consult your own physician regarding the applicability of any opinions or recommendations with respect to your own symptoms or medical condition, or for interpretation of any test results 1

2 ΠΡΟΛΟΓΟ Μεηά απφ αξθεηή δνπιεηά θαη έξεπλα ζηελ επηινγή θαη εληνπηζκφ ησλ θαηάιιεισλ επηζηεκνληθψλ πιεξνθνξηψλ ε έθδνζε ηνπ εγρεηξηδίνπ κε ηίηιν, ΤΓΔΗΑ ΜΑΚΡΟΕΧΗΑ - ΔΝΖΜΔΡΧΖ, γίλεηε πξαγκαηηθφηεηα. Μνλαδηθφο ζθνπφο θαη ζηφρνο ηεο έθδνζεο είλαη ε παξνρή πιεξνθνξηψλ κνξθσηηθνχ πεξηερνκέλνπ ζρεηηθά κε αλαιχζεηο θαη γεληθά ζε ζέκαηα Τγείαο θαη φρη πξνο αληηθαηάζηαζε ή θαη ζπκπιήξσζε νπνηαζδήπνηε ηαηξηθήο ζπκβνπιήο, γλσκνδφηεζεο, εμέηαζεο θαη ζεξαπείαο, (professional advice). Αο κελ καο δηαθεχγεη ην απιφ γεγνλφο φηη, Ζ ΧΣΉ ΔΝΖΜΔΡΧΖ ΧΔΗ ΔΝΧ Ζ ΑΓΝΟΗΑ ΜΠΟΡΔΗ ΝΑ ΦΔΡΔΗ ΤΜΦΟΡΔ. Πηζηεχεηε φηη κε ηε ζσζηή ελεκέξσζε απφ εμεηδηθεπκέλα άηνκα, καδί κε ηηο απαξαίηεηεο αλαιχζεηο θαη ηαηξηθέο εμεηάζεηο, παξέρνληαη φια ηα ζηνηρεία πνπ απαηηνχληαη γηα ηελ πξφιεςε ησλ αζζελεηψλ θαη γεληθά ηελ πξνζηαζία ηεο πγείαο. Ζ ζσζηή επηινγή θαη ε εξκελεία ησλ απνηειεζκάησλ ησλ αλαιχζεσλ θαη ηαηξηθψλ εμεηάζεσλ απνηειεί βαζηθή πξνυπφζεζε ζηε θαηαλφεζε ηεο θπζηνινγηθήο ιεηηνπξγίαο ηνπ νξγαληζκνχ θαη ζαλ επαθφινπζν καο δίλνληαη νη θαηεπζπληήξηεο γξακκέο, ηη κέηξα ρξεηάδεηαη λα παίξλνπκε γηα ηελ πξνθχιαμε απφ αλεπηζχκεηεο εμειίμεηο ζε βάξνο ηεο πγείαο καο, θαη βεβαίσο ζηελ παξαθνινχζεζε ηεο δηάγλσζεο θαη εμέιημεο κηαο εηδηθήο ζεξαπείαο. Αο γίλεη βίσκα καο ην γεγνλφο φηη, Χο ηε ζηηγκή πνπ ε πγεία καο ζα γίλεη δήηεκα ζπλεηδεηώλ ζπλεζεηώλ νθείινπκε λα ζπγθεληξώζνπκε ηελ πξνζνρή καο ζ απηήλ, λα ελεκεξσλόκαζηε ζσζηά γηα ηα ζέκαηα πνπ καο απαζρνινύλ θαη λα δίλνπκε κεγαιύηεξε ζεκαζία ζηελ πξόιεςε ησλ αζζελεηώλ παξά ζηε ζεξαπεία ηνπο. Θα ήηαλ κεγάιε παξάιεηςε εθ κέξνπο κνπ λα κελ εθθξάζσ ηηο ζεξκέο επραξηζηίεο κνπ θαη ηελ κεγάιε κνπ επγλσκνζχλε πξνο φινπο εζάο ηνπο πνιχηηκνπο πειάηεο, ζπλεξγάηεο θαη θίινπο, πνπ ε ππνζηήξημε θαη εκπηζηνζχλε ζαο πξνο ην άηνκν κνπ φια απηά ηα ρξφληα, κνπ επηηξέπνπλ ζήκεξα λα έρσ ηελ δπλαηφηεηα θαη επρέξεηα έθδνζεο απηνχ ηνπ εγρεηξηδίνπ, πνπ πηζηεχσ θαη εχρνκαη φηη ζα εθπιεξψζεη πιήξσο ηελ απνζηνιή ηνπ. Ο επαγγεικαηηθφο θαη ηδενινγηθφο κνπ πξνζαλαηνιηζκφο, νη πξνζδνθίεο κνπ θαη γεληθά ηα πηζηεχσ κνπ παξακέλνπλ αλαιινίσηα. Πηζηεχσ φηη ζην επάγγεικα κνπ, δελ αξθεί κφλν λα έρνπκε απαηηήζεηο, πξέπεη θαη επηβάιιεηε ηαπηνρξφλσο λα πξνζθέξνπκε θαη απηφο είλαη έλαο απφ ηνπο ιφγνπο πνπ γίλεηε ε έθδνζε απηνχ ηνπ εγρεηξηδίνπ. Τπφζρνκαη φηη ζα ζπλερίζσ κε φιεο κνπ ηηο δπλάκεηο, κε ηνλ ίδην δήιν, αθνζίσζε θαη απνθαζηζηηθφηεηα ζηελ επηηπρεία ηνπ ζηφρνπ κνπ πνπ ήηαλ θαη παξακέλεη ην πψο θαιχηεξα κπνξνχκε λα εμππεξεηήζνπκε ην θνηλσληθφ ζχλνιν ηνπ ηφπνπ καο, κε γλψκνλα πάληνηε ηελ πξνζηαζία ηεο πγείαο. Με ην ζθεπηηθφ φηη, ε πγεία είλαη ην ύςηζην γηα ηνλ άλζξσπν αγαζό θαη ην βαζηθό κέζν πξνζηαζίαο ηεο δσήο θαη ησλ επηδηώμεώλ καο, ζαο πξνηξέπσ λα πάξεηε ην εγρεηξίδην, ΤΓΔΗΑ ΜΑΚΡΟΕΧΗΑ - ΔΝΖΜΔΡΧΖ, δηφηη αθξάδαληα πηζηεχσ φηη ε πιεξνθφξεζε πνπ ζα έρεηε ζα βνεζήζεη ζηελ αλαγλψξηζε ηεο ζεκαζίαο ηεο πξφιεςεο σο ηνπ κφλνπ απνηειεζκαηηθνχ ηξφπνπ πξνζηαζίαο ηεο Τγείαο. Παξφιν πνπ έρεη δνζεί κεγάιε πξνζνρή ζηελ νξζφηεηα ηνπ πεξηερνκέλνπ ηνπ εγρεηξηδίνπ κε ηίηιν ΤΓΔΗΑ ΜΑΚΡΟΕΧΗΑ - ΔΝΖΜΔΡΧΖ, ην Υεκείν Γηαλλνπθά, ν Νίθνο Γηαλλνπθάο, νη ζπλεξγάηεο ηνπ θαη φινη νη παξνρείο επηζηεκνληθψλ πιεξνθνξηψλ δελ θέξνπλ θακηά απνιχησο επζχλε γηα ηπρφλ ιάζε ή παξαιήςεηο. ιεο νη πιεξνθνξίεο, αλαιχζεηο θαη απνηειέζκαηα αλαιχζεσλ πνπ πεξηέρνληαη είλαη κνξθσηηθνχ πεξηερνκέλνπ θαη δελ πξννξίδνληαη γηα αληηθαηάζηαζε νπνηαζδήπνηε ηαηξηθήο ππεξεζίαο, γλσκνδφηεζεο, ζπκβνπιήο ή εμέηαζεο θαη ζεξαπείαο. Παξαθαιώ πάληνηε λα ζπκβνπιεύεζηε ην γηαηξό ζαο γηα νπνηνλδήπνηε πξόβιεκα πνπ ζρεηίδεηε κε ηελ πγεία ζαο. Ηδηαίηεξα ζέισ λα εθθξάζσ ηηο ζεξκέο επραξηζηίεο κνπ ζε φινπο ηνπο ζπλεξγάηεο κνπ ζην Υεκείν Γηαλλνπθά θαη ζε φινπο εθείλνπο πνπ νη πιεξνθνξίεο πνπ παξέρνπλ κέζσ ηεο βηβιηνγξαθίαο, επηζηεκνληθέο έξεπλεο, πεξηνδηθά, εθδφζεηο θαη αλαθνηλψζεηο, ην δηαδίθηπν θαη άιια επηζηεκνληθά έληππα πνπ κπνξεί ειεχζεξα λα ρξεζηκνπνηεζνχλ, έρνπλ ζπκβάιεη ζηελ επίηεπμε ηνπ ζηφρνπ καο πνπ δελ είλαη ηίπνηε άιιν απφ ηελ έθδνζε θαη δσξεάλ δηάζεζε ηνπ κε θεξδνζθνπηθνχ εγρεηξηδίνπ ΤΓΔΗΑ ΜΑΚΡΟΕΧΗΑ - ΔΝΖΜΔΡΧΖ. Πηζηεχσ φηη είκαζηε ηπρεξνί θαη ζπλάκα επηπρήο δηφηη κπνξέζακε λα βξνχκε ηηο θαηάιιειεο πιεξνθνξίεο απφ δηάθνξεο πεγέο πνπ έρνπλ ήδε δεκνζηνπνηεζεί, κεξηθέο ησλ νπνίσλ πξνέξρνληαη απφ νξγαληζκνχο φπσο ην National Cancer Institude, ην National Institude of Drug Abuse, ε MedicineNet, Mayo Clinic, Bupa, Helpguide, ivillage Health, θαη πνιινί άιινη. Ν. Σ. Γιαννοσκάς, B.Sc.Hons, M.Sc., Ph.D. 2

3 ΑΝΑΛΤΔΗ ΠΡΟΔΣΟΗΜΑΗΑ ΑΘΔΝΖ - ΓΔΗΓΜΑΣΟΛΖΦΗΑ ΑΗΜΟΛΖΦΗΑ Γεληθέο Οδεγίεο Ώξεο Νεζηείαο: - Σα επίπεδα ησλ πεξηζζνηέξσλ ζπζηαηηθψλ ηνπ αίκαηνο (απνηειέζκαηα αλαιχζεσλ) δελ επεξεάδνληαη (κεηαβάιινληαη) ζεκαληηθά κεηά απφ έλα θαλνληθφ πξφγεπκα. Κχξηα εμαίξεζε ζε απηφ απνηεινχλ νη αλαιχζεηο πνπ ζρεηίδνληαη κε ην κεηαβνιηζκφ φπσο ε Γιπθφδε (ην δάραξν), ηα ηξηγιπθεξίδηα, ε ρνιεζηεξφιε θαη γεληθά ηα ιηπίδηα, αλφξγαλνο θσζθφξνο θαη πνιιέο άιιεο. Έηζη απνηειεί θαιή πξαθηηθή ξνπηίλαο λα γίλεηε ε ζπιινγή φισλ ησλ δεηγκάησλ ηνπ αίκαηνο κεηά απφ κηα νινλχθηηα λεζηεία ψξεο. Δπεηδή γηα ηηο πην πνιιέο απφ ηηο αλαιχζεηο ηα θπζηνινγηθά φξηα πνπ έρνπκε γίλνληαη κε δείγκαηα λεζηείαο ηα νπνία παίξλνληαη ηηο πξσηλέο ψξεο, αλ δελ ππάξρεη εηδηθφο ιφγνο θαιχηεξα λα πεγαίλεηε ζην ρεκείν γηα δεηγκαηνιεςία ην πξσί θαη λεζηηθφο. πιινγή Γεηγκάησλ Αίκαηνο: - ια ηα δείγκαηα αίκαηνο πξέπεη λα ζπιιέγνληαη απφ εμεηδηθεπκέλα άηνκα θάησ απφ εηδηθέο ζπλζήθεο πξνζηαζίαο θαη λα ηνπνζεηνχληαη ζε εηδηθά δνρεία αλαιφγσο κε ηνλ ηχπν (ην είδνο) ησλ αλαιχζεσλ πνπ πξέπεη λα γίλνπλ. Ζ ζπιινγή ησλ δεηγκάησλ αίκαηνο σο ζπλήζσο ζπληζηάηαη λα γίλεηαη θαηά ηηο πξσηλέο ψξεο (7:30 π.κ. κέρξη ηηο 9:30 π.κ.) πιινγή Γεηγκάησλ Ούξσλ: - ια ηα δείγκαηα ησλ νχξσλ πξέπεη λα ζπιιέγνληαη ζε ρεκηθώο θαζαξά θαη θαηά πξνηίκεζε απνζηεηξσκέλα δνρεία κε πώκαηα πνπ θιείλνπλ θαιά θαη ζηεξεά. Έλα θαζαξφ δείγκα πνπ ιακβάλεηαη θαηά ηελ νχξεζε είλαη απφιπηα επαξθέο γηα ηελ ζπλήζε εμέηαζε. Πξώην πξσηλό δείγκα: - Έλα δείγκα νχξσλ πνπ ιακβάλεηε θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο πξσηλήο νχξεζεο είλαη θαηάιιειν γηα ηε ζπλήζε εμέηαζε ησλ νχξσλ. Γηα λα πάξνπκε έλα δείγκα νχξσλ πξέπεη λα αθνινπζεζεί ε εμήο δηαδηθαζία:- Α. Γείγκα νύξσλ κέζνπ ξεύκαηνο (κόλν ζε γπλαίθεο): Γεληθφο θαζαξηζκφο ηεο νπξήζξαο κε ριηαξφ λεξφ θαη ζαπνχλη θαη αθνινχζσο, - Γηαβξέρνπκε 3 4 ηνιχπηα βακβαθηνχ κε ριηαξφ λεξφ. Με ην έλα ρέξη απνκαθξίλνπκε ην έλα απφ ην άιιν ηα κηθξά ρείιε ηνπ αηδνίνπ ζηηο γπλαίθεο, ελψ ζηνπο άληξεο απνζχξνπκε ηελ αθξνπνζζία. Δλψ ην έμσ ζηφκην ηεο νπξήζξαο είλαη εθηεζεηκέλν ρξεζηκνπνηνχκαη ηα δηαβξεγκέλα ηνιχπηα βακβαθηνχ γηα λα θαζαξίζνπκε ηελ πεξηνρή - Αξρίδνπκε ηνλ θαζαξηζκφ απφ ην έμσ ζηφκην ηεο νπξήζξαο θαη θάλνπκε κφλν κηα θίλεζε πξνο ηα θάησ κε θάζε δηαβξεγκέλν ηνιχπην βακβαθηνχ. Δπαλαιακβάλνπκε ηξεηο θνξέο. - Μεηά ην θαζαξηζκφ αξρίδεη ε νχξεζεο. ηαλ αθήζνπκε λα πεξάζνπλ ιίγα νπξά ε νχξεζε δηαθφπηεηε θαη ηνπνζεηνχκε ην θαζαξφ δνρείν θαη ζπιιέγνπκε (καδεχνπκε) ηα νχξα λα γεκίζεη ην δνρείν ζηα 2/3. Πσκαηίδνπκε ζηεξεά ην δνρείν θαη αλαγξάθνπκε ζηελ εηηθέηα ην φλνκα καο, ηελ εκεξνκελία θαη ηελ ψξα ζπιινγήο ησλ νχξσλ Β. Γείγκα νύξσλ απεπζείαο ξεύκαηνο (κόλν ζε άλδξεο): Γεληθφο θαζαξηζκφο ηεο νπξήζξαο κε ριηαξφ λεξφ θαη ζαπνχλη θαη αθνινχζσο, - Γηαβξέρνπκε 3 4 ηνιχπηα βακβαθηνχ κε ριηαξφ λεξφ. Με ην έλα ρέξη απνζχξνπκε ηελ αθξνπνζζία θαη ελψ ην έμσ ζηφκην ηεο νπξήζξαο είλαη εθηεζεηκέλν ρξεζηκνπνηνχκαη ηα δηαβξεγκέλα ηνιχπηα βακβαθηνχ γηα λα θαζαξίζνπκε ηελ πεξηνρή - Αξρίδνπκε ηνλ θαζαξηζκφ απφ ην έμσ ζηφκην ηεο νπξήζξαο θαη θάλνπκε κφλν κηα θίλεζε πξνο ηα θάησ κε θάζε δηαβξεγκέλν ηνιχπην βακβαθηνχ. Δπαλαιακβάλνπκε ηξεηο θνξέο 3

4 - Μεηά ην θαζαξηζκφ αξρίδεη ε νχξεζεο κέζα ζην θαζαξφ δνρείν. πιιέγνπκε (καδεχνπκε) ηα νχξα λα γεκίζεη ην δνρείν ζηα 2/3. Πσκαηίδνπκε ζηεξεά ην δνρείν θαη αλαγξάθνπκε ζηελ εηηθέηα ην φλνκα καο, ηελ εκεξνκελία θαη ηελ ψξα ζπιινγήο ησλ νχξσλ Γ. Γείγκα νύξσλ 24 σξώλ: - Ο αζζελήο θαηά ηελ έλαξμε ηεο πεξηφδνπ ησλ 24 σξψλ (π.ρ. ην πξσί ζηηο 7:00 π.κ.) πξέπεη λα νπξήζεη ψζηε λα αδεηάζεη ηελ νπξνδφρν θχζηε. Σα νχξα απηά απνξξίπηνληαη. ηε ζπλέρεηα καδεχνληαη φια ηα νχξα θάζε νχξεζεο θαηά ηελ δηάξθεηα ησλ 24 σξψλ πνπ αθνινπζνχλ θαζψο θαη ηα νχξα θαηά ην ηέινο ηεο ρξνληθήο πεξηφδνπ ησλ 24 σξψλ ζηηο 7:00 π.κ. ηεο άιιεο εκέξαο. ια ηα νχξα πξέπεη λα καδεπηνχλ κέζα ζε εηδηθφ δνρείν θαη λα δηαηεξεζνχλ ζε ςπγείν φιν ην ρξφλν ηεο ζπιινγήο. - Σν δνρείν κπνξεί λα ην πξνκεζεπηείηε απφ ην θιηληθφ εξγαζηήξην. ε πνιιέο πεξηπηψζεηο κπνξεί λα ρξεηάδεηαη ζην δνρείν εηδηθφ ζπληεξεηηθφ θαη ν αζζελήο λα απνθεχγεη νξηζκέλα θαγεηά θαη θάξκαθα πξηλ θαη θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο ζπιινγήο ησλ νχξσλ. πζηήλεηαη λα επηθνηλσλείηε κε ην ρεκείν πξηλ ηελ ζπιινγή ησλ νχξσλ 24 νξψλ. - ΠΑΡΑΓΔΗΓΜΑ: πιινγή νχξσλ 24 σξψλ γηα ηελ αλάιπζε Ακπγδαιηθνχ Ομένο (VMA). - Γπν κέξεο θαη θαηά ηελ δηάξθεηα ηνπ καδέκαηνο ησλ νχξσλ απνθεχγεηε ηα θάξκαθα αθνχ ζπλελλνεζείηε κε ην γηαηξφ ζαο θαη ηα αθφινπζα θαγεηά: ζνθνιάηεο, κπαλάλεο, βαλίιηα (ζε θξνχηα, θαγεηά θαη γιπθά), θαθέ, ηζάη, πνξηνθάιηα. - Αλ ππάξρνπλ νπνηεζδήπνηε πεξαηηέξσ νδεγίεο ή επεμεγήζεηο πνπ ηπρφλ λα ρξεηαζηείηε, παξαθαιψ λα επηθνηλσλήζεηε κε ην Γηαηξφ ζαο ή ην Κιηληθφ Δξγαζηήξην ηεο επηινγήο ζαο. Ση πξέπεη λα πξνζέμσ: - Σν ζεκεξηλφ θιηληθφ εξγαζηήξην αλακθηζβήηεηα απνηειεί ην θπξηφηεξν κέζν βνήζεηαο ηνπ γηαηξνχ θαη ηνπ αζζελή, ηφζν ζηε πξφιεςε θαη δηάγλσζε φζν θαη ζηελ παξαθνινχζεζε ηεο εμέιημεο θαη ζεξαπείαο θάπνηαο αζζέλεηαο. Μάιηζηα ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο κε βάζε ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ ιακβάλνληαη απνθάζεηο δσήο ή ζαλάηνπ γηα ηνλ αζζελή. - Ζ επηινγή ηνπ Κιηληθνχ Δξγαζηεξίνπ φπνπ ζα γίλνπλ νη αλαιχζεηο ζαο είλαη απνθιεηζηηθφ δηθαίσκα ζαο. Απηφ πξέπεη λα ην μέξεηε θαη λα ην απαηηείηε. Μελ επηηξέπεηε ζε άιινπο λα απνθαζίδνπλ γηα ζαο. 4

5 - Οη αλαιχζεηο πνπ πεξηιακβάλνληαη (αλαθέξνληαη) ζε απηφ ην εγρεηξίδην είλαη νη πην βαζηθέο θαη δελ θαιχπηνπλ φιεο ηηο αλαιχζεηο πνπ κπνξεί λα γίλνπλ, αλάινγα κε ηη ζα απνθαζίζεη ν γηαηξφο ζαο, κε βάζε ην ηαηξηθφ ηζηνξηθφ θαη ηελ γεληθή θαηάζηαζε ηεο πγείαο ζαο. - ηα πιαίζηα ησλ θπζηνινγηθψλ νξίσλ ησλ απνηειεζκάησλ ησλ αλαιχζεσλ πνπ είλαη δηεζλψο απνδερηά εκπίπηεη πεξίπνπ ην 95% ηνπ πιεζπζκνχ. Έλα 5% φκσο έρεη θπζηνινγηθά φξηα ειαθξφο δηαθνξεηηθά. - ΟΗ θπζηνινγηθέο ηηκέο πνπ δίλνληαη γηα ηηο δηάθνξεο αλαιχζεηο πνπ αλαθέξνληαη ζην εγρεηξίδην είλαη ελδεηθηηθέο. Σα θπζηνινγηθά φξηα ησλ αλαιχζεσλ πνπ γίλνληαη ζην ρεκείν σο ζπλήζσο ζαο δίλνληαη καδί κε ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ ζαο, δηφηη απηέο εμαξηψληαη ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηελ κέζνδν πξνζδηνξηζκνχ ησλ απνηειεζκάησλ, ην θχιν, ηελ ειηθία θαη ζε πνιινχο άιινπο παξάγνληεο. - Δίλαη απνδερηφ ην γεγνλφο φηη ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ δηαθνξνπνηνχληαη ζε κηθξφ βαζκφ θάησ απφ νξηζκέλεο πξνυπνζέζεηο (ζπλζήθεο) αιιά παξακέλνπλ κέζα ζηα πιαίζηα ησλ θπζηνινγηθψλ νξίσλ. - Ζ γεληθή θαηάζηαζε ηεο πγείαο ζαο δελ βαζίδεηε απνθιεηζηηθά θαη κφλν ζηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ ζαο. - Βεβαησζείηε φηη ην θιηληθφ εξγαζηήξην ηεο επηινγήο ζαο θαιχπηεη πέληε βαζηθέο πηπρέο ιεηηνπξγίαο, φπσο, 1. Γηαπίζηεπζε:- Σν εξγαζηήξην ηεο επηινγήο καο πξέπεη λα είλαη δηαπηζηεπκέλν. Σν ηειεπηαίν Πξφηππν Γηαπίζηεπζεο γηα θιηληθά εξγαζηήξηα είλαη ην ISO Παξαζέησ πην θάησ, πνιχ πεξηιεπηηθά ηε ζεκαζία ηνπ φξνπ ΓΗΑΠΗΣΔΤΖ θαη πσο απηή ζρεηίδεηαη κε ηελ επηινγή θαη ηε ιεηηνπξγία ηνπ θιηληθνχ εξγαζηεξίνπ θαη ελ ζπλερεία πψο επεξεάδεη ηηο ζρέζεηο ηνπ θιηληθνχ εξγαζηεξίνπ κε φινπο ηνπο εκπιεθφκελνπο θνξείο, αζζελείο, γηαηξνχο, θιηληθέο, πγεηνλνκηθέο ππεξεζίεο, θαη άιινπο. Ζ βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο ησλ απνηειεζκάησλ ησλ αλαιχζεσλ πνπ παξαηεξήζεθε ηειεπηαίσο νθείιεηε αθελφο ζηελ εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο θαη αθεηέξνπ ζηελ εθαξκνγή πξνγξακκάησλ πνηνηηθνχ ειέγρνπ βαζηζκέλσλ ζηηο αξρέο πνπ θαζνξίδνληαη απφ ηνπο φξνπο ηεο δηαπίζηεπζεο. Σν εξψηεκα πνπ πξνθχπηεη ζηελ πεξίπησζε απηή είλαη, πηα ε ζεκαζία ηεο δηαπίζηεπζεο ελφο θιηληθνχ εξγαζηεξίνπ κε ην ISO γηα ηνλ αζζελή / πειάηε; Γηα θάζε πξνεγκέλε ρώξα ε δηαπίζηεπζε απνηειεί:- Σελ θνξσλίδα ηεο χπαξμεο θαη ιεηηνπξγίαο πζηήκαηνο Πνηφηεηαο θαη Διέγρνπ θαη ε ζνβαξή αληηκεηψπηζε ηνπ ζπληζηά έλα κέηξν αμηνπηζηίαο ζε ζέκαηα πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ πνηφηεηα ησλ πξντφλησλ (ζηε πεξίπησζε καο ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ) θαη γεληθά ζηηο πξνζθεξφκελεο ππεξεζίεο ελφο θνξέα (ην θιηληθφ εξγαζηήξην), Πηζηνπνίεζε φηη ην θιηληθφ εξγαζηήξην δηαζέηεη ηνλ θαηάιιειν εμνπιηζκφ - πξνζνληνχρν πξνζσπηθφ - ηειεπηαίνπ ηχπνπ αλαιπηέο - θαη γεληθά ηελ ηθαλφηεηα λα πξνζθέξεη ππεξεζίεο θαη απνηειέζκαηα αλαιχζεσλ πνηφηεηαο θαη αθξηβείαο, κε δηεζλή αλαγλψξηζε. Ενχκε ζε κηα ρξνληθή πεξίνδν φπνπ ε πξνζθνξά πξντφλησλ (αλαιχζεσλ) θαη γεληθά ππεξεζηψλ νινέλα θαη απμάλεη ηφζν απφ ηελ άπνςε ηνπ αξηζκνχ ησλ πξνκεζεπηψλ (θιηληθψλ εξγαζηεξίσλ), φζν θαη απφ ηελ άπνςε ηεο πξνζθεξφκελεο πνηθηιίαο πξντφλησλ (αλαιχζεσλ), γη απηφ θαζίζηαηαη επηηαθηηθή ε αλάγθε γηα αληηθεηκεληθή αμηνιφγεζε θαη πηζηνπνίεζε, γηα κελ ηα πξντφληα (απνηειέζκαηα αλαιχζεσλ) σο πξνο ην επίπεδν ηεο πνηφηεηαο ηνπο, γηα δε ηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία σο πξνο ηε δηαζθάιηζε ηεο πνηφηεηαο απηήο (ηεο νξζφηεηαο θαη αθξηβείαο ησλ απνηειεζκάησλ). Ζ πηζηνπνίεζε ηεο πνηφηεηαο ησλ πξντφλησλ (αλαιχζεσλ) θαη πξνζθεξνκέλσλ ππεξεζηψλ πξέπεη λα επηδηψθεηαη θαη απφ ηελ πιεπξά ησλ πειαηψλ / αζζελψλ, δηφηη ζηε πεξίπησζε ηνπ θιηληθνχ εξγαζηεξίνπ κε βάζε ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ ηνπ, άκεζα ζπλδέεηαη ε αζθάιεηα θαη ε πγεία ηνπ ρξήζηε (αζζελή). Ζ επίβιεςε ηεο ζεκαζίαο θαη ζπνπδαηφηεηαο ηεο δηαπίζηεπζεο επηβάιιεη φπσο απηή αζθείηαη απφ θνξείο κε θεξδνζθνπηθνχο γηα ηε ιεηηνπξγία ησλ νπνίσλ ηελ επζχλε θέξεη ε ίδηα ε πνιηηεία. Σν Πξόηππν Γηαπίζηεπζεο ISO Ση είλαη θαη ηη πξνζθέξεη; Απνηειεί ηελ πιένλ βαζηθή ππνδνκή αλαγλψξηζεο, απφ αλεμάξηεην, εμεηδηθεπκέλν θαη δηεζλψο αλαγλσξηζκέλν θνξέα, Καζνξίδεη ηηο γεληθέο απαηηήζεηο, κεζφδνπο, γηα ηε δηεμαγσγή δνθηκψλ (αλαιχζεσλ) ή/θαη δηαθξηβψζεσλ, 5

6 Καιχπηεη δνθηκέο θαη δηαθξηβψζεηο πνπ εθηεινχληαη κε ηε ρξήζε πξνηχπσλ κεζφδσλ, κε πξνηχπσλ κεζφδσλ θαη κεζφδσλ πνπ έρνπλ αλαπηπρζεί απφ ην ίδην ην θιηληθφ εξγαζηήξην, Πεξηέρεη φιεο ηηο απαηηήζεηο ηηο νπνίεο πξέπεη λα ηθαλνπνηνχλ γεληθά ηα θιηληθά εξγαζηήξηα εθφζνλ επηζπκνχλ λα απνδείμνπλ φηη εθαξκφδνπλ έλα ζχζηεκα γηα ηελ πνηφηεηα, φηη είλαη ηερληθά ηθαλά θαη φηη έρνπλ ηε δπλαηφηεηα λα παξάγνπλ ηερληθά έγθπξα απνηειέζκαηα, Γηεπθνιχλεη ηε ζπλεξγαζία δηεζλψο κεηαμχ εξγαζηεξίσλ θαη άιισλ θνξέσλ θαη βνεζά ζηελ αληαιιαγή πιεξνθνξηψλ θαη εκπεηξίαο, θαζψο θαη ζηε δηεζλή ελαξκφληζε ησλ πξνηχπσλ θαη ησλ δηαδηθαζηψλ, Παξέρεη ηελ πηζηνπνίεζε φηη ην δηαπηζηεπκέλν θιηληθφ εξγαζηήξην έρεη ηελ ηθαλφηεηα λα δηεμάγεη δνθηκέο (αλαιχζεηο) θαη δηαθξηβψζεηο (απνηειέζκαηα αλαιχζεσλ) πνηφηεηαο θαη αθξηβείαο, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο θαη ηεο δεηγκαηνιεςίαο (αηκνιεςίαο, θηι). Ζ ζεκαζία ηεο δηαπίζηεπζεο φπσο έρεη ηνληζηεί θαη πξνεγνπκέλσο επεξεάδεη θαη εμππεξεηεί φινπο ηνπο εκπιεθφκελνπο θνξείο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηηο πξνζθεξφκελεο ππεξεζίεο ηνπ θιηληθνχ εξγαζηεξίνπ, δηφηη κε βάζε ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ πνπ επηηπγράλεη έλα δηαπηζηεπκέλν εξγαζηήξην εθηφο ηνπ φηη είλαη δηεζλψο αλαγλσξηζκέλα θαη απνδεθηά, πάλσ ζ απηά κπνξεί λα βαζηζηεί κε απφιπηε εκπηζηνζχλε ηφζν ν γηαηξφο φζν θαη ν αζζελήο γηα κηα ζσζηή δηάγλσζε θαη ζεξαπεία. Ζ δηαπίζηεπζε γηα φινπο καο είλαη ηεξάζηηαο ζεκαζίαο, δηφηη ηψξα καο δίλεηε ε επθαηξία λα γλσξίδνπκε, πηα απφ ηα θιηληθά εξγαζηήξηα είλαη ηα θαηαιιειφηεξα γηα ηελ δηθή καο θαιχηεξε εμππεξέηεζε. Σνκείο Γηαπίζηεπζεο:- ε πνηνπο ηνκείο (πφζεο θαη πνηεο αλαιχζεηο) ην ζπγθεθξηκέλν θιηληθφ εξγαζηήξην ηεο επηινγήο ζαο έρεη δηαπηζηεπηεί. Πξέπεη λα γλσξίδεηε φηη θάζε αλάιπζε δηαπηζηεχεηε μερσξηζηά κε βάζε ηελ κέζνδν πνπ ρξεζηκνπνηεί ην θιηληθφ εξγαζηήξην. 2. Έρεη πξνζνληνύρν πξνζσπηθό. Σφζν ην πξνζσπηθφ φζν θαη νη δηεπζπληέο ηνπ ρεκείνπ πξέπεη λα έρνπλ ηελ θαηάιιειε κφξθσζε θαη πξαθηηθή πείξα γηα ηελ εμάζθεζε ησλ θαζεθφλησλ ηνπο, ζε πνιχ γεληθέο γξακκέο λα έρνπλ εθπαηδεπηεί θαη λα θαηέρνπλ ηα θαηάιιεια δηπιψκαηα ζηελ γεληθή ιεηηνπξγία ηνπ εξγαζηεξίνπ, ζηελ αηκνιεςία θαη ζηηο πξψηεο βνήζεηεο. 3. Έρεη επαγγεικαηηθή άδεηα. Απηή πξέπεη λα θαιχπηεη ηνπιάρηζην ηνπο πην βαζηθνχο ηνκείο, δειαδή, ηελ Αηκαηνινγία, ηελ Μηθξνβηνινγία / Βαθηεξηνινγία θαη ηελ Αλνζνινγία. Βηνρεκεία, ηελ 4. Γηεπζπληήο:- Ο ππεχζπλνο δηεπζπληήο πξέπεη λα έρεη ηελ θαηάιιειε παλεπηζηεκηαθή κφξθσζε θαη εκπεηξία ξγαζίαο. ια ηα θιηληθά εξγαζηήξηα είλαη λνκηθά ππφρξεα λα έρνπλ ηα πην πάλσ πηζηνπνηεηηθά [Γηαπίζηεπζεο, Άδεηα Λεηηνπξγίαο / Δμαζθήζεσο ηνπ επαγγέικαηνο, Παλεπηζηεκηαθά δηπιώκαηα ηνπ Γηεπζπληή], αλαξηεκέλα ζε πεξίνπην κέξνο, σο ζπλήζσο ζηελ αίζνπζα αλακνλήο, γηα λα κπνξεί ν θάζε αζζελήο / πειάηεο λα ηα βιέπεη. 5. Πξόγξακκα Πνηνηηθνύ Διέγρνπ & Αλέιημεο. Δίλαη απαξάβαηνο θαλφλαο, φηη νη ησξηλέο αλάγθεο γηα πξνζηαζία ηεο πγείαο, είηε απηέο είλαη γηα πξφιεςε, γηα δηάγλσζε ή γηα ζεξαπεία, έρνπλ γίλεη κηα αλαγθαηφηεηα γηα φινπο καο θαη ζε φια ηα ζηάδηα ηεο δσήο καο. Γη απηφ αθξηβψο ην ιφγo πξέπεη αδηαιείπησο λα εθαξκφδνληε πξνγξάκκαηα αλέιημεο ησλ πξνζθεξνκέλσλ ππεξεζηψλ ηνπ ρεκείνπ ζχκθσλα κε δηεζλή πξφηππα κε ηηο πην ςειέο πξνδηαγξαθέο, έρνληαο ζαλ βαζηθέο αξρέο καο ηελ θαιχηεξε δπλαηφλ πξνζηαζία ηεο πγείαο. Δηδηθέο ππεξεζίεο. Ζ ηδησηηθή πξσηνβνπιία ζηε Κχπξν παξακέλεη φπσο πάληνηε πξσηνπφξνο δεκηνπξγφο ζεηηθψλ εμειίμεσλ. 6

7 ΧΦΔΛΖΜΑΣΑ ΟΡΗΜΔΝΧΝ ΑΝΑΛΤΔΧΝ Πνηα ηα σθειήκαηα νξηζκέλσλ βαζηθώλ εξγαζηεξηαθώλ αλαιύζεσλ (Γηαγλσζηηθώλ ή θαη Πξνιεπηηθώλ), ηα ιεγόκελα Σζεθ-απ / Check-up. Αληηθείκελν ηνπ θιηληθνχ εξγαζηεξίνπ είλαη ε δηεθπεξαίσζε δνθηκαζηψλ (αλαιχζεσλ) ζην αίκα, ζηα νχξα, ζηα θφπξαλα, ζην εγθεθαινλσηηαίν πγξφ, ζην γαζηξηθφ πγξφ, θηι., ηνπ αλζξψπηλνπ νξγαληζκνχ θαη ε ζεκαζία ησλ απνηειεζκάησλ ησλ αλαιχζεσλ απηψλ ζηελ ηαηξηθή. Σα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ (δνθηκαζηψλ) ρξεζηκνπνηνχληαη γεληθά γηα λα βνεζήζνπλ ζηελ, - σζηή εξκελεία ησλ απνηειεζκάησλ ησλ αλαιχζεσλ ζε ζρέζε κε ηελ ιεηηνπξγία ηνπ νξγαληζκνχ, - Δθηίκεζε κηαο θπζηνινγηθήο ιεηηνπξγίαο ηνπ νξγαληζκνχ (Πξνιεπηηθέο Αλαιχζεηο) θαη παξέρνπλ ηα δεδνκέλα γηα λα ηεζεί κηα δηάγλσζε, - Δπηβεβαίσζε ή αλαίξεζε κηαο αξρηθήο δηάγλσζεο ηνπ γηαηξνχ, - Παξνρή θαη παξαθνινχζεζε ησλ απνηειεζκάησλ κηαο εηδηθήο ζεξαπείαο. ρεηηθά κε ηηο θιηληθέο εξγαζηεξηαθέο δνθηκέο (αλαιχζεηο) πηζηεχσ φηη πξέπεη λα παξέρνληαη ζηνλ αζζελή ή πειάηε νη εμήο πιεξνθνξίεο κέζν ηνπ:- Α. Κιηληθνύ Δξγαζηεξίνπ, Πνηνη παξάγνληεο παξεκβαίλνπλ ζηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ (νξηζκέλα είδε δηαηξνθήο, θάξκαθα, ζπληεξεηηθά, θηι) θαη πσο λα εηνηκαζηεί ν αζζελήο / πειάηεο γηα ηελ δηαδηθαζία ηεο δεηγκαηνιεςίαο γηα ηελ δηεθπεξαίσζε ησλ αλαιχζεσλ, Πνηεο νη θπζηνινγηθέο ηηκέο ησλ απνηειεζκάησλ ησλ αλαιχζεσλ. Β. Σνπ γηαηξνύ, - Γηαηί δεηείηαη κηα αλάιπζε, - Ση ππνδειψλνπλ ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ θαη πνηα ε θιηληθή ζεκαζία ηνπο, - Πνηεο θπζηνινγηθέο ιεηηνπξγίεο ηνπ νξγαληζκνχ κεηξνχληαη άκεζα ή έκκεζα κε ηελ αλάιπζε θαη πνηα ε θιηληθή ζεκαζία ησλ απνηειεζκάησλ ησλ αλαιχζεσλ Κάζε εξγαζηεξηαθή δνθηκαζία (αλάιπζε) πεξηιακβάλεη ηέζζεξα ζηάδηα πνπ αθνξνχλ, 1. Σελ επηινγή ηνπ θιηληθνχ εξγαζηεξίνπ απφ ηνλ πειάηε / αζζελή. Βεβαησζείηε φηη ην θιηληθφ εξγαζηήξην πνπ επηιέμαηε γηα ηηο αλαιχζεηο ζαο είλαη ην θαηαιιειφηεξν. Μελ μερλάηε φηη είλαη θεθηεκέλν δηθαίσκα ζαο ε επηινγή θιηληθνχ εξγαζηεξίνπ. Μελ επηηξέπεηαη ζε θαλέλα άιιν λα απνθαζίζεη γηα ζαο ζε πην θιηληθφ εξγαζηήξην ζα γίλνπλ νη αλαιχζεηο ζαο, δηφηη κε βάζε ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ ζαο εμαξηάηε ε πγεία ζαο, πνπ φπσο πνιχ θαιά μέξεηε, είλαη ην πνιπηηκφηεξν αγαζφ ηεο δσήο 2. Σελ εηνηκαζία ηνπ πειάηε (αζζελή) γηα ηε δεηγκαηνιεςία, ηελ εηνηκφηεηα ηνπ εξγαζηεξίνπ γηα ηελ εθηέιεζε ησλ αλαιχζεσλ (δνθηκαζίεο) θαη ηνλ ηξφπν ιήςεο θαη ζπληήξεζεο ηνπ δείγκαηνο, 3. Σελ εθηέιεζε ηεο δνθηκαζίαο θαη ηη δπλαηφηεηα ηνπ δηεπζπληή ηνπ θιηληθνχ εξγαζηεξίνπ λα ειέγρεη ηελ αθξίβεηα θαη ηελ πνηφηεηα ησλ απνηειεζκάησλ ηεο θάζε αλάιπζεο (δνθηκαζίαο), 4. Σελ εξκελεία ησλ απνηειεζκάησλ ηεο αλάιπζεο (δνθηκαζίαο) απφ ην γηαηξφ. Οη ησξηλέο ηαηξηθέο αλάγθεο όπσο όινη γλσξίδεηε, είηε απηέο είλαη γηα πξόιεςε, γηα δηάγλσζε ή γηα ζεξαπεία, έρνπλ γίλεη κηα απαξαίηεηε πξνϋπόζεζε γηα όινπο καο θαη ζε όια ηα ζηάδηα ηεο δσήο καο. Είλαη αλακθηζβήηεην πηα γεγνλόο όηη ην θιηληθό εξγαζηήξην παξέρεη ππεξεζίεο θαη απνηειέζκαηα αλαιύζεσλ πνπ απνηεινύλ ην θπξηόηεξν κέζν βνήζεηαο ηνπ γηαηξνύ θαη ηνπ αζζελή ηόζν ζηε πξόιεςε θαη δηάγλσζε όζν θαη ζηελ παξαθνινύζεζε ηεο εμέιημεο ηεο αζζέλεηαο θαη ζεξαπείαο. 7

8 ε φιεο ηηο αλαπηπγκέλεο ρψξεο κηα λέα πεξίνδνο έρεη αξρίζεη ζε ζέκαηα πξνζηαζίαο ηεο πγείαο κε απψηεξν ζθνπφ ηελ Πξφιεςε ησλ Αζζελεηψλ. Πηζηεχεηε φηη κε ηε ζσζηή ελεκέξσζε, ηηο απαξαίηεηεο αλαιχζεηο θαη ηαηξηθέο εμεηάζεηο, παξέρνληαη φια ηα ζηνηρεία πνπ ρξεηάδεηαη θαη πξέπεη λα μέξεη θάπνηνο γηα ηελ πξνθχιαμε ηεο πγείαο ηνπ. θνπφο απηνχ ηνπ εγρεηξηδίνπ είλαη ε παξνρή πιεξνθνξηψλ κνξθσηηθνχ πεξηερνκέλνπ κέζσ ησλ απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ ζαο πνπ ζα βνεζήζνπλ ζηελ θαιχηεξε θαηαλφεζε ηνπ ηξφπνπ δσήο πνπ πξέπεη λα αθνινπζείηε κε απψηεξν ζθνπφ ηελ δηαθχιαμε ηεο πγείαο, (βαζηθέο αξρέο ηηο πξνιεπηηθήο πγηεηλήο θξνληίδαο). Βεβαίσο πξέπεη λα γίλεη θαηαλνεηφ φηη φιεο νη πιεξνθνξίεο πνπ πεξηέρνληαη ζην εγρεηξίδην δελ πξννξίδνληαη γηα αληηθαηάζηαζε νπνηαζδήπνηε ηαηξηθήο ππεξεζίαο, γλσκνδφηεζεο, ζπκβνπιήο ή θαη εμέηαζεο. Παξαθαιψ πάληνηε λα ζπκβνπιεχεζηε ην γηαηξφ ζαο γηα νπνηνλδήπνηε πξφβιεκα πνπ ζρεηίδεηε κε ηελ πγεία ζαο. Οη βαζηθέο αξρέο ηηο πξνιεπηηθήο πγηεηλήο θξνληίδαο είλαη, - Τγηεηλή Γηαηξνθή - Άζθεζε θαη Γηαηήξεζε θαλνληθνχ βάξνπο - Γηεμαγσγή Πξνιεπηηθψλ Αλαιχζεσλ - Ηαηξηθή εμέηαζε θαη αλαιχζεηο ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα αλάινγα κε ηελ θάζε πεξίπησζε - σζηή ελεκέξσζε ζε ζέκαηα πγείαο - Αιιαγή ηξφπνπ δσήο απαιιαγκέλε απφ φινπο ηνπο παξάγνληεο πςεινχ θηλδχλνπ πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ φπσο, ην Κάπληζκα, θαηάρξεζεο Οηλνπλεχκαηνο, Γηαβήηεο, ςειή Υνιεζηεξφιε, θαη άιια. Η δηεύζπλζε ηνπ Χεκείνπ Γηαλλνπθά έρνληαο ππόςε όηη ζε ζέκαηα πγείαο, ε ζσζηή ελεκέξσζε ζώδεη δσέο ελώ ε άγλνηα κπνξεί λα θέξεη ζπκθνξέο, θαη ηελ ππνρξέσζε λα πξνζθέξνπκε όηη ην θαιύηεξν ζην ηνκέα απηό, έρνπκε εηνηκάζεη ζηα πιαίζηα ησλ δπλαηνηήησλ καο απηό ην εγρεηξίδην πνπ πηζηεύνπκε όηη ζα βνεζήζεη ζε κεγάιν βαζκό ζηελ αλαγλώξηζε ηεο ζεκαζίαο ησλ αλαιύζεσλ ζαλ ηξόπνπ πξνζηαζίαο ηεο πγείαο. 8

9 ΓΔΗΓΜΑΣΑ ΠΟΤ ΥΡΖΗΜΟΠΟΗΟΤΝΣΑΗ ΓΗΑ ΑΝΑΛΤΖ Γεληθέο Πιεξνθνξίεο Α. Αίκα: Ση είλαη ην αίκα; Δίλαη ην πγξφ πνπ θπθινθνξεί κέζα ζηνλ νξγαληζκφ καο (ην ζψκα καο) θαη απνηειεί ην κέζν κεηαθνξάο φισλ ησλ ζπζηαηηθψλ πνπ είλαη απαξαίηεηα γηα ηελ δσή, φπσο νμπγφλν, είδε δηαηξνθήο, βηηακίλεο, θαη πνιιά άιια, ζε φια ηα φξγαλα ηνπ ζψκαηφο καο. Σν αίκα απνηειείηε απφ 3 θχξηα ζπζηαηηθά: Σα εξπζξά αηκνζθαίξηα, Σα ιεπθά αηκνζθαίξηα θαη Σα αηκνπεηάιηα, ια ηα ζπζηαηηθά ηνπ αίκαηνο επξίζθνληαη (θπθινθνξνχλ) ζε έλα πγξφ πνπ νλνκάδεηε ΠΛΑΜΑ. Σν πιάζκα απνηειείηε απφ λεξφ (πεξίπνπ 90%), πξσηεΐλεο (πεξίπνπ 7%), θαη απφ κηθξέο πνζφηεηεο άιισλ ζπζηαηηθψλ φπσο γιπθφδε, ιηπίδηα ρνιεζηεξφιε, έλδπκα, θαη φια ηα άιια ζπζηαηηθά πνπ εληνπίδνπκε θαη κεηξνχκε κε ηηο δηάθνξεο αλαιχζεηο πνπ θάλνπκε. Κπξηφηεξεο ιεηηνπξγίεο ηνπ αίκαηνο είλαη: Β. Ούξα: - Ζ κεηαθνξά κέζν ησλ πλεπκφλσλ νμπγφλνπ (O 2) ζε φια ηα κέξε ηνπ ζψκαηνο θαη απνβνιή ηνπ δηνμείδην ηνπ άλζξαθα (CO 2) - Ζ κεηαθνξά φισλ ησλ απαξαίηεησλ ζπζηαηηθψλ ηνπ κεηαβνιηζκνχ θαη απνβιήησλ - Ζ ξχζκηζε ηηο ζεξκνθξαζίαο ηνπ ζψκαηνο καο - Ζ πξνζηαζία ηνπ νξγαληζκνχ καο κέζν ησλ ιεπθψλ αηκνζθαηξίσλ, νξηζκέλσλ αληηζσκάησλ θαη άιισλ ρεκηθψλ νπζηψλ απφ δηάθνξεο παζήζεηο, φπσο κνιχλζεηο θαη άιιεο αζζέλεηεο - Μαο πξνζηαηεχεη κέζν ησλ αηκνπεηαιίσλ θαη νξηζκέλσλ άιισλ ρεκηθψλ νπζηψλ απφ αηκνξξαγίεο (bleeding). Ση είλαη ηα νχξα; Δίλαη ην πγξφ πνπ παξάγεηαη θαη απνβάιιεηαη κέζν ηνπ νπξνπνηεηηθνχ καο ζπζηήκαηνο πνπ απνηειείηε απφ ηα λεθξά, ηνπο νπξεηήξεο, ηελ θχζηε θαη ηελ νπξήζξα. Σν αίκα πεξλά κέζν ησλ λεθξψλ θαη εθεί θηιηξάξεηαη θαη φιεο νη ηνμηθέο νπζίεο (απφβιεηα) απνβάιινληαη κέζν ησλ νχξσλ. Οη εμεηάζεηο νχξσλ κέζν αλαιχζεσλ είλαη απαξαίηεηε γηα ηη ζσζηή δηάγλσζε, παξαθνινχζεζε ηεο εμέιημεο θαη ζεξαπείαο κηαο αζζέλεηαο. Γ. Κόπξαλα: Ση είλαη ηα θφπξαλα; Δίλαη ηα ζηεξεά απφβιεηα ηνπ νξγαληζκνχ πνπ παξάγεη ην πεπηηθφ καο ζχζηεκα. Φαγεηά πνπ ηξψκε ρσλεχνληαη ζην ζηνκάρη θαη ζην έληεξν. Σα ζξεπηηθά ζπζηαηηθά απνξνθνχληαη απφ ην ζψκα καο θαη ηα αρψλεπηα ζπζηαηηθά απνζεθεχνληαη ζην παρχ έληεξν απφ φπνπ απνβάιινληαη απφ ην ζψκα καο ζαλ θφπξαλα. Οη εμεηάζεηο θνπξάλσλ είλαη ηδηαίηεξα επσθειήο ζηε δηάγλσζε παζήζεσλ ηνπ γαζηξεληεξηθνχ καο ζπζηήκαηνο θαη γηα παξαζηηνινγηθέο παζήζεηο. Γ. Αιια πγξά θαη Γεηγκαηα: Πξνζηαηηθφ πγξφ, πέξκα, Οπξπζξηηηθφ πγξφ, Κνιπηθφ Τγξφ θαη πνιιά άιια δείγκαηα. 9

10 ΔΗΖΓΖΔΗ ΠΡΟΛΖΠΣΗΚΟΤ ΔΛΔΓΥΟΤ ΟΜΑΓΔ ΑΝΑΛΤΔΧΝ ΤΓΔΗΑ ΠΟΤ ΥΔΣΗΕΟΝΣΑΗ ΜΔ ΤΓΚΔΚΡΗΜΔΝΔ ΠΑΘΖΔΗ (HEALTH PANEL ANALYSES ORGAN RELATED) Δηθόλα 1 Δλδεηθηηθή ησλ πην βαζηθώλ νξγάλσλ (κέξε) ηνπ νξγαληζκνύ καο Οη Γεληθέο Πξνιεπηηθέο Αλαιχζεηο Τγείαο πνπ ζπζηήλνληαη, δηαηξνχληαη ζε νκάδεο (θαηεγνξίεο) εηδηθψλ αλαιχζεσλ, έηζη πνπ λα καο δίλεηαη ε δπλαηφηεηα αμηνιφγεζεο ηεο ιεηηνπξγηθφηεηαο (HEALTH EVALUATION) ζρεδφλ φισλ ησλ νξγάλσλ (all our vital body organs) ηνπ νξγαληζκνχ καο απφ πιεπξάο Τγείαο. Κάζε νκάδα / θαηεγνξία απνηειείηε απφ ηηο πην βαζηθέο αλαιχζεηο, απαξαίηεηεο γηα λα καο δψζνπλ φια ηα ζηνηρεία πνπ ρξεηάδνληαη γηα κηα νξζνινγηζηηθή αμηνιφγεζε πγείαο φισλ εθείλσλ ησλ νξγάλσλ ηνπ ζψκαηφο καο πνπ απαξηίδνπλ ηηο βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ηνπ νξγαληζκνχ καο. Οη νκάδεο αλαιχζεσλ πνπ αθνινπζνχλ ζρεηίδνληαη κε ηελ αμηνιφγεζε ή θαη ιεηηνπξγία: - Σεο Καξδηάο, ηνπ Θπξενεηδνχο Αδέλα, ησλ Αξζξψζεσλ, ηνπ Γαζηξεληεξηθνχ πζηήκαηνο, ηνπ Ήπαηνο, ηνπ Οπξνπνηεηηθνχ πζηήκαηνο θαη ζηελ Πεθηηθφηεηα ηνπ Αίκαηνο - Παζήζεσλ φπσο, ε Αλαηκία, ην Έκθξαγκα ηνπ Μπνθαξδίνπ, νη δηάθνξεο Ζπαηίηηδεο Α, -Β, -Γ, ν Γηαβήηεο, ν Καξθίλνο, ε Τπέξηαζε, ε θσιεθνεηδίηηδα, Σεο Γνληκφηεηαο, Δγθπκνζχλεο θαη άιια. 10

11 1. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Αλαηκίαο (Anaemia Evaluation Panel) 1. Full Blood Count (FBC) and ESR Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ 2. Iron & Total Iron-binding Capacity (TIBC) ίδεξν & TIBC 3. Ferritin Φεξηηίλε 4. Vitamin B12 - Βηηακίλε B12 5. Folic Acid Φηιηθφ Ομχ 2. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Κηλδύλσλ Καξδηναγγεηαθώλ Παζήζεσλ (Cardiac Risk Evaluation Panel) 1. Full Blood Count (FBC) and ESR Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ 2. Glucose Γιπθφδε 3. Urea 4. Creatinine 5. Uric Acid 6. Cholesterol-Total Οιηθή Υνιεζηεξφιε 7. Cholesterol-HDL Καιή Υνιεζηεξφιε 8. Cholesterol-LDL Καθή Υνιεζηεξφιε 9. Risk Ratios Γείρηεο Δπηθηλδπλφηεηαο Καξδηναγγεηαθψλ παζήζεσλ 10. Triglycerides - Σξπγιπθεξίδηα 11. Homocystein - Οκνθπζηεΐλε 12. hs-crp Τςειήο επαηζζεζίαο CRP 13. CPK 14. SGPT 15. SGOT Γηάθνξα Έλδπκα (Γηα ηελ θαξδηά, πθψηη, Μπο) 16. LDH 17. γ-gt 3. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Έκθξαγκα Μπνθαξδίνπ (Acute Myocardial Infarction) 1. Full Blood Count & ESR 2. Troponin I and T 3. CPK MB 4. CPK 5. SGOT 6. SGPT 7. LDH 4. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Σύπσλ Καξθίλνπ (Καθνήζεηο γθνη) (Cancer (Tumor) Evaluation Panel) - Γηα Γπλαίθεο (For Women) 1. Full Blood Count (FBC) and ESR Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ 2. CEA 3. CA 19-9 Γηάθνξνη Καξθηληθνί Γείρηεο. (Πάγθξεαο, 4. CA 125 Γαζηξεληεξηθφ χζηεκα, Χνζήθεο, Μαζηφο) 5. CA

12 - Γηα Άλδξεο (For Men) 1. Full Blood Count (FBC) and ESR Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ 2. PSA 3. Free PSA Γηάθνξνη Καξθηληθνί Γείρηεο. 4. CEA (Πξνζηάηεο, Παγθξέαηνο, 5. CA 19-9 Γαζηξεληεξηθφ χζηεκα, 6. BTA Οπξνδφρνο Κχζηεο - (Especially for smokers) 4. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Γαζηξεληεξηθνύ πζηήκαηνο (Gastro -Intestinal Evaluation Panel) 1. Full Blood Count (FBC) & ESR 2. Glucose 3. Urea 4. Creatinine 5. Uric Acid 6. Bilirubin (total, direct, indirect) 7. SGOT 8. SGPT 9. LDH 10. γ-gt 11. Alk. Phosphatase 12. Proteins (total, albumin, globulin) 13. H. pylori Διηθνβαθηεξίδην ηνπ ππισξνχ 14. CEA Καξθηληθνί Γείρηεο Παγθξέαηνο 15. CA 19-9 θαη Γαζηξεληεξηθνχ πζηήκαηνο 16. Occult Blood Αίκα ζηα θφπξαλα 17. Stools General Analyses Γεληθή αλάιπζε θνπξάλσλ 5. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Λεηηνπξγίαο ηνπ Θπξενεηδνύο Αδέλα (Thyroid Evaluation Panel) 1. Full Blood Count (FBC) and ESR Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ 2. Free-T 3 3. Free T 4 4. TSH 6. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Παζήζεηο ησλ Αξζξώζεσλ (Arthritis and Collagen Disease Evaluation Panel) 1. Full Blood Count & ESR 2. Glucose 3. Urea 4. Creatinine 5. Uric Acid 6. RF 7. CRP 8. ANA 9. Anti-DNA 10. C Anti-ENA 12. C4 12

13 7. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Λεηηνπξγίαο ηνπ Ήπαηνο (Hepatic (liver) Evaluation Panel) 1. Full Blood Count (FBC) & ESR 2. Glucose 3. Urea 4. Creatinine 5. Uric Acid 6. Bilirubin (total, direct, indirect) 7. SGOT 8. SGPT 9. LDH 10. γ-gt 11. Alk. Phosphatase 12. Proteins (total, albumin, globulin) 13. Prothrombin time 14. α-foetoprotein - Καξθηληθφο δείρηεο (πθψηη, ξρεηο) 8. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Γηαβήηε (Diabetic Evaluation Panel) 1. Full Blood Count (FBC) & ESR 2. Glucose 3. Urea 4. Creatinine 5. Uric Acid 6. Hb A1c 7. Insulin 8. Insulin Ratio 9. C- Peptide 10. Electrolytes (Na, K, Cl) 11. Cholesterol 12. Triglycerides 13. Microalbuminurea 14. Urinalysis 9. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Ζπαηίηηδσλ Α, -Β, -Γ. (Hepatitis Evaluation Panel) 1. HAV Ζπαηίηηδα -Α 2. HBs.Ag - Ζπαηίηηδα - Β 3. HCV - Ζπαηίηηδα- Γ 4. Hepatitis Tests DNA/RNA 10. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Πεθηηθόηεηαο ηνπ Αίκαηνο (Coagulation Evaluation Panel) 1. Full Blood Count (FBC) & ESR 2. Platelet Count 3. Prothrombin time 4. APTT 5. Bleeding Time 6. Clotting Time 13

14 11. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε ηεο Δγθπκνζύλεο (Pregnancy Evaluation Panel) 1. Full Blood Count (FBC) & ESR 2. Glucose 3. Urea 4. Creatinine 5. Uric Acid 6. Iron / ίδεξν 7. Total Iron-binding Capacity 8. Ferritin /Φεξηηίλε 9. Hb electrophoresis / Ζιεθηνθφξεζε αηκνζθαηξίλεο 10. Rubella 11. Toxoplasmosis 12. HBs Ag (Ζπαηίηηδα-Β) 13. HIV 1&2 14. Chlamydia 15. CMV 16. Άιιεο παηδηθέο αζζέλεηεο (αλ δελ ηηο έρεη πεξάζεη) 12. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Γνληκόηεηαο (Fertility Testing & Diagnosis Evaluation Panel) - Γπλαίθεο (women) 1. Full Blood Count (FBC) & ESR 2. FSH 3. LH 4. Prolactin 5. Oestradiol 6. OH Progesterone 7. Testosterone 8. DHEA-S 9. Free -T Free - T4 11. TSH Additional Tests (Επηπξόζζεηεο ρξήζηκεο αλαιύζεηο) 1. Glucose 2. Iron / ίδεξν 3. Total Iron-binding Capacity 4. Ferritin /Φεξηηίλε 5. Rubella 6. Toxoplasmosis 7. HBs Ag (Ζπαηίηηδα-Β) 8. HIV 1&2 9. Chlamydia 10. CMV 11. Άιιεο παηδηθέο αζζέλεηεο (αλ δελ ηηο έρεη πεξάζεη) 14

15 13. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Γνληκόηεηαο (Fertility Testing & Diagnosis Evaluation Panel) - Άλδξεο(men) 1. Full Blood Count (FBC) & ESR 2. FSH 3. LH 4. Prolactin 5. Testosterone 6. Free -T 3 7. Free - T4 8. TSH 9. Semen Analysis (Αλάιπζε πέξκαηνο) Additional Tests (Επηπξόζζεηεο ρξήζηκεο αλαιύζεηο) 1. Glucose 2. Iron / ίδεξν 3. Total Iron-binding Capacity 4. Ferritin /Φεξηηίλε 5. HBs Ag (Ζπαηίηηδα-Β) 6. HIV 1&2 7. Chlamydia 14. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε Λεηηνπξγίαο ηνπ Οπξνπνηεηηθνύ πζηήκαηνο (Urinary Tract Evaluation Panel) 1. Full Blood Count (FBC) & ESR 2. Glucose 3. Urea 4. Creatinine 5. Uric Acid 6. Sodium 7. Potassium 8. Chloride 9. Urinalysis 10. Urine Culture & Sensitivity 15. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε πηζαλήο θσιεθνεηδίηηδαο (Appendicitis Panel) 1. Full Blood Count (FBC) & ESR 2. Glucose 3. Urea 4. Creatinine 5. Sodium 6. Potassium 7. Chloride 8. Urinalysis Pre - Operative Tests (Αλαιύζεηο πξηλ ηελ ρεηξνπξγηθή επέκβαζε) 1. Pseudocholinesterase 2. HbsAg 3. HAV 4. HCV 5. HIV 1&2 15

16 16. Αλαιύζεηο γηα Αμηνιόγεζε ηεο Τπέξηαζεο (Hypertension Panel) 1. Full Blood Count & ESR, 2. Glucose, 3. Urea, 4. Creatinine, 5. Sodium, 6. Potassium, 7. Chloride, 8. ΖCO 9. Urinary free Cortisol, 10. Urinary Vanillylmandelic Acid (VMA), 11. Urinalysis, Culture & Sensitivity. 16

17 ΔΡΜΖΝΔΗΑ ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΧΝ ΑΝΑΛΤΔΧΝ 17

18 01 - Γεληθέο Δπεμεγήζεηο Αλαιύζεσλ Πνιχ πεξηιεπηηθά παξαζέηνπκε ζην πην θάησ πίλαθα κεξηθέο απφ ηηο πην δηαδεδνκέλεο αλαιχζεηο θαη ζε γεληθέο γξακκέο ηελ ρξεζηκφηεηα ηνπο ζηελ Πξφιεςε, Γηάγλσζε θαη Θεξαπεία. ΑΝΑΛΤΖ Γεληθή Αίκαηνο Γιπθφδε, Γιπθνδπιησκέλε Αηκνζθαηξίλε Α1 Οπξία, Ζιεθηξνιχηεο, Κξεαηηλίλε, Οπξηθφ Ομχ Ληπίδηα, Υνιεζηεξφιε νιηθή, θαιή, θαθή θαη Σξηγιπθεξίδηα Homocystein and hs-crp ίδεξν, TIBC, Γεληθή Αίκαηνο Φεξηηίλε (Feritin) Αζβέζηην, Φσζθφξν, Αιθαιηθή Φσζθαηάζε Β-CTx Crosslabs Υνιεξπζξίλε, Πξσηεΐλεο, Έλδπκα: γ-gt, SGPT, SGOT, LDH, Αιθ. Φσζθαηάζε, CPK, CK-MB. Αίκα ζηα θφπξαλα (occult blood) CA 125 CA 15-3 CEA PSA ESR, RF, Uric Acid, ANA, CRP, Ant-DNA, Anti-ENA, C3, C4. CA 19-9, CEA Helicobacter pylori (Eιηθνβαθηεξίδην ηνπ Ππισξνχ) Γεληθή Οχξσλ / Καιιηέξγεηα Ζπαηίηηδεο Free-T4 / Free T3 / TSH HIV1&2 ΥΡΖΗΜΟΣΖΣΑ ΣΖΝ ΠΡΟΛΖΦΖ, ΓΗΑΓΝΧΖ & ΘΔΡΑΠΔΗΑ Υξεηάδεηαη ζρεδφλ ζε φιεο ηεο πεξηπηψζεηο γηα κηα ζσζηή δηάγλσζε (Λεπραηκηθέο παζήζεηο, Μνιχλζεηο, Αλαηκίεο, θηι) Γηαβήηεο Λεηηνπξγηθφηεηα λεθξψλ (θαη άιια) Καξδηαθά λνζήκαηα Καξδηναγγεηαθά λνζήκαηα Αλαηκία - Έιιεηςε ηδήξνπ ηίγκα Μεζνγεηαθήο Αλαηκίαο Αλαηκία, Απνζέκαηα ζηδήξνπ ζηνλ νξγαληζκφ Οζηά Οζηενπφξσζε Οζηενπφξσζε πθψηη Καξδία Απψιεηα αίκαηνο απφ ην ηνκάρη ή θαη ην Έληεξν Πηζαλφηεηα Καξθίλνπ Καξθίλνο Χνζεθψλ Καξθίλνο Μαζηνχ Καξθίλνο Καξθίλνο Πξνζηάηε Αζζέλεηεο Κνιιαγφλνπ θαη Ρεπκαηνεηδνχο Αξζξίηηδαο Καξθίλνο Παγθξέαηνο / Παρένο Δληέξνπ Γηάθνξεο παζήζεηο ηνκάρνπ, Γαζηξίηηδα,Έιθνο, Καξθίλνο Κπζηίηηδα, Οπξεζξίηηδα, Πξνζηαηίηηδα Ζπαηίηηδα-Α, -Β, -Γ θαη Ζπαηίηηδα-Γ Έιεγρνο Θπξενεηδή Αδέλα Aids 02 - Αιθαιηθή Φσζθαηάζε (ALP) Δπεμεγήζεηο: H νιηθή ALP είλαη ην άζξνηζκα πνιιψλ κνξθψλ ALP πνπ πξνέξρνληαη απφ δηαθνξεηηθνχο ηζηνχο. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε επαηνρνιηθήο λφζνπ θαη λφζνπ ησλ νζηψλ. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Ακηλνηξαλζθεξάζε ηεο Αιαλίλεο (ALT / SGPT) Δπεμεγήζεηο: Ζ ALT / SGPT επξίζθεηαη ζε ςειά επίπεδα ζην ήπαξ θαη ζηα λεθξά, ζε κηθξφηεξεο πνζφηεηεο ζηνπο ζθειεηηθνχο κπο θαη ηελ θαξδηά. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: ηε ηνγελή επαηίηηδα θαη ζε άιιεο θιεγκνλψδεηο θαηαζηάζεηο πνπ επεξεάδνπλ ην ήπαξ νη ηηκέο ηεο ALT είλαη πςειέο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Ακπιάζε Δπεμεγήζεηο: Ζ Ακπιάζε είλαη έλα έλδπκν ην νπνίν κεηαηξέπεη ην άκπιν ζε γιπθφδε Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε λφζσλ ηνπ παγθξέαηνο (παγθξεαηίηηδα) θαη δηεξεχλεζε παγθξεαηηθήο ιεηηνπξγίαο Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Νεζηηθφο 18

19 05 - Αλνζνζθαηξίλεο IgA, IgM, IgG, IgE Δπεμεγήζεηο: Γεληθά νη Αλνζνζθεξίλεο είλαη νπζίεο πνπ παξάγνληαη απφ ηνλ νξγαληζκφ θαη απνηεινχλ ην θπξηφηεξν κέξνο ηνπ αλνζνπνηεηηθνχ ζπζηήκαηνο θαη απνηεινχλ ηελ θπξίσο άκπλα ηνπ νξγαληζκνχ καο ελάληηα ζε παζνγφλα κηθξφβηα, πηνχο θαη πνιιέο άιιεο ηνμηθέο νπζίεο. IgΑ: Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε κπειψκαηνο (IgA), Κιεξνλνκηθψλ θαη επίθηεησλ ειιείςεσλ IgA Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. IgG: Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε κπειψκαηνο (IgG), Κιεξνλνκηθψλ θαη επίθηεησλ ειιείςεσλ IgG Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. IgM: Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε καθξνζθαηξηλαηκίαο, Κιεξνλνκηθψλ θαη επίθηεησλ ειιείςεσλ IgM Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. IgΔ: Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε κπειψκαηνο Δ, Έλδεημε δηαθφξσλ παξαζηηηθψλ θαη αιιεξγηθψλ παζήζεσλ Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Αιιεξγίεο Δπεμεγήζεηο: ηαλ ζηνλ νξγαληζκφ καο εηζέξρεηαη κηα μέλε νπζία, ε πξψηε αληίδξαζε άκπλαο είλαη κηα γεληθή αληίδξαζε πνπ ιέγεηαη "θαγνθπηηάξσζε", ζηε βάζε ηεο νπνίαο νη μέλεο νπζίεο θαηαζηξέθνληαη απφ εηδηθά θχηηαξα ηνπ αίκαηνο πνπ ιέγνληαη "θαγνθχηηαξα". Αλ φκσο απηή ε γεληθή αληίδξαζε είλαη αλεπαξθήο γηα λα εμνπδεηεξψζεη ηηο μέλεο νπζίεο πνπ εηζήιζαλ ζηνλ νξγαληζκφ, ηφηε ππεηζέξρνληαη, αλαιακβάλνπλ πην ζχλζεηνη κεραληζκνί άκπλαο, ην Αλνζνπνηεηηθφ χζηεκα, ην νπνίν παξάγεη ηα ιεγφκελα αληηζψκαηα, (πξνζηάηεο ηνπ νξγαληζκνχ). Σα αληηζψκαηα είλαη εμεηδηθεπκέλα, δειαδή φρη ίδηα γηα φιεο ηηο μέλεο νπζίεο φπσο κε ηε θαγνθπηηάξσζε, θαη πξνζαξκφδνληαη αθξηβψο ζηελ μέλε νπζία πνπ εηζήιζε ζηνλ νξγαληζκφ θαη πνπ νλνκάδεηαη αληηγφλν, [ζηηο πεξηπηψζεηο πνπ ην αληηγφλν πξνθαιεί αιιεξγηθή αληίδξαζε, ηφηε νλνκάδεηαη αιιεξγηνγφλν ]. Ζ αληίδξαζε πνπ παξάγεηαη πξνο ην αληηγφλν κπνξεί λα είλαη επεξγεηηθή θαη λα πξνζηαηεχεη ηνλ νξγαληζκφ απφ άιιεο επηζέζεηο, ηφηε νλνκάδεηαη αλνζνινγηθή αληίδξαζε. Απηή ε αληίδξαζε φκσο κπνξεί λα πξνρσξήζεη πέξα απφ ην ζθνπφ άκπλαο θαη λα έρεη βιαβεξέο ζπλέπεηεο γηα ηνλ νξγαληζκφ, [ αθφκε θαη ζε πεξηπηψζεηο πνπ ε μέλε νπζία δελ είλαη επηθίλδπλε γηα ηνλ νξγαληζκφ ], ηφηε νλνκάδεηαη αιιεξγηθή ή αληίδξαζε ππεξεπαηζζεζίαο. Ζ αληίδξαζε κεηαμχ ησλ αιιεξγηνγφλσλ θαη ησλ αληηζσκάησλ πξνθαιεί ηελ απειεπζέξσζε νπζηψλ φπσο ε ηζηακίλε, πνπ πξνθαιεί ηα αιιεξγηθά ζπκπηψκαηα ζην δέξκα, ηε κχηε, ηα κάηηα, ην ζψξαθα θ.ι.π. Σα πην ζπλεζηζκέλα αιιεξγηνγφλα είλαη νη γχξεηο, ηα επηζήιηα ησλ δψσλ, ην άθαξη ηεο ζθφλεο ηνπ ζπηηηνχ, ε ζθφλε ηνπ ζπηηηνχ, νη κχθεηεο, νξηζκέλα θάξκαθα θαη πνιιά ζπζηαηηθά ηξνθψλ, φπσο ησλ ςαξηψλ, ησλ απγψλ, ηνπ γάιαθηνο θαη ησλ θαξπδηψλ. Σα δήγκαηα (θεληξίζκαηα) απφ κέιηζζεο θαη ζθήθεο κπνξεί λα πξνθαιέζνπλ αιιεξγηθέο αληηδξάζεηο κε κνηξαία απνηειέζκαηα, ζε ζπάληεο πεξηπηψζεηο. Δπηπξφζζεηα, ηα πνχπνπια, ην καιιί, νη ρξσζηηθέο, ηα θαιιπληηθά θαη ηα αξψκαηα, κπνξνχλ λα δξάζνπλ ζαλ αιιεξγηνγφλα. Πξέπεη εδψ λα ηνλίζνπκε φηη δελ ππάξρεη κφλν κηα αιιεξγηθή αληίδξαζε αιιά πάξα πνιιέο, πνπ ζπλήζσο εκθαλίδνληαη ζε δηάθνξα κέξε ηνπ ζψκαηνο, θαη ε ζνβαξφηεηα, ν βαζκφο αληίδξαζεο ηνπ νξγαληζκνχ, κπνξεί λα είλαη δηαθνξεηηθφο απφ άηνκν ζε άηνκν. Πώο κπνξεί λα δηαγλσζηνύλ νη αιιεξγίεο; Δίλαη απαξαίηεην γηα ηελ επηηπρή ζεξαπεία λα εληνπηζηνχλ επαθξηβψο ηα αιιεξγηνγφλα πνπ είλαη ππεχζπλα γηα ηα ζπκπηψκαηα. Τπάξρνπλ δηάθνξνη ηξφπνη γηα λα θηάζεη θαλείο ζηε δηάγλσζε. Σν ηζηνξηθφ ηνπ αζζελνχο είλαη πνιχ ζεκαληηθφ ζε φιεο ηηο έξεπλεο γηα ηελ δηάγλσζε ηεο αιιεξγίαο. Βαζηδφκελνο ν γηαηξφο ζε φζα ηνπ πεξηγξάθεη ν αζζελήο, απνθαζίδεη ηνλ ηχπν ησλ εμεηάζεσλ πνπ πξέπεη λα γίλνπλ. Σα ηεζη απηά σο ζπλήζσο θαηαηάζζνληαη ζε ηξηο ηάμεηο, φπσο ηα Γεξκαηηθά Σεζη, ηα Σεζη Πξφθιεζεο ή ηα Σεζη αίκαηνο κε ηα νπνία πξνζδηνξίδνπκε πνζνηηθφο ηηο δηάθνξεο αλαζνζθεξίλεο-ige πνπ επζχλνληαη γηα ηελ αιιεξγία. Δπεηδή ηα δεξκαηηθά ηεζη θαη νη δνθηκαζίεο πξφθιεζεο παξνπζηάδνπλ αξθεηέο θνξέο πεξηνξηζκνχο ή κεηνλεθηήκαηα, δεκηνπξγήζεθε ε αλάγθε γηα πην θαηάιιειεο θαη αμηφπηζηεο κεζφδνπο. Έηζη ζήκεξα έρνπκε ζηε δηάζεζή καο εξγαζηεξηαθέο εμεηάζεηο αίκαηνο, κε ηηο νπνίεο κεηξψληαη αθξηβψο νη αλαζνζθεξίλεο-ige. Με ηηο εμεηάζεηο απηέο κπνξεί λα ππνινγηζηεί, πξψηνλ, ην ζπλνιηθφ πνζφ ησλ IgE, [total IgE], ηνπ αίκαηνο πξάγκα πνπ ζεκαίλεη φηη ηα ζπκπηψκαηα είλαη αιιεξγηθήο αηηηνινγίαο, θαη δεχηεξν κπνξεί λα αλαδεηεζνχλ εηδηθέο IgE, πνπ πξνζδηνξίδνπλ πνην είλαη ην ππεχζπλν γηα ηελ αιιεξγία αιιεξγηνγφλν. Οη πην πάλσ εξγαζηεξηαθέο εμεηάζεηο, επεηδή είλαη αμηφπηζηεο θαη εχθνιεο, έρνπλ ζπκπεξηιεθζεί ζηελ φιε δηαγλσζηηθή εξγαζία ξνπηίλαο ηεο αιιεξγίαο. 19

20 Κιηληθή Υξεζηκόηεηα - Θεξαπεία: Γηα κηα επηηπρεκέλε ζεξαπεία πξέπεη λα έρνπλ εληνπηζηεί αθξηβψο ηα αιιεξγηνγφλα πνπ πξνθαινχλ ηελ αιιεξγία. Τπάξρνπλ ηξεηο θχξηεο αξρέο γηα ηελ αληηκεηψπηζε ηεο αιιεξγηθήο λφζνπ. - Να απνκαθξπλζνχλ νη αηηηνινγηθνί παξάγνληεο, απφ ην άκεζν πεξηβάιινλ, φπνπ είλαη δπλαηφλ. - Να πεξηνξηζηεί ν εξεζηζκφο ησλ ηζηψλ π.ρ. λα ζεξαπεπηνχλ ηα ζπκπηψκαηα, κε δηάθνξα θάξκαθα. - Να ειαηησζεί ε αλνζνινγηθή αληηδξαζηηθφηεηα κε θαηάιιεια εκβφιηα (εηδηθή απεπαηζζεηνπνίεζε). Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Αζβέζηην Ca [θαηηόλ Ca ++ ] Δπεμεγήζεηο: Δίλαη ην ζεκαληηθφηεξν εμσθπηηαξηθφ θαηηφλ πνπ ππνβνεζά ηε δηαβίβαζε ησλ λεπξνκπïθψλ δηεγέξζεσλ, ηηο ελδπκηθέο δξαζηεξηφηεηεο, ηε ζθειεηηθή δηάπιαζε θαη ηελ θπθινθνξία ηνπ αίκαηνο. Σν 98% ηνπ αζβεζηίνπ βξίζθεηαη ζην νζηά θαη ηα δφληηα. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ππεξαζβεζηηαηκίαο ή ππναζβεζηηαηκίαο. Έιεγρνο δηαηαξαρψλ ιεηηνπξγίαο ησλ παξαζπξενεηδψλ αδέλσλ. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Νεζηηθφο Αζπαξηηθή Ακηλνηξαλζθεξάζε (AST / SGOT) Δπεμεγήζεηο: Έλδπκν πνπ βξίζθεηαη ζε κεγάιεο πνζφηεηεο ζην ήπαξ, ηελ θαξδηά θαη ηνπο ζθειεηηθνχο κπο. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Παξαθνινχζεζε εκθξάγκαηνο ηνπ κπνθαξδίνπ. Γηάγλσζε θαη παξαθνινχζεζε ππαηνρνιηθήο λφζνπ. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακία Βηηακίλεο Α, -Β 1, -Β 6, -Β 12, -C, -E, -K Δπεμεγήζεηο: Δίλαη βαζηθέο νπζίεο απαξαίηεηεο γηα ηελ θπζηνινγηθή αλάπηπμε θαη ιεηηνπξγία ηνπ αλζξψπνπ. Βηηακίλε Α: Οη δπν θπζηθέο κνξθέο ηεο Βηηακίλεο - Α είλαη ε Βηηακίλε - Α 1 θαη - Α 2. Ζ Α 1 επξίζθεηαη θπξίσο ζην ήπαξ ησλ ζειαζηηθψλ θαη ςαξηψλ ελψ ε Α 2 ζε ςαξέιαηα. Σα θαξνηέληα κεηαηξέπνληαη ζε Βηηακίλε - Α ζηα θχηηαξα ηνπ εληέξνπ θαη ηνπ ήπαηνο. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε έιιεηςεο θαη ππεξβηηακίλσζεο Α. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Νεζηηθφο. Βηηακίλε Β 1 : Σξνθέο πινχζηεο ζε Βηηακίλε Β 1 είλαη ηα δεκεηξηαθά, ην ήπαξ, ε θαξδηά θαη νη λεθξνί. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε Beri - Beri. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Νεζηηθφο. Βηηακίλε Β 6 : Σξνθέο πινχζηεο ζε Βηηακίλε Β 6 είλαη ηα θξέαηα, ην γάια θαη ηα απγά. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ππνβηηακίλσζεο Β 6. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Νεζηηθφο. Βηηακίλε Β 12 : Σξνθέο πινχζηεο ζε Βηηακίλε Β 12 είλαη ηα θξέαηα, ην γάια θαη ηα απγά. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε θαθνήζνπο αλαηκίαο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Νεζηηθφο. Βηηακίλε C: Οη θπξηφηεξεο πεγέο Βηηακίλεο C είλαη ηα θίηξα, ηα βαηφκνπξα, νη θξάνπιεο, ηα πεπφληα, νη ηνκάηεο, νη πηπεξηέο, ηα Ki Wee θαη ηα πξάζηλα ρφξηα. εκαληηθέο απψιεηεο παξαηεξνχληαη ζην βξάζηκν ησλ ρφξησλ. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ζθνξβνχηνπ. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Νεζηηθφο. 20

21 Βηηακίλε E: Γηαηηεηηθή έιιεηςε Βηηακίλεο Δ δελ έρεη παξαηεξεζεί. Απνζεθεχεηαη ζηνπο πεξηζζφηεξνπο ηζηνχο, θπξίσο φκσο ζην ιηπψδε ηζηφ, θαζψο θαη ζηηο ιηπνπξσηεΐλεο ησλ θπηηαξηθψλ κεκβξαλψλ. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ζθνξβνχηνπ. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Νεζηηθφο. Βηηακίλε K: Οη θπξηφηεξεο πεγέο Βηηακίλεο K είλαη ηo θνπλνππίδη, ην ιάραλν (θξακπί), ην ζπαλάθη, ζην ήπαξ θαη ζην ρνηξηλφ θξέαο. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε αηφκσλ κε θηλεηηθέο ή αηζζεηηθέο λεπξνπάζεηεο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Νεζηηθφο Γαιαθηηθή Αθπδξνγνλάζε (LDH) Δπεμεγήζεηο: Ζ LDH είλαη ελδνθπηηάξην έλδπκν ην νπνίν βξίζθεηαη ζε ηδηαίηεξα ςειέο ζπγθεληξψζεηο ζην ήπαξ, ζηε θαξδηά, ζηα λεθξά, ζηνπο ζθειεηηθνχο κπο θαη ζηα εξπζξνθχηηαξα. Ζ ζεγθέληξσζε ηνπ ελδχκνπ ζηνπο ηζηνχο είλαη 500 θνξέο πςειφηεξε απ απηή ηνπ νξνχ. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Ζ LDH ρξεζηκνπνηείηαη καδί κε ηελ αλάιπζε CPK θαη ηελ SGOT γηα ηελ δηάγλσζε θαη παξαθνινχζεζε ηεο εμέιημεο ζην έκθξαγκα ηνπ κπνθαξδίνπ.. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ (Full Blood Count & ESR) Δπεμεγήζεηο: Ζ γεληθή αίκαηνο φπσο νλνκάδεηαη απνηειεί ηελ θπξηφηεξε νκάδα αλαιχζεσλ ηα απνηειέζκαηα ησλ νπνίσλ καο βνεζνχλ ζηε πξφιεςε, ηε δηάγλσζε θαη παξαθνινχζεζε ηεο εμέιημεο θαη ζεξαπείαο γεληθά ησλ αζζελεηψλ. Μπνξεί λα ιερζεί φηη ζε πάξα πνιιέο πεξηπηψζεηο ην θάζκα ησλ απνηειεζκάησλ ησλ αλαιχζεσλ ηεο γεληθήο αίκαηνο απνηειεί ηνλ θαζξέθηε ηεο ιεηηνπξγηθφηεηαο ηνπ νξγαληζκνχ. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ζε πνιιέο αζζέλεηεο. Πνιχ πεξηιεπηηθά ζηηο Αλαηκίεο, ([π.ρ. απψιεηα αίκαηνο, έιιεηςεο ζηδήξνπ θαη βηηακηλψλ, θιεξνλνκηθέο αλαηκίεο ζηίγκα κεζνγεηαθήο αλαηκίαο θαη πνιιέο άιιεο), Καθνήζεηεο αίκαηνο ( ιεπραηκίεο), Λνηκψμεηο θαη Σνμηθέο αιινηψζεηο, θαη ζε πάξα πνιιέο άιιεο παζήζεηο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Γεληθή Ούξσλ (Urine Routine) Δπεμεγήζεηο: Ζ γεληθή νχξσλ απνηειεί κεηά ηελ γεληθή αίκαηνο ηελ θπξηφηεξε νκάδα αλαιχζεσλ ηα απνηειέζκαηα ησλ νπνίσλ καο βνεζνχλ ζηε πξφιεςε, ηε δηάγλσζε θαη παξαθνινχζεζε ηεο εμέιημεο θαη ζεξαπείαο γεληθά ησλ αζζελεηψλ ηδίσο απηψλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ην νπξνπνηεηηθφ καο ζχζηεκα. Μπνξεί λα ιερζεί θαη ζηε πεξίπησζε ηεο γεληθήο νχξσλ φηη ζε πάξα πνιιέο πεξηπηψζεηο ην θάζκα ησλ απνηειεζκάησλ ησλ αλαιχζεσλ πνπ παίξλνπκε απνηειεί ηνλ θαζξέθηε ηεο ιεηηνπξγηθφηεηαο ηνπ νξγαληζκνχ. Φπζηνινγηθέο Σηκέο: Απηέο ζπλήζσο δίλνληαη καδί κε ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ πνπ αθνξνχλ ηελ θάζε ζπγθεθξηκέλε πεξίπησζε. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ζε πνιιέο αζζέλεηεο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά - Πξέπεη φκσο λα βεβαησζείηε φηη γλσξίδεηε ηη πξέπεη λα θάκεηε γηα ηελ ιήςε δείγκαηνο νχξσλ Γιπθνδν-6-Αθπδξνγνλάζε Δξπζξώλ (G-6-PD) Δπεμεγήζεηο: Έιιεηςε απηνχ ηνπ ελδχκνπ είλαη ε ζπρλφηεξε θιεξνλνκηθή εξπζξνθπηηαξηθή ελδπκνπάζεηα ε νπνία πξνθαιεί κεξηθή αηκνιπηηθή αλαηκία έπεηηα απφ πξφζιεςε αλζεινλνζηαθψλ θαξκάθσλ, ληηξνθνπξαληνΐλεο, λαιηδηθνχ νμένο, θαηλαθεηίλεο, κεγάιεο δφζεηο βηηακίλεο C θαη ζνπιθνλακίδσλ. Δπίζεο ε ιήςε θνπθηψλ, δηαβεηηθή νμέσζε θαη ινηκψμεηο πξνθαινχλ αηκνιπηηθή αλαηκία. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε έιιεηςεο ηνπ ελδχκνπ. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. 21

22 4 - γ - Γινπηακπινηξαλθεξάζε (γ-gt) Δπεμεγήζεηο: Ζ γ-gt εληνπίδεηαη θπξίσο ζην ζπθψηη (ήπαξ), ηνπο λεθξνχο θαη ζην ζπιήλα. Απνηειεί ηελ πην επαίζζεηε εμέηαζε γηα ηελ αλίρλεπζε ηνπ απνθξαθηηθνχ ηθηέξνπ. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Απνηειεί ηελ πην επαίζζεηε εμέηαζε γηα ηελ αλίρλεπζε ηνπ απνθξαθηηθνχ ίθηεξνπ, ηεο ρνιαγγεηίηηδαο, θαη ηεο ρνινθπζηίηηδαο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Γιπθόδε / άθραξν Αίκαηνο (Glucose) Δπεμεγήζεηο: Ζ γιπθφδε ζρεκαηίδεηαη απφ ηνπο θαηαλαιηζθφκελνπο πδαηάλζξαθεο θαη ηε κεηαηξνπή ηνπ γιπθνγφλνπ ζην ζπθψηη. Οη νξκφλεο πνπ ξπζκίδνπλ ην επίπεδν ηεο ζην αίκα είλαη ε γιπθαγφλε θαη ε ηλζνπιίλε. Ζ πιήξεο εηθφλα ηνπ κεηαβνιηζκνχ ησλ πδαηαλζξάθσλ είλαη αξθεηά πνιχπινθε θαη αιιεινδηαπιεθφκελε κε ηνλ κεηαβνιηζκφ ησλ ιηπηδίσλ θαη ησλ ακηλνμέσλ (πξσηεΐλεο). Ζ γιπθφδε απνηειεί ην θπξίαξρν κέζν ελέξγεηαο ηνπ νξγαληζκνχ. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ππέξ θαη ππνγιπθαηκίαο. Παξαθνινχζεζε θαη έιεγρνο αζζελψλ κε δηαβήηε. Πξνεηνηκαζία αζζελή: Γείγκα αίκαηνο κεηά απφ ψξεο λεζηείαο Γιπθνδπιησκέλε Αηκνζθαηξίλε Α 1 θαη Α1c (Hb.A1c) Δπεμεγήζεηο: Ζ γιπθνδηιησκέλε αηκνζθαηξίλε ζρεκαηίδεηαη απφ ηελ κε αλαηξέςηκε δέζκεπζε ηεο γιπθφδεο κε ηελ αηκνζθαηξίλε Α 1 θαη ηα επίπεδα ηεο εμαξηψληαη απφ ηε ζπγθέληξσζε ηεο γιπθφδεο ζην αίκα. Λακβάλνληαο ππφςε φηη ν κέζνο φξνο δσήο ησλ εξπζξψλ αηκνζθαηξίσλ είλαη πεξίπνπ 120 εκέξεο ηφηε κπνξνχκε λα εθηηκήζνπκε ηα επίπεδα ηεο γιπθφδεο ζην αίκα ην πξνεγνχκελν δηάζηεκα 8 12 εβδνκάδσλ. Οη ηηκέο γιπθνδηιησκέλεο αηκνζθαηξίλεο ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ παξαθνινχζεζε καθξνρξφληαο ξχζκηζεο ησλ επηπέδσλ γιπθφδεο ζε αζζελείο κε ζαθραξψδε δηαβήηε. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Ζ κέηξεζε ηεο νιηθήο γιπθνδηιησκέλεο αηκνζθαηξίλεο Α1c ζπλήζσο γίλεηαη γηα ηε ξχζκηζε ηνπ ζαθράξνπ ζε ζαθραξψδε δηαβήηε. Πξνεηνηκαζία αζζελή: Κακηά Διηθνβαθηεξίδην ηνπ Ππισξνύ (Helicobacter Pylori) Δπεμεγήζεηο: Σειεπηαίεο κειέηεο πνπ έγηλαλ ζηε Ηαπσλία [βιέπε (Ν Engl J Med 2001;345:784)] θαη ζε άιιεο ρψξεο, έρνπλ απνδείμεη φηη ηα κηθξφβηα πνπ πξνθαινχλ γαζηξίηηδα, πεπηηθφ έιθνο, επζχλνληαη ζρεδφλ απνθιεηζηηθά ζε φιεο ηηο πεξηπηψζεηο γηα ηελ εκθάληζε θαξθίλνπ ηνπ ζηνκάρνπ, ε δεχηεξε κεγαιχηεξε αηηία ζαλάηνπ ζηνλ άλζξσπν παγθνζκίσο. Σν κηθξφβην Διηθνβαθηεξίδην Ππισξνχ έρεη απνδεηρηεί κε ηηο ηειεπηαίεο κειέηεο φηη έρεη άκεζε ζρέζε κε ηνλ θαξθίλν ηνπ ζηνκάρνπ θαη ζηαηηζηηθψο ζπγθξηλφκελν είλαη ζηα ίδηα επίπεδα φπσο είλαη ε ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηνλ θαξθίλν ησλ πλεπκφλσλ. Έρεη απνδεηρηεί θαη είλαη ηεξάζηηαο ζεκαζίαο ην γεγνλφο φηη ε θαηαπνιέκεζε ηνπ κηθξνβίνπ Διηθνβαθηεξίδην Ππισξνχ εκπνδίδεη ηελ δεκηνπξγία θαξθίλνπ ηνπ ζηνκάρνπ. Οη εξεπλεηέο έρνπλ θαηαιήμεη ζην ζπκπέξαζκα φηη ν θαξθίλνο ηνπ ζηνκάρνπ πξέπεη λα εληαρζεί κέζα ζηηο αζζέλεηεο ΠΡΟΛΖΦΖ, δειαδή κε ηελ πξνιεπηηθή δηάγλσζε κέζν εηδηθψλ αλαιχζεσλ θαη εμεηάζεσλ θαη ηελ ζεξαπεία ηνπ κηθξνβίνπ κπνξνχκε λα απνθχγνπκε ηνλ ΚΑΡΚΗΝΟ ΣΟΤ ΣΟΜΑΥΟΤ. Σν κηθξφβην Διηθνβαθηεξίδην Ππισξνχ κπνξεί λα ππάξρεη ζην ζηνκάρη γηα αξθεηφ θαηξφ, κπνξεί θαη ρξφληα ρσξίο ζπκπηψκαηα, θαη πξνζβάιεη πεξηζζφηεξν απφ 60% ησλ αλζξψπσλ πάλσ απφ ηα 50, έηζη επηβάιιεηαη λα γίλεηαη πξνιεπηηθφο έιεγρνο γηα ηελ δηάγλσζε θαη ζεξαπεία πξνηνχ δεκηνπξγεζνχλ αλεπηζχκεηεο εμειίμεηο. Ζ αλαιχζεηο γηα ηε δηάγλσζε ηνπ κηθξνβίνπ (Διηθνβαθηεξίδην Ππισξνχ) είλαη πνιχ απιέο θαη γίλνληαη κε αλάιπζε αίκαηνο ή κε ην ιεγφκελν breath test. Ζ δηάγλσζε κπνξεί λα γίλεη θαη κε Γαζηξνζθφπεζε. Γλσξίδνληαο ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ καο, ηφηε κπνξνχκε λα πάξνπκε φια ηα απαξαίηεηα δηνξζσηηθά κέηξα γηα ηελ θαηαπνιέκεζε ηνπ κηθξνβίνπ θαη ηελ απνθπγή κηαο παζνινγηθήο εμέιημεο, (Καξθίλν ηνπ ηνκάρνπ). Φπζηνινγηθέο Σηκέο: Σα απνηειέζκαηα ησλ Αλαιχζεσλ πξέπεη λα είλαη αξλεηηθά Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε Γαζηξίηηδαο Πεπηηθφ Έιθνο Καξθίλνο ηνκάρνπ. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. 22

23 18 - Διεύζεξεο Ρίδεο FREE RADICALS Διεχζεξεο Ρίδεο Free Radicals, λέα επηζηεκνληθά επξήκαηα πνπ ππφζρνληαη πάξα πνιιά ζηε πξφιεςε θαη πξνθχιαμε ηεο πγείαο, θαη φρη κφλν αιιά θαη κηα καθξνρξφληα πγηή δσή. Δπεμεγήζεηο: Οη ειεχζεξεο ξίδεο είλαη ρεκηθέο κνξθέο (νπζίεο) πνπ θπθινθνξνχλ κέζα ζηνλ νξγαληζκφ καο, νη νπνίεο φκσο δηαζέηνπλ έλα ή πεξηζζφηεξα αζχδεπθηα (ειεχζεξα) ειεθηξφληα. ε απηή ηελ κνξθή νη ειεχζεξεο ξίδεο (ρεκηθέο νπζίεο), κπνξνχλ λα ζπκκεηάζρνπλ ζε δηάθνξεο αληηδξάζεηο πνπ πξνζβάινπλ πγηή θχηηαξα ηνπ νξγαληζκνχ καο, κε απνηέιεζκα λα ηα θαηαζηξέθνπλ ή λα ηα αιινηψλνπλ ζε βαζκφ πνπ λα ελεξγνπνηνχλ κηα αιπζίδα γεγνλφησλ πνπ ηειηθά πξνθαινχλ ηελ εκθάληζε θάπνηαο λφζνπ, φπσο 1. Καξθίλν 2. Καξδηαθέο παζήζεηο 3. αθραξψδε Γηαβήηε 4. Αιινίσζε ηνπ γελεηηθνχ πιηθνχ DNA 5. Πάξθηλζνλ, θαη πνιιέο άιιεο. Οη ειεχζεξεο ξίδεο απνηεινχλ ζεκαληηθνχο δείθηεο λφζεζεο, θαη ελνρνπνηνχληαη γηα πάλσ απφ 100 αζζέλεηεο ζηνλ άλζξσπν. Γη απηφ ην ιφγν είλαη απαξαίηεην λα μέξνπκε ζε ηη επίπεδν βξίζθνληαη ζην αίκα καο νχησο ψζηε λα κπνξέζνπκε λα ηηο εμνπδεηεξψζνπκε κε εηδηθέο αληί-νμεηδσηηθέο νπζίεο. Σειεπηαίεο έξεπλεο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηηο Διεχζεξεο Ρίδεο Free Radicals, έρνπλ απνδείμεη φηη ε θαηαπνιέκεζε ηνπο ζην νξγαληζκφ καο κε αληί-νμεηδσηηθέο νπζίεο φρη κφλν καο πξνζηαηεχεη απφ αλεπηζχκεηεο αζζέλεηεο αιιά βνεζά θαη ζηε καθξνδσία. Σν Υεκείν Γηαλλνπθά δηαζέηεη ηψξα εηδηθέο αλαιχζεηο πνπ κεηξνχλ ηηο Διεχζεξεο Ρίδεο πνπ ππάξρνπλ ζηνλ νξγαληζκφ. Με απηφ ην ηξφπν είκαζηε ζε ζέζε λα κεηξήζνπκε ηα επίπεδα ησλ αληί-νμεηδσηηθψλ παξαγφλησλ πνπ δηαζέηεη έλαο νξγαληζκφο θαη κε απηφ ηνλ ηξφπν λα ζπκβάινπκε ζηελ πξψηκε αλίρλεπζε, θαη ζηελ ζεξαπεία κηαο ζε εμέιημε παζνινγηθήο θαηάζηαζεο. ιεο νη ζρεηηθέο πιεξνθνξίεο γηα ην πσο ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα λα πάξνπκε ηα απαξαίηεηα δηνξζσηηθά κέηξα γηα ηε βειηίσζε (αχμεζε) ησλ αληί-νμεηδσηηθψλ παξαγφλησλ (νπζηψλ) ηνπ νξγαληζκνχ καο, ζα ηα βξείηε ζην Υεκείν Γηαλλνπθά. Μπνξείηε λα ηα έρεηε δσξεάλ καδί κε ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ ζαο (Διεχζεξεο Ρίδεο Free Radicals). Φπζηνινγηθέο Σηκέο: Γίλνληαη καδί κε ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Βειηίσζε (αχμεζε) ησλ αληί-νμεηδσηηθψλ παξαγφλησλ (νπζηψλ) ηνπ νξγαληζκνχ καο. Πξνεηνηκαζία αζζελή: Κακηά - Γελ ρξεηάδεηαη λα είζηε λεζηηθφο Ζπαηίηηδα (Hepatitis) Δπεμεγήζεηο: Οη Ζπαηίηηδεο απνηεινχλ ηελ ζπρλφηεξε κνξθή επαηνπάζεηαο ζηνλ ηφπν καο θαη πξνθαινχληαη απφ ηνπο ηνχο επαηίηηδαο Α, Β, Γ, Γ θαη Δ ( - A, - B, - C, D and - E). Ζ πην δηαδεδνκέλε κνξθή επαηίηηδαο είλαη ε Β, κε ηε νπνία θαη ζα αζρνιεζνχκε εθηελέζηεξα. Ση είλαη ε Ζπαηίηηδα-Β; Δίλαη κηα πνιχ ζνβαξή αζζέλεηα ηνπ ζπθσηηνχ θαη νθείιεηαη ζε έλα ηφ πνπ νλνκάδεηαη HBV [Hepatitis- B Virus], ν νπνίνο πξνζβάιιεη ηα θχηηαξα ηνπ ζπθσηηνχ ηα νπνία κπνξεί, λα θαηαζηξέςεη εμνινθιήξνπ ζε πνιχ κηθξφ ρξνληθφ δηάζηεκα θαη λα επηθέξεη ην ζάλαην, [πεξίπνπ, άλζξσπνη πεζαίλνπλ θάζε ρξόλν ζε όιν ηνλ θόζκν], δηφηη δπζηπρψο ξηδηθή ζεξαπεία δελ ππάξρεη, ή λα παξακείλεη ζηα θύηηαξα ηνπ ζπθσηηνχ επ αφξηζην κε απνηέιεζκα απηά ηα άηνκα λα γίλνπλ θνξείο ηεο Ζπαηίηηδαο - B, πνπ παξεκπηπηφλησο απνηεινχλ ηελ θπξηφηεξε πεγή κεηάδνζεο θαη δηαηψληζεο ηεο αζζέλεηαο απηήο: ππνινγίδεηαη πεξίπνπ φηη ππάξρνπλ ζε φιν ηνλ θφζκν 200 εθαηνκκχξηα θνξείο ηεο Ζπαηίηηδαο-B. Σα πην πνιιά άηνκα πνπ είλαη θνξείο δελ ην μέξνπλ δηφηη θαζ φια είλαη πγηείο. Χο εθ ηνχηνπ ην εξψηεκα είλαη, πψο θαη ηη πξέπεη λα γίλεη νχησο ψζηε απηά ηα άηνκα λα κάζνπλ ην πξφβιεκα ηνπο θαη ην θπξηφηεξν λα εκπνδίζνπλ ή λα πεξηνξίζνπλ ηελ κεηάδνζε ηνπ ηνχ; Οη απαληήζεηο ζηα πην πάλσ εξσηήκαηα είλαη νη εμήο: 23

24 Α. σζηή πιεξνθόξεζε ζην πνύ ππάξρεη θαη πώο κεηαδίδεηαη ν ηόο: 1. Ο ηφο ππάξρεη ζε φια ηα βηνινγηθά εθθξίκαηα ηνπ κνιπζκέλνπ νξγαληζκνχ ζε δηαθνξεηηθέο βέβαηα ππθλφηεηεο, [αίκα, ζπέξκα, θνιπηθά πγξά, ζίειν, κεηξηθό γάια, δάθξπα]. 2. Ο ηφο κεηαδίδεηαη, - Με ηε κεηάγγηζε κνιπζκέλνπ αίκαηνο ή ηα παξάγσγά ηνπ. - Με κνιπζκέλν αίκα αλ έξζεη ζε επαθή κε πξφζθαην ηξαχκα. - Ζ ρξήζε κνιπζκέλσλ ζπξηγγψλ ή βεινλψλ. - Με ζεμνπαιηθή επαθή κεηαμχ θνξέα θαη πγηνχο αηφκνπ. - Απφ κνιπζκέλε έγθπν κεηέξα. - Με ηε ζηελή θαη ζπρλή επαθή φπσο ζην ζηελφ νηθνγελεηαθφ ή θηιηθφ πεξηβάιινλ. Β. Πώο γίλεηαη ε δηάγλσζε ηεο Ζπαηίηηδαο-Β; Ζ δηάγλσζε ηεο Ζπαηίηηδαο-Β κπνξεί λα γίλεη κε κηα ζεηξά αλαιύζεηο ζηνλ νξό ηνπ αίκαηνο γηα λα εμαθξηβσζεί, αλ έλα άηνκν είλαη πγηή, αλ πάζρεη, ή αλ είλαη θνξέαο. Γ. Τπάξρεη ζεξαπεία ή ηξόπνο πξόιεςεο; Δπεηδή ξηδηθή ζεξαπεία δελ ππάξρεη ν κφλνο απνηειεζκαηηθφο ηξφπνο πξνζηαζίαο είλαη απηφο ηεο ΠΡΟΛΖΦΖ, δειαδή κε ηνλ εκβνιηαζκφ, ν νπνίνο κπνξεί λα γίλεη αθνχ πξνεγνπκέλσο γίλνπλ νη απαηηνχκελεο αλαιχζεηο. Διπίδνπκε φηη ζα γεληθεπζεί ν εκβνιηαζκφο νχησο ψζηε λα κπνξέζνπκε λα εμαιείςνπκε ηελ Ζπαηίηηδα-Β, απφ ηελ Κχπξν. ιεο νη επαηίηηδεο πνπ ππάξρνπλ κπνξεί λα δηαγλσζηνχλ κε αλαιχζεηο αίκαηνο. Φπζηνινγηθέο Σηκέο: ια ηα απνηειέζκαηα ησλ Αλαιχζεσλ πξέπεη λα είλαη αξλεηηθά. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ησλ δηάθνξσλ επαηηηίδσλ θαη παξαθνινχζεζε ηηο εμέιημεο ηεο αζζέλεηαο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Ζιεθηξνιύηεο - Νάηξην, Κάιην, Υιώξην (Na + / K + / Cl - ) Δπεμεγήζεηο: Οη ειεθηξνιχηεο (Νάηξην, Κάιην θαη Υιψξην) είλαη άκεζα ππεχζπλνη γηα ηελ δηαηήξεζε ησλ θπζηνινγηθψλ επηπέδσλ λεξνχ ζηνλ νξγαληζκφ. (Chloride, Sodium and Potassium ions in body fluids, because of the osmotic pressure they exert, play an important part in maintaining normal water distribution between cells, plasma and intestinal fluid. Together with bicarbonate they form the most important part of cation anion balance). Δπηπξφζζεηα κε ηα πην πάλσ ην Νάηξην θαη ην Κάιην έρνπλ ζεκαληηθφηαην ξφιν ζην λα δηαηεξνχλ ηηο θαηάιιειεο πεξηβαιινληηθέο ζπλζήθεο γηα ηελ θπζηνινγηθή ιεηηνπξγία ησλ κπψλ. Κάιην - (K + ) Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ππέξθαιηαηκηαο ή ππφθαιηαηκηαο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. Νάηξην - (Na + ) Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ππέξθαιηαηκηαο ή ππφθαιηαηκηαο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. Υιώξην (Cl - ) Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ππέξθαιηαηκηαο ή ππφθαιηαηκηαο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. Φπζηνινγηθέο Σηκέο: Γίλνληαη καδί κε ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ. 24

25 21 - Θπξενεηδήο Αδέλαο (Thyroid Function Tests - T3 / T4 / TSH) Δπεμεγήζεηο: Ο ζπξενεηδήο αδέλαο είλαη ην θχξην φξγαλν πνπ ξπζκίδεη ηελ κεηαβνιηθή θαηάζηαζε ηνπ νξγαληζκνχ. MOST COMMON TESTS AVAILABLE ΚΤΡΗΟΣΔΡΔ ΑΝΑΛΤΔΗ ΠΟΤ ΤΠΑΡΥΟΤΝ TSH (3rd Generation) Free T 4 T 3 Major Clinical Applications 1. EVALUATION OF THYROID DISORDERS Mayo Clinic Testing Strategy Test with Sensitive TSH (miu/l) < 0.3 miu/l Test for Free T miu/l > 5.0 miu/l Normal No further testing Anti-TPO Abs & Free T 4 Test for T 3 If free T 4 is not normal Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε, Τπνζπξενεηδηζκνχ, Τπεξζπξενεηδηζκνχ θαη δηαθφξσλ άιισλ παζήζεσλ ηνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ ιεηηνπξγία ηνπ ζπξενεηδνχο αδέλα. Other test and their major clinical applications: 1. Serum Thyroglobulin: The measurement of Thyroglobulin is to help us identify the presence or absence of functioning thyroid tissue. 2. Serum Antithyroglobulin Antibodies: Together with Thyroglobulin as markers for differentiated thyroid cancer. 3. Serum Antithyroid Pereoxidase Antibodies: Antithyroid peroxidase antibodies (anti-tpo Abs) have emerged as the most useful autoantibody marker for the diagnosis and management of autoimmune thyroid disease. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. 25

26 22 - Ηλζνπιίλε Δπεμεγήζεηο: Ζ ηλζνπιίλε είλαη εθείλε ε νπνία έρεη πξσηεχνληα ξφιν ζην κεηαβνιηζκφ ηεο γιπθφδεο ζηνλ νξγαληζκφ καο. Φπζηνινγηθέο Σηκέο: Γίλνληαη καδί κε ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιχζεσλ. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηαθνξνδηάγλσζε ππνγιπθαηκίαο / λεζηείαο. Καζνξηζκφο, (1) ηεο δφζεο ηεο ηλζνπιίλεο ζε δηαβεηηθνχο ηχπνπ 1κε ζεηηθά αληηηλζνπιηληθά αληηζψκαηα θαη (2) ην Insulin Resistance Factor. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: ψξεο λεζηηθφο Κξεαηηλίλε (Creatinine) Δπεμεγήζεηο: Ζ θξεαηηλίλε είλαη αλπδξίηεο ηεο θξεαηίλεο, νπζίαο πνπ ζπληίζεηαη ζην ζπθψηη, ην πάγθξεαο θαη ζηα λεθξά θαη κεηαθέξεηαη κέζν ηνπ αίκαηνο ζηνπο κπο θαη ζηνλ εγθέθαιν. Ζ θξεαηηλίλε είλαη κεηαβνιηθφ πξντφλ ηεο δηάζπαζεο ηεο θσζθνξηθήο θξεαηίλεο ησλ κπψλ θαη ζαλ άρξεζηε πιένλ νπζία απνβάιιεηαη απφ ηα λεθξά. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Ζ θξεαηηλίλε απνηειεί ην θχξην κέζν δηάγλσζεο ηεο λεθξηθήο αλεπάξθεηαο. Πξνεηνηκαζία αζζελή: Κακηά Κάζαξζε Κξεαηηλίλεο Δπεμεγήζεηο: Ζ θξεαηηλίλε είλαη αλπδξίηεο ηεο θξεαηίλεο, νπζίαο πνπ ζπληίζεηαη ζην ζπθψηη, ην πάγθξεαο θαη ζηα λεθξά θαη κεηαθέξεηαη κέζν ηνπ αίκαηνο ζηνπο κπο θαη ζηνλ εγθέθαιν. Ζ θξεαηηλίλε είλαη κεηαβνιηθφ πξντφλ ηεο δηάζπαζεο ηεο θσζθνξηθήο θξεαηίλεο ησλ κπψλ θαη ζαλ άρξεζηε πιένλ νπζία απνβάιιεηαη απφ ηα λεθξά. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Ζ θξεαηηλίλε απνηειεί ην θχξην κέζν δηάγλσζεο ηεο λεθξηθήο αλεπάξθεηαο. Πξνεηνηκαζία αζζελή: Κακηά Κξεαηηληθή Κηλάζε _(Φσζθνθηλάζε) (CPK) Δπεμεγήζεηο: Δίλαη έλδπκν πνπ βξίζθεηαη ζε ςειέο ζπγθεληξψζεηο ζηνπο ζθειεηηθνχο κπο. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε εκθξάγκαηνο θαη παζήζεσλ ηνπ κπνζθειεηηθνχ ζπζηήκαηνο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Κξεαηηληθή Κηλάζε Ηζνέλδπκν-MB (CK-ΜΒ) Δπεμεγήζεηο: To CK-MB είλαη θαξδηαθφ ηζνέλδπκν πνπ πξνζδηνξίδεη κπνθαξδηαθή βιάβε. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε Ζ αχμεζε ηνπ CK-MB απνηειεί πην ζίγνπξε θαη γξήγνξε έλδεημε γηα έκθξαγκα ηνπ κπνθαξδίνπ απφ ην CPK. Σν CK-MB κεηά απφ έκθξαγκα ηνπ κπνθαξδίνπ παξνπζηάδεηαη ζηνλ νξφ ζε 6 12 ψξεο θαη παξακέλεη κέρξη ψξεο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Πξσηεΐλεο (Αιβνπκίλε / θαηξίλεο) Δπεμεγήζεηο: Οη πξσηεΐλεο απνηεινχλ κέξνο ησλ πην βαζηθψλ νπζηψλ ηνπ νξγαληζκνχ θαη είλαη απαξαίηεηεο γηα ηελ δσή. Απνηεινχληαη αδξά απφ ηελ Αιβνπκίλε θαη ηηο θαηξίλεο ( -α 1, -α 2, - β 1, - β 2, θαη ηελ γ). Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε γακκαζθαηξηληπαζεηψλ. Δθηίκεζε δηαηηηηηθήο θαηάζηαζεο Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. 26

27 28 - Καξθηληθνί Γείθηεο Νενπιάζκαηα Καθνήζεηο γθνη Καξθίλνο, (θαθνήζεηο φγθνη), σο ζπλήζσο απνηεινχληαη απφ κε θπζηνινγηθά, θαθνζρεκαηηζκέλα, νγθψδε θχηηαξα πνιχ δηαθνξεηηθά απφ ηα θπζηνινγηθά, ππάξρνπλ φκσο θαη πεξηπηψζεηο φπνπ λενπιάζκαηα (θαθνήζεηο φγθνη), έρνπλ ειάρηζηνπο ραξαθηήξεο κε θπζηνινγηθνχο. ρεδφλ ζε φινπο ηνπο ηχπνπο θαξθίλνπ ε θαιχηεξε, ή κπνξεί λα ιερζεί σο ε κφλε ειπίδα ζεξαπείαο είλαη ε έγκαιρη διάγνωζη. Σεξάζηηεο πξνζπάζεηεο θαηαβάιινληαη γηα ηελ κειέηε ησλ θαξθηλνγφλσλ θπηηάξσλ κε ηελ ειπίδα λα βξεζνχλ εθείλα ηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ θαξθηλνγφλνπ θπηηάξνπ ηα νπνία ζα καο βνεζήζνπλ ζηελ δηάγλσζε θαη θξνληίδα ησλ θαξθηλνπαζψλ. Απφ ηηο πξνζπάζεηεο απηέο έλαο κεγάινο αξηζκφο απφ Tumor markers, (θαξθηληθνί δείθηεο ή δείθηεο φγθνπ) έρεη πξνθχςεη. Ο φξνο Tumor markerο πξνζδηνξίδεη έλα κεγάιν αξηζκφ νπζηψλ πνπ παξάγνληαη απφ θαξθηλνγφλα θχηηαξα ή απφ θαλνληθά θχηηαξα ππφ ηελ επηξξνή θαξθηλνγφλσλ θπηηάξσλ. Οη νπζίεο απηέο ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ αλεύξεζε, (δηάγλσζε), αλαγλώξηζε, παξαθνινύζεζε ηήο εμέιημεο θαη ζεξαπείαο ησλ θαξθηλνγόλσλ όγθσλ. Γείθηεο πνπ Αλαθέξνληαη ζηε Βηβιηνγξαθία γηα ηηο Καξθηληθέο Παζήζεηο θαη ηε Γηαγλσζηηθή ηνπο Δπαηζζεζία Νενπιαζία Γείθηεο Γηαγλσζηηθή Δπαηζζεζία Φπζηνινγηθέο Σηκέο Καξθίλνο ηνπ παρέσο εληέξνπ CEA CA Βιέπεηε απνηειέζκαηα Αλαιχζεσλ Καξθίλνο ηνπ ζηνκάρνπ TAG 72 Helicobacter Pylori >> Καξθίλνο ηνπ παγθξέαηνο CA >> Καξθίλνο ηνπ ήπαηνο CA >> Καξθηλψκαηα ησλ πλεπκφλσλ NSE TPA >> CEA +++ Καξθίλνο ηνπ καζηνχ CA 15-3 TPA >> Καξθίλνο ηνπ πξνζηάηε PSA Free-PSA >> Καξθίλνο Οπξνδφρνπ θχζηεο BTA TPA >> CEA ++ Γελεηηθνί θαξθίλνη ησλ φξρεσλ AFP HCG >> Ζπαηηθέο κεηαζηάζεηο CEA ++++ >> Καξθίλνο ησλ σνζπθψλ: α) νξψδεο θαη βιελλψδεο β) ελδνδεξκηθήο πξνέιεπζεο γ) ρνξηνθαξθίλνκα CA 125 AFP (α-heteroprotein) HCG Υνξηνθαξθίλνκα HCG >> Καξθίλνο ηνπ ζπξενεηδή: α) θαιφο δηαθνξνπνηεκέλνο β) κπεινεηδήο κε δηαθνξνπνηεκέλνο Θεξενζθαηξίλε Καιζηηνλίλε TPA >> >> 27

28 29 - Οπξία (Urea) Δπεμεγήζεηο: Ζ νπξία παξάγεηαη ζην ζπθψηη, απνηειεί καδί κε ην δηνμείδην ηνπ άλζξαθα ηα ηειηθά πξντφληα ηνπ κεηαβνιηζκνχ ησλ πξσηετλψλ θαη απνβάιιεηαη ζπλερψο απφ ηα λεθξά Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Ζ νπξία απνηειεί ην θχξην απεθθξηηηθφ πξντφλ ηνπ θαηαβνιηζκνχ ησλ πξσηετλψλ. Πάλσ απφ 90% ηεο νπξίαο απεθθξίλεηαη απφ ηα λεθξά, ην ππφινηπν 10% απνκαθξχλεηαη απφ ην γαζηξεληεξηθφ ζσιήλα θαη ην δέξκα. Δίλαη δείθηεο ηεο ζπεηξακαηηθήο ιεηηνπξγίαο θαη ηεο παξαγσγήο θαη απέθθξηζεο ηεο νπξίαο. Πξνεηνηκαζία αζζελή: Κακηά Οπξηθό Ομύ Δπεμεγήζεηο: Σν Οπξηθφ Ομχ είλαη ην θχξην πξντφλ ηνπ θαηαβνιηζκνχ ησλ λνπθιενζηδίσλ ησλ πνπξηλψλ αδελνζίλεο θαη γνπαλνζίλεο. Πεξίπνπ ην 70% ηνπ νπξηθφ νμέσο απνβάιιεηαη απφ ηα λεθξά θαη ην ππφινηπν απφ ην έληεξν. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Κύξην κέζν δηάγλσζεο ηεο λεθξηθήο αλεπάξθεηαο. Πξνεηνηκαζία αζζελή: Κακηά Οζηενπόξσζε (β-ctx Crosslaps) Δπεμεγήζεηο:. Ζ νζηενπφξσζε πνιχ απιά κπνξνχκε λα πνχκε φηη είλαη κηα παζνινγηθή θαηάζηαζε ζηελ νπνία ππάξρεη κείσζε ηνπ νζηηθνχ ηζηνχ, κε ηειηθφ απνηέιεζκα ηα νζηά λα γίλνληαη πνιχ εχζξαπζηα θαη εχθνια λα ζπάδνπλ. Ζ νζηενπφξσζε σο πάζεζε ρσξίδεηαη ζε δχν θαηεγνξίεο: Πξσηνπαζήο νζηενπφξσζε, πνπ νθείιεηαη, ζηελ εκκελφπαπζε, ζηελ ειηθία, θαη κπνξεί λα είλαη ηδηνπαζήο, δει., κηα πάζεζε αγλψζηνπ αηηηνινγίαο πνπ επεξεάδεη άλδξεο θαη γπλαίθεο κέζεο ειηθίαο ή θαη λσξίηεξα. Γεπηεξνπαζήο νζηενπφξσζε, κηα πάζεζε γλσζηήο αηηηνινγίαο φπσο, θαξθίλνο νζηψλ, ελδνθξηλνινγηθέο παζήζεηο, π.ρ., ζπξενεηδή αδέλα, αθξνκεγαιία θ.α., ξεπκαηνεηδή αξζξίηηδα, παζήζεηο κπεινχ ησλ νζηψλ, λφζνπο ηνπ θνιιαγφλνπ θαη δηάθνξεο άιιεο παζήζεηο. Δπεηδή κέρξη ζήκεξα δπζηπρψο δελ ππάξρνπλ νη αζθαιείο θαη απνηειεζκαηηθνί κεραληζκνί, πνπ λα κπνξνχκε λα επαλαθέξνπκε έλα νζηενπνξσηηθφ ζθειεηφ ζηελ αξρηθή ηνπ πγηή κνξθή, (πξέπεη λα γίλεη αληηιεπηφ φηη ε νζηενπφξσζε άπαμ θαη δεκηνπξγεζεί δελ ζεξαπεχεηαη ), ην κφλν πνπ κπνξεί λα γίλεη είλαη λα εκπνδηζηεί ε εμέιημε ηεο πάζεζεο, νζηενπφξσζε, κε ηε κφλε δηέμνδν πνπ έρνπκε, απηή ηεο πξφιεςεο, δει., ηεο έγθαηξεο δηάγλσζεο, κε ηελ εηδηθή αλάιπζε πνπ γίλεηαη ζην αίκα θαη πνπ νλνκάδεηαη, β-ctx, θαη πνπ πξέπεη λα γίλεηαη ζηηο γπλαίθεο κηα θνξά ην ρξφλν ιίγν πξηλ ή θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο εκκελφπαπζεο Πξέπεη επίζεο λα ηνληζηεί εδψ φηη ε εμέηαζε πνπ γίλεηαη κε αθηηλνγξαθία, (Bone Densitometry ή θαηακέηξεζε ηεο νζηηθήο κάδαο), καο πξνζδηνξίδεη ην βαζκφ θηλδχλνπ θαηάγκαηνο ζε έλα άηνκν, (πνπ κάιινλ έρεη ήδε πάζεη θάπνην βαζκφ νζηενπφξσζεο), δει., δελ καο παξέρεη ηελ δπλαηφηεηα ηεο πξνιεπηηθήο δηάγλσζεο φπσο ε αλάιπζε β-ctx - Crosslabs. Έρνληαο ππφςε ηα πην πάλσ, έρνπκε εθδψζεη απηφ ην ζχληνκν θαη πνιχ απιφ ελεκεξσηηθφ δειηίν γηα ηε δηθή ζαο ρξήζε θαη επηπξφζζεηα λα ζαο αλαθέξνπκε φηη ην Xεκείν Γηαλλνπθά, είλαη ζε ζέζε λα ζαο πξνζθέξεη φιεο ηηο εηδηθέο αλαιχζεηο, γηα ηε δηάγλσζε, παξαθνινχζεζε ηεο εμέιημεο θαη ζεξαπείαο ηεο νζηενπφξσζεο, κε ηειηθφ απνηέιεζκα ηελ απνθπγή δπζάξεζησλ εμειίμεσλ εηο βάξνο ηεο πγείαο ζαο. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε απψιεηαο νζηηθνχ ηζηνχ κε ζαλ απνηέιεζκα ηελ νζηενπφξσζε. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Φεξηηίλε Δπεμεγήζεηο: Ζ θεξηηίλε πξνζδηνξίδεη ηα απνζέκαηα ζηδήξνπ ζηνλ νξγαληζκφ. Δίλαη ε θχξηα απνζεθεπηηθή νπζία ηνπ ζηδήξνπ ζρεδφλ ζε φια ηα θχηηαξα ηνπ νξγαληζκνχ. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε έιιεηςεο ζηδήξνπ. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. 28

29 33 - Φσζθόξν (Phosphorus) Δπεμεγήζεηο: Σν 80% πεξίπνπ ηνπ θσζθφξνπ ζην αλζξψπηλν νξγαληζκφ επξίζθεηαη ζηα νζηά (ζθειεηφ). Ο νξγαληζκφο καο πεξηέρεη γ θσζθφξνπ. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε ππφ θαη ππέξθσζθαηαηκίαο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Νεζηηθφο ίδεξν (Fe) Δπεμεγήζεηο: Ο ζίδεξνο είλαη ην θχξην ζπζηαηηθφ ηεο αηκνζθαηξίλεο (εξπζξψλ αηκνζθαηξίσλ) ηνπ νξγαληζκνχ καο θαη βξίζθεηαη θπξίσο ζηελ αηκνζθαηξίλε θαη κπνζθαηξίλε ησλ δσηθψλ ηξνθψλ (θφθθηλν θξέαο). Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε δηάθνξσλ ηχπσλ αλαηκίαο, αηκνρξνκάησζεο θαη αηκνζηδήξσζεο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά. Ζ Αηκνιεςία λα γίλεηαη ην πξσί δηφηη ηα επίπεδα ζηδήξνπ ζην ίδην άηνκν δηαθνξνπνηνχληαη ζεκαληηθά κέζα ζηελ ίδηα κέξα θαη απφ κέξα ζε κέξα. Αλ παίξλεηε ζίδεξν λα ζηακαηήζεηε ηνπιάρηζην 3 εκέξεο πξηλ ηελ αλάιπζε Οιηθή ηδεξνδεζκεπηηθή Ηθαλόηεηα (TIBC) Δπεμεγήζεηο: Ζ νιηθή ζηδεξνδεζκεπηηθή ηθαλφηεηα (TIBC) ηνπ νξνχ ηνπ αίκαηνο πξνζδηνξίδεη ην πνζφ ζηδήξνπ πνπ κπνξνχλ λα δεζκεχζνπλ νη πξσηεΐλεο. Απηφ απνηειεί θαη έκκεζν ππνινγηζκφ ησλ επηπέδσλ ηεο ηξαλζθεξίλεο ζην αίκα. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηαθνξηθή δηάγλσζε ηεο αλαηκίαο. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Υνιεζηεξόιε Οιηθή (Cholesterol Total) Δπεμεγήζεηο: Ζ ρνιεζηεξφιε είλαη κέινο ηεο νηθνγέλεηαο ησλ ιηπηδίσλ θαη πξνζιακβάλεηαη κε ηελ ηξνθή θαη παξάγεηαη ζρεδφλ απφ φινπο ηνπο ηζηνχο. ην αίκα κεηαθέξεηαη σο ζπζηαηηθφ δηαθφξσλ ιηπνπξσηετλψλ ζε πνζνζηά, 65-75% σο LDL, 10-15% σο VLDL θαη 20% σο HDL. Ζ ρνιεζηεξφιε κεηαβνιίδεηαη θπξίσο ζην ζπθψηη θαη απεθθξίλεηαη κέζνπ ηνπ επαηνρνιεθφξνπ ζπζηήκαηνο. Ζ ρνιεζηεξφιε απνηειεί απαξαίηεην ζπζηαηηθφ ησλ θπηηαξηθψλ κεκβξαλψλ θαη φισλ ησλ ζηεξνεηδψλ νξκνλψλ θαη ρνιηθψλ νμέσλ. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Aπμεκέλνο θίλδπλνο αζεξνζθιήξπλζεο θαη ζηεθαληαίαο λφζνπ. Πξνεηνηκαζία αζζελή: Γείγκα αίκαηνο κεηά απφ ψξεο λεζηείαο 37 - Υνιεζηεξόιε Καιή (Cholesterol HDL) Δπεμεγήζεηο: Βιέπε Οιηθή Υνιεζηεξφιε Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Αμηνιφγεζε παξαγφλησλ πνπ ζρεηίδνληαη κε απμεκέλν θίλδπλν αζεξνζθιήξπλζεο θαη ζηεθαληαίαο λφζνπ θαη θαηάηαμε αζζελψλ κε ππεξιηπηδαηκία, (Fredrickson classification). Πξνεηνηκαζία αζζελή: Γείγκα αίκαηνο κεηά απφ ψξεο λεζηείαο Υνιεζηεξόιε Καθή (Cholesterol HDL) Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Αμηνιφγεζε παξαγφλησλ πνπ ζρεηίδνληαη κε απμεκέλν θίλδπλν αζεξνζθιήξπλζεο θαη ζηεθαληαίαο λφζνπ θαη θαηάηαμε αζζελψλ κε ππεξιηπηδαηκία, (Fredrickson classification). Πξνεηνηκαζία αζζελή: Γείγκα αίκαηνο κεηά απφ ψξεο. Ratios Υνιεζηεξόιε / HDL & LDL / HDL Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Αμηνιφγεζε παξαγφλησλ πνπ ζρεηίδνληαη κε απμεκέλν θίλδπλν ζηεθαληαίαο λφζνπ 29

30 39 Τριγλυκερίδια Δπεμεγήζεηο: Σα ηξηγιπθεξίδηα αλήθνπλ ζηελ νηθνγέλεηα ησλ ιηπηδίσλ, ζπγθεθξηκέλα είλαη εζηέξεο ιηπαξψλ νμέσλ κε γιπθεξφιε θαη απνηεινχλ 95% ηνπ απνζεθεπκέλνπ ιίπνπο ζηνπο ηζηχο. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Αμηνιφγεζε παξαγφλησλ πνπ ζρεηίδνληαη κε απμεκέλν θίλδπλν ζηεθαληαίαο λφζνπ θαη θαηάηαμε αζζελψλ κε ππεξιηπηδαηκία, (Fredrickson classification). Πξνεηνηκαζία αζζελή: Γείγκα αίκαηνο κεηά απφ ψξεο Υνιεξπζξίλε [(Οιηθή) / (Άκεζε) / (Έκκεζε)] Δπεμεγήζεηο: Ζ ρνιεξπζξίλε παξάγεηαη απφ ηα θχηηαξα ηνπ δηθηπνελδνζειηαθνχ ζπζηήκαηνο απφ ηελ δηάζπαζε ηεο αηκνζθαηξίλεο ησλ θπζηνινγηθά θαηαζηξεθνκέλσλ εξπζξψλ αηκνζθαηξίσλ. Απφ ηελ δηάζπαζε απειεπζεξψλνληαη απφ ηε αηκνζθαηξίλε ε ρνινπξάζηλε ε νπνία αλάγεηαη ζε ρνιεξπζξίλε, ν ζίδεξνο θαη ε ζθαηξίλε. Ο ζίδεξνο θαη ε ζθαηξίλε μαλαρξεζηκνπνηνχληαη ελψ ε ρνιεξπζξίλε απνβάιιεηαη. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε δηαηαξαρψλ επαηηθήο ιεηηνπξγίαο, ζπγγελψλ δηαηαξαρψλ κεηαβνιηζκνχ ρνιεξπζξίλεο θαη ίθηεξνπ λενγλψλ. Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Γείγκα αίκαηνο κεηά απφ ψξεο Αίκα ζηα Κόπξαλα (Occult Blood) Δπεμεγήζεηο: Σν αίκα ζηα θφπξαλα (Occult Blood) παξνπζηάδεηαη φηαλ ππάξρεη απψιεηα αίκαηνο γεληθά ζην πεπηηθφ ζχζηεκα. Κιηληθή Υξεζηκόηεηα: Γηάγλσζε απψιεηαο αίκαηνο σο ζπλήζσο απφ ην ζηνκάρη ή θαη έληεξν Πξνεηνηκαζία αζζελνύο: Κακηά Οξκόλεο Γηα πιεξνθνξίεο ξσηήζηε ην γηαηξφ ζαο ή ην ρεκεηθφ ζαο Γηα άιιεο Αλαιύζεηο Γηα πιεξνθνξίεο ξσηήζηε ην γηαηξφ ζαο ή ην ρεκεηθφ ζαο. 30

31 ΓΔΝΗΚΔ ΟΓΖΓΗΔ ΠΡΟΛΖΦΖ ΚΑΗ ΠΡΟΦΤΛΑΞΖ ΣΖ ΤΓΔΗΑ 31

32 ΑΠΟ ΣΖ ΓΔΝΝΖΖ ΜΔΥΡΗ 10 ΥΡΟΝΧΝ Δμεηάζεηο Άιιεο Οδεγίεο Ηαηξηθέο Δμεηάζεηο 1. Όςνο θαη βάξνο 2. Πίεζε αίκαηνο 3. Πξνζρνιηθή νθζαικνινγηθή εμέηαζε Γίαηηα πζηήλεηαη ν ζειαζκφο Διαηηψζηε ζην ειάρηζην ηα ιίπε θαη ηε ρνιεζηεξφιε κεηά ηελ ειηθία ησλ 2 εηψλ Υξεζηκνπνηείηε ηε δηαηξνθή θαη άζθεζε γηα ηζνδπγηζκφ ησλ ζεξκίδσλ Σα παηδηά ρξεηάδνληαη θαηάιιειν θαγεηφ Ζ δηαηξνθή λα πεξηέρεη θαη θπηηθέο ίλεο. Δμεηάζεηο Αίκαηνο Από ηε Γέλλεζε κέρξη 5 ρξόλσλ 1. Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ 2. ίδεξν 3. Φεξηηίλε 4. Οκάδα Αίκαηνο & Ρέδνπο 5. Ζπαηίηηδα-Β [HBs Ag] 6. Αληηζψκαηα Ζπαηίηηδαο-Β έλα κήλα κεηά ηνλ εκβνιηαζκφ, [Anti-HBs] 7. TSH Αλάιπζε Θπξενεηδνχο Αδέλα Απνθπγή Γπζηπρεκάησλ Μελ αθήλεηε ηα παηδηά κφλα ηνπο ην απηνθίλεην ρξεζηκνπνηείηε παηδηθά θαζίζκαηα θαη δψλεο αζθάιεηαο Σνπνζεηήζηε αληρλεπηέο θαπλνχ θαη ρξεζηκνπνηείηε κε εχθιεθηα ξνχρα Σνπνζεηήζηε πξνζηαηεπηηθά θάγθεια κπξνζηά ζηα θαινξηθέξ Σνπνζεηήζηε ζην ζπίηη ειεθηξηθέο εγθαηαζηάζεηο αζθάιεηαο Σνπνζεηήζηε θάγθεια γχξσ απφ ηελ πηζίλα Μάζεηε πξψηεο βνήζεηεο Φπιάγεηε θάξκαθα θαη άιια επηθίλδπλα αληηθείκελα ζε αζθαιή κέξε Βεβαησζείηε φηη ηα παηρλίδηα ησλ παηδηψλ είλαη θαηάιιεια θαη πιεξνχλ πξνδηαγξαθέο αζθαιείαο θαη πγηεηλήο. Δμεηάζεηο Αίκαηνο ε ειηθία 5-10 ρξόλσλ 1. Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ 2. ίδεξν 3. Φεξηηίλε 4. Ληπίδηα Αίκαηνο 5. ηίγκα Μεζνγεηαθήο Αλαηκίαο 6. Αληηζψκαηα Ζπαηίηηδαο-Β [Anti-HBs] 7. TSH Αλάιπζε Θπξενεηδνχο Αδέλα Δπηθνηλσλήζηε κε ηνλ παηδίαηξν ζαο Δκβνιηαζκνί Diphtheria, Tetanus, Pertussis, Polio, Measles, Mumps, Rubella, Hemophilus influenza type B, Hepatitis B, Varicella, Tuberculosis Δάλ ην παηδί ζαο έξζεη ζε επαθή κε αζζελείο πνπ πάζρνπλ ή κε κηθξφβηα φπσο ηνλ Αηκφθηιν ηηο γξίπεο ηχπνπ B, Ζπαηίηηδα A, Ζπαηίηηδα B, Μεληγγίηηδα, Σέηαλν, ή άιιεο κεηαδνηηθέο αζζέλεηεο πξέπεη λα επηθνηλσλήζεηε ακέζσο κε ην γηαηξφ ζαο. Τπάξρνπλ εκβφιηα πνπ κπνξνχλ λα πξνζηαηεχζνπλ ην παηδί. 32

33 ΑΠΟ ΥΡΟΝΧΝ Δμεηάζεηο Άιιεο Οδεγίεο Ηαηξηθέο Δμεηάζεηο 1. Όςνο θαη βάξνο 2. Πίεζε αίκαηνο 3. Βεβαησζείηε φηη έρεηε εκβνιηαζηεί γηα φιεο ηηο γλσζηέο αζζέλεηεο πνπ θαηαπνιεκνχληαη κε εκβνιηαζκφ θαη γηα ηελ Ζπαηίηηδα-Α θαη Β 4. Οθζαικνινγηθή Δμέηαζε Γίαηηα Πεξηνξίζηε ηα ιίπε θαη ηε ρνιεζηεξφιε ζηε δηαηξνθή ζαο Υξεζηκνπνηείηε ηε δηαηξνθή θαη άζθεζε γηα ηζνδπγηζκφ ησλ ζεξκίδσλ Ζ δηαηξνθή λα ζπκπεξηιακβάλεη θαη θπηηθέο ίλεο Γπλαίθεο πνπ ζθνπεχνπλ λα κείλνπλ έγθπνη ζπκβνπιεπηείηε ην γπλαηθνιφγν ζαο. Δμεηάζεηο Αίκαηνο 1. Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ 2. ίδεξν 3. Φεξηηίλε 4. Σχπνο Αίκαηνο & Ρέδνπο 5. Ληπίδηα Αίκαηνο 6. ηίγκα Μεζνγεηαθήο αλαηκίαο 7. Αληηζψκαηα Ζπαηίηηδαο-Β [Anti-HBs] Δπηπξφζζεηεο αλαιχζεηο γηα γπλαίθεο πνπ ζα κείλνπλ έγθπεο : Σνμφπιαζκα, Υιακχδηα, CMV, Varicella, Mycoplasma, Δξπζξά (Rubella) Απνθπγή Γπζηπρεκάησλ ην απηνθίλεην ρξεζηκνπνηείηε δψλεο αζθάιεηαο Μελ νδεγείηε θάησ απφ ηελ επήξεηα θαξκάθσλ, αιθνφι, θηι. Μελ αζθείζηε κεηά απφ θαγεηφ ή θάησ απφ ηελ επήξεηα θαξκάθσλ, αιθνφι θηι. Σνπνζεηήζηε αληρλεπηέο θαπλνχ θαη ρξεζηκνπνηείηε κε εχθιεθηα ξνχρα Σνπνζεηήζηε πξνζηαηεπηηθά θάγθεια κπξνζηά ζηα θαινξηθέξ Σνπνζεηήζηε ζην ζπίηη ειεθηξηθέο εγθαηαζηάζεηο αζθάιεηαο Σνπνζεηήζηε θάγθεια γχξσ απφ ηελ πηζίλα Μάζεηε πξψηεο βνήζεηεο θαη ηερλεηή αλαπλνή Φπιάγεηε θάξκαθα, φπια θαη άιια επηθίλδπλα αληηθείκελα ζε αζθαιή κέξε Βεβαησζείηε φηη ηα παηρλίδηα ησλ παηδηψλ είλαη θαηάιιεια θαη πιεξνχλ πξνδηαγξαθέο αζθαιείαο θαη πγηεηλήο. Kάπληζκα: ηακαηήζηε ην θάπληζκα Δπηθνηλσλήζηε κε ηνλ γηαηξφ ζαο Δκβνιηαζκνί Tetanus booster, Measles, Mumps, Rubella, Hepatitis B, Varicella, Hepatitis- A, Tuberculosis Δάλ έξζεηε ζε επαθή κε αζζελείο πνπ πάζρνπλ ή κε κηθξφβηα φπσο ηνλ Αηκφθηιν ηηο γξίπεο ηχπνπ B, Ζπαηίηηδα A, Ζπαηίηηδα B, Μεληγγίηηδα, Σέηαλν, ή άιιεο κεηαδνηηθέο αζζέλεηεο πξέπεη λα επηθνηλσλήζεηε ακέζσο κε ην γηαηξφ ζαο. Τπάξρνπλ εκβφιηα πνπ κπνξνχλ λα ζαο πξνζηαηεχζνπλ i. Οηθνγελεηαθόο Πξνγξακκαηηζκόο Δπηθνηλσλήζηε κε ηνλ γηαηξφ ζαο ii. Rh Sensitization (Δπαηζζεηνπνίεζε Ρέδνπο) Γπλαίθεο κε Ρέδνπο Αξλεηηθφ (Rh-Negative) κεηά απφ γέλλα, απνβνιή ή έθηξσζε ρξεηάδνληαη επαηζζεηνπνίεζε Ρέδνπο, πξέπεη λα επηθνηλσλήζεηε κε ην γηαηξφ ζαο. 33

34 ΑΠΟ ΥΡΟΝΧΝ Δμεηάζεηο Άιιεο Οδεγίεο Ηαηξηθέο Δμεηάζεηο 1. Όςνο θαη βάξνο 2. Πίεζε αίκαηνο 3. Βεβαησζείηε φηη έρεηε εκβνιηαζηεί γηα φιεο ηηο γλσζηέο αζζέλεηεο πνπ θαηαπνιεκνχληαη κε εκβνιηαζκφ θαη γηα ηελ Ζπαηίηηδα-Α θαη Β 4. Οθζαικνινγηθή Δμέηαζε 5. Γηα άηνκα πάλσ ησλ 40 ρξφλσλ Σεζη θνπψζεσο, ηγκνεηδνζθφπνηζε (Κνινλνζθφπνηζε) Δμεηάζεηο Αίκαηνο Γίαηηα Πεξηνξίζηε ηα ιίπε θαη ηε ρνιεζηεξφιε ζηε δηαηξνθή ζαο Υξεζηκνπνηείηε ηελ δηαηξνθή θαη άζθεζε γηα ηζνδπγηζκφ ησλ ζεξκίδσλ Ζ δηαηξνθή λα ζπκπεξηιακβάλεη θαη θπηηθέο ίλεο Γπλαίθεο πνπ ζθνπεχνπλ λα κείλνπλ έγθπνη λα παίξλνπλ Φπιιηθφ νμχ θαη Πνιπβηηακίλεο πδεηάηε ην φιν ζέκα θαη κε ην γηαηξφ ζαο Δκβνιηαζκνί Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ Γεληθφ Σζεθ απ (Check-up) ίδεξν Φεξηηίλε Σχπνο Αίκαηνο & Ρέδνπο Ληπίδηα Αίκαηνο ηίγκα Μεζνγεηαθήο αλαηκίαο Αληηζψκαηα Ζπαηίηηδαο-Β [Anti-HBs] Δπηπξφζζεηεο αλαιχζεηο γηα γπλαίθεο πνπ ζα κείλνπλ έγθπεο: Σνμφπιαζκα, Υιακχδηα, CMV, Varicella, Mycoplasma, Δξπζξά (Rubella) Αλαιύζεηο γηα θαξθίλν α. Γηα γπλαίθεο πάλσ ησλ 40 ρξφλσλ Δπηθνηλσλήζηε κε ηνλ γηαηξφ ζαο Tetanus booster, Measles, Mumps, Rubella, Hepatitis B, Varicella, Hepatitis-A, Tuberculosis Οηθνγελεηαθόο Πξνγξακκαηηζκόο Δπηθνηλσλήζηε κε ην γηαηξφ ζαο Δάλ έξζεηε ζε επαθή κε αζζελείο πνπ πάζρνπλ ή κε κηθξφβηα φπσο ηνλ Αηκφθηιν ηηο γξίπεο ηχπνπ B, Ζπαηίηηδα A, Ζπαηίηηδα B, Μεληγγίηηδα, Σέηαλν, ή άιιεο κεηαδνηηθέο αζζέλεηεο πξέπεη λα επηθνηλσλήζεηε ακέζσο κε ην γηαηξφ ζαο. Υπάξρνπλ εκβόιηα πνπ κπνξνύλ λα ζαο πξνζηαηεύζνπλ Μαζηνγξαθία θάζε 1-2 ρξφληα. CA-125 (Χνζήθεο) CA-153 (Μαζηφο) Σεζη Παπαληθνιάνπ Αίκα ζηα θφπξαλα Αλάιπζε γηα Οζηενπφξσζε - Dpd Rh Sensitization (Δπαηζζεηνπνίεζε Ρέδνπο) Γπλαίθεο κε Ρέδνπο Αξλεηηθφ (Rh-Negative) κεηά απφ γέλλα απνβνιή ή έθηξσζε ρξεηάδνληαη απεπαηζζεηνπνίεζε Ρέδνπο, πξέπεη λα επηθνηλσλήζεηε κε ην γηαηξφ ζαο. β. Γηα άλδξεο πάλσ ησλ 50 ρξφλσλ PSA (γηα θαξθίλν ηνπ Πξνζηάηε) Αίκα ζηα θφπξαλα ηακαηήζηε ην θάπληζκα Kάπληζκα 34

35 ΠΑΝΧ ΑΠΟ 65 ΥΡΟΝΧΝ Δμεηάζεηο Άιιεο Οδεγίεο Ηαηξηθέο Δμεηάζεηο 1. Όςνο θαη βάξνο 2. Πίεζε αίκαηνο 3. Οθζαικνινγηθή Δμέηαζε 4. Σεζη θνπψζεσο 5. ηγκνεηδνζθφπνηζε (Κνινλνζθφπνηζε) Γίαηηα Πεξηνξίζηε ηα ιίπε θαη ηε ρνιεζηεξφιε ζηε δηαηξνθή ζαο Υξεζηκνπνηείηε ηε δηαηξνθή θαη άζθεζε γηα ηζνδπγηζκφ ησλ ζεξκίδσλ Ζ δηαηξνθή λα ζπκπεξηιακβάλεη θαη θπηηθέο ίλεο πδεηάηε ην φιν ζέκα θαη κε ην γηαηξφ ζαο Δμεηάζεηο Αίκαηνο Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ Γεληθφ Check-up ίδεξν Φεξηηίλε Ληπίδηα Αίκαηνο Αληηζψκαηα Ζπαηίηηδαο-Β [Anti-HBs] Αλαιύζεηο γηα θαξθίλν α. Γπλαίθεο: Απνθπγή Γπζηπρεκάησλ ην απηνθίλεην ρξεζηκνπνηείηε δψλεο αζθάιεηαο Μελ νδεγείηε θάησ απφ ηελ επήξεηα θαξκάθσλ, αιθνφι, θηι. Μελ αζθείζηε κεηά απφ θαγεηφ ή θάησ απφ ηελ επήξεηα θαξκάθσλ, αιθνφι θηι. Σνπνζεηήζηε αληρλεπηέο θαπλνχ θαη ρξεζηκνπνηείηε κε εχθιεθηα ξνχρα Σνπνζεηήζηε πξνζηαηεπηηθά θάγθεια κπξνζηά ζηα θαινξηθέξ Σνπνζεηήζηε ζην ζπίηη ειεθηξηθέο εγθαηαζηάζεηο αζθάιεηαο Σνπνζεηήζηε θάγθεια γχξσ απφ ηελ πηζίλα Μάζεηε πξψηεο βνήζεηεο θαη ηερλεηή αλαπλνή (Learn Cardiopulmonary Resuscitation) Φπιάγεηε θάξκαθα, φπια θαη άιια επηθίλδπλα αληηθείκελα ζε αζθαιή κέξε Μαζηνγξαθία θάζε 1-2 ρξφληα ηγκνεηδνζθφπεζε / Occult blood Σεζη Παπαληθνιάνπ θάζε ρξφλν Αίκα ζηα θφπξαλα CA-125 (Χνζήθεο) CA-153 (Μαζηφο) Οζηενπφξσζε - Dpd Οξκνληθή Θεξαπεία Δπηθνηλσλήζηε κε ηνλ γηαηξφ ζαο Δκβνιηαζκνί Δπηθνηλσλήζηε κε ηνλ γηαηξφ ζαο β. Άλδξεο: Σetanus, Influenza, Pneumonococcal PSA (γηα θαξθίλν ηνπ Πξνζηάηε) Αίκα ζηα θφπξαλα Kάπληζκα ηακαηήζηε ην θάπληζκα Δάλ έξζεηε ζε επαθή κε αζζελείο πνπ πάζρνπλ ή κε κηθξφβηα φπσο ηνλ Αηκφθηιν ηηο γξίπεο ηχπνπ B, Ζπαηίηηδα A, Ζπαηίηηδα B, Μεληγγίηηδα, Σέηαλν, ή άιιεο κεηαδνηηθέο αζζέλεηεο πξέπεη λα επηθνηλσλήζεηε ακέζσο κε ην γηαηξφ ζαο. Τπάξρνπλ εκβφιηα πνπ κπνξνχλ λα ζαο πξνζηαηεχζνπλ 35

36 ΠΡΗΝ ΣΖΝ ΔΓΚΤΜΟΤΝΖ / Pre Pregnancy Recommendations πζηήλνληαη ηα αθόινπζα Δπηπξόζζεηεο πιεξνθνξίεο Πξώηε επίζθεςε ζην γηαηξό ζαο πδεηάηε δηεμνδηθά ηα αθφινπζα Πξνβιήκαηα Γνληκφηεηαο Ηζηνξηθφ Δκβνιηαζκνχ ζαο - Δξπζξά, Ζπαηίηηδα- Β θαη άιια Πίεζε Πξνβιήκαηα κεηαδνηηθψλ αζζελεηψλ, AIDS, Φπκαηίσζε, χθηιε, θαη άιια Απαξαίηεηεο αλαιχζεηο αίκαηνο θαη νχξσλ χλδξνκν Down's [Down's syndrome] Γηαηξνθή Αλαιύζεηο Αίκαηνο & Ούξσλ Γεληθή Αίκαηνο [FBC & ESR} ίδεξν θαη Φεξηηίλε [Iron & Ferritin] ηίγκα Μεζνγεηαθήο Αλαηκίαο [Haemoglobinapathies] Σχπνο Αίκαηνο θαη Ρέδνπο [Blood Group & Rh] Σνμφπιαζκα [Toxoplasmosis] Mycoplasma CMV and EBV Δξπζξά [Rubella] Ζπαηίηηδα-Β [Hepatitis (HbsAg)] Αλαιχζεηο Θπξενεηδνχο [Thyroid Function tests] Γεληθέο Αλαιχζεηο -(Routine blood tests Profile 1) Γεληθή Αλάιπζε Οχξσλ [Urine Routine] Γίαηηα Πεξηνξίζηε ηα ιίπε θαη ηε ρνιεζηεξφιε ζηε δηαηξνθή ζαο Υξεζηκνπνηείηε ηε δηαηξνθή θαη άζθεζε γηα ηζνδπγηζκφ ησλ ζεξκίδσλ Ζ δηαηξνθή λα ζπκπεξηιακβάλεη θαη θπηηθέο ίλεο Γπλαίθεο πνπ ζθνπεχνπλ λα κείλνπλ έγθπνη λα παίξλνπλ Φπιιηθφ νμχ θαη πνιπβηηακίλεο πδεηάηε ην φιν ζέκα θαη κε ην γηαηξφ ζαο Απνθπγή Γπζηπρεκάησλ ην απηνθίλεην ρξεζηκνπνηείηε δψλεο αζθάιεηαο Μελ νδεγείηε θάησ απφ ηελ επήξεηα θαξκάθσλ, αιθνφι, θηι. Μελ αζθείζηε κεηά απφ θαγεηφ ή θάησ απφ ηελ επήξεηα θαξκάθσλ, αιθνφι θηι. Σνπνζεηήζηε αληρλεπηέο θαπλνχ θαη ρξεζηκνπνηείηε κε εχθιεθηα ξνχρα Σνπνζεηήζηε πξνζηαηεπηηθά θάγθεια κπξνζηά ζηα θαινξηθέξ Σνπνζεηήζηε ζην ζπίηη ειεθηξηθέο εγθαηαζηάζεηο αζθάιεηαο Σνπνζεηήζηε θάγθεια γχξσ απφ ηελ πηζίλα Μάζεηε πξψηεο βνήζεηεο θαη ηερλεηή αλαπλνή (Learn Cardiopulmonary Resuscitation) Φπιάγεηε θάξκαθα, φπια θαη άιια επηθίλδπλα αληηθείκελα ζε αζθαιή κέξε Κάπληζκα ηακαηήζηε ην Κάπληζκα Δάλ έξζεηε ζε επαθή κε αζζελείο πνπ πάζρνπλ ή κε κηθξφβηα φπσο ηνλ Αηκφθηιν ηηο γξίπεο ηχπνπ B, Ζπαηίηηδα A, Ζπαηίηηδα B, Μεληγγίηηδα, Σέηαλν, ή άιιεο κεηαδνηηθέο αζζέλεηεο πξέπεη λα επηθνηλσλήζεηε ακέζσο κε ην γηαηξφ ζαο. Τπάξρνπλ εκβφιηα πνπ κπνξνχλ λα ζαο πξνζηαηεχζνπλ 36

37 ΚΑΣΑ ΣΖΝ ΓΗΑΡΚΔΗΑ ΣΖ ΔΓΚΤΜΟΤΝΖ πζηήλνληαη ηα αθόινπζα πζηήλνληαη ηα αθόινπζα Άιιεο Πιεξνθνξίεο Πξώηε Δπίζθεςε ζην Γηαηξό πδεηάηε δηεμνδηθά ηα αθφινπζα Πξνβιήκαηα Γνληκφηεηαο Ηζηνξηθφ Δκβνιηαζκνχ ζαο - Δξπζξά, Ζπαηίηηδα-Β θαη άιια Πίεζε Πξνβιήκαηα κεηαδνηηθψλ αζζελεηψλ, AIDS, Φπκαηίσζε, χθηιε, θαη άιια Απαξαίηεηεο Αλαιχζεηο χλδξνκν Down's [Down's syndrome Γηαηξνθή Αλαιύζεηο αίκαηνο & Ούξσλ Γεληθή Αίκαηνο [FBC & ESR} ίδεξν θαη Φεξηηίλε [Iron & Ferritin] Σχπνο Αίκαηνο θαη Ρέδνπο [Blood Group & Rh] Σνμφπιαζκα [Toxoplasmosis] Mycoplasma CMV and EBV Δξπζξά [Rubella] Ζπαηίηηδα-Β [Hepatitis (HbsAg)] Γεληθέο Αλαιχζεηο -(Routine blood tests Profile 1) Γεληθή Αλάιπζε Οχξσλ [Urine Routine] Δπαλαιεπηηθέο- Δπηζθέςεηο Βάξνο & Όςνο Πίεζε Γεληθή νχξσλ θαη θαιιηέξγεηα ζηηο εβδνκάδεο πδήηα κε ην γηαηξφ ζνπ γηα ην Down's syndrome Δπαλάιεςε ηεζη γηα Ρέδνπο ζηηο εβδνκάδεο Γίαηηα Πεξηνξίζηε ηα ιίπε θαη ηε ρνιεζηεξφιε ζηε δηαηξνθή ζαο Υξεζηκνπνηείηε ηε δηαηξνθή θαη άζθεζε γηα ηζνδπγηζκφ ησλ ζεξκίδσλ Ζ δηαηξνθή λα ζπκπεξηιακβάλεη θαη θπηηθέο ίλεο Να παίξλεηαη Φπιιηθφ νμχ θαη πνιπβηηακίλεο πδεηάηε ην φιν ζέκα θαη κε ην γηαηξφ ζαο Απνθπγή Γπζηπρεκάησλ ην απηνθίλεην ρξεζηκνπνηείηε δψλεο αζθάιεηαο Σνπνζεηήζηε αληρλεπηέο θαπλνχ θαη ρξεζηκνπνηείηε κε εχθιεθηα ξνχρα Μάζεηε πξψηεο βνήζεηεο θαη ηερλεηή αλαπλνή (Learn Cardiopulmonary Resuscitation) Rh Sensitisation (Δπαηζζεηνπνίεζε Ρέδνπο) Γπλαίθεο κε Ρέδνπο Αξλεηηθφ (Rh-Negative) κεηά απφ γέλλα απνβνιή ή έθηξσζε ρξεηάδνληαη απφ απεπαηζζεηνπνίεζε Ρέδνπο, πξέπεη λα επηθνηλσλήζεηε κε ην γηαηξφ ζαο. Κάπληζκα ηακαηήζηε ην Κάπληζκα Δάλ έξζεηε ζε επαθή κε αζζελείο πνπ πάζρνπλ ή κε κηθξφβηα φπσο ηνλ Αηκφθηιν ηηο γξίπεο ηχπνπ B, Ζπαηίηηδα A, Ζπαηίηηδα B, Μεληγγίηηδα, Σέηαλν, ή άιιεο κεηαδνηηθέο αζζέλεηεο πξέπεη λα επηθνηλσλήζεηε ακέζσο κε ην γηαηξφ ζαο. Τπάξρνπλ εκβφιηα πνπ κπνξνχλ λα ζαο πξνζηαηεχζνπλ 37

38 ΠΡΧΣΖ ΦΟΡΑ ΓΟΝΔΗ - NEW PARENT AWARENESS πζηήλνληαη ηα αθόινπζα Άιιεο Πιεξνθνξίεο πδεηάηε ιεπηνκεξψο ηα δηάθνξα πξνβιήκαηα πνπ ζαο απαζρνινχλ κε ηνλ παηδίαηξφ ζαο Αλαιχζεηο αίκαηνο, Σthyroid disorders at birth, Inborn errors of metabolism, Ζπαηίηηδα, Δκβνιηαζκνί θαη άιια. Γίαηηα γηα κεηέξεο Πεξηνξίζηε ηα ιίπε θαη ηε ρνιεζηεξφιε ζηε δηαηξνθή ζαο Υξεζηκνπνηείηε ηε δηαηξνθή θαη άζθεζε γηα ηζνδπγηζκφ ησλ ζεξκίδσλ Ζ δηαηξνθή λα ζπκπεξηιακβάλεη θαη θπηηθέο ίλεο Breastfeeding and iron rich formula and food (infants and toddlers) πδεηάηε ην φιν ζέκα θαη κε ην γηαηξφ ζαο Απνθπγή Γπζηπρεκάησλ ην απηνθίλεην ρξεζηκνπνηείηε δψλεο αζθάιεηαο Μελ νδεγείηε θάησ απφ ηελ επήξεηα θαξκάθσλ, αιθνφι, θηι. Μελ αζθείζηε κεηά απφ θαγεηφ ή θάησ απφ ηελ επήξεηα θαξκάθσλ, αιθνφι θηι. Σνπνζεηήζηε αληρλεπηέο θαπλνχ θαη ρξεζηκνπνηείηε κε εχθιεθηα ξνχρα Σνπνζεηήζηε πξνζηαηεπηηθά θάγθεια κπξνζηά ζηα θαινξηθέξ Σνπνζεηήζηε ζην ζπίηη ειεθηξηθέο εγθαηαζηάζεηο αζθάιεηαο Σνπνζεηήζηε θάγθεια γχξσ απφ ηελ πηζίλα Μάζεηε πξψηεο βνήζεηεο θαη ηερλεηή αλαπλνή (Learn Cardiopulmonary Resuscitation) Φπιάγεηε θάξκαθα, φπια θαη άιια επηθίλδπλα αληηθείκελα ζε αζθαιή κέξε Υξεζηκνπνηείηε θάξκαθα κε εηδηθά πξνζηαηεπηηθά πψκαηα γηα παηδηά Απνθπγή Δγθπκνζύλεο Παίξλεηαη ηελ απαξαίηεηε πξνθχιαμε Κάπληζκα ηακαηήζηε ην Κάπληζκα Rh Sensitisation (Δπαηζζεηνπνίεζε Ρέδνπο) Γπλαίθεο κε Ρέδνπο Αξλεηηθφ (Rh-Negative) κεηά απφ γέλλα, απνβνιή ή έθηξσζε ρξεηάδνληαη απεπαηζζεηνπνίεζε Ρέδνπο, πξέπεη λα επηθνηλσλήζεηε κε ην γηαηξφ ζαο. Δάλ έξζεηε ζε επαθή κε αζζελείο πνπ πάζρνπλ ή κε κηθξφβηα φπσο ηνλ Αηκφθηιν ηηο γξίπεο ηχπνπ B, Ζπαηίηηδα A, Ζπαηίηηδα B, Μεληγγίηηδα, Σέηαλν, ή άιιεο κεηαδνηηθέο αζζέλεηεο πξέπεη λα επηθνηλσλήζεηε ακέζσο κε ην γηαηξφ ζαο. Τπάξρνπλ εκβφιηα πνπ κπνξνχλ λα πξνζηαηεχζνπλ ην παηδί. 38

39 ΠΡΟΛΖΦΖ Ζ Ηαηξηθή έλλνηα ηεο ΠΡΟΛΖΦΖ είλαη ε παξεκπφδηζε, απνζφβεζε, απνηξνπή δπζάξεζησλ εμειίμεσλ εηο βάξνο ηεο πγείαο καο. Ο πξνιεπηηθφο είλαη απηφο πνπ κπνξεί θαη θξνληίδεη λα πξνιάβεη, λα εκπνδίζεη, λα ζπκβεί θάηη ην δπζάξεζην. Με ηα ησξηλά ηαηξηθά δξψκελα θάζε δπλαηή πξνζπάζεηα θαηαβάιιεηε απφ κέξνπο ηνπ ηαηξηθνχ θφζκνπ γηα ηελ πξνζηαζία ηεο πγείαο καο κε ηελ πξνιεπηηθή αληί ηελ ζεξαπεπηηθή αγσγή. Ζ πξφιεςε αλαγλσξίδεηαη γηα ηε ζπλεηζθνξά ηεο, ζην ζχλνιν ηνπ ηνκέα ηεο πξνιεπηηθήο ηαηξηθήο θαη ηεο δεκφζηαο πγείαο. Γεληθά ε πξνιεπηηθή ηαηξηθή είλαη αθηεξσκέλε ζηελ πξαθηηθή θαη ζεσξία ηεο πξφιεςεο πνπ αλακθίβνια απνηειεί ζεβαζηή πεγή πιεξνθνξηψλ ζρεηηθά κε ηελ εθαξκνζκέλε έξεπλα ζε φιεο ηηο πηπρέο ηεο πξφιεςεο, πνπ πεξηιακβάλνληαη ζε πξσηφηππεο έξεπλεο, ζπλαθή ζέκαηα θαη θαηλνηνκίεο, φπσο: 1 Καξθίλνο 2 Καξδηαγγεηαθή λφζνο 3 Αγσγή πγείαο 4 Αηνκηθφο θαη πιεζπζκηαθφο έιεγρνο παξαγφλησλ θηλδχλνπ 5 Γηαηαξαρέο ηνπ αλαπλεπζηηθνχ ζπζηήκαηνο θαη ησλ κνιπζκαηηθψλ αζζελεηψλ 6 Πξνγξακκαηηζκφο γηα ηε δεκφζηα πγεία 7 Καηάρξεζεο νπζηψλ, φπσο Καπλφο θαη άιιεο 8 Αγγεηαθφ εγθεθαιηθφ επεηζφδην θαη ππέξηαζε 9 Αγγεηαθφ εγθεθαιηθφ επεηζφδην θαη ππέξηαζε 10 Άιιεο αζζέλεηεο πνπ νθείινληαη ζηνλ ηξφπν δσήο καο Δπίζεο έρνπλ γίλεη κειέηεο πάλσ ζε εηδηθά ζέκαηα πξφιεςεο, φπσο: 1 Σνπ θαξθίλνπ ηνπ ηξαρήινπ: Tα εκβφιηα HPV, πξνζπκπησκαηηθνχ ειέγρνπ, θαζψο θαη άιιεο επηινγέο 2 Δπηπηψζεηο ζηελ πγεία ησλ ςπρνθνηλσληθψλ ζπλζεθψλ ζην ρψξν εξγαζίαο 3 Ληπίδηα αίκαηνο ζε παηδηά: Tα βέιηηζηα επίπεδα γηα ηελ έγθαηξε πξφιεςε ηεο ζηεθαληαίαο λφζνπ 4 Άζθεζε θαη πγεία 5 Σσλ θαξδηαγγεηαθψλ παζήζεσλ 6 Ζ απνηειεζκαηηθφηεηα θαη ε πξαθηηθή εθπαίδεπζε ησλ αζζελψλ 7 Δπηζηήκεο πξναγσγήο ηεο πγείαο: Ζ ζέζε ηνπο ζηελ πξφιεςε ησλ αζζελεηψλ 8 Παζεηηθφ θάπληζκα 9 Σα ιίπε θαη ίλεο ζηελ θαξθηλνγέλεζε 10 ηεθαληαία αξηεξία, πξφιεςε αζζελεηψλ: Υνιεζηεξφιε, παηδηαηξηθή πξννπηηθή 11 Υεκεηνπξνθχιαμε ηνπ θαξθίλνπ ηνπ Αλζξψπνπ 12 Πξφιεςε θαξδηνινγία 13 Antiestrogen πξφιεςε ηνπ θαξθίλνπ ηνπ καζηνχ Τγεία, Σξνθή θαη Πξόιεςε Αζζελεηώλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ Γηαηξνθή. Εάν μπορείς να θεραπεύζεις ηον αζθενή ζοσ με ηην ορθολογιζηική διαηροθή ηόηε να αθήζεις ηα θάρμακα ζηο Φαρμακοποιό. Ιπποκράηης. ε έλα εξγαζηήξην πνπ δηνξγαλψζεθε ζηηο 5 Οθησβξίνπ 2009 απφ ηελ Οιιαλδία, κε δηάθνξεο άιιεο ρψξεο ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο ζπκθψλεζαλ ζηελ αληηκεηψπηζε ηεο πξφθιεζεο πνπ επηθεληξψλεηαη γχξσ απφ ηελ πγεία, ηα ηξφθηκα θαη ηελ πξφιεςε ησλ αζζελεηψλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηε δηαηξνθή. Ζ πξφηαζε γηα ηελ πγεία, ηα ηξφθηκα θαη ηελ πξφιεςε ησλ αζζελεηψλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηε δηαηξνθή είλαη έλα πιαίζην γηα λα ζπδεηήζνπλ ηα θξάηε κέιε πνπ επηζπκνχλ λα ζπκκεηέρνπλ ζε πεξαηηέξσ επεμεξγαζία απηήο ηεο πξφθιεζεο. Ζ παξνχζα πξφηαζε βαζίδεηαη ζε πξνεγνχκελεο πξνηάζεηο απφ δηάθνξεο ρψξεο θαη πνπ ζρεηίδεηαη κε ηελ πγεία θαη δηαηξνθή, ρξφληεο αζζέλεηεο, nutrigenomics, ηελ πνηφηεηα ησλ ηξνθίκσλ θαη ησλ αληζνηήησλ ζηελ πγεία. 39

40 Θέκα γηα ηελ Πξσηνβνπιία Κνηλνύ Πξνγξακκαηηζκνύ Ζ Γηαηξνθή είλαη έλαο ζεκαληηθφο παξάγνληαο πνπ επεξεάδεη ηελ πγεία ηνπ επξσπατθνχ πιεζπζκνχ θαη γηα ηελ πξφιεςε ρξφλησλ αζζελεηψλ. Έλαο απμαλφκελνο αξηζκφο αηφκσλ πνπ αληηκεησπίδνπλ πξνβιήκαηα πγείαο νθείινληαη ζηνλ ηξφπν δσήο ηνπο, πνπ ζηαδηαθά έρεη αιιάμεη ζην ρξφλν. Δηδηθφηεξα, έρεη απνδεηρηεί φηη ε νξζνινγηζηηθή δηαηξνθή κπνξεί λα ζπκβάιεη δπλακηθά ζηελ πξφιεςε ησλ ρξφλησλ αζζελεηψλ πνπ ζπζζσξεχνληαη κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ. Ζ εθβηνκεραλνπνίεζε, ε αζηηθνπνίεζε, ε παγθνζκηνπνίεζε, νη νηθνλνκηθέο θαη θνηλσληθέο εμειίμεηο έρνπλ νδεγήζεη ζε πνιχ γξήγνξεο αιιαγέο ζηελ δηαηξνθή θαη ηξφπν δσήο ηνπ αλζξψπνπ, κε απνηέιεζκα εθαηνκκχξηα άλζξσπνη λα ππνθέξνπλ απφ θαθή πγεία, πνπ αληηθαηνπηξίδεηαη απφ ηε ζπρλφηεηα ησλ αζζελεηψλ (π.ρ. παρπζαξθία, δηαβήηεο, θαξδηαγγεηαθέο παζήζεηο, εγθεθαιηθά επεηζφδηα, ππέξηαζε, θαη νξηζκέλνη ηχπνη θαξθίλνπ) πνπ πξνθαινχληαη απφ αθαηάιιειε δηαηξνθή, ε θαθή πνηφηεηα ηεο δηαηξνθήο, ε έιιεηςε ζσκαηηθήο δξαζηεξηφηεηαο θαη απφ άιιεο ζπκπεξηθνξέο πνπ γλσξίδνπκε φηη είλαη επηδήκηεο γηα ηελ πγεία. Ζ έμαξζε ρξφλησλ αζζελεηψλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηε δηαηξνθή, φπσο ε παρπζαξθία, ην κεηαβνιηθφ ζχλδξνκν θαη νη αιιεξγίεο είλαη ζήκεξα ζε άλνδν ζε φιεο ζρεδφλ ηηο βηνκεραληθέο ρψξεο θαη έρεη γίλεη έλα ζεκαληηθφ πξφβιεκα γηα ηελ πνιηηηθή αηδέληα πνιιψλ ρσξψλ. Σν πην αλεζπρεηηθφ ζηαηηζηηθφ ζηνηρείν είλαη φηη ε παηδηθή παρπζαξθία έρεη ιάβεη δηαζηάζεηο επηδεκίαο ζηελ Δπξψπε. Δίλαη ζήκεξα ε πην δηαδεδνκέλε αζζέλεηα παηδηθήο ειηθίαο. Οη πεξηζζφηεξνη παρχζαξθνη έθεβνη ζα παξακείλνπλ παρχζαξθνη ζε φιε ηνπο ηε δσή. Δπεηδή ε παρπζαξθία ζρεηίδεηαη κε ηνλ πξφσξν ζάλαην, ηελ ππεξβνιηθή λνζεξφηεηα θαη κε ζνβαξά ςπρνθνηλσληθά πξνβιήκαηα, ε δεκία πνπ πξνθαιεί γηα ηελ επεκεξία ησλ πνιηηψλ είλαη ζνβαξφηαηε. Γηα απηφ ην ιφγσ, κηα ζπληνληζκέλε παξέκβαζε πξνο αληηκεηψπηζε ηνπ πξνβιήκαηνο είλαη αλαγθαία θαη δηθαηνινγεκέλε. 40

41 ΓΗΝΔ ΠΡΟΣΑΣΖ ΣΖ ΚΑΡΓΗΑ ΟΤ Γίλε πξνζηάηεο ηεο θαξδηάο ζνπ εθαξκόδνληαο ηνπο βαζηθνύο θαλόλεο ηεο ΠΡΟΛΖΦΖ: 1. Αιιαγή ηξφπνπ δσήο (δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο) απαιιαγκέλε απφ φινπο ηνπο παξάγνληεο πςεινχ θηλδχλνπ πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ, φπσο, - Πεξηνξίζηε ηα αλζπγηεηλά ιίπε θαη ηελ Υνιεζηεξφιε, απνθεχγεηαη ηα θνξεζκέλα θαη ηα ηξαλο ιηπαξά. - Δπηιέμηε πεγέο πξσηετλψλ ρακειήο πεξηεθηηθφηεηαο ζε ιηπαξά. - Σξψηε πεξηζζφηεξα ιαραληθά θαη θξνχηα. - Δπηιέμηε (νιφθιεξνπο θφθθνπο) δεκεηξηαθά νιηθήο αιέζεσο πνπ είλαη θαιέο πεγέο θπηηθψλ ηλψλ θαη άιισλ ζξεπηηθψλ νπζηψλ πνπ παίδνπλ ζεκαληηθφ ξφιν ζηελ ξχζκηζε ηεο αξηεξηαθήο πίεζεο θαη γεληθά ζηελ πγεία ηεο θαξδηάο. - Δπηιέμηε ηα ςάξηα πινχζηα ζε Χκέγα -3 ιηπαξά (θαιφ γηα ηελ θαξδηά). - Δπηιέμηε Κφθθηλν θξαζί & ηη ξεζβεξαηξφιε (θαιφ γηα ηελ θαξδηά). 2. Παξάγνληεο πςεινχ θηλδχλνπ: - Ζ ππέξηαζε - Σν θάπληζκα - HDL-Υνιεζηεξφιε <35 mg/dl - Γηαβήηεο - Οηθνγελεηαθφ ηζηνξηθφ ζηεθαληαίαο πάζεζεο ή αηθλίδηνπ ζαλάηνπ ζε ειηθία θάησ ησλ 55 ρξφλσλ - Σν ππεξβνιηθφ βάξνο - Ηζηνξηθφ αγγεηνεγθεθαιηθνχ επεηζνδίνπ ή πεξηθεξεηαθή απνθξαθηηθή αξηεξηνπάζεηα - Ζ ειηθία, -- ηνπο άλδξεο 45 ρξφλσλ θαη άλσ, θαη --ηηο γπλαίθεο 55 ρξφλσλ θαη άλσ. 3. Γηαηήξεζε θαλνληθνχ βάξνπο 4. Άζθεζε 5. Ηαηξηθή εμέηαζε 41

42 6. Πξνιεπηηθέο αλαιχζεηο 7. σζηή ελεκέξσζε πάλσ ζε ζέκαηα πγείαο. 8. Υνιεζηεξφιε 9. LDL-Υνιεζηεξφιε 10. Σα Σξηγιπθεξίδηα δελ έρνπλ απνδεηρζεί σο αλεμάξηεηνο παξάγνληαο πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ. ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ ΣΧΝ ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΧΝ ΣΧΝ ΑΝΑΛΤΔΧΝ Α Α. ΥΟΛΖΣΔΡΟΛΖ (ΟΛΗΚΖ) Δλήιηθεο: Δπηζπκεηά επίπεδα <200mg/dl Οξηαθά mg/dl Φειά >240mg/dl Άηνκα κε πξφβιεκα θαξδηάο <150mg/dl Παηδηά: Δπηζπκεηά επίπεδα <170mg/dl Οξηαθά mg/dl Φειά >200mg/dl Β. ΣΡΗΓΛΤΚΔΡΗΓΗΑ Δπηζπκεηά Δπίπεδα 0-200mg/dl. Σα ηξηγιπθεξίδηα δελ έρνπλ απνδεηρζεί σο αλεμάξηεηνο παξάγνληαο πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ. Γ. HDL ΥΟΛΖΣΔΡΟΛΖ [ΚΑΛΖ ΥΟΛΖΣΔΡΟΛΖ] Δπηζπκεηά επίπεδα >45mg/dl / βιέπεηε θαη θπζηνινγηθέο ηηκέο απνηειεζκάησλ ησλ αλαιχζεψλ ζαο. Παηδηά: Ζιηθία 2-14 εηψλ / Αγφξηα 38-76mg/dl / Κνξίηζηα 37-75mg/dl Ζιηθία εηψλ / Αγφξηα 31-65mg/dl / Κνξίηζηα 36-76mg/dl Βιέπεηε θαη θπζηνινγηθέο ηηκέο απνηειεζκάησλ ησλ αλαιχζεψλ ζαο. Γ. LDL ΥΟΛΖΣΔΡΟΛΖ [Ζ ΚΤΡΗΟΣΔΡΖ ΑΗΣΗΑ ΣΖ ΑΘΖΡΟΚΛΖΡΧΖ] Αμηνιφγεζε απνηειεζκάησλ ηεο LDL-Υνιεζηεξφιεο ζε ζρέζε κε ηνπο ππφινηπνπο παξάγνληεο πςεινχ θηλδχλνπ πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ Παξάγνληεο πςεινχ θηλδχλνπ πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ (CHDRF*) Ζ ππέξηαζε. Tν θάπληζκα. Σν θχιν ή ην γέλνο --- ηνπο άλδξεο ε ειηθία 45 ρξφλσλ θαη άλσ. --- ηηο γπλαίθεο ε ειηθία 55 ρξφλσλ θαη άλσ. HDL-Υνιεζηεξφιε <40 mg/dl Γηαβήηεο Οηθνγελεηαθφ ηζηνξηθφ ζηεθαληαίαο πάζεζεο ή αηθλίδηνπ ζαλάηνπ ζε ειηθία θάησ ησλ 55 ρξφλσλ. Σν ππεξβνιηθφ βάξνο. Ηζηνξηθφ αγγεηνεγθεθαιηθνχ επεηζνδίνπ ή πεξηθεξεηαθή απνθξαθηηθή αξηεξηνπάζεηα. 42

43 Αξηζκφο παξαγφλησλ πςεινχ θηλδχλνπ (CHDRF)* πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ ζε ζρέζε κε ηα επίπεδα ηεο θαθήο Υνιεζηεξφιεο (LDL) Αξηζκνί παξαγόλησλ θηλδύλνπ -(CHDRF)* Δπηζπκεηά απνηειέζκαηα LDL-Υνιεζηεξόιεο < 2 CHDRF 160 mg/dl. 2 CHDRF 130 mg/dl. Αζζελείο κε θαξδηνπάζεηα (CHD) < 100 mg/dl. < ιηγόηεξν // ίζν ή πεξηζζόηεξν // ίζν ή ιηγόηεξν * CHDRF = παξάγνληεο θηλδχλνπ πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ. Δ. ΝΔΟΗ ΓΔΗΚΣΔ ΠΡΟΛΖΦΖ ΚΑΡΓΗΟΠΑΘΔΗΧΝ πσο μέξεηε κέρξη ηψξα είρακε ζαλ Γείθηεο Πηζαλφηεηαο Καξδηνπαζεηψλ ηα Ληπίδηα αίκαηνο, δειαδή ηε Υνιεζηεξφιε (Οιηθή, Καιή θαη Καθή), Σξηγιπθεξίδηα θαη ηηο Ληπνπξσηεΐλεο. Σειεπηαίσο λέα επηζηεκνληθά επξήκαηα έρνπλ πξνζζέζεη αθφκε δπν βαζηθνχο δείθηεο γηα Πξφιεςε Καξδηνπαζεηψλ γηα ηνπο νπνίνπο νη επηζηήκνλεο ηζρπξίδνληαη φηη έρνπλ θαιχηεξε δηαγλσζηηθή αμία απφ απηνχο ησλ Ληπηδίσλ, ρσξίο βεβαίσο λα παξαγλσξίδεηαη θαη ε αμία ησλ Ληπηδίσλ ζην ζέκα ηεο Πξφιεςεο ησλ Καξδηνπαζεηψλ. Οη λένη δείθηεο είλαη:- - Οκνθπζηεΐλε Homocysteine Δίλαη έλα ακηλνμέν ην νπνίν φηαλ ππάξρεη ζε πςειά πνζνζηά ζην αίκα, ηφηε απμάλνληαη νη πηζαλφηεηεο, γηα Καξδηνπάζεηα, Θξφκβσζε, Δγθεθαιηθή εκβνιή, (Δγθεθαιηθφ επεηζφδην). - hs-crp -high sensitivity C-reactive protein Δίλαη κηα πξσηεΐλε ζην αίκα ε νπνία ζρεηίδεηαη κε θάπνηνπ είδνπο θιεγκνλή. Σειεπηαίεο επηζηεκνληθέο κειέηεο έρνπλ απνδείμεη φηη πςειά πνζνζηά ηηο hs-crp ζην αίκα, απμάλνπλ θαηά πνιχ ηηο πηζαλφηεηεο θαξδηαθνχ επεηζνδίνπ. Πξσηνγελή Πξφιεςε θαηά θχξην ιφγν ελλννχκε ηελ, ΚΑΡΓΗΟΠΑΘΔΗΔ ΠΡΧΣΟΓΔΝΖ ΠΡΟΛΖΦΖ Απφθηεζε ησλ θαηάιιεισλ γλψζεσλ (κφξθσζεο) ψζηε λα κπνξέζνπκε λα θαηαλνήζνπκε ηνπο δείθηεο πςεινχ θηλδχλνπ θαη αιιαγέο πνπ πξέπεη λα γίλνπλ ζην ηξφπν δσήο καο ψζηε λα κεηψζνπκε ή θαη λα εμνπδεηεξψζνπκε ηηο πηζαλφηεηεο θαξδηνπάζεηαο, Αλαγλψξηζε θαη απαιιαγή απφ ηνπο δείθηεο πςεινχ θηλδχλνπ φζν γίλεηε πην λσξίο ζηε δσή καο ψζηε λα απνθχγνπκε ηελ απαξρή αιινηψζεσλ ζηε θαξδηά πνπ ζα επηθέξνπλ ζε θάπνην ζηάδην ην έκθξαγκα θαη πηζαλφηαηα ην ζάλαην. πσο είλαη γλσζηφ εθηφο απφ ηνπο πξνιεπηηθνχο δείθηεο πνπ κπνξεί λα γίλνπλ κε αλαιχζεηο, απαξαίηεην είλαη θαη ε αιιαγή ηξφπνπ δσήο κε επαθφινπζν ηελ ζεηηθή πξνζθνξά ζηελ πξφιεςε θαη ζεξαπεία ησλ θαξδηνπαζεηψλ. Ο ιφγνη πνπ επηβάινπλ ηελ αιιαγή ηξφπνπ δσήο ζαλ πξνιεπηηθφ κέζν είλαη ην γεγνλφο φηη ηα άηνκα πνπ αλήθνπλ ζηε θαηεγφξηα πςεινχ θηλδχλνπ θαξδηαθνχ επεηζνδίνπ θαη ηα νπνία θαηά θαλφλα δελ ην μέξνπλ, ζηελ πιεηνλφηεηα ηνπο έρνπλ μαθληθφ ζάλαην, ρσξίο θακηά απνιχησο πξνεηδνπνίεζε θαη γη απηφ ην ιφγν ε κφλε επηβεβιεκέλε δηέμνδνο είλαη ε πξφιεςε. Παξφιν πνπ δελ γλσξίδνπκε φινπο ηνπο ιφγνπο θαη δείθηεο πνπ πξνθαινχλ ηηο θαξδηνπάζεηεο, κεηά απφ αξθεηέο έξεπλεο θαη κειέηεο πνπ έρνπλ γίλεη θαη ζπλερίδνπλ κέρξη ζήκεξα, νη επηζηήκνλεο έρνπλ αλαγλσξίζεη αξθεηνχο δείθηεο πνπ απμάλνπλ ηηο πηζαλφηεηεο θαξδηνπαζεηψλ φπσο, 1. Σν Κάπληζκα 2. Τςειά Ληπίδηα αίκαηνο 3. Τςειή Πίεζε 4. Πάρνο (Τπέξβαξνο) 5. Γηαβήηεο 6. Έιιεηςε Άζθεζεο 43

44 ηηο ΖΠΑ έλα κεγάιν κέξνο ηνπ πιεζπζκνχ έρεη κεηψζεη ηηο πηζαλφηεηεο θαξδηνπάζεηαο κε ην λα πηνζεηήζνπλ έλα πην πγηεηλφ ηξφπν δσήο, δειαδή λα εθαξκφζνπλ ηα ζσζηά πξνιεπηηθά κέηξα κέζν ησλ νπνίσλ κπνξνχκε λα δηαθνξνπνηήζνπκε, λα ζεξαπεχζνπκε θαη λα ειέγρνπκε ηνπο δείθηεο θηλδχλνπ. Ε. ΖΜΑΝΣΗΚΔ ΟΓΖΓΗΔ ΓΗΑ ΣΖΝ ΠΡΟΛΖΦΖ ΚΑΡΓΗΟΠΑΘΔΗΧΝ Σν Κάπληζκα: Απαξαίηεην λα ζηακαηήζεηε ην θάπληζκα ηφζν εζείο φζν θαη ηα ππφινηπα κέιε ηεο νηθνγέλεηαο ζαο πνπ θαπλίδνπλ. Πιεξνθνξεζείηε ζσζηά γηα ηηο επηπηψζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο. Εεηάηε βνήζεηα απφ νξγαλσκέλα ζχλνια ελάληηα ζην θάπληζκα Έιεγρνο ηεο Πίεζεο: Ζ ηδαληθή πίεζε πξέπεη λα θπκαίλεηε ιηγφηεξν ησλ νξίσλ 140/90 mm Hg θαη ιηγφηεξν απφ 130/85 mm Hg ζε άηνκα κε δηαβήηε, θαξδηνπάζεηα ή λεθξηθή αλεπάξθεηα. Παίξλεηε (ειέγρεηε) ηελ πίεζε ζαο ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα. Αιιάμεηε ην ηξφπν δσήο ζαο ψζηε λα δηαηεξείηε ην θαλνληθφ ζαο βάξνο, λα αζθείζηε ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα, ειαηηψζηε ηελ θαηαλάισζε αιθνφι θαη αιαηηνχ. Έιεγρνο Ληπηδίσλ: Σα επηζήκαηα επίπεδα ησλ ιηπηδίσλ είλαη ηα αθφινπζα: - Οιηθή Υνιεζηεξφιε, <200 mg/dl, θαη ιηγφηεξν απφ 190 mg/dl ζε άηνκα πνχ ήδε πάζρνπλ απφ θαξδηνπάζεηα. - Καθή Υνιεζηεξφιε (LDL cholesterol), <130 mg/dl, θαη ιηγφηεξν ησλ 100 mg/dl ζε άηνκα πνπ ήδε πάζρνπλ απφ θαξδηνπάζεηα. - Καιή Υνιεζηεξφιε (HDL cholesterol), >40 mg/dl, Γείθηεο Δπηθηλδπλφηεηαο: - Ζιηθία (άλδξεο 45 ρξφλσλ θαη άλσ. Γπλαίθεο 55 ρξφλσλ θαη άλσ, ε κεηά ηελ εκκελφπαπζε) - Τςειή πίεζε (πίεζε πςειφηεξε ηνπ 140/90 mm Hg) - Γηαβήηεο - Κάπληζκα - Καιή Υνιεζηεξφιε (HDL cholesterol), κηθξφηεξε απφ 40 mg/dl. - Οηθνγελεηαθφ ηζηνξηθφ εκθξάγκαηνο ζε πξψηνπ βαζκνχ ζπγγελείο (ζε άλδξεο θάησ ησλ 55 ρξφλσλ θαη ζε γπλαίθεο θάησ ησλ 65 ρξφλσλ) Δάλ ε Καιή Υνιεζηεξφιε είλαη 60 mg/dl ή πην πάλσ, ηφηε αθαηξνχκε έλα δείθηε επηθηλδπλφηεηαο απφ ηνπο ζεηηθνχο δείθηεο, Δλεκεξσζείηε φηη έρεηε ηε ζσζηή δηαηξνθή Δίλαη απαξαίηεην λα μέξεηε ηα επίπεδα ησλ ιηπηδίσλ ζην αίκα, δειαδή ηελ ρνιεζηεξφιε (νιηθή, θαιή, θαθή) θαη ηα ηξηγιπθεξίδηα Βεβαησζείηε φηη αζθήζηε ζσζηά θαη επαξθψο. Άζθεζε: Πξέπεη λα αζθήζηε ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα, 3 4 θνξέο ηελ εβδνκάδα πεξίπνπ ιεπηά θάζε θνξά. Βάξνο: Δπηδίσμε καο πξέπεη λα είλαη ε δηαηήξεζε θαλνληθνχ βάξνπο Σεκαληηθή Σεκείσζε: Πεξεηαίξσ πιεξνθνξίεο ζα βξείηε ζηελ ηζηνζειίδα ηνπ Υεκείνπ καο ζην Μεξηθά παξαδείγκαηα:- - Αιιεξγία - Γηάγλσζε θαη Θεξαπεία - Διεχζεξέο Ρίδεο - Γηαηξνθή & Τγεία - Τγηεηλή Γηαηξνθή - Γνληδηαθή Γηαηξνθή Cellf DNA test - θαη πνιιά άιια. 44

45 Σξώηε πγηεηλά γηα λα βνεζήζεηε ζηελ απνηξνπή θαξδηαθώλ παζήζεσλ Μπνξείηε λα κεηψζεηε ηηο πηζαλφηεηεο κηαο θαξδηαθήο λφζνπ κε ηελ θαηαλάισζε πγηεηλψλ ηξνθψλ. Γηα κηα πγηή θαξδηά, λα ηξψηε: Ληγφηεξν ιίπνο Ληγφηεξν Νάηξην (άιαο) Ληγφηεξεο ζεξκίδεο Πεξηζζφηεξεο Ίλεο (Fibers) Σξώηε ιηγόηεξν ιίπνο Μεξηθά απφ ηα ιίπε πνπ θαηαλαιψλνπκε είλαη βιαβεξά θαη έρνπλ κεγαιχηεξεο πηζαλφηεηεο λα πξνθαιέζνπλ θαξδηαθέο παζήζεηο. Απηά ηα ιίπε βξίζθνληαη ζπλήζσο ζε ηξφθηκα πνπ πξνέξρνληαη απφ δψα, φπσο ην θξέαο, ην γάια, ην ηπξί θαη ην βνχηπξν. Δπίζεο βξίζθνληαη ζε ηξφθηκα, φπσο ηα έιαηα palm θαη θαξχδαο. Σξψηε ιηγφηεξν απφ απηά ηα ηξφθηκα. Σξώηε ιηγόηεξν λάηξην Σξψγνληαο ιηγφηεξν λάηξην κπνξεί λα βνεζήζεη κεξηθά άηνκα ζηε δηαηήξεζε ρακειφηεξεο αξηεξηαθήο πίεζεο. Απηφ κπνξεί λα βνεζήζεη ζηε κείσζε ηνπ θηλδχλνπ θαξδηαθψλ παζήζεσλ. Σν λάηξην είλαη θάηη πνπ ρξεηαδφκαζηε ζηελ δίαηηά καο, αιιά νη πεξηζζφηεξνη απφ εκάο θάλνπκε θαηάρξεζε ζηε θαηαλάισζε ηνπ. Μεγάιν κέξνο ηνπ λαηξίνπ πνπ θαηαλαιψλνπκε πξνέξρεηαη απφ ην αιάηη πνπ πξνζζέηνπκε ζην θαγεηφ καο. Έηζη πξνζνρή ζηε ρξήζε ηνπ αιαηηνχ ζην θαγεηφ ζαο. Σξώηε ιηγόηεξεο ζεξκίδεο ηαλ ηξψκε πεξηζζφηεξεο ζεξκίδεο απφ φηη ρξεηαδφκαζηε, έρνπκε αχμεζε ηνπ βάξνπο καο. Ζ παρπζαξθία κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαξδηαθέο παζήζεηο. ηαλ ηξψκε ιηγφηεξεο ζεξκίδεο απφ φηη ρξεηαδφκαζηε, ράλνπκε βάξνο. Σξώηε πεξηζζόηεξεο Ίλεο Ζ ζπζηεκαηηθή θαηαλάισζε Ηλψλ ζηε δηαηξνθή καο, φπσο θξνχηα, ιαραληθά θαη ζηηεξά κπνξεί λα βνεζήζεη ζηε κείσζε ησλ πηζαλνηήησλ θαξδηαγγεηαθψλ παζήζεσλ. Γηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο (ζπκβνπιέο) γηα κηα πγηή θαξδηά - Ζ δηαηξνθή ζαο πάληνηε λα πεξηέρεη ιηγφηεξα ιίπε, θπξίσο δσηθά θαη ιάδηα palm θαη θαξχδαο. Απηά ηα ηξφθηκα πεξηέρνπλ θνξεζκέλα ιίπε θαη ρνιεζηεξφιε πνπ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαξδηαθέο παζήζεηο. - Γηάιεμε θαγεηά πνπ πεξηέρνπλ κέηξηεο πνζφηεηεο, ζε αιάηη θαη λάηξην. - Βειηηψζηε ή Γηαηεξήζηε ην βάξνο ζαο ζηα θαλνληθά επίπεδα. - Να ηξψηε άθζνλα δεκεηξηαθά, θξνχηα θαη ιαραληθά. - Δπηιέμηε ην γάια ζαο κε 1% ιηπαξά ή λα είλαη απνβνπηπξσκέλν (άπαρν) γάια. 45

46 - Διαηηψζηε ή θαιχηεξα απνθεχγεηε ηειείσο ηα ηεγαλεηά. Αληηθαηαζηήζηε κε ςεηά, καγεηξεπηά, βξαζηά. - Μαγεηξεχεηε κε έιαηα ηα νπνία είλαη ρακειά ζε ιηπαξά θαη θνξεζκέλα ιίπε, φπσο ην ειαηφιαδν, θαιακπνθέιαην, θαξδακέιαην, ειηέιαην, ζνγηέιαην, βακβαθέιαην, θηζηηθέιαην θαη ζνπζακέιαην. Μείλεηε καθξηά απφ ιάδηα πνπ είλαη πςειά ζε ιίπνο θαη θνξεζκέλν ιίπνο. - Καπληζηά, παζηά θαη θνλζεξβνπνηεκέλα θξέαηα, πνπιεξηθά θαη ςάξηα είλαη πινχζηα ζε αιάηη. Φάηε αλάιαηα λσπά ή θαηεςπγκέλα θξέαηα, πνπιεξηθά θαη ςάξηα. - Αθαηξέζηε φζν είλαη δπλαηφ ην ιίπνο απφ ην θξέαο πνπ ζα θάηε. - Αληηθαηαζηήζηε ηη μηλή θξέκα θαη καγηνλέδα πινχζηα ζε ιηπαξά, κε απιφ γηανχξηη ρακειήο πεξηεθηηθφηεηαο ζε ιηπαξά ή κε ηπξί cottage, επίζεο ρακειήο πεξηεθηηθφηεηαο ζε ιηπαξά. - Αληηθαηαζηήζηε ηα ζθιεξά θαη επεμεξγαζκέλα ηπξηά κε ηπξηά ρακειά ζε ιηπαξά θαη λάηξην (αιάηη). - Υξεζηκνπνηήζηε βφηαλα ζαλ θαξπθεχκαηα γηα ηα ιαραληθά θαη ηηο παηάηεο αληί γηα αιάηη θαη βνχηπξν. - Αληηθαηαζηήζηε ηα αιαηηζκέλα θξάθεξο κε αλάιαηα ή ρακειήο πεξηεθηηθφηεηαο ζε λάηξην θξάθεξο ζηηαξηνχ. - Αληηθαηαζηήζηε ηηο θνλζεξβνπνηεκέλεο ζνχπεο θαη ηα μεξά κείγκαηα ζνχπαο πνπ έρνπλ πςειή πεξηεθηηθφηεηα ζε αιάηη γηα λάηξην. - Αληηθαηαζηήζηε ην ιεπθφ ςσκί, ην άζπξν ξχδη, ηα δεκεηξηαθά πνπ θαηαζθεπάδνληαη κε ιεπθφ αιεχξη, κε πξντφληα πνπ παξάγνληαη κε αιεχξη νιηθήο αιέζεσο, ην ςσκί θαη ηα δεκεηξηαθά. Δπίζεο ρξεζηκνπνηείηε ην καθξφζπεξκν ξχδη (long-grain rice). - Αληηθαηαζηήζηε ηα ζλαθ πνπ είλαη πινχζηα ζε αιάηη θαη ιηπαξά κε άιια πνπ είλαη ρακειά ζε ιηπαξά θαη αιάηη. Σεκαρηζκέλα ιαραληθά θαη θξνχηα είλαη έλα γξήγνξν θαη πγηεηλφ ζλαθ. Πάληνηε Γηαβάζηε ηελ εηηθέηα ησλ ηξνθίκσλ Ζ ζήκαλζε ησλ ηξνθίκσλ κπνξεί λα ζαο βνεζήζεη λα ηξψηε ιηγφηεξν ιίπνο θαη λάηξην, ιηγφηεξεο ζεξκίδεο θαη πεξηζζφηεξεο θπηηθέο ίλεο. Φάμηε γηα νξηζκέλεο ιέμεηο ζηηο εηηθέηεο ησλ ηξνθίκσλ. Οη ιέμεηο απηέο κπνξεί λα ζαο βνεζήζνπλ ζηνλ εληνπηζκφ ηξνθίκσλ πνπ κπνξεί λα βνεζήζνπλ ζηε κείσζε ησλ πηζαλνηήησλ εμέιημεο θαξδηαθψλ παζήζεσλ. Οη ιέμεηο πνπ ςάρλνπκε είλαη: - Υσξίο ιηπαξά, θνξεζκέλα ιηπαξά - Υακειήο πεξηεθηηθφηεηαο ζε ιηπαξά - Υακειά θνξεζκέλα ιηπαξά - Μεησκέλε ή ιηγφηεξε πεξηεθηηθφηεηα ιίπνπο - Μεησκέλε ή ιηγφηεξε πεξηεθηηθφηεηα θνξεζκέλνπ ιίπνπο - Υνιεζηεξφιε-free - Υακειή ρνιεζηεξφιε - Μεησκέλε ή ιηγφηεξε πεξηεθηηθφηεηα ρνιεζηεξφιεο - Άπαρν - Lean - Extra - άπαρν - Τγηήο - Διεχζεξν λαηξίνπ - Υακειήο πεξηεθηηθφηεηαο ζε λάηξην - Διαθξχ (light) ζε λάηξην - Διαθξψο αιαηηζκέλα 46

47 - Τθάικπξν - Αλάιαην - Υσξίο ζεξκίδεο - Με ιίγεο ζεξκίδεο - Μεησκέλεο ή ιηγφηεξεο ζεξκίδεο - Πινχζηα ζε θπηηθέο ίλεο - Πεξηζζφηεξεο ή επηπξφζζεηεο Ίλεο Γηαβάζηε ηελ εηηθέηα ησλ ηξνθίκσλ Κνηηάμηε ηα πιάγηα ή πίζσ κέξνο ηνπ παθέηνπ. Δδψ, ζα βξείηε Γηαηξνθηθά Γεδνκέλα. Γψζηε ηδηαίηεξε πξνζνρή ζε απηέο ηηο ιέμεηο: - Οιηθφ ιίπνο - Κνξεζκέλα ιηπαξά - Υνιεζηεξίλε - Νάηξην Κνηηάμηε ηα πνζνζηά ( % ) εκεξήζηαο αμίαο πνπ αλαγξάθεηαη δίπια ζε θάζε φξν. Αλ είλαη 5% ή ιηγφηεξν γηα ηα ιηπαξά, θνξεζκέλα ιηπαξά, ρνιεζηεξφιε θαη λάηξην, ην ηξφθηκν έρεη ρακειή πεξηεθηηθφηεηα ζε απηέο ηηο νπζίεο. Απηφ είλαη θαιφ. Απηφ ζεκαίλεη φηη ην θαγεηφ ηαηξηάδεη κε κηα δίαηηα πνπ είλαη πγηή γηα ηελ θαξδηά θαη κπνξεί λα βνεζήζεη ζηε κείσζε ησλ πηζαλνηήησλ εκθάληζεο θαξδηαθψλ παζήζεσλ. 47

48 Δλεκεξώλνκαη σζηά Εσ Τγηεηλά θαη Καιά Οη ησξηλέο ηαηξηθέο αλάγθεο φπσο φινη γλσξίδεηε, είηε απηέο είλαη γηα πξφιεςε, γηα δηάγλσζε ή γηα ζεξαπεία έρνπλ γίλεη κηα απαξαίηεηε πξνυπφζεζε γηα φινπο καο θαη ζε φια ηα ζηάδηα ηεο δσήο καο. Δίλαη αλακθηζβήηεην πηα γεγνλφο φηη ην θιηληθφ εξγαζηήξην παξέρεη ππεξεζίεο θαη απνηειέζκαηα αλαιχζεσλ πνπ απνηεινχλ ην θπξηφηεξν κέζν βνήζεηαο ηνπ γηαηξνχ θαη ηνπ αζζελή ηφζν ζηε πξφιεςε θαη δηάγλσζε φζν θαη ζηελ παξαθνινχζεζε ηεο εμέιημεο ηεο αζζέλεηαο θαη ζεξαπείαο. ε φιεο ηηο αλαπηπγκέλεο ρψξεο κηα λέα πεξίνδνο έρεη αξρίζεη ζε ζέκαηα πξνζηαζίαο ηεο πγείαο κε απψηεξν ζθνπφ ηελ Πξφιεςε ησλ Αζζελεηψλ. Πηζηεχεηε φηη κε ηε ζσζηή ελεκέξσζε, ηηο απαξαίηεηεο αλαιχζεηο θαη ηαηξηθέο εμεηάζεηο, παξέρνληαη φια ηα ζηνηρεία πνπ ρξεηάδεηαη θαη πξέπεη λα μέξεη θάπνηνο γηα ηελ πξνθχιαμε ηεο πγείαο ηνπ. Οη βαζηθέο αξρέο ηηο πξνιεπηηθήο πγηεηλήο θξνληίδαο είλαη, - Τγηεηλή Γηαηξνθή - Άζθεζε θαη Γηαηήξεζε θαλνληθνχ βάξνπο - Πξνιεπηηθέο αλαιχζεηο - Ηαηξηθή εμέηαζε θαη αλαιχζεηο ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα αλάινγα κε ηελ θάζε πεξίπησζε - σζηή ελεκέξσζε ζε ζέκαηα πγείαο - Αιιαγή ηξφπνπ δσήο απαιιαγκέλε απφ φινπο ηνπο παξάγνληεο πςεινχ θηλδχλνπ πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ φπσο, ην Κάπληζκα, θαηάρξεζεο Οηλνπλεχκαηνο, Γηαβήηεο, ςειή Υνιεζηεξφιε, θαη άιια. 48

49 Διπίδνπκε φηη κε ηελ ελεκέξσζε απηή, φινη ζαο ζα πξσηνπνξήζεηε αλαγλσξίδνληαο ηελ σθειηκφηεηα θαη ρξεζηκφηεηα ηεο πξσηνβνπιίαο καο, γηα ηε κνξθνπνίεζε κηαο θαιχηεξεο πγεηνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο ζπλείδεζεο, εθαξκφδνληαο φια ηα πξνιεπηηθά κέηξα πνπ πξναλαθέξνληαη. Πξνιεπηηθόο Έιεγρνο κε Δηδηθέο Οκάδεο Αλαιύζεσλ Με βάζε έγθπξεο επηζηεκνληθέο κειέηεο απφ δηεζλή θέληξα πνπ εηδηθεχνληαη ζηε πξνιεπηηθή πγηεηλή θξνληίδα έρνπκε εηνηκάζεη γηα ζαο νξηζκέλεο ζεηξέο πξνιεπηηθψλ αλαιχζεσλ κε ζέκα ηελ ΠΡΟΣΑΗΑ ΣΖ ΚΑΡΓΗΑ πνπ πηζηεχνπκε φηη ηα απνηειέζκαηα απηψλ ησλ αλαιχζεσλ ζα βνεζήζνπλ ζην λα κάζεηε πψο ιεηηνπξγεί ν νξγαληζκφο ζαο θαη ηη πξνιεπηηθά κέηξα πξέπεη λα παίξλεηε νχησο ψζηε λα γίλεη απφ κέξνπο ζαο κηα ζπλεηδεηή αιιαγή ηξφπνπ δσήο κε απνηέιεζκα ηε δηαξθή εμαζθάιηζε ηεο πγείαο ζαο. Δπηπξφζζεηα δελ πξέπεη λα μερλνχκε φηη, ε πξνιεπηηθή θξνληίδα ηεο πγείαο καο πξνζθέξεη θαη ηεξάζηηα νηθνλνκηθά νθέιε φηαλ αλαινγηζηεί θαλείο πφζν κεγάιν είλαη ζήκεξα ην θφζηνο ηεο ηαηξνθαξκαθεπηηθήο πεξίζαιςεο. Οκάδα-Α / Panel-A [Cardiac Risk Evaluation Markers] 1. Glucose 2. Cholesterol (total) 3. Cholesterol-HDL 4. Cholesterol-LDL 5. Triglycerides 6. Homocystein 7. hs-crp Οκάδα-Β / Panel-B [Cardiac Risk Evaluation Markers during anti Cholesterol (Lipoid) Therapy] 1. Glucose 2. Cholesterol (total) 3. Cholesterol-HDL 4. Cholesterol-LDL 5. Triglycerides 6. Homocystein 7. hs-crp 8. CPK 9. SGPT 10. SGOT 11. LDH 12. γ-gt ΔΡΜΖΝΔΗΑ ΚΑΗ ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ ΣΧΝ ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΧΝ ΓΔΓΟΜΔΝΧΝ Γίλε πξνζηάηεο ηεο θαξδηάο ζνπ εθαξκφδνληαο ηνπο βαζηθνχο θαλφλεο ηεο ΠΡΟΛΖΦΖ πνπ είλαη, Αιιαγή ηξφπνπ δσήο απαιιαγκέλε απφ φινπο ηνπο παξάγνληεο πςεινχ θηλδχλνπ πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ. Παξάγνληεο πςεινχ θηλδχλνπ: - Ζ ππέξηαζε, - Σν θάπληζκα, - HDL-Υνιεζηεξφιε <35 mg/dl, - Γηαβήηεο, - Σν ππεξβνιηθφ βάξνο, - Οηθνγελεηαθφ ηζηνξηθφ ζηεθαληαίαο πάζεζεο ή αηθλίδηνπ ζαλάηνπ ζε ειηθία θάησ ησλ 55 ρξφλσλ, Ηζηνξηθφ αγγεηνεγθεθαιηθνχ επεηζνδίνπ ή πεξηθεξεηαθή απνθξαθηηθή αξηεξηνπάζεηα θαη Ζ ειηθία,[ηνπο άλδξεο 45 ρξφλσλ θαη άλσ, θαη ζηηο γπλαίθεο 55 ρξφλσλ θαη άλσ], 49

50 - Γηαηήξεζε θαλνληθνχ βάξνπο, - Άζθεζε, - Πξνιεπηηθέο αλαιχζεηο θαη Ηαηξηθή εμέηαζε, - σζηή ελεκέξσζε πάλσ ζε ζέκαηα πγείαο. - Ληπίδηα (Οιηθή Υνιεζηεξφιε, Καιή Υνιεζηεξφιε (HDL), Καθή Υνιεζηεξφιε (LDL) θαη ηα Σξηγιπθεξίδηα πνπ δελ έρνπλ απνδεηρζεί σο αλεμάξηεηνο παξάγνληαο πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ). ΑΞΗΟΛΟΓΖΖ ΣΧΝ ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΧΝ ΣΧΝ ΑΝΑΛΤΔΧΝ Α Α. ΥΟΛΖΣΔΡΟΛΖ (ΟΛΗΚΖ): - Δλήιηθεο: Δπηζπκεηά επίπεδα <200mg/dl Οξηαθά mg/dl Φειά >240mg/dl Άηνκα κε πξφβιεκα θαξδηάο <150mg/dl - Παηδηά: Δπηζπκεηά επίπεδα <170mg/dl Οξηαθά mg/dl Φειά >200mg/dl Β. ΣΡΗΓΛΤΚΔΡΗΓΗΑ: Δπηζπκεηά Δπίπεδα 0-200mg/dl. Σα ηξηγιπθεξίδηα δελ έρνπλ απνδεηρζεί σο αλεμάξηεηνο παξάγνληαο πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ. Γ. ΚΑΚΖ ΥΟΛΖΣΔΡΟΛΖ (LDL) [Ζ ΚΤΡΗΟΣΔΡΖ ΑΗΣΗΑ ΣΖ ΑΘΖΡΟΚΛΖΡΧΖ]: Αμηνιφγεζε απνηειεζκάησλ ηεο LDL- Υνιεζηεξφιεο ζε ζρέζε κε ηνπο ππφινηπνπο παξάγνληεο πςεινχ θηλδχλνπ πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ (CHDRF*). - Ζ ππέξηαζε - Tν θάπληζκα - Σν θχιν ή ην γέλνο -- ηνπο άλδξεο ε ειηθία 45 ρξφλσλ θαη άλσ / ηηο γπλαίθεο ε ειηθία 55 ρξφλσλ θαη άλσ - HDL-Υνιεζηεξφιε <40 mg/dl - Γηαβήηεο - Οηθνγελεηαθφ ηζηνξηθφ ζηεθαληαίαο πάζεζεο ή αηθλίδηνπ ζαλάηνπ ζε ειηθία θάησ ησλ 55 ρξφλσλ - Σν ππεξβνιηθφ βάξνο - Ηζηνξηθφ αγγεηνεγθεθαιηθνχ επεηζνδίνπ ή πεξηθεξεηαθή απνθξαθηηθή αξηεξηνπάζεηα. Αξηζκφο παξαγφλησλ πςεινχ θηλδχλνπ (CHDRF)* πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ ζε ζρέζε κε ηα επίπεδα ηεο θαθήο Υνιεζηεξφιεο (LDL). Αξηζκνί παξαγόλησλ θηλδύλνπ -(CHDRF)* Δπηζπκεηά απνηειέζκαηα LDL-Υνιεζηεξόιεο < 2 CHDRF 160 mg/dl 2 CHDRF Αζζελείο κε θαξδηνπάζεηα (CHD) 130 mg/dl < 100 mg/dl Δπεμεγήζεηο: < ιηγφηεξν // ίζν ή πεξηζζφηεξν // ίζν ή ιηγφηεξν * CHDRF= παξάγνληεο θηλδχλνπ πάζεζεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ 50

51 Γ. ΝΔΟΗ ΓΔΗΚΣΔ ΠΡΟΛΖΦΖ ΚΑΡΓΗΟΠΑΘΔΗΧΝ: πσο μέξεηε κέρξη ηψξα είρακε ζαλ Γείθηεο Πηζαλφηεηαο Καξδηνπαζεηψλ ηα Ληπίδηα αίκαηνο, δειαδή ηε Υνιεζηεξφιε (Οιηθή, Καιή θαη Καθή), Σξηγιπθεξίδηα θαη ηηο Ληπνπξσηεΐλεο. Σειεπηαίσο λέα επηζηεκνληθά επξήκαηα έρνπλ πξνζζέζεη αθφκε δπν βαζηθνχο δείθηεο γηα Πξφιεςε Καξδηνπαζεηψλ γηα ηνπο νπνίνπο νη επηζηήκνλεο ηζρπξίδνληαη φηη έρνπλ θαιχηεξε δηαγλσζηηθή αμία απφ απηνχο ησλ Ληπηδίσλ, ρσξίο βεβαίσο λα παξαγλσξίδεηαη θαη ε αμία ησλ Ληπηδίσλ ζην ζέκα ηεο Πξφιεςεο ησλ Καξδηνπαζεηψλ. Οη λένη δείθηεο είλαη:- - Οκνθπζηεΐλε Homocysteine: Δίλαη έλα ακηλνμέν ην νπνίν φηαλ ππάξρεη ζε πςειά πνζνζηά ζην αίκα, ηφηε απμάλνληαη νη πηζαλφηεηεο, γηα Καξδηνπάζεηα, Θξφκβσζε, Δγθεθαιηθή εκβνιή, (Δγθεθαιηθφ επεηζφδην). - hs-crp -high sensitivity C-reactive protein: Δίλαη κηα πξσηεΐλε ζην αίκα ε νπνία ζρεηίδεηαη κε θάπνηνπ είδνπο θιεγκνλή. Σειεπηαίεο επηζηεκνληθέο κειέηεο έρνπλ απνδείμεη φηη πςειά πνζνζηά ηηο hs-crp ζην αίκα, απμάλνπλ θαηά πνιχ ηηο πηζαλφηεηεο θαξδηαθνχ επεηζνδίνπ. Πξσηνγελή Πξφιεςε θαηά θχξην ιφγν ελλννχκε ηελ, ΚΑΡΓΗΟΠΑΘΔΗΔ ΠΡΧΣΟΓΔΝΖ ΠΡΟΛΖΦΖ - Απφθηεζε ησλ θαηάιιεισλ γλψζεσλ (κφξθσζεο) ψζηε λα κπνξέζνπκε λα θαηαλνήζνπκε ηνπο δείθηεο πςεινχ θηλδχλνπ θαη αιιαγέο πνπ πξέπεη λα γίλνπλ ζην ηξφπν δσήο καο ψζηε λα κεηψζνπκε ή θαη λα εμνπδεηεξψζνπκε ηηο πηζαλφηεηεο θαξδηνπάζεηαο, - Αλαγλψξηζε θαη απαιιαγή απφ ηνπο δείθηεο πςεινχ θηλδχλνπ φζν γίλεηε πην λσξίο ζηε δσή καο ψζηε λα απνθχγνπκε ηελ απαξρή αιινηψζεσλ ζηε θαξδηά πνπ ζα επηθέξνπλ ζε θάπνην ζηάδην ην έκθξαγκα θαη πηζαλφηαηα ην ζάλαην. - πσο είλαη γλσζηφ εθηφο απφ ηνπο πξνιεπηηθνχο δείθηεο πνπ κπνξεί λα γίλνπλ κε αλαιχζεηο, απαξαίηεην είλαη θαη ε αιιαγή ηξφπνπ δσήο κε επαθφινπζν ηελ ζεηηθή πξνζθνξά ζηελ πξφιεςε θαη ζεξαπεία ησλ θαξδηνπαζεηψλ. Ο ιφγνη πνπ επηβάινπλ ηελ αιιαγή ηξφπνπ δσήο ζαλ πξνιεπηηθφ κέζν είλαη ην γεγνλφο φηη ηα άηνκα πνπ αλήθνπλ ζηε θαηεγφξηα πςεινχ θηλδχλνπ θαξδηαθνχ επεηζνδίνπ θαη ηα νπνία θαηά θαλφλα δελ ην μέξνπλ, ζηελ πιεηνλφηεηα ηνπο έρνπλ μαθληθφ ζάλαην, ρσξίο θακηά απνιχησο πξνεηδνπνίεζε θαη γη απηφ ην ιφγν ε κφλε επηβεβιεκέλε δηέμνδνο είλαη ε πξφιεςε. - Παξφιν πνπ δελ γλσξίδνπκε φινπο ηνπο ιφγνπο θαη δείθηεο πνπ πξνθαινχλ ηηο θαξδηνπάζεηεο, κεηά απφ αξθεηέο έξεπλεο θαη κειέηεο πνπ έρνπλ γίλεη θαη ζπλερίδνπλ κέρξη ζήκεξα, νη επηζηήκνλεο έρνπλ αλαγλσξίζεη αξθεηνχο δείθηεο πνπ απμάλνπλ ηηο πηζαλφηεηεο θαξδηνπαζεηψλ φπσο, Σν Κάπληζκα, Τςειά Ληπίδηα Αίκαηνο, Τςειή Πίεζε, Πάρνο (Τπέξβαξνο), Γηαβήηεο θαη Έιιεηςε Άζθεζεο. ηηο ΖΠΑ έλα κεγάιν κέξνο ηνπ πιεζπζκνχ έρεη κεηψζεη ηηο πηζαλφηεηεο θαξδηνπάζεηαο κε ην λα πηνζεηήζνπλ έλα πην πγηεηλφ ηξφπν δσήο, δειαδή λα εθαξκφζνπλ ηα ζσζηά πξνιεπηηθά κέηξα κέζν ησλ νπνίσλ κπνξνχκε λα δηαθνξνπνηήζνπκε, λα ζεξαπεχζνπκε θαη λα ειέγρνπκε ηνπο δείθηεο θηλδχλνπ. ΖΜΑΝΣΗΚΔ ΟΓΖΓΗΔ ΓΗΑ ΣΖΝ ΠΡΟΛΖΦΖ ΚΑΡΓΗΟΠΑΘΔΗΧΝ Σν Κάπληζκα: Απαξαίηεην λα ζηακαηήζεηε ην θάπληζκα ηφζν εζείο φζν θαη ηα ππφινηπα κέιε ηεο νηθνγέλεηαο ζαο πνπ θαπλίδνπλ. Πιεξνθνξεζείηε ζσζηά γηα ηηο επηπηψζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο. Εεηάηε βνήζεηα απφ νξγαλσκέλα ζχλνια ελάληηα ζην θάπληζκα. Έιεγρνο ηεο Πίεζεο: Ζ ηδαληθή πίεζε πξέπεη λα θπκαίλεηε ιηγφηεξν ησλ νξίσλ 140/90 mm Hg θαη ιηγφηεξν απφ 130/85 mm Hg ζε άηνκα κε δηαβήηε, θαξδηνπάζεηα ή λεθξηθή αλεπάξθεηα. Παίξλεηε (ειέγρεηε) ηελ πίεζε ζαο ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα. Αιιάμεηε ην ηξφπν δσήο ζαο ψζηε λα δηαηεξείηε ην θαλνληθφ ζαο βάξνο, λα αζθείζηε ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα, ειαηηψζηε ηελ θαηαλάισζε αιθνφι θαη αιαηηνχ. Έιεγρνο Ληπηδίσλ: Σα επηζήκαηα επίπεδα ησλ ιηπηδίσλ είλαη ηα αθφινπζα: - Οιηθή Υνιεζηεξφιε, <200 mg/dl, θαη ιηγφηεξν απφ 190 mg/dl ζε άηνκα πνχ ήδε πάζρνπλ απφ θαξδηνπάζεηα. - Καθή Υνιεζηεξφιε (LDL cholesterol), <130 mg/dl, θαη ιηγφηεξν ησλ 100 mg/dl ζε άηνκα πνπ ήδε πάζρνπλ απφ θαξδηνπάζεηα. - Καιή Υνιεζηεξφιε (HDL cholesterol), >40 mg/dl, 51

52 Γείθηεο Δπηθηλδπλφηεηαο: - Ζιηθία (άλδξεο 45 ρξφλσλ θαη άλσ. Γπλαίθεο 55 ρξφλσλ θαη άλσ, ε κεηά ηελ εκκελφπαπζε) - Τςειή πίεζε (πίεζε πςειφηεξε ηνπ 140/90 mm Hg) - Γηαβήηεο - Κάπληζκα - Καιή Υνιεζηεξφιε (HDL cholesterol), κηθξφηεξε απφ 40 mg/dl. - Οηθνγελεηαθφ ηζηνξηθφ εκθξάγκαηνο ζε πξψηνπ βαζκνχ ζπγγελείο (ζε άλδξεο θάησ ησλ 55 ρξφλσλ θαη ζε γπλαίθεο θάησ ησλ 65 ρξφλσλ). Δάλ ε Καιή Υνιεζηεξφιε είλαη 60 mg/dl ή πην πάλσ, ηφηε αθαηξνχκε έλα δείθηε επηθηλδπλφηεηαο απφ ηνπο ζεηηθνχο δείθηεο, Δλεκεξσζείηε φηη έρεηε ηε ζσζηή δηαηξνθή, Δίλαη απαξαίηεην λα μέξεηε ηα επίπεδα ησλ ιηπηδίσλ ζην αίκα, δειαδή ηελ ρνιεζηεξφιε (νιηθή, θαιή, θαθή) θαη ηα ηξηγιπθεξίδηα Βεβαησζείηε φηη αζθήζηε ζσζηά θαη επαξθψο. Πξέπεη λα αζθήζηε ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα, 3 4 θνξέο ηελ εβδνκάδα πεξίπνπ ιεπηά θάζε θνξά. Βάξνο: Δπηδίσμε καο πξέπεη λα είλαη ε δηαηήξεζε θαλνληθνχ ζαο βάξνπο. 52

53 OBESITY Obesity means having too much body fat. It is not the same as being overweight, which means weighing too much. A person may be overweight from extra muscle, bone, or water, as well as from having too much fat. Both terms mean that a person's weight is higher than what is thought to be healthy for his or her height. Calculator Formula: Body Mass Index (BMI) BMI = (Body weight in kilograms) (Height in meters) X (Height in meters) Example: - Height in meters: say 1.78m [1.78 X 1.78 = 3.16] - Weight in Kilograms: say 90kls - BMI = (90 / 3.16) = BMI Categories: - Underweight = < Normal weight = Overweight = Obesity = >

54 ΓΗΑΒΖΣΖ Ο ζαθραξψδεο δηαβήηεο ηχπνπ 2, απηφο δειαδή πνπ εκθαλίδεηαη θπξίσο ζηνπο ελήιηθεο, παξνπζηάδεη ζεκαληηθή θαη αλεζπρεηηθή αχμεζε παγθνζκίσο. Ο ζχγρξνλνο ηξφπνο δσήο, κε ηελ έιιεηςε ζσκαηηθήο άζθεζεο, ην έληνλν θαη ζπλερέο ζηξεο, ηελ ππεξθαγία θαη ηελ παρπζαξθία πνπ ζπλνδεχνπλ ηελ θαζηζηηθή δσή πνπ ηείλνπκε λα έρνπκε, επλννχλ ηελ εθδήισζε ηεο ζνβαξήο θαη ρξφληαο αζζέλεηαο ηνπ δηαβήηε. Δθείλν ην νπνίν απαζρνιεί έληνλα θαηά ηα ηειεπηαία ρξφληα ηνπο γηαηξνχο θαη εξεπλεηέο είλαη λα βξεζνχλ ηξφπνη απνηειεζκαηηθήο πξφιεςεο ηεο παγθφζκηαο απηήο κάζηηγαο. Ο δηαβήηεο κε ηηο επηπινθέο ηνπ, πνπ ζηαδηαθά εγθαζίζηαληαη, είλαη απφ ηηο θπξηφηεξεο αηηίεο λνζεξφηεηαο, αλαπεξίαο θαη ζλεζηκφηεηαο. Μηα ζεκαληηθή πξνζπάζεηα πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο αλαγλψξηζεο θαη εθαξκνγήο πξνιεπηηθψλ κέηξσλ ελαληίνλ ηνπ δηαβήηε καο έξρεηαη απφ ηηο θαλδηλαβηθέο ρψξεο θαη ζπγθεθξηκέλα απφ ηε Φηλιαλδία. Οη Φηιαλδνί γηαηξνί ζπκπεξηέιαβαλ ζηε κειέηε ηνπο 522 κεζήιηθα ππέξβαξα άηνκα. Ο κέζνο φξνο ειηθίαο ηνπο ήηαλ 55 εηψλ, 172 ήηαλ άλδξεο, 350 ήηαλ γπλαίθεο. ινη ηνπο είραλ δηαηαξαγκέλε θακπχιε αλνρήο ζηε γιπθφδε. Ζ θακπύιε αλνρήο ζηε γιπθόδε είλαη έλα ηεζη πνπ γίλεηαη γηα λα θαλεί πσο αληηδξά ν νξγαληζκφο ζηε γιπθφδε. Γίλεηαη ζηνλ αζζελή λα πηεη έλα δηάιπκα πνπ πεξηέρεη 75 γξακκάξηα γιπθφδεο θαη κέζα ζε 2 ψξεο γίλνληαη δηαδνρηθέο κεηξήζεηο ηνπ ζαθράξνπ αίκαηνο. Σα άηνκα ηα νπνία έρνπλ δηαηαξαγκέλε θακπχιε αλνρήο ζηε γιπθφδε θαη ηα άηνκα πνπ έρνπλ επίπεδα ζαθράξνπ αίκαηνο λεζηείαο ζηα αλψηεξα θπζηνινγηθά επίπεδα έρνπλ πξνδηάζεζε ζην λα παξνπζηάζνπλ δηαβήηε. ηε κειέηε ηνπο νη Φηιαλδνί γηαηξνί ρψξηζαλ κε ηπραία θαηαλνκή ηνπο αζζελείο ηνπο ζε 2 νκάδεο. ηελ πξψηε νκάδα έθαλαλ ζπζηεκαηηθά εμαηνκηθεπκέλεο ζεξαπεπηηθέο παξεκβάζεηο κε ζέκαηα πνπ αθνξνχζαλ ηνλ ηξφπν δσήο. ηε δεχηεξε νκάδα δελ έθαλαλ παξέκβαζε. ηελ νκάδα πνπ έθαλαλ παξεκβάζεηο, έδηλαλ ζπζηεκαηηθέο ζπκβνπιέο θαη παξαθνινχζεζε πνπ αθνξνχζαλ ηα εμήο: - ηξφπνπο κείσζεο ηνπ βάξνπο - ηξφπνπο κείσζεο ζηε δηαηξνθή ηνπ νιηθνχ ιίπνπο θαη κείσζεο ησλ θεθνξεζκέλσλ ιηπηδίσλ - ηξφπνπο αχμεζεο ησλ θπηηθψλ ηλψλ κέζα ζηε δηαηξνθή - ηξφπνπο αχμεζεο ηεο ζσκαηηθήο άζθεζεο Γηα λα κπνξέζνπλ λα αμηνινγήζνπλ ηα απνηειέζκαηα ηεο κεζφδνπ απηήο, νη γηαηξνί έθαλαλ θαη ζηηο 2 νκάδεο ησλ ζπκκεηερφλησλ ηεζη κε θακπχιεο αλνρήο ζηε γιπθφδε φπσο έρνπκε πεξηγξάςεη πην πάλσ. ε πεξίπησζε πνπ εθδεισλφηαλ ζε θάπνην δηαβήηεο απηφ επηβεβαησλφηαλ θαη κε δεχηεξν ηεζη. Παξαθνινχζεζαλ ηνπο αζζελείο απηνχο θαηά κέζν φξν 3,2 ρξφληα θαη ηα απνηειέζκαηά ηνπο είλαη εληππσζηαθά θαη κηινχλ απφ κφλα ηνπο: - ζηελ νκάδα ζηελ νπνία έθαλαλ ηηο παξεκβάζεηο πνπ αλαθέξακε πην πάλσ, ν θίλδπλνο λα παξνπζηάζνπλ δηαβήηε κεηψζεθε θαηά 58% ην νπνίν είλαη ζηαηηζηηθψο ζεκαληηθφ. - ε απψιεηα βάξνπο ζε θηιά, ζηελ νκάδα κε ηελ ζεξαπεπηηθή παξέκβαζε, ήηαλ 4 έσο 5 θνξέο πεξηζζφηεξε θαηά ηνλ πξψην θαη δεχηεξν ρξφλν ηεο κειέηεο ζε ζρέζε κε ηε δεχηεξε νκάδα ζηελ νπνία δελ έγηλε θακία παξέκβαζε. Ζ απψιεηα βάξνπο είρε επλντθή δξάζε ζηελ πξφιεςε ηνπ δηαβήηε. Ζ κειέηε απηή ηεθκεξηψλεη κε αδηάζεηζηα επηζηεκνληθά ζηνηρεία φηη ε αιιαγή ηνπ ηξφπνπ δσήο κε ηελ εθαξκνγή ζπγθεθξηκέλσλ κέηξσλ, κεηψλεη νπζηαζηηθά ηε ζπρλφηεηα ηνπ δηαβήηε. Ζ πξφιεςε ηνπ δηαβήηε κπνξεί λα επηηεπρζεί απνηειεζκαηηθά κε ηε κείσζε ηνπ βάξνπο ζε ππέξβαξα άηνκα, κε ηε κείσζε ηνπ ιίπνπο θαη ησλ θεθνξεζκέλσλ ιηπηδίσλ ζηε δηαηξνθή, κε ηελ αχμεζε ησλ θπηηθψλ ηλψλ ζηε δηαηξνθή θαη ηελ αχμεζε ηεο ζσκαηηθήο άζθεζεο. Αλακθίβνια ζε κηα επνρή πνπ ν δηαβήηεο εμειίζζεηαη ζε παγθφζκηα κάζηηγα θαη φπνπ νινέλα θαη πεξηζζφηεξα άηνκα λεαξήο ειηθίαο πιήηηνληαη απφ ηνλ ζαθραξψδε δηαβήηε ηχπνπ 2, είλαη πνιχ ζεκαληηθφ λα εθαξκνζηνχλ ζε κεγάιε θιίκαθα πξνγξάκκαηα πξφιεςεο. Σα πξνγξάκκαηα απηά πξέπεη λα βαζίδνληαη ζηα επξήκαηα θαη ζπκπεξάζκαηα κειεηψλ φπσο απηήο πνπ παξνπζηάδνπκε ζ απηφ ην εγρεηξίδην αιιά θαη άιισλ πνπ δείρλνπλ πξνο ηελ ίδηα θαηεχζπλζε. 54

55 ΓΛΤΚΟΕΖΛΗΟΜΔΝΖ (HbA1c) Πξάζηλν = Γιπθφδε ζην αίκα / Κόθθηλν = Αηκνζθαηξίλε (Hb) ζην αίκα Ση είλαη ε Αλάιπζε, Γιπθνδειησκέλε (HbA1c); Ζ αηκνζθαηξίλε ζην αίκα ελψλεηαη καδί κε ηελ Γιπθόδε (Εάραξν) θαη δεκηνπξγεί ηελ νπζία Γιπθνδειησκέλε (HbA1c). ην αίκα καο θπθινθνξνχλ ηα εξπζξά αηκνζθαίξηα πνπ θέξνπλ ηελ αηκνζθαηξίλε. Ζ γιπθφδε ζην αίκα ελψλεηαη κε ηελ αηκνζθαηξίλε θαη δεκηνπξγεί ηελ νπζία Γιπθνδειησκέλε (HbA1c) ζην αίκα καο. ζν πην κεγάιε είλαη ε πνζφηεηα ηεο γιπθφδεο ζην αίκα ηφζν πην κεγάιε ζα είλαη θαη ε πνζφηεηα ηεο HbA1c. Σα εξπζξά αηκνζθαίξηα ζην αίκα δνπλ απφ 8 12 εβδνκάδεο κέρξη λα αληηθαηαζηαζνχλ απφ ηνλ νξγαληζκφ καο, έηζη κεηξψληαο ηελ HbA1c, κπνξνχκε λα γλσξίδνπκε, γηα ηελ πεξίνδν 8-12 εβδνκάδεο πνπ πέξαζαλ, πφζν πςειή θαηά κέζν φξν ήηαλ ε γιπθφδε ζην αίκα καο. Σα θπζηνινγηθά φξηα ζε κε δηαβεηηθνχο ηεο HbA1c είλαη %. ε δηαβεηηθνχο ην 6.5% ζεσξείηε ηθαλνπνηεηηθφ. Ζ HbA1c ζεσξείηε ζην παξφλ ζηάδην ε θαιχηεξε αλάιπζε γηα ηνλ έιεγρν ηνπ δηαβήηε. Να ζπκάζηε φηη ην επίπεδν ηεο HbA1c ζην αίκα δελ είλαη ην ίδην κε απηφ ηεο γιπθφδεο. Δίλαη απνδερηφ ζε φιεο ηεο Δπξσπατθέο ρψξεο φηη, ν έιεγρνο ηνπ δηαβήηε ζεσξείηε ηθαλνπνηεηηθφο φηαλ ηα επίπεδα ηεο Γιπθφδεο θαη HbA1c είλαη θαηά κέζν φξν, γηα ηε γιπθφδε 6.5 mmols/l (117mg/dl) πξν ηνπ θαγεηνχ θαη 7% γηα ηελ HbA1c. Γπν Παξαδείγκαηα: Βιέπεηε πην θάησ δπν παξαδείγκαηα αηφκσλ πνπ έρνπλ κεηξήζεη ηελ HbA1c. ην έλα δείρλεη ειεγρφκελν ηνλ δηαβήηε θαη ζην άιιν φρη. Με ειεγρόκελνο - Poorly controlled. Ζ πην πάλσ παξάζηαζε δείρλεη ηηο αιιαγέο ηεο γιπθφδεο ζην αίκα γηα πεξίνδν πέξαλ ησλ 9 εβδνκάδσλ. Ζ γιπθφδε (πξάζηλε γξακκή) αιιάδεη κεηαμχ Απηφ ην απνηέιεζκα δείρλεη ην επίπεδν ηεο HbA1c ζην 10%, ζην ηέινο ηεο πεξηφδνπ ησλ 9 εβδνκάδσλ, (θόθθηλε γξακκή). Διεγρόκελνο - Well controlled. ε απηή ηελ παξάζηαζε ε γιπθφδε παξνπζηάδεη αιιαγέο απφ 5 9. Απηφ ην απνηέιεζκα δείρλεη επίπεδα ηεο HbA1c ζην 7% ζην ηέινο ησλ 9 εβδνκάδσλ. 55

56 Πόηε πξέπεη λα κεηξώ ηελ Γιπθνδειησκέλε (HbA1c) ζην αίκα. Μέηξεζε ηεο HbA1c Κάζε 3 κήλεο αλ γίλεηε πξνζπάζεηα βειηίσζεο ησλ απνηειεζκάησλ. Κάζε 6 κήλεο αλ ηα απνηειέζκαηα παξακέλνπλ ζηαζεξά εληφο θπζηνινγηθψλ νξίσλ Δάλ ν δηαβήηεο είλαη ειεγρφκελνο ( βαζηθά ε HbA1c λα είλαη ρακειφηεξε ηνπ 7%), ηφηε ε κέηξεζε λα γίλεηε θάζε 3 6 κήλεο. Ζ ηδεώδε HbA1c εμαξηάηε από ηελ γεληθή ζαο Τγεία, βιέπεηε παξαζηάζεηο πην θάησ: Αηκνζθαηξίλε ζην αίκα (θόθθηλν νξζνγώλην) ελψλεηαη κε ηελ γιπθφδε ζην αίκα (πξάζηλνο θύθινο) δίλνληαο ηελ HbA1c. Ζ πην θάησ παξαζηάζεηο δείρλνπλ ηελ αιιαγή πνπ δεκηνπξγείηαη εληόο πεξηόδνπ 10 εβδνκάδσλ: Διεγρόκελνο Γηαβήηεο Με Διεγρόκελνο Γηαβήηεο Καλνληθή Γιπθφδε Καλνληθή HbA1c. Τςειή Γιπθφδε - Τςειή HbA1c. Σα επίπεδα γιπθφδεο ζην αίκα δηαθνξνπνηνχληαη απφ ιεπηφ ζε ιεπηφ, απφ ψξα ζε ψξα, απφ κέξα ζε κέξα, δεκηνπξγψληαο πξαθηηθέο δπζθνιίεο ζηνλ έιεγρν ηνπ δηαβήηε κε βάζε ηα απνηειέζκαηα ηεο γιπθφδεο ζην αίκα. ε αληίζεζε ηα επίπεδα ηεο HbA1C ζην αίκα αιιάδνπλ κε πην ρακειφ ξπζκφ θαη ζε κηα πεξίνδν πέξαλ ησλ 10 εβδνκάδσλ. Γη απηφ ην ιφγσ κπνξνχκε λα ειέγρνπκε ηνλ δηαβήηε πην θαιά κε βάζε ηα επίπεδα ηεο HbA1c. [It can be used as a 'quality control' test]. Ο ειεγρφκελνο Γηαβήηεο ζαο πξνζθέξεη κηα θαιχηεξε πγεία, ηνπιάρηζην γηα ηα επφκελα 10 ρξφληα. (Good control produces benefits that last 10 years at least). Πσο ηα επίπεδα ηεο Γιπθόδεο ζπγθξίλνληαη κε απηά ηεο HbA1c HbA1c % Average blood glucose (mmol/l) Average blood glucose (mg/dl)

57 ΓΗΑΒΖΣΖ ΚΑΗ ΓΗΑΣΡΟΦΖ Γηαηξνθή γηα ηελ πξόιεςε θαη ηνλ έιεγρν ηνπ δηαβήηε. Ζ ζσζηή δηαηξνθή είλαη ην θιεηδί γηα ηελ πξφιεςε θαη ηνλ έιεγρν ηνπ δηαβήηε. Σν επηχρεκα είλαη φηη αλ πξνζπαζείηε λα κεηψζεηε ηνλ θίλδπλν ηνπ δηαβήηε ή δηαρεηξίδεζηε έλα πξνυπάξρνλ πξφβιεκα, κπνξείηε ηαπηνρξφλσο λα απνιακβάλεηε ηα αγαπεκέλα ζαο θαγεηά θαη γεχκαηα. Οη δηαηξνθηθέο ζαο αλάγθεο είλαη ην ίδην κε φινπο ηνπο άιινπο γη απηφ θαη δελ είλαη απαξαίηεηεο εηδηθέο ηξνθέο ή πεξίπινθεο δίαηηεο. Αιιά αλ ν ηξφπνο δηαηξνθήο ζαο δελ είλαη ν ελδεδεηγκέλνο, ίζσο ρξεηαζηεί λα εθαξκφζεηε θάπνηεο θαιχηεξεο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο. Σν θιεηδί κηαο νξζνινγηζηηθήο δηαβεηηθήο δηαηξνθήο είλαη ε δηαηήξεζε ηνπ θαλνληθνχ ζαο βάξνπο. Δθαξκφζηε ηελ δηαηξνθή ζαο έρνληαο ζαλ ζηφρν ην απιφ γεγνλφο φηη ηξψσ γηα λα δσ θαη φρη δσ γηα λα ηξψσ, (eat in moderation), λα παίξλεηε ηα γεχκαηα ζαο ζε ηαθηά ρξνλνδηαγξάκκαηα, θαη λα ηξψηε κηα πνηθηιία απφ θξνχηα, ιαραληθά θαη πξντφληα νιηθήο αιέζεσο. Ση πξέπεη λα μέξεηε: - Να είζηε έμππλνη κε ηα γιπθά - Διέγρεηε ηνπο πδαηάλζξαθεο πνπ παίξλεηε ζηε δηαηξνθή ζαο - Δθαξκφζηε ηα ηαθηά γεχκαηα ζηε δηαηξνθή ζαο - Δπηιέμηε κε ζχλεζε ηα ιίπε πνπ ηξψηε (είδνο θαη πνζφηεηα) - Κάληε ηελ θνπδίλα ζαο θηιηθή πξνο ηνλ δηαβήηε - Μελ μερλάηε ηελ εθαξκνγή ηεο δηαβεηηθήο ζαο δηαηξνθήο Ση ρξεηάδεηαη λα γλσξίδεηε γηα ην δηαβήηε θαη ηε δηαηξνθή: Δίλαη γεγνλφο φηη ν δηαβήηεο βξίζθεηαη ζε αλνδηθή πνξεία, αιιά νη πεξηζζφηεξεο πεξηπηψζεηο δηαβήηε κπνξεί θαη λα πξνιεθζνχλ κε πγηείο αιιαγέο ηξφπνπ δσήο. Μεξηθέο θνξέο κπνξεί αθφκε θαη λα αληηζηξαθνχλ. Σν απνηέιεζκα (ε νπζία) είλαη φηη έρεηε πεξηζζφηεξν έιεγρν ζηελ πγεία ζαο απφ φηη λνκίδεηε. Δάλ πξάγκαηη αλεζπρείηε γηα ην δηαβήηε ζαο ηφηε ην κφλν πνπ έρεηε λα θάκεηε είλαη λα αθνινπζείηε θαη λα εθαξκφζεηε κηα πγηεηλή δηαηξνθή, δηαηεξψληαο ππφ έιεγρν ην θαλνληθφ ζαο βάξνο θαη λα αζθήζηε επί κνλίκνπ βάζεσο. Σν ζέκα Γηαηξνθή θαη Γηαβήηεο κπνξνχκε λα ην εληάμνπκε θάησ απφ ηξηο νληφηεηεο: 1. Ση ηξώηε. Ζ Γηαηξνθή ζαο παίδεη ζεκαληηθφηαην ξφιν θαη θάλεη κηα ηεξάζηηα δηαθνξά ζηνλ έιεγρν ηνπ δηαβήηε! Θα πξέπεη λα ηξψηε θπξίσο θπηηθά ηξφθηκα, θάληε πεξηθνπέο γεληθά ζηνπο πδαηάλζξαθεο θαη ηα δαραξνχρα πνηά, θαη επηιέγεηε πάληνηε ηα πγηεηλά ιίπε. 2. Πόηε ηξώηε. Ζ ζσζηή δηαηξνθή απνηειεί κέξνο ηνπ ειέγρνπ, αιιά ζεκαληηθφηαην ξφιν παίδνπλ ηα ηαθηηθά γεχκαηα θαη ζλαθ πνπ επεξεάδνπλ ηα επίπεδα ηηο γιπθφδεο ζην αίκα θαη πνπ ζα βνεζήζνπλ ζηελ δηαηήξεζε ηεο ζε θαλνληθά (πην ζηαζεξά) επίπεδα. 3. Πόζν ηξώηε. Έζησ θαη αλ ηξψηε πνιχ πγηεηλά γεχκαηα, αλ ηξψηε πάξα πνιχ, (ηα πνζνζηά θαγεηνχ πνπ παίξλεηε είλαη πέξαλ ηνπ θαλνληθνχ) ηφηε ζα αξρίζεηε λα βάδεηε βάξνο, ην νπνίν απνηειεί παξάγνληα επηδείλσζεο ηνπ δηαβήηε. Γελ ρξεηάδεηαη λα ηξψηε εηδηθέο ηξνθέο, αιιά πξνηηκάηε ηα ιαραληθά, ηα θξνχηα θαη πξντφληα νιηθήο αιέζεσο. Μηα δηαβεηηθή δηαηξνθή είλαη απιά έλα πξφγξακκα πγηεηλήο δηαηξνθήο πνπ ζα είλαη πινχζηα ζε ζξεπηηθέο νπζίεο, ρακειήο πεξηεθηηθφηεηαο ζε ιηπαξά θαη κέηξηα ζε ζεξκίδεο. Πξφθεηηαη γηα κηα πγηεηλή δηαηξνθή θαηάιιειε γηα φινπο καο. Οξζνινγηζηηθή Γηαηξνθή, (Μχζνη θαη Αιήζεηεο γηα ηελ πξφιεςε ή ηνλ έιεγρν ηνπ δηαβήηε): Μύζνο: Θα πξέπεη λα απνθεχγνπκε ηε δάραξε κε θάζε θφζηνο; Γεγνλόο: Σα θαιά λέα είλαη φηη κπνξείηε λα απνιαχζεηε ην αγαπεκέλν ζαο επηδφξπην ή γιπθφ, λννπκέλνπ φηη ζα ην ζπκπεξηιάβεηε ζην ζχλνιν ησλ θαγεηψλ ζαο γηα ηη ζπγθεθξηκέλε κέξα. Βεβαησζείηε φηη ην ζχλνιν ησλ ζεξκίδσλ πνπ ζα πάξεηε δελ ζα μεπεξλά ην πξφγξακκα ηεο δηαηξνθήο ζαο. Μηα άιιε ιχζε είλαη λα ην ζπλδπάζεηε κε άζθεζε. Μύζνο: Ζ θαηαλάισζε πνιιψλ πξσηετλψλ ζηε δηαηξνθή είλαη θαιχηεξε. Γεγνλόο: Οη κειέηεο έρνπλ δείμεη φηη ε θαηαλάισζε πνιιψλ πξσηετλψλ, θπξίσο δσηθψλ κπνξεί πξαγκαηηθά λα πξνθαιέζεη αληίζηαζε ζηελ ηλζνπιίλε (Insulin Resistance), πνπ απνηειεί βαζηθφ παξάγνληα γηα ηνλ έιεγρν ηνπ δηαβήηε. Μηα πγηεηλή δηαηξνθή πξέπεη λα πεξηιακβάλεη πξσηεΐλεο, πδαηάλζξαθεο, ιίπε θαη έιαηα. Ο αλζξψπηλνο νξγαληζκφο ρξεηάδεηαη θαη ηνπο ηξηο ηχπνπο ηξνθίκσλ γηα λα ιεηηνπξγεί ζσζηά. Σν θιεηδί είλαη κηα ηζνξξνπεκέλε δηαηξνθή. 57

58 Μύζνο: Θα πξέπεη λα κεηψζεηε αηζζεηά ηελ θαηαλάισζε ησλ πδαηαλζξάθσλ. Πξαγκαηηθόηεηα: Καη πάιη, ην θιεηδί είλαη λα ηξψηε κηα ηζνξξνπεκέλε δηαηξνθή. Δθείλν πνπ πξέπεη λα πξνζέμεηε είλαη ην πνζνζηφ θαη ην είδνο ησλ πδαηαλζξάθσλ πνπ ηξψηε. Παίξλεηε πδαηάλζξαθεο απφ θφθθνπο (whole grain), δεδνκέλνπ φηη είλαη κηα θαιή πεγή ηλψλ θαη αθνκνηψλνληαη αξγά απφ ηνλ νξγαληζκφ καο, κε απνηέιεζκα ηελ δηαηήξεζε ηνπ ζαθράξνπ ζην αίκα ζε πην ηθαλνπνηεηηθά επίπεδα. Μύζνο: Γελ είζηε ζε ζέζε πιένλ λα ηξψηε θαλνληθά. Υξεηάδεζηε εηδηθά δηαβεηηθά γεχκαηα. Γεγνλόο : Οη βαζηθέο αξρέο ηεο πγηεηλήο δηαηξνθήο γηα ηνλ δηαβήηε είλαη νη ίδηεο, είηε πξνζπαζείηε γηα ηελ πξφιεςε ή ηνλ έιεγρν ηνπ δηαβήηε. Αθξηβέο δηαβεηηθέο ή δηαηηεηηθέο ηξνθέο δελ πξνζθέξνπλ θακηά ηδηαίηεξε ρξεζηκφηεηα. Πνιχ απιά κπνξείηε λα ηξψηε κε ηελ νηθνγέλεηα θαη ηνπο θίινπο ζαο, απιψο λα ηξψηε κε κέηξν. Να ζπκάζηε φηη ηξψηε γηα λα δείηε θαη δελ δείηε γηα λα ηξψηε. Γηαβήηεο θαη Γηαηξνθή: 1. Να είζηε έμππλνη κε ηα γιπθά. Σν θιεηδί είλαη ε κεηξηνπάζεηα, (moderation). Αλ είζηε δηαβεηηθφο δελ ζεκαίλεη θαηάξγεζε ηεο δάραξεο. Θα απνιαχζηε ηα γιπθά ζαο θαιχηεξα φηαλ ηα παίξλεηε ζε εηδηθέο πεξηπηψζεηο, (special occasions). Γη απηφ ην ιφγν απνθαινχληαη ιηρνπδηέο. Δάλ έρεηε δηαβήηε κπνξείηε κεξηθέο θνξέο θαη ζε εηδηθέο πεξηπηψζεηο λα απνιαχζεηε ην αγαπεκέλν επηδφξπην ζαο παίξλνληαο κηα κηθξή κεξίδα. Πψο λα πεξηιάβεηε θαη ηα γιπθά ζε κηα θηιηθή πξνο ηνλ δηαβήηε δηαηξνθή. Σξψγνληαο γιπθά ζε έλα γεχκα αλαπφθεπθηα πξνζζέηεη επηπιένλ πδαηάλζξαθεο. Γη απηφ πξέπεη λα πεξηθφςνπκε άιινπο πδαηάλζξαθεο πνπ πεξηέρνληαη ζηα θαγεηά ηνπ ηδίνπ γεχκαηνο νχησο ψζηε ην νιηθφ πνζνζηφ πδαηαλζξάθσλ πνπ ζα πάξεηε λα είλαη ην ίδην σο λα κελ παίξλαηε ην γιπθφ. Πινχζηα ζε πδαηάλζξαθεο ηξφθηκα είλαη φια ηα πξντφληα απφ αιεχξη (π.ρ. ςσκί, tortillas, θξάθεξο), ξχδη, δεκεηξηαθά, θξνχηα, ρπκνχο, παηάηεο, θαιακπφθη, θιπ. Γλσξίδνληαο πηα πξντφληα είλαη πινχζηα ζε πδαηάλζξαθεο ζα ζαο βνεζήζεη ζην λα δηαηεξείηε ηα επίπεδα γιπθφδεο ζην αίκα ζε θαιφ επίπεδν. Απιά λα έρεηε θαηά λνπ φηη απηά ηα πινχζηα ζε πδαηάλζξαθεο ηξφθηκα έρνπλ πνιιέο ζξεπηηθέο νπζίεο θαη ρξεηάδνληαη γηα ηελ θαλνληθή ιεηηνπξγία ηνπ νξγαληζκνχ καο, γη απηφ θαη δελ πξέπεη λα απνθεχγνληαη ή λα ππνθαζηζηνχληαη πνιχ ζπρλά, αιιά λα παίξλνληαη ζε επηηξεπηέο πνζφηεηεο, (moderation). Πψο λα θάλεηε πεξηθνπέο ζηε δάραξε. Τπάξρνπλ πνιινί ηξφπνη γηα λα κεηψζεηε ηελ θαηαλάισζε ηεο δάραξεο. αο παξαζέηνπκε πην θάησ κεξηθέο πξνηάζεηο πνπ κπνξείηε λα εθαξκφζεηε ζηε δηαηξνθή ζαο: - Κάλεηε πγηεηλέο αληηθαηαζηάζεηο. Αληηθαηαζηήζηε ηε ζφδα κε αλζξαθνχρν λεξφ, Σν παγσηφ κε έλα θχπειιν θαηεςπγκέλσλ θξνχησλ, Σν θέηθ κε κηα θέηα απφ ην αγαπεκέλν ζαο ηπξί, Σελ πίηα (fruit pie) κε έλα θνκκάηη θξέζθνπ θξνχηνπ. - Απνθεύγεηε ηελ αγνξά θαη δηαηήξεζε γιπθώλ ζην ζπίηη. Μπνξείηε λα απνιακβάλεηε έλα γιπθφ φηαλ είζηε πξνζθεθιεκέλνη. - Σν επηδόξπην. Να παίξλεηε κηα κηθξή κεξίδα. - Να ηξώηε ζηγά. Απνιαχζεηε ην θαγεηφ ζαο ηξψγνληαο ζηγά. - Μεηώζηε ή εμαιείςεηε ηειείσο ην πνζό ηεο δάραξεο από ηηο ζπληαγέο ζαο. ηαλ αιιάμεηε ηηο δηαηξνθηθέο ζαο ζπλήζεηεο θαη γίλνπλ πγηέζηεξεο θαη ζπλεζίζεηε λα ηξψηε ιηγφηεξα γιπθά, ηφηε θαη νη γεπζηηθέο ζαο ζπλήζεηεο ζα αιιάμνπλ θαη δελ ζα ζαο αξέζνπλ ηα γιπθά. 2. Ηζνξξνπία ζηε θαηαλάισζε πδαηαλζξάθσλ. Γεληθά νη πδαηάλζξαθεο επεξεάδνπλ ζε κεγάιν βαζκφ ηα επίπεδα ζαθράξνπ ζην αίκα, παξακέλνπλ φκσο απαξαίηεηνη γηα κηα πγηεηλή δηαηξνθή. Απιά πξέπεη λα βξνχκε ηξφπνπο επηινγήο ησλ ηχπσλ ησλ πδαηαλζξάθσλ πνπ πξέπεη λα ηξψηε θαη πψο λα δηαηεξνχκε ηελ ηζνξξνπία ηνπο βαζηζκέλε κε ηελ ππφινηπε δηαηξνθή καο. Οη απινί έλαληη ησλ ζύλζεησλ πδαηαλζξάθσλ ζηε δηαηξνθή καο. ε γεληθέο γξακκέο νη πδαηάλζξαθεο πεξηιακβάλνπλ απιά ζάθραξα, ζχλζεηα άκπια θαη ίλεο. Ο νξγαληζκφο καο δηαζπά ηνπο πδαηάλζξαθεο ζε γιπθφδε (ζάθραξν αίκαηνο), πνπ απνηειεί ην θαχζηκν (ηελ ελέξγεηα) γηα ηνλ νξγαληζκφ καο. - Οη απινί πδαηάλζξαθεο: Πεξηιακβάλνληαη ζηα θξνχηα, κεξηθά ιαραληθά, ηα νπνία ζηελ θπζηνινγηθή ηνπο κνξθή πξνζθέξνπλ βηηακίλεο, κέηαιια θαη θπηηθέο ίλεο. Οη απινί Τδαηάλζξαθεο πεξηιακβάλνληαη επίζεο ζηα κεηαπνηεκέλα θαη εμεπγεληζκέλα ηξφθηκα, κε κηθξή ζξεπηηθή αμία, φπσο ε ζφδα, ηα δαραξσηά, ηα ζλαθ θαη ηα ιεπθά πξντφληα, (ην άζπξν αιεχξη θαη ην ιεπθφ ξχδη). 58

59 - ύλζεηνη πδαηάλζξαθεο, (νλνκάδνληαη επίζεο θαη βξαδείαο απνδέζκεπζεο πδαηάλζξαθεο): Βξίζθνληαη ζε ακπιψδε ιαραληθά, ηα φζπξηα θαη δεκεηξηαθά νιηθήο αιέζεσο, φπσο νιηθήο αιέζεσο θαθέ ξχδη, θερξί, quinoa, θαη βξψκε. χλζεηνη πδαηάλζξαθεο απαηηνχλ πεξηζζφηεξν ρξφλν γηα ηελ ρψλεπζε ηνπο ε νπνία πξψην, βνεζά λα παξακείλεηε ρνξηάηνη ζε κεγαιχηεξν ρξνληθφ δηάζηεκα θαη δεχηεξν, σο εθ ηνχηνπ ζηελ θαζπζηέξεζε ηεο απνδέζκεπζεο ηεο γιπθφδεο ζην αίκα, κε απνηέιεζκα ηελ δηαηήξεζε ηνπ ζαθράξνπ ζην αίκα ζε επηζπκεηά επίπεδα θαη γηα πεξηζζφηεξν ρξφλν. πκβνπιέο γηα ηελ εμηζνξξνπεκέλε θαηαλάισζε πδαηαλζξάθσλ: - Σξψηε θαθέ αληί ιεπθφ ξχδη, βξψκε αληί ησλ επεμεξγαζκέλσλ δεκεηξηαθψλ, νιηθήο αιέζεσο αληί γηα ιεπθφ ςσκί. - Σα γεχκαηά ζαο λα πεξηέρνπλ φιεο ηηο νκάδεο ηξνθίκσλ. Σα ιαραληθά λα απνηεινχλ ην κεγαιχηεξν κέξνο ηνπ γεχκαηνο ζαο. Σξψγνληαο πδαηάλζξαθεο καδί κε πξσηεΐλεο ή ιίγν ιίπνο βνεζά ζηε κείσζε ησλ επηπηψζεσλ ζηα επίπεδα ηνπ ζαθράξνπ ζην αίκα ζαο. - Μεηψζηε ηελ πνζφηεηα ζφδαο θαη ρπκψλ πνπ πίλεηε αλακεηγλχνληαο ιίγε πνζφηεηα ζφδαο ή ρπκνχ κε κπφιηθν λεξφ ή αλ πξνηηκάηε κεηαιιηθφ λεξφ. - Σξψηε γιπθνπαηάηεο αληί ιεπθέο παηάηεο. - Δπηιέμηε πξντφληα κε πίηνπξν. Γηαηί νη ίλεο είλαη επεξγεηηθέο Ίλεο είλαη ην κέξνο ησλ θπηηθψλ ηξνθψλ πνπ ν νξγαληζκφο καο δελ κπνξεί λα ρσλέςεη. Ίλεο βξίζθνληαη ζηα θξνχηα, ιαραληθά, δεκεηξηαθά νιηθήο αιέζεσο, θαζφιηα, θαξχδηα θαη ζηνπο ζπφξνπο. ε γεληθέο γξακκέο, φζν πην θπζηθφ θαη αθαηέξγαζην είλαη ην θαγεηφ, ηφζν πςειφηεξε ζα είλαη ε πεξηεθηηθφηεηα ηνπ ζε θπηηθέο ίλεο. Ρόινο ησλ Ηλώλ ζηελ πξόιεςε θαη ηνλ έιεγρν ηνπ δηαβήηε: - Βειηηψλνπλ ηνλ έιεγρν ηνπ ζάθραξα αίκαηνο θαη θαηά ζπλέπεηα κπνξεί λα κεηψλνπλ θαη ηνλ θίλδπλν εμέιημεο ηνπ δηαβήηε. - Πξφζιεςε θπηηθψλ ηλψλ ζρεηίδεηαη κε ηελ κείσζε θηλδχλσλ θαξδηαθψλ παζήζεσλ. - Πξφζιεςε θπηηθψλ ηλψλ βνεζά ζην λα αηζζάλεζηε ρνξηάηνη θαη ζαλ επαθφινπζν λα πξνσζεζεί αθφκε θαη ηελ απψιεηα βάξνπο. 3. Καζηεξώζηε ζπλήζεηεο δηαηξνθήο ζε ηαθηά ρξνλνδηαγξάκκαηα. Γηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο ζε ηαθηά ρξνλνδηαγξάκκαηα είλαη ηδηαίηεξα ζεκαληηθέο γηα ηνπο δηαβεηηθνχο. Ο νξγαληζκφο καο είλαη ζε θαιχηεξε ζέζε λα ξπζκίδεη ηφζν ηα επίπεδα ζαθράξνπ ζην αίκα, φζν θαη ην βάξνο καο, φηαλ δηαηεξνχκε έλα θαλνληθφ πξφγξακκα ζηα γεχκαηα καο. ηφρνο καο ε θαηαλάισζε κεηξίνπ κεγέζνπο κεξίδεο θαγεηνχ ζην θάζε γεχκα ή ζλαθ πνπ παίξλνπκε αλάινγα κε ην πξφγξακκα δηαηξνθήο καο, κε απνηέιεζκα ηελ δηαηήξεζε ηνπ θαλνληθνχ καο βάξνπο. - Μελ παξαιείςεηε ην πξσηλό. Ξεθηλήζηε ηελ εκέξα ζαο κε έλα θαιφ πξσηλφ. Σξψηε πξσηλφ θάζε κέξα δηφηη ζα ζαο βνεζήζεη λα έρεηε ελέξγεηα, θαζψο θαη ζηαζεξά επίπεδα ζαθράξνπ ζην αίκα. - Σξώηε κηθξά γεύκαηα ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα. πζηήλεηε λα ηξψηε 3 κηθξά γεχκαηα κε ελδηάκεζν 3 ζλαθο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο εκέξαο. Οη άλζξσπνη ηείλνπλ λα ηξψλε κεγαιχηεξεο πνζφηεηεο φηαλ είλαη ππεξβνιηθά πεηλαζκέλνη, νπφηε ηξψγνληαο κε ην πην πάλσ ηξφπν ζα ζαο βνεζήζεη λα θξαηήζεηε ππφ έιεγρν ην κέγεζνο ησλ κεξίδσλ θαγεηνχ πνπ ηξψηε. - Κξαηήζηε ηελ πξόζιεςε ζεξκίδσλ όζν ην δπλαηόλ ην ίδην, επί θαζεκεξηλήο βάζεσο. Ρπζκίζηε ηελ πνζφηεηα ζεξκίδσλ πνπ ηξψηε ζε θαζεκεξηλή βάζε. Απηφ έρεη ζεηηθέο επηπηψζεηο φζνλ αθνξά ηελ δπλαηφηεηα δηαηήξεζεο ησλ επηπέδσλ ηνπ ζαθράξνπ ζην αίκα. - Πξνζπαζήζηε λα ηξψηε πεξίπνπ ηελ ίδηα πνζφηεηα ησλ ζεξκίδσλ θάζε εκέξα, αληί γηα ηελ ππεξθαηαλάισζε ηξνθήο κία κέξα ή ζε έλα γεχκα, θαη ζηε ζπλέρεηα λα κελ παίξλεηε απνιχησο ηίπνηε κέρξη ηελ επφκελε κέξα. - Σξώηε ζηγά θαη κε ζύλεζε. Σξψγνληαο κε απηφ ηνλ ηξφπν ζα αηζζαλζείηε ρνξηάηνη ηξψγνληαο ιηγφηεξε πνζφηεηα θαγεηνχ. - Κξαηήζηε ην κέγεζνο ησλ κεξίδσλ πνπ ηξώηε ππό έιεγρν.. Ρπζκίζηε ηελ πνζφηεηα ζεξκίδσλ πνπ ηξψηε ζε θαζεκεξηλή βάζε. Πάληνηε λα είζηε ζπληεξεηηθνί κε ηελ πνζφηεηα θαγεηνχ πνπ ηξψηε. Ο δξόκνο γηα κόληκε δηαηήξεζε ηνπ θαλνληθνύ ζαο βάξνπο. Δάλ Σειεπηαίσο έρεηε βάιεη κεξηθά θπιά κελ απνγνεηεχεζηε θαη δελ πξέπεη λα απνζαξξχλεζηε. Σν θιεηδί ηεο επηηπρίαο είλαη λα βξείηε θαη λα εθαξκφζεηε έλα πξφγξακκα δηαηξνθήο απνθιείζηεθα δηθφ ζαο πνπ λα ιεηηνπξγεί κε βάζε ηηο αηνκηθέο αλάγθεο ηνπ νξγαληζκνχ ζαο. 59

60 4. Δπηιέμηε ηα ιίπε ζηε δηαηξνθή ζαο κε ζύλεζε. Σα ιίπε, φπσο θαη ηα ινηπά ζπζηαηηθά κηαο νξζνινγηζηηθήο δηαηξνθήο είλαη απαξαίηεηα γηα ηελ πγεία καο. Δίλαη φκσο γεγνλφο φηη νξηζκέλα ιίπε είλαη βιαβεξά θαη άιια σθέιεκα ζηε δηαηξνθή καο. Οη άλζξσπνη κε δηαβήηε έρνπλ απμεκέλν θίλδπλν θαξδηαγγεηαθψλ παζήζεσλ, επνκέλσο είλαη αθφκα πην ζεκαληηθφ γηα ηνπο δηαβεηηθνχο ε ζσζηή επηινγή ιηπαξψλ νπζηψλ ζηε δηαηξνθή ηνπο. Μελ μερλάηε φηη φια ηα ιίπε είλαη πινχζηα ζε ζεξκίδεο επνκέλσο πξέπεη πάληνηε λα πξνζέρεηε ηηο πνζφηεηεο πνπ θαηαλαιψλεηε. - Αλζπγηεηλά ιίπε. Σα πην βιαβεξά ιίπε είλαη ηα θνξεζκέλα ιίπε θαη ηα ηξαλο ιηπαξά. Σα θνξεζκέλα ιίπε βξίζθνληαη θπξίσο ζηα δσηθά πξντφληα φπσο ην θφθθηλν θξέαο, ηα γαιαθηνθνκηθά πξντφληα (νιφπαρν γάια) θαη ηα απγά. Σα ηξαλο ιηπαξά, νλνκάδνληαη επίζεο θαη ηα κεξηθψο πδξνγνλσκέλα έιαηα ηα νπνία δεκηνπξγνχληαη κε ηελ πξνζζήθε πδξνγφλνπ ζε πγξά θπηηθά έιαηα γηα λα γίλνπλ πην ζηαζεξά θαη κε ιηγφηεξεο πηζαλφηεηεο λα ραιάζνπλ, ην νπνίν είλαη πνιχ θαιφ γηα ηνπο θαηαζθεπαζηέο ηξνθίκσλ, θαη πνιχ θαθφ γηα ζαο. - Τγηή Λίπε. Σα θαιχηεξα ιίπε είλαη ηα αθφξεζηα, ηα νπνία πξνέξρνληαη απφ θπηηθέο πεγέο, θαη είλαη πγξά ζε ζεξκνθξαζία δσκαηίνπ. Πξσηνγελείο πεγέο πεξηιακβάλνπλ ην ειαηφιαδν, ιάδη canola, θαξχδηα, θαη ηα αβνθάλην. Δπίζεο επηθεληξσζείηε θαη ζηελ ιήςε σκέγα-3 ιηπαξψλ νμέσλ, ηα νπνία θαηαπνιεκνχλ ηελ ππνζηεξίδνπλ ηελ πγεία ηνπ εγθεθάινπ θαη ηεο θαξδηάο. Καιέο πεγέο είλαη ν ζνινκφο, ν ηφλνο, θαη ηα flaxseeds. 5. Μεηαηξέςεηε ηελ θνπδίλα ζαο ζε ρώξν θηιηθό πξνο ηνλ Γηαβήηε. Απαιιαγείηε απφ φια ηα αλζπγηεηλά γηα ην δηαβήηε ηξφθηκα ζηελ θνπδίλα ζαο θαη γεληθά ζηνπο ρψξνπο θχιαμεο ησλ ηξνθίκσλ. Μελ πξνθαιείηε ηνλ εαπηφ ζαο κε απαγνξεπκέλα ηξφθηκα θαη ιηρνπδηέο. ηη δελ βιέπεηο δελ ην επηζπκείο. Γηαηεξείηε πάληνηε ζην ζπίηη ζαο επηηξεπφκελα θαη θηιηθά πξνο ηνλ δηαβήηε ηξφθηκα θαη ιηρνπδηέο. Απιά πξέπεη λα βξείηε ηη είλαη γηα ζαο επηηξεπηφ θαη πγηεηλφ. ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΖ ΓΗΔΡΔΤΝΖΖ ΣΟΤ ΓΗΑΒΖΣΗΚΟΤ ΑΘΔΝΖ χκθσλα κε ηελ Ακεξηθάληθε Γηαβεηνινγηθή εηαηξεία ν αξρηθφο εξγαζηεξηαθφο έιεγρνο δηαβεηηθνχ αζζελνχο πεξηιακβάλεη, επηιεγκέλεο εμεηάζεηο πνπ θαζνξίδνπλ ην βαζκφ ηνπ γιπθαηκηθνχ ειέγρνπ θαη πξνζδηνξίδνπλ επηπινθέο θαη παξάγνληεο θηλδχλνπ. 1 Γεληθή Αίκαηνο & ΣΚΔ 2 ίδεξν 3 Φεξηηίλε 4 άθραξν λεζηείαο 5 HbAic (γιπθνδπιησκέλε αηκνζθαηξίλε) 6 Ηλζνπιίλε Insulin Resistance 7 Ληπηδαηκηθφο έιεγρνο Xνιεζηεξφιε νιηθή, Xνιεζηεξφιε HDL, Xνιεζηεξφιε LDL, Σξηγιπθεξίδηα. Cardiac Risk Factors 8 Κξεαηίλε νξνχ ζηνπο ελήιηθεο (ζηα παηδηά αλ ππάξρεη πξσηετλνπξία) 9 Αλάιπζε νχξσλ (γιπθφδε, θεηφλεο, ιεχθσκα, ίδεκα) 10 Πξνζδηνξηζκφο κηθξνιεπθσκαηνπξίαο ζε αζζελείο πνπ έρνπλ ζαθραξψδε δηαβήηε 11 Καιιηέξγεηα νχξσλ αλ ππάξρνπλ ζπκπηψκαηα ή δηαηαξαρέο ζηε γεληθή νχξσλ 12 GTT (ζε ελήιηθεο) 13 Αλαιχζεηο ιεηηνπξγίαο Θπξενεηδoχο - TSH, - free-σ3, - free-t4. 60

61 ΤΓΔΗΑ ΜΑΚΡΟΕΧΗΑ ΗΟΡΡΟΠΖΜΔΝΖ ΓΗΑΣΡΟΦΖ & ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΠΤΡΑΜΗΓΑ ΟΜΑΓΔ ΣΡΟΦΗΜΧΝ ΟΠΧ ΠΑΡΟΤΗΑΕΟΝΣΑΗ ΣΖ ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΠΤΡΑΜΗΓΑ: 1ε Οκάδα: Γεκεηξηαθά - Φσκί, ξύδη, δπκαξηθά, δεκεηξηαθά, παηάηεο. Οη ηξνθέο απηέο βξίζθνληαη ζηε βάζε ηεο δηαηξνθηθήο ππξακίδαο, είλαη πινχζηεο ζε ζχλζεηνπο πδαηάλζξαθεο, βηηακίλεο ηεο νκάδαο Β, πξσηεΐλεο, άπεπηεο θπηηθέο ίλεο, ζίδεξν θαη άιια κέηαιια. Οη πεξηζζφηεξεο απφ απηέο ηηο ηξνθέο είλαη απφ ηε θχζε ηνπο ρακειέο ζε ιίπνο. ηαλ κάιηζηα πεξηέρνπλ ην θινηφ ηνπο ή είλαη νιηθήο αιέζεσο ηφηε παξέρνπλ θαη αξθεηέο θπηηθέο ίλεο, κε ηηο νπνίεο αληηκεησπίδεηαη ε δπζθνηιηφηεηα θαη κεηψλνληαη ηα επίπεδα ησλ ιηπηδίσλ ζην αίκα. 2ε Οκάδα: Φξνύηα - Δζπεξηδνεηδή, ρπκνί θξνχησλ, άιια θξνχηα θαζψο θαη μεξά θξνχηα. Πεξηέρνπλ Βηηακίλεο Α θαη E, θπιιηθφ νμχ, πδαηάλζξαθεο, άπεπηεο θπηηθέο ίλεο, κέηαιια, λεξφ. Οη πδαηάλζξαθεο ησλ θξνχησλ γιπθφδε, θξνπθηφδε) πξνζθέξνπλ άκεζε ελέξγεηα ζηνλ νξγαληζκφ. Δίλαη πξνηηκφηεξν λα θαηαλαιψλνληαη φπσο είλαη παξά κε ηε κνξθή ρπκψλ, γηαηί ράλνπλ ηηο θπηηθέο ίλεο θαη κεγάιν πνζνζηφ βηηακηλψλ. 61

62 3ε Οκάδα: Λαραληθά - Πεξηέρνπλ Βηηακίλεο Α θαη E, θπιιηθφ νμχ, πδαηάλζξαθεο, άπεπηεο θπηηθέο ίλεο, κέηαιια, λεξφ. Σα ιαραληθά εθηφο απφ πδαηάλζξαθεο είλαη πνιχ θαιή πεγή θπηηθψλ ηλψλ βηηακηλψλ θαη αιάησλ. Πξνηηκάκε ηα θξέζθα θαη επνρηαθά ιαραληθά. 4ε Οκάδα: Κξέαο, ςάξη, ζαιαζζηλά, απγά, όζπξηα θαη μεξνί θαξπνί - Παξέρνπλ πξσηεΐλε (πιηθά θαηαζθεπήο, δεκηνπξγνχλ θαη αλαπιάζνπλ ηνπο ηζηνχο). Πεξηέρνπλ επίζεο βηηακίλεο, ιίπε, ζίδεξν θαη άιια κέηαιια. 5ε Οκάδα: Γαιαθηνθνκηθά πξντόληα - Γάια, γηανύξηη, ηπξί. Παξέρνπλ αζβέζηην, βηηακίλε D, πξσηεΐλε, ζίδεξν θαη άιια κέηαιια θηι. Κάπνηεο ηξνθέο, φπσο ην ηπξί, έρνπλ πεξηζζφηεξν ιίπνο θη άιιεο ιηγφηεξν. Ζ ζξεπηηθφηεηα ηνπ γάιαθηνο δελ ειαηηψλεηαη κε ηελ κείσζε ηνπ ιίπνπο, νπφηε είλαη πξνηηκφηεξν λα θαηαλαιψλνπκε γάια κε ρακειά ιηπαξά. 6ε Οκάδα: Πεξηέρεη ηα ιίπε, ηα έιαηα θαη ηα γιπθά - (Διηέο, ειαηόιαδν, ζπνξέιαην, καγηνλέδα, καξγαξίλε, βνύηπξν, ζάιηζεο, γιπθά, αλάιαηνη μεξνί θαξπνί). ηε ζσζηή πνζφηεηα πξνζζέηνπλ γεχζε θαη επραξίζηεζε ζηα γεχκαηά καο αιιά ζε κεγάιε πνζφηεηα απνηεινχλ ηελ θχξηα αηηία ηεο παρπζαξθίαο. Τπάξρνπλ φκσο θη άιιεο νπζίεο πνπ ηηο θαηαλαιψλνπκε θαζεκεξηλά θαη είλαη έλα αλαπφζπαζην θνκκάηη ηεο δηαηξνθήο καο. Αο δνχκε ηηο δχν ζεκαληηθφηεξεο απφ απηέο: Νεξό: Ολνκάδεηαη πνιιέο θνξέο "μεραζκέλν" ζπζηαηηθφ. Σν 65% ηνπ ζψκαηνο καο απνηειείηαη απφ λεξφ. Υξεζηκεχεη ζηε κεηαθνξά άιισλ ζπζηαηηθψλ, απνκαθξχλεη ηα ππνιείκκαηα ησλ ηξνθψλ θαη ξπζκίδεη ηε ζεξκνθξαζία ηνπ ζψκαηνο. Θα πξέπεη λα θαηαλαιψλνπκε θαζεκεξηλά ηνπιάρηζηνλ 8 πνηήξηα πγξά, δειαδή λεξφ, ρπκνχο θ.ι.π. Αιάηη: Σν αιάηη (ρισξηνχρν λάηξην) είλαη απαξαίηεην ζπζηαηηθφ ζηελ θαζεκεξηλή καο δηαηξνθή. ια ηα θχηηαξα, δσηθά θαη θπηηθά, πεξηέρνπλ λάηξην θαη, ζπλεπψο, λάηξην ππάξρεη ζε φια ηα θπζηθά ηξφθηκα. Ο άλζξσπνο πξνζζέηεη αιάηη ζηα θαγεηά ηνπ γηα λα γίλνπλ λνζηηκφηεξα, αιιά θαη γηα λα ηα ζπληεξήζεη. Απηφ, φκσο, έρεη σο απνηέιεζκα ηελ αχμεζε ηεο αξηεξηαθήο ηνπ πίεζεο, αθφκα θαη απφ ηελ παηδηθή ειηθία. Γηα ην ιφγν απηφ, δελ πξέπεη λα πξνζζέηνπκε θαζφινπ αιάηη ζην θαγεηφ καο, νχηε θαηά ην καγείξεκα νχηε ζην πηάην καο ηελ ψξα ηνπ θαγεηνχ. Πξέπεη, επίζεο, λα απνθεχγνπκε φια ηα βηνκεραλνπνηεκέλα ηξφθηκα θαη ηδηαίηεξα ηηο θνλζέξβεο πνπ πεξηέρνπλ πνιχ αιάηη. Υξεηαδόκαζηε κόλν κηζό θνπηαιάθη αιάηη ηελ εκέξα! 62

63 ΓΔΝΗΚΖ ΔΝΖΜΔΡΧΖ / ΠΛΖΡΟΦΟΡΖΖ: Ση είλαη ε πγηεηλή δηαηξνθή θαη γηαηί πξέπεη λα ηξώσ πγηεηλά; Ζ πγηεηλή δηαηξνθή παξέρεη φιεο ηηο ζξεπηηθέο νπζίεο πνπ ρξεηάδεηαη ην ζψκα ψζηε λα είλαη πγηέο. Έρεη πνηθηιία θαη είλαη πινχζηα ζε θξνχηα θαη ιαραληθά, ελψ πεξηέρεη ειάρηζηα θεθνξεζκέλα ιηπαξά, ηα νπνία βξίζθνληαη ζε πξντφληα ηνπ εκπνξίνπ, ην θξέαο, ην πιήξεο γάια, ην βνχηπξν θαη ην ηπξί. Ζ δηαηξνθή πξέπεη λα θαιχπηεη ηηο αλάγθεο ηνπ ζψκαηνο ζε ελέξγεηα ζπκβάιινληαο παξάιιεια ζηε δηαηήξεζε ελφο θπζηνινγηθνχ βάξνπο. Πάλσ απφ φια, ηε δηαηξνθή ζαο πξέπεη λα ηελ απνιακβάλεηε! Με ηελ πγηεηλή δηαηξνθή, ειαηηψλεηαη ν θίλδπλνο θαξδηνπαζεηψλ θαη άιισλ παζήζεσλ, φπσο θάπνηεο κνξθέο θαξθίλνπ θαη δηαβήηε. Ζ πγηεηλή δηαηξνθή είλαη ηδηαίηεξα επεξγεηηθή γηα ηελ θαξδηά ζαο. Δπηδξά κε δηάθνξνπο ηξφπνπο φπσο π.ρ. βνεζά λα δηαηεξείηαη ε πνζφηεηα ρνιεζηεξίλεο ζην αίκα ζε θπζηνινγηθά επίπεδα, βνεζά λα βειηηψζεηε ηελ αξηεξηαθή πίεζε θαη λα κελ πάξεηε βάξνο. Δθηφο απφ ηα ζέκαηα πγείαο, ε πγηεηλή δηαηξνθή κπνξεί επίζεο λα βειηηψζεη ηελ απηνπεπνίζεζε θαη ηελ εκθάληζε ζαο. Τπάξρνπλ πνιινί ηξφπνη λα ηξψηε πην πγηεηλά. Θπκεζείηε. Μελ πξνζπαζήζεηε λα ηα αιιάμεηε φια ακέζσο. Μεξηθέο κηθξέο αξρηθέο αιιαγέο ζα θάλνπλ ηελ κεγάιε δηαθνξά!! Έλα ζσζηφ δηαηξνθηθφ πξφγξακκα ζα πξέπεη λα πεξηιακβάλεη ηξνθέο απφ φιεο ηηο νκάδεο ηξνθίκσλ: γάια, ιαραληθά, ςσκί θαη δεκεηξηαθά, θξνχηα, ςάξηα, πνπιεξηθά θαη θξέαο. Οη πδαηάλζξαθεο ζηε δηαηξνθή καο: Τπάξρνπλ 3 είδε πδαηαλζξάθσλ: 1. Οη κνλνζαθραξίηεο ( φπσο γιπθφδε, θξνπθηφδε, γαιαθηφδε) 2. Οη δηζαθραξίηεο (φπσο ιαθηφδε, καιηφδε, ζαθραξφδε) 3. Οη πνιπζαθραξίηεο ( φπσο άκπιν, γιπθνγφλν) Σν κπζηηθφ ησλ πδαηαλζξάθσλ βξίζθεηαη ζην δηαρσξηζκφ ηνπο. Ο νξγαληζκφο αληηδξά δηαθνξεηηθά ζην έλα ή ζην άιιν είδνο, φινη φκσο θαηαιήγνπλ ζε γιπθφδε κέζα ζην αίκα καο. Απηφ πνπ αιιάδεη είλαη ε ηαρχηεηα απνξξφθεζεο. Οη ζχλζεηνη πδαηάλζξαθεο, νη πνιπζαθραξίηεο, κεηαηξέπνληαη ζε γιπθφδε πνιχ αξγά (ςσκί, ξχδη, παηάηα, ιαραληθά, φζπξηα) ελψ νη απινί, κνλνζαθραξίηεο θαη δηζαθραξίηεο (δάραξε, θξνπθηφδε, γαιαθηφδε) κεηαηξέπνληαη ζε γιπθφδε απίζηεπηα γξήγνξα. Οη νκάδεο ηξνθψλ νη νπνίεο πεξηέρνπλ αμηφινγα πνζά πδαηαλζξάθσλ είλαη: 1. Οη δεκεηξηαθνί θαξπνί θαη ηα φζπξηα (επίζεο πεξηέρνπλ πξσηεΐλεο, βηηακίλεο, ηρλνζηνηρεία θαη θπηηθφ ππφιεηκκα, αιιά θαη ιίπε) 2. Σα θξνχηα (εθηφο απφ γιπθφδε θαη θξνπθηφδε πεξηέρνπλ θαη ζνπθξφδε, αλ γιπθίδνπλ (ηα ψξηκα θπξίσο), βηηακίλεο, ηρλνζηνηρεία, θπηηαξίλε, εκηθπηηαξίλεο, πεθηίλε θαη λεξφ ζε δηάθνξεο πνζφηεηεο) 3. Σα ιαραληθά (εθηφο απφ δηάθνξα πνζά γιπθφδεο, ηα θπιιψδε είλαη πινχζηα ζε λεξφ θαη θπηηαξίλε θαη πνιιά πεξηέρνπλ βηηακίλεο θαη ηρλνζηνηρεία. Οη βνιβνί ησλ ξηδψλ θαη νη ζπφξνη (παηάηεο, παληδάξηα, θαξψηα, θαζφιηα, αξαθάο θαη γνγγχιηα), έρνπλ κεγάια πνζά ακχινπ, κηθξφηεξα πξσηετλψλ, ηρλνζηνηρείσλ θαη βηηακηλψλ, θαζψο θαη δηάθνξα πνζά θπηηαξίλεο) 4. Σν γάια (πεξηέρεη θπξίσο ηνλ πδαηάλζξαθα ιαθηφδε) 5. Σα ζπκππθλσκέλα γιπθά Οη πεξηζζφηεξεο απφ ηηο ηξνθέο απηέο πεξηέρνπλ θαη άιια ζξεπηηθά ζηνηρεία εθηφο απφ πδαηάλζξαθεο. Ζ δάραξε, ηα ζηξφπηα θαη ην άκπιν ηνπ αξαβνζίηνπ ζεσξνχληαη ακηγείο πδαηάλζξαθεο, ελψ πνιιά απφ ηα γιπθά, φπσο θαξακέιεο, κέιη, δειέ θαη αεξηνχρα πνηά, πεξηέρνπλ κηθξή πνζφηεηα θαη απφ άιια ζξεπηηθά ζηνηρεία. Γεληθά, νη ζεξκίδεο πνπ πξνέξρνληαη απφ ηα ηειεπηαία ηξφθηκα ραξαθηεξίδνληαη σο «θελέο ζεξκίδεο», γηαηί δελ απνδίδνπλ ηίπνηε άιιν εθηφο απφ ζεξκίδεο, πξάγκα πνπ ζπκβαίλεη θαη ζηελ πεξίπησζε ηεο αιθνφιεο. Τπεξβνιηθή πξφζιεςε απφ ηα είδε απηά πεξηνξίδεη ηελ φξεμε ή θαη ηελ θαηαλάισζε ηξνθψλ ζξεπηηθψλ θαη απαξαίηεησλ γηα κηα ζσζηή δηαηξνθή. 63

64 Ση ζπκβαίλεη φηαλ νη πδαηάλζξαθεο θηάλνπλ ζην αίκα? Οη πδαηάλζξαθεο δηαζπψληαη ζε κνλνζαθραξίηεο ζηνλ εληεξηθφ ζσιήλα θαη ζηε ζπλέρεηα εηζέξρνληαη ζηελ θπθινθνξία ηνπ αίκαηνο. Σα επίπεδα ηεο γιπθφδεο ζην αίκα απμάλνληαη θαη απηφ ππξνδνηεί ηελ έθθξηζε ηλζνπιίλεο. Ζ ηλζνπιίλε «αθαηξεί» ηε γιπθφδε απφ ην αίκα. Ζ γιπθφδε κεηαθέξεηαη ζηνπο κπο θαη ην ιηπψδε ηζηφ. Μεγάιε πνζφηεηα γιπθφδεο κεγάιε πνζφηεηα ηλζνπιίλεο ηαρχηαηε έιιεηςε ζαθράξνπ. Οη πδαηάλζξαθεο πξέπεη λα απνηεινχλ ην 50-55% ησλ ζπλνιηθψλ ζεξκίδσλ ηεο εκεξήζηαο δηαηξνθήο δηφηη δίλνπλ άκεζα ελέξγεηα ζηνλ νξγαληζκφ (4 ζεξκίδεο αλά γξακκάξην), αιιά είλαη θαη απαξαίηεηνη γηα ηηο ιεηηνπξγίεο ηνπ εγθεθάινπ θαη απηφ γηαηί ν εγθέθαινο ρξεζηκνπνηεί ηε γιπθφδε ζαλ πξψηε πεγή ελέξγεηαο. Οη πξσηεΐλεο ζηε δηαηξνθή καο: Οη πξσηεΐλεο απνηεινχληαη απφ ακηλνμέα. Με ιίγα ιφγηα ηα ακηλνμέα είλαη ηα δνκηθά ηνπο ζπζηαηηθά. πλνιηθά ππάξρνπλ 20 ακηλνμέα, ηα νπνία απαληψληαη ζε πνηθίινπο ζπλδπαζκνχο κεηαμχ ηνπο. Οθηψ ακηλνμέα απφ απηά, πξέπεη λα πξνζιακβάλνληαη κε ηελ ηξνθή καο, γηαηί ην ζψκα καο δελ κπνξεί λα ηα ζπλζέζεη. Γηα απηφ ην ιφγν απνθαινχληαη θαη απαξαίηεηα» ακηλνμέα: βαιίλε, ιεπθίλε, ηζνιεπθίλε, ζξενλίλε, κεζεηνλίλε,θαηλπιαιαλίλε, ηξππηνθάλε, ιπζίλε. Σηο πξσηεΐλεο ηηο παίξλνπκε απφ ην δσηθφ θαη ην θπηηθφ βαζίιεην. Οη δσηθέο πξσηεΐλεο έρνπλ κεγαιχηεξε βηνινγηθή αμία απφ ηηο θπηηθέο πξσηεΐλεο. Απηφ νθείιεηαη ζηηο δηαθνξεηηθέο πνζφηεηεο βαζηθψλ ακηλνμέσλ πνπ πεξηέρνπλ. Απηή ε δηαθνξεηηθή ζχζηαζε, σζηφζν έρεη ην πιενλέθηεκα φηη ηα βαζηθά ακηλνμέα πνπ πεξηέρνληαη ζε δσηθέο θαη θπηηθέο ηξνθέο, αιιεινζπκπιεξψλνληαη, έηζη ψζηε λα επηηπγράλεηαη αθφκα πςειφηεξε βηνινγηθή αμία. Γηαηί ρξεηαδόκαζηε ηηο πξσηεΐλεο; Αλάγθε ζε πξσηεΐλεο αλά ρηιηόγξακκν βάξνπο ζώκαηνο Πεγέο πξσηετλώλ πςειήο πνηόηεηαο, θησρέο ζε ιίπε Οη πξσηεΐλεο είλαη ηα πην ζεκαληηθά δνκηθά ζπζηαηηθά γηα: βαζηθή αλάγθε (ελήιηθεο);0,8 g/kg κε 1,0g/kg Γαιαθηνθνκηθά πξντφληα κε ρακειά ιηπαξά Μπο Αζιεηέο αληνρήο: 1,1 g/kg κε 1,4 g/kg Σπξηά κε ρακειά ιηπαξά (<30% επί μεξήο κάδαο0 Οξκφλεο αζιήκαηα δχλακεο: 1,6g/kg κε 2g/kg Φάξηα αλνζνπνηεηηθέο πξσηεΐλεο Πνπιεξηθά Έλδπκα ζπξηα Σα ιίπε ζηε δηαηξνθή καο: Σα ιίπε απνηεινχληαη απφ ιηπαξά νμέα θαη γιπθεξίλε (ηξηγιπθεξίδηα). Σα ιηπαξά νμέα δηαθνξνπνηνχληαη αλαιφγσο ηνπ κήθνπο ηνπο (βξαρεία, κέηξηα θαη καθξηά αιπζίδα) θαη αλαιφγσο ηνπ αλ είλαη θνξεζκέλα ή αθφξεζηα. Κνξεζκέλα ιίπε Μνλό - αθόξεζηα ιίπε Πνιύ - αθόξεζηα ιίπε ηεξεά θαηάζηαζε απμάλνπλ ηα επίπεδα ηεο ρνιεζηεξφιεο Τγξή θαηάζηαζε, ζεηηθή επίδξαζε ζηα επίπεδα ηεο ρνιεζηεξφιεο Τγξή θαηάζηαζε, ζεηηθή επίδξαζε ζηα επίπεδα ηεο ρνιεζηεξφιεο Πεξηέρνληαη θπξίσο ζε δσηθά ιίπε φπσο ην θξέαο, ηα ινπθάληθα θαη ηα γαιαθηνθνκηθά πξντφληα, ηα ηπξηά, ην βνχηπξν, ζην βνχηπξν θαξχδαο θαη ζε ζηεξενπνηεκέλα ιηπαξά φπσο ζηα έηνηκα πξντφληα Πεξηέρνληαη θπξίσο ζε θπηηθά έιαηα, ηα νπνία είλαη πινχζηα ζε ειατθφ νμχ, φπσο ζην ειαηφιαδν, ην θπζηηθέιαην θαη ελ κέξεη ζηηο καξγαξίλεο Πεξηέρνληαη θπξίσο ζε θπηηθά έιαηα, ηα νπνία είλαη πινχζηα ζε ιηλνιετθφ νμχ, φπσο ην θαιακπνθέιαην, ην ειηέιαην, ην ζνγηέιαην αιιά θαη ζην ιίπνο ησλ ςαξηψλ, φπσο ε ξέγθα, ην ζθνπκπξί, ν ζνινκφο Σα ιίπε παίδνπλ ζεκαληηθφ ξφιν ζην ζψκα καο! Σα ιίπε 1. Πεξηέρνπλ ηα απαξαίηεηα ιηπαξά νμέα (ην ιηλνιετθφ νμχ πξέπεη λα ιακβάλεηαη κε ηελ ηξνθή) 64

65 2. Πεξηέρνπλ ζεκαληηθέο ιηπνδηαιπηέο βηηακίλεο (νη βηηακίλεο Α, D, E, K απνξξνθνχληαη απφ ηνλ νξγαληζκφ καο κφλν ζε ζπλδπαζκφ κε ιηπαξέο νπζίεο 3. Παίδνπλ ζεκαληηθφ ξφιν ζηε ζεξκηθή κφλσζε (ππνδφξην ιίπνο) 4. Πξνζηαηεχνπλ ηα εζσηεξηθά καο φξγαλα 5. Απνηεινχλ ζπγθεληξσκέλε πεγή ελέξγεηαο Μεηψλνληαο ζσζηά ηα ιίπε! 1. Λίγα δσηθά ιίπε (ρνιεζηεξφιε!!) 2. Πξνζνρή ζηα θξπκκέλα ιίπε, φπσο ζηα ινπθάληθα, ην ηπξί, ηε ζνθνιάηα 3. Πεξηζζφηεξα θπηηθά ιίπε (φπσο ην ιάδη ζηε ζαιάηα) 4. Υξεζηκνπνηείηε ιίγα ιίπε επάιεηςεο θαη ηεγαλίζκαηνο 5. Σξψηε πεξηζζφηεξα πξντφληα κε ρακειά ιηπαξά, πινχζηα ζε πδαηάλζξαθεο Ζ ζσζηή κείσζε ησλ ιηπαξψλ νπζηψλ δελ ζεκαίλεη φηη πξέπεη λα ηα απνθιείζνπκε ηειείσο!! Δμάιινπ, νη ιηπαξέο νπζίεο παίδνπλ ζεκαληηθφ ξφιν ζηε γεχζε θαη ην θαγεηφ είλαη θαη επραξίζηεζε Βηηακίλεο: Οη βηηακίλεο αλήθνπλ ζηνπο κηθξφηεξνπο «ξπζκηζηέο» ηνπ κεηαβνιηζκνχ καο. Γξνπλ σο βνεζεηηθνί παξάγνληεο πνιιψλ έλδπκσλ, πνπ ζα κπνξνχζακε λα ηνπο απνθαιέζνπκε κεηαβνιηθνχο θαηαιπηέο. Οη βηηακίλεο (vita = δσή) είλαη δσηηθήο ζεκαζίαο γηα ην ζψκα καο, ην νπνίν δελ κπνξεί λα ηηο παξάγεη, αιιά ηηο πξνζιακβάλεη κέζσ ησλ ηξνθψλ. Οη βηηακίλεο ηαμηλνκνχληαη αλάινγα κε ηε δηαιπηφηεηά ηνπο. Βηηακίλε εκαληηθή γηα Πεξηέρεηαη ζε βηηακίλε Α Μάηηα = φξαζε, βιελλνγφλν, αληίζηαζε ζηηο γαιαθηνθνκηθά πξντφληα, ζπθψηη, κνιχλζεηο θξφθνο απγνχ, θξέαο, ςάξηα βήηα θαξνηέλην <πξφδξνκνο> ηεο βηη Α (πξνβηηακίλε), θαηαζηξέθεη ηηο <πνξηνθαιί> θαη <πξάζηλα> ιαραληθά ειεχζεξεο ξίδεο θαη θξνχηα βηηακίλε D ζρεκαηηζκφο θαη θαιή δηαηήξεζε ησλ νζηψλ, ζπκβάιιεη ζηελ απνξξφθεζε ηνπ αζβεζηίνπ γαιαθηνθνκηθά πξντφληα, κνπξνπλέιαην βηηακίλε Δ θαηαζηξέθεη ηηο ειεχζεξεο ξίδεο (αληηνμεηδσηηθφο θπηηθά έιαηα, φπσο ην ειηέιαην θαη ην παξάγνληαο) έιαην απφ θχηξν ζίηνπ, θηζηίθηα βηηακίλε Κ πήμε ην αίκαηνο ηπξηά θξφθνο απγνχ, <πξάζηλα ιαραληθά> βηηακίλε C (αζθνξβηθφ νμχ) βηηακίλε Β1(ζεηακίλε) βηηακίλε Β2 (ξηβνθιαβίλε) βηηακίλε Β6 (ππξηδνμίλε) βηηακίλε Β12 (θνβαιακίλε) βηνηίλε Νηαζίλε παληνζεληθφ νμχ Φνιηθφ νμχ Αληηνμεηδσηηθή δξάζε =πξνζηαζία απφ ηηο ειεχζεξεο ξίδεο, ελίζρπζε ηνπ αλνζνπνηεηηθνχ ζπζηήκαηνο, ζρεκαηηζκφο ηνπ ζπλδεηηθνχ ηζηνχ, ζπκκεηέρεη ζηε ζχλζεζε νξκνλψλ, απμάλεη ηελ πξφζιεςε ηνπ ζηδήξνπ, ζηακαηά ηελ πξφζιεςε ραιθνχ κεηαβνιηζκφο πδαηαλζξάθσλ ζπλνιηθφο κεηαβνιηζκφο κεηαβνιηζκφο πξσηετλψλ ζπλνιηθφο κεηαβνιηζκφο, ζχλζεζε ησλ εξπζξψλ αηκνζθαηξίσλ κεηαβνιηζκφο πξσηετλψλ θαη πδαηαλζξάθσλ κεηαβνιηζκφο πδαηαλζξάθσλ (κείσζε ηεο γιπθφδεο), ελέξγεηα πνπ ηξνθνδνηεί αεξφβηεο δηαδηθαζίεο κεηαβνιηζκφο ιηπαξψλ, πδαηαλζξάθσλ θαη ακηλνμέσλ, επνχισζε ηξαπκάησλ κεηαβνιηζκφο DNA, δεκηνπξγία λέσλ θπηηάξσλ θξέζθα θξνχηα, παηάηεο, μπλνιάραλν, ιάραλν θξέαο (ρνηξηλφ), ζπθψηη, ζπφξνη νιηθήο άιεζεο, φζπξηα γάια, ζπθψηη, δεκεηξηαθά ζπφξνη νιηθήο άιεζεο(ζίηνο, βξψκε), φζπξηα, κπαλάλεο, παηάηεο, θξέαο γαιαθηνθνκηθά πξντφληα, απγά, θξέαο ζπφξνη νιηθήο άιεζεο(ζίηνο, βξψκε), φζπξηα, ιαραληθά, θξφθνο απγνχ φζπξηα, ζίηνο (νιηθήο άιεζεο), παηάηεο, θηζηίθηα γάια, απγά, νιφθιεξνη ζπφξνη, φζπξηα πξάζηλα θπιιψδε ιαραληθά, ζπφξνη νιηθήο άιεζεο 65

66 Μέηαιια θαη ηρλνζηνηρεία: Μέηαιια εκαληηθή γηα Πεξηέρεηαη ζε Νάηξην απνζήθεπζε λεξνχ επηηξαπέδην αιάηη Κάιην αθπδάησζε, ξχζκηζε ηεο πίεζεο ηνπ αίκαηνο, ιεηηνπξγία θξέζθα θξνχηα, μεξά θξνχηα, ρπκνί θαξδηάο θξνχησλ Υιψξην ν πην ζεκαληηθφο ζπλνδφο ηνπ λαηξίνπ θαη ηνπ θαιίνπ, ζρεκαηηζκφο πδξνρισξηθνχ νμένο ζην ζηνκάρη θνηλφ επηηξαπέδην αιάηη Μαγλήζην ζπκκεηέρεη ζε πεξηζζφηεξεο απφ 300 αληηδξάζεηο ζηνλ νξγαληζκφ, φπσο ν ελεξγεηαθφο κεηαβνιηζκφο, νη κπτθέο ζπζπάζεηο πξντφληα νιηθήο άιεζεο, θχηξα ζίηνπ, φζπξηα, παηάηεο, κπαλάλεο, πξάζηλα ιαραληθά Αζβέζηην ζηαζεξφηεηα ησλ νζηψλ θαη δνληηψλ, κεηαβίβαζε κελπκάησλ ζηα λεχξα θαη ηνπο κπο γάια θαη γαιαθηνθνκηθά πξντφληα ίδεξνο κεηαθνξά ηνπ νμπγφλνπ ζην αίκα, παξαγσγή ελέξγεηαο θξέαο, θαθέο, θερξί, πξντφληα νιηθήο Φεπδάξγπξνο ειήλην Υξψκην αλνζνπνηεηηθφ ζχζηεκα, επνχισζε ηξαπκάησλ, πξνζηαζία απφ ηηο Διεχζεξεο ξίδεο πξνζηαζία απφ ηηο ειεχζεξεο ξίδεο κεηαβνιηζκφο πδαηαλζξάθσλ, απμάλεη ην ζρεκαηηζκφ γιπθνγφλνπ θαη εμνηθνλνκεί γιπθνγφλν θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο άζθεζεο άιεζεο, θχηξα θαζνιηνχ θξέαο, ςάξηα, ζαιαζζηλά, γαιαθηνθνκηθά πξντφληα, πξντφληα νιηθήο άιεζεο ςάξηα, απγά, γαιαθηνθνκηθά πξντφληα, πξντφληα νιηθήο άιεζεο γαιαθηνθνκηθά πξντφληα, απγά, δεκεηξηαθά Ηψδην ιεηηνπξγίεο ηνπ ζπξενεηδνχο αδέλα, κεηαβνιηζκφο ελέξγεηαο ζαιαζζηλά ςάξηα, ησδηνχρν αιάηη ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΔ ΤΜΒΟΤΛΔ: 1. Καηαλαιψλεηε θαζεκεξηλά ηνπιάρηζηνλ 2 ιίηξα λεξφ, είλαη απαξαίηεην γηα ηελ εμαζθάιηζε ηεο πδαηηθήο ηζνξξνπίαο ηνπ νξγαληζκνχ θαη κπνξεί λα απνηειέζεη ζεκαληηθή πεγή απαξαίηεησλ ζηνηρείσλ, φπσο ην θζφξην, ην ηψδην θ.α. Πίλεηε λεξφ αλάκεζα ζηα γεχκαηα θαη φρη θαηά ηε δηάξθεηα απηψλ. 2. Καηαλαιψλεηε θαζεκεξηλά ζαιάηεο καδί κε ην θπξίσο πηάην, πξνζθέξνπλ βηηακίλεο θαη θπηηθέο ίλεο, απαξαίηεηεο γηα ηε ζσζηή ιεηηνπξγία ηνπ πεπηηθνχ ζπζηήκαηνο θαη δξνπλ πξνζηαηεπηηθά έλαληη ηεο ζηεθαληαίαο λφζνπ θαη ησλ πεξηζζφηεξσλ λενπιαζηψλ. 3. Απμήζηε ηελ θαηαλάισζε θξνχησλ θαη ρπκψλ, παξέρνληαο έηζη ζηνλ νξγαληζκφ ζαο πιεζψξα απαξαίηεησλ βηηακηλψλ. Σνλψλνπλ ηνλ νξγαληζκφ θαη δξνπλ πξνζηαηεπηηθά έλαληη πνιιψλ λφζσλ. 4. Ξεθηλάηε ηε κέξα ζαο κε έλα θαιφ πξσηλφ. Μεηά ηηο ψξεο ηνπ λπρηεξηλνχ χπλνπ, παξέρεη ζηνλ νξγαληζκφ ηελ απαξαίηεηε ελέξγεηα γηα έλα θαιφ μεθίλεκα, απνηξέπνληαο ζαο απφ ηα κεηέπεηηα ηζηκπνινγήκαηα. 5. Πίλεηε θαζεκεξηλά 1-2 πνηήξηα γάια θαη ηξψηε γηανχξηηα, έηζη ψζηε λα εμαζθαιίδεηαη ε απαξαίηεηε πξφζιεςε αζβεζηίνπ θαη θσζθφξνπ. 6. Πεξηνξίζηε ηελ θαηαλάισζε αιαηηνχ, αλαςπθηηθψλ θαη θαθέδσλ, πξνθαινχλ θαηαθξάηεζε πγξψλ θαη θάλνπλ θπηηαξίηηδα! 7. Πεξηνξίζηε ηελ θαηαλάισζε αιθννινχρσλ πνηψλ. Πξνηηκήζηε θξαζί. 8. Πξνηηκήζηε ηελ θαηαλάισζε ειαηφιαδνπ έλαληη άιισλ ιηπψλ (βνχηπξν, καξγαξίλε θ.ν.θ.). Σν ειαηφιαδν πξνκεζεχεη ηνλ νξγαληζκφ κε απαξαίηεηα ιηπαξά νμέα, θαζψο επίζεο κε αληηνμεηδσηηθέο βηηακίλεο θαηά ηεο γήξαλζεο! Πξνζζέζηε ην ζην θαγεηφ ζαο πξνο ην ηέινο ηνπ καγεηξέκαηνο θαη πάληα κε κέηξν. 9. Απνθχγεηε ηελ θαηαλάισζε ιηπαξψλ ηξνθίκσλ (ηζηπο, πίηζεο, fast-food, μεξνχο θαξπνχο, ιηπαξά θξέαηα& αιιαληηθά, ζάιηζεο, γιπθά). Καηαλαιψλεηε θπξίσο βξαζηά, ςεηά θαη ζράξαο θαη απνθχγεηε ηα ηεγαλεηά. Πξνηηκάηε άπαρα θξέαηα θαη αθαηξείηε πάληα ην νξαηφ ιίπνο. 10. Σξψηε 1-2 θνξέο ηελ εβδνκάδα φζπξηα, 1-2 ςάξη, 1-2 θξέαο θαη 1-2 δπκαξηθφ ή ξχδη. 66

67 11. Αλ θαηαλαιψζεηε θάηη ηδηαίηεξα ιηπαξφ, πξνζπαζήζηε ηαπηφρξνλα λα θαηαλαιψζεηε κεγάιε πνζφηεηα πξάζηλεο ζαιάηαο ή ρνξηαξηθψλ, έηζη ψζηε λα δεζκεχζεη φζν ην δπλαηφλ κεγαιχηεξε πνζφηεηα ρνιεζηεξφιεο θαη λα επέιζεη γξεγνξφηεξα ν θνξεζκφο. 12. Να ηξψηε ήξεκα θαη αξγά θαη ζε ηαθηέο ψξεο κέζα ζηελ εκέξα, θαηαλέκνληαο ηηο ηξνθέο ζε 2-3 θπξίσο γεχκαηα (πξσηλφ, κεζεκεξηαλφ, βξαδηλφ) θαη 2-3 ελδηάκεζα (δεθαηηαλφ, απνγεπκαηηλφ, πξν ηνπ χπλνπ). 13. Απμήζηε ηελ θπζηθή ζαο δξαζηεξηφηεηα, αθφκα θαη κε ιίγεο ψξεο πεξπάηεκα. Θπκεζείηε φηη αλ αθνινπζείηε ζσζηή δηαηξνθή θαη ηαπηφρξνλα γπκλάδεζηε, ζα είζηε πάληα πγηήο θαη ζε θφξκα. Σξφθηκα κε ειάρηζηε ζεξκηδηθή αμία, ηα νπνία κπνξείηε άθνβα λα θαηαλαιψλεηε είλαη ηα αθφινπζα: αγγνχξη, άλεζνο, γαξίθαιν, δπφζκνο, θαλέιια, θάξπ, θάπαξε, ιεκφλη, ιάραλν, καξνχιη, κνπζηάξδα, κατληαλφο, μχδη, πίθιεο, ξφθα, ζπαλάθη, ζθφξδα, θαζθφκειν Οδεγίεο Οξζήο Γηαηξνθήο: Γέθα Βήκαηα πνπ ζα σθειήζνπλ ηελ πγεία ζαο θαη ζα βνεζήζνπλ πνιχ ηνλ νξγαληζκφ ζαο: Αθνινπζήζηε κηα πγηεηλή θαζεκεξηλή δηαηξνθή, κε όιεο ηηο νκάδεο ηξνθίκσλ θαη ζχκθσλα κε ηηο ζπζηάζεηο ηεο Μεζνγεηαθήο δηαηξνθήο. Απνθιείζηε κφλν ηξφθηκα πινχζηα ζε ιηπαξά θαη δάραξε. Πξνηηκήζηε πξντόληα ρακειά ζε δάραξε. Πεξηνξίζηε ηελ θαηαλάισζε απιψλ, ξαθηλαξηζκέλσλ δαράξσλ απφ γιπθά, αλαςπθηηθά, ρπκνχο λέθηαξ, κέιη θαη καξκειάδεο. Σα ηξφθηκα απηά ζα πξέπεη λα εληάζζνληαη αξαηά ζηε δηαηξνθή ζαο. Πξνηηκήζηε γαιαθηνθνκηθά εκίπαρα κε 1-2% ιηπαξά (γάια, γηανχξηη). Σα νιφπαρα πξντφληα είλαη πινχζηα ζε επηβαξπληηθά, θνξεζκέλα ιηπαξά. Απνθύγεηε ηξόθηκα πςειά ζε αιάηη, φπσο αικπξά ζλαθ, αιαηηζκέλνπο μεξνχο θαξπνχο, παζηά, αιιαληηθά, αικπξά ηπξηά θαη επεμεξγαζκέλα ηξφθηκα. Καηαλαιψζηε ςσκί θαη θξπγαληέο ρσξίο αιάηη. Καηαλαιώζηε θαζεκεξηλά ηνπιάρηζηνλ 5 κηθξνκεξίδεο από θξνύηα θαη ιαραληθά. Απνθχγεηε ηνπο ρπκνχο (αθφκα θαη ηνπο θξέζθνπο) θαη θαηαλαιψζηε θξέζθα ιαραληθά κε θάζε γεχκα ζαο. Σν ειαηόιαδν πξέπεη λα είλαη ν βαζηθόο ηύπνο ιίπνπο πνπ θαηαλαιώλεηε ζηε δίαηηά ζαο. Απνθχγεηε ηελ θαηαλάισζε ζπνξέιαησλ, βνπηχξνπ θαη θνξεζκέλσλ ιηπαξψλ, απφ δσηθέο θπξίσο ηξνθέο. Σξψηε ζπρλά ιηπαξά ςάξηα, πνπ είλαη πεγέο ησλ σθέιηκσλ σ-3 ιηπαξψλ. Καηαλαιώζηε δεκεηξηαθά νιηθήο θαη ηξόθηκα πινύζηα ζε θπηηθέο ίλεο. Πεγέο πδαηαλζξάθσλ, φπσο παηάηα, δπκαξηθά, ξχδη θαη φζπξηα πξέπεη λα ππάξρνπλ ζην δηαηηνιφγην θαζεκεξηλά, καγεηξεκέλα φκσο κε ιίγν πξνζηηζέκελν ιίπνο. Πεξηνξίζηε ηελ θαηαλάισζε ηνπ αιθνόι ζηα 1-2 πνηήξηα θξαζηνύ ηελ εκέξα (20 γξ), αθνινπζψληαο πάληα ηηο ζπζηάζεηο ηνπ γηαηξνχ ζαο. Κάληε ηαθηηθή άζθεζε. Σξηάληα ιεπηά εληαηηθφ πεξπάηεκα ηελ εκέξα είλαη αξθεηά γηα λα ζαο βνεζήζνπλ λα απνθηήζεηε έλα ηδαληθφ βάξνο, αιιά θαη πην θπζηνινγηθά επίπεδα γιπθφδεο ζην αίκα. Απνθύγεηε ηελ παρπζαξθία. Αλ έρεηε πςειφηεξν βάξνο απφ ην θπζηνινγηθφ, πξνζπαζήζηε κέζα απφ ζσζηή δηαηξνθή θαη ηαθηηθή άζθεζε λα ράζεηε βάξνο. Ζ απψιεηα βάξνπο ζα ξπζκίζεη θαιχηεξα ηα δάραξά ζαο. Γηα ηελ εθαξκνγή ησλ πην πάλσ νδεγηψλ είλαη νξζφ λα αθνινπζείηε θαη ηηο ζπζηάζεηο ηνπ γηαηξνχ ζαο πνπ θαληάδνκε λα γλσξίδεη ην ηαηξηθφ ζαο ηζηνξηθφ. 67

68 Γεληθέο δηαηηεηηθέο αξρέο Απφ ηελ αξρή ζα πξέπεη λα ηνληζηεί θαη λα γίλεη απφιπηα θαηαλνεηφ φηη δελ ππάξρνπλ πγηεηλά ηξφθηκα αιιά πγηεηλή δηαηξνθή. ιεο νη ηξνθέο επηηξέπνληαη θαη φιεο απαγνξεχνληαη, κε κέηξν φκσο θαη ζσζηέο αλαινγίεο, πνπ σζηφζν δελ είλαη γηα φινπο ηνπο αλζξψπνπο ηα ίδηα. Δμαξηψληαη απφ ην θχιν, ηελ ειηθία, ην επάγγεικα, ηε ζσκαηηθή δξαζηεξηφηεηα, ηηο ππάξρνπζεο παζήζεηο ή ηελ πξνδηάζεζε γηα παζήζεηο, ηηο εηδηθέο θαηαζηάζεηο φπσο είλαη ε θχεζε, ν ζειαζκφο, ε εθεβεία θ.ιπ. Οη παξαθάησ γεληθέο αξρέο ηζρχνπλ γηα φινπο καο θαη θαιφ ζα είλαη λα γίλνπλ ηξφπνο δσήο: 1. Ζ πνζφηεηα ηεο ηξνθήο, δειαδή νη ζεξκίδεο πνπ παίξλνπκε, πξέπεη λα είλαη ηφζε ψζηε λα δηαηεξείηαη ην βάξνο καο ζηα επηζπκεηά φξηα. 2. Ζ δηαηξνθή πξέπεη λα καο πξνζθέξεη φια ηα απαξαίηεηα ζξεπηηθά ζηνηρεία, ζηηο πνζφηεηεο πνπ απαηηνχληαη γηα ηνλ θαζέλα απφ εκάο. 3. Ζ ζπλνιηθή πνζφηεηα ιίπνπο ηεο δηαηξνθήο καο δελ πξέπεη λα ππεξβαίλεη ην 30% ησλ ζπλνιηθψλ καο ελεξγεηαθψλ αλαγθψλ, δειαδή ηα 33 γξακκάξηα ιηπαξψλ νπζηψλ αλά ζεξκίδεο. Απφ απηά ηα ιίπε κφλν ην 10% κπνξεί λα είλαη δσηθήο πξνέιεπζεο, δειαδή 11 γξακκάξηα αλά ζεξκίδεο. 4. Σν 55% ηεο δηαηξνθήο καο πξέπεη λα θαιχπηεηαη απφ πδαηάλζξαθεο, φπσο είλαη ην ςσκί, ην ξχδη, ηα δπκαξηθά, νη παηάηεο, ηα θξνχηα, ηα ρφξηα θαη ηα φζπξηα. 5. Πξέπεη λα πεξηνξίζνπκε ην αιάηη. 6. Ζ θαηαλάισζε θαθέ δελ πξέπεη πνηέ λα μεπεξλά ηα ηξία θιηηδάληα ηελ εκέξα. 7. Απφ ηα νηλνπλεπκαηψδε δελ πξέπεη λα παίξλνπκε πάλσ απφ ην 5% ησλ εκεξήζησλ ζεξκίδσλ καο, δειαδή δχν πνηά ηελ εκέξα. Ζ πνζφηεηα ρνιεζηεξίλεο ζηελ θαζεκεξηλή καο δηαηξνθή δελ πξέπεη λα μεπεξλά ηα 250mg, αιιά απηφ δελ είλαη πάληα δεζκεπηηθφ. Αλ ηα δσηθά ιίπε (θνξεζκέλα) είλαη ζε κφληκε βάζε κεησκέλα, κπνξνχκε λα πάξνπκε ηξνθέο κε πεξηζζφηεξε ρνιεζηεξίλε ρσξίο λα δηαηξέρνπκε ηνλ θίλδπλν λα απμεζνχλ ηα επίπεδά ηεο ζην αίκα καο. Υαξαθηεξηζηηθφ παξάδεηγκα απνηεινχλ νη Ηάπσλεο. Μνινλφηη ιακβάλνπλ πνιιή ρνιεζηεξίλε ιφγσ απμεκέλεο θαηαλάισζεο ζαιαζζηλψλ, εληνχηνηο ε ζρεδφλ παληειήο έιιεηςε δσηθψλ ιηπψλ απφ ηε δηαηξνθή ηνπο ζπληειεί ψζηε λα έρνπλ πνιχ ρακειή ρνιεζηεξίλε ζην αίκα θαη βέβαηα πνιχ ρακειή ζπρλφηεηα θαξδηνπαζεηψλ. ΗΟΡΡΟΠΖΜΔΝΖ ΓΗΑΣΡΟΦΖ & ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΠΤΡΑΜΗΓΑ 68

69 Σν αλζξψπηλν ζψκα ρξεηάδεηαη πεξηζζφηεξα απφ 40 ζπζηαηηθά γηα λα ιεηηνπξγήζεη ζσζηά. Ζ ηζνξξνπεκέλε δηαηξνθή νξίδεηαη σο ε θαηαλάισζε κεγάιεο πνηθηιίαο ηξνθίκσλ ζε κέηξηα πνζφηεηα. Με ηνλ ηξφπν απηφ κπνξεί θαλείο λα ιάβεη φια ηα ζξεπηηθά ζπζηαηηθά πνπ ρξεηάδεηαη γηα ηε ζσζηή αλάπηπμε φισλ ησλ ηζηψλ ηνπ ζψκαηνο θαη ηε ζσζηή ξχζκηζε φισλ ησλ κεηαβνιηθψλ δηεξγαζηψλ θαη παξάιιεια λα πξνζιάβεη ην ζσζηφ αξηζκφ ζεξκίδσλ γηα ηνλ έιεγρν ηνπ ζσκαηηθνχ ηνπ βάξνπο. Δίλαη απαξαίηεην λα θαιχπηνληαη νη ζπζηάζεηο γηα φια ηα ζξεπηηθά ζπζηαηηθά θαη λα πξνζιακβάλεηαη επαξθήο ελέξγεηα πξνθεηκέλνπ λα επηηεπρζεί έλα πγηεηλφ ζσκαηηθφ βάξνο. Βέβαηα, νη ζπζηάζεηο δηαθέξνπλ απφ άηνκν ζε άηνκν. Οη αλάγθεο ελφο βξέθνπο δηαθέξνπλ απφ εθείλεο ηνπ παππνχ ηνπ θαη νη αλάγθεο ηεο εγθχνπ ή ζειάδνπζαο κεηέξαο δηαθέξνπλ απφ απηέο κηαο έθεβεο θνπέιαο. Τπάξρνπλ επίζεο δηαθνξέο ζηα δπν θχια εηδηθά φζνλ αθνξά ηελ πεξηεθηηθφηεηα ησλ ηξνθίκσλ ζε ζίδεξν. Σν άηνκν πνπ πξνζπαζεί λα ράζεη βάξνο πξέπεη λα εμηζνξξνπήζεη ην ελεξγεηαθφ έιιεηκκα κε επαξθείο πξνζιήςεηο γηα ηα ππφινηπα ζξεπηηθά ζπζηαηηθά. Ο δηαβεηηθφο ρξεηάδεηαη απαξαηηήησο δηαηξνθηθέο ζπκβνπιέο γηα ηε δηακφξθσζε ηνπ θαηάιιεινπ δηαηηνινγίνπ. πκπεξαζκαηηθά, ππάξρεη κηα πιεζψξα θαηαζηάζεσλ πνπ κπνξνχλ λα επεξεάζνπλ ηηο αλάγθεο ζε ζξεπηηθά ζπζηαηηθά θαη ηελ έλλνηα ηεο ηζνξξνπεκέλεο δηαηξνθήο. Ζ πξνκήζεηα ηξνθίκσλ ζηηο αλεπηπγκέλεο θνηλσλίεο ραξαθηεξίδεηαη απφ κεγάιε πνηθηινκνξθία θαη ηα πεξηζζφηεξα άηνκα πνπ θαηαλαιψλνπλ κεγάιε πνηθηιία ηξνθίκσλ πξνζιακβάλνπλ επαξθή πνζφηεηα ζξεπηηθψλ ζπζηαηηθψλ. Παξ φια απηά, ίζσο πνιινί άλζξσπνη δελ ιακβάλνπλ ηειηθά ηελ απαηηνχκελε πνζφηεηα ζξεπηηθψλ ζπζηαηηθψλ εμαηηίαο ηεο ππέξκεηξεο θαηαλάισζεο ηξνθίκσλ πνπ έρνπλ ππνζηεί έληνλε επεμεξγαζία. Μηα κε ηζνξξνπεκέλε δηαηξνθή εμαξηάηαη απφ ηελ επηινγή πνπ θάλνπκε εκείο θαη φρη απφ ηελ έιιεηςε δηαζεζηκφηεηαο θαηάιιεισλ ηξνθίκσλ. Γηα ην ιφγν απηφ δεκηνπξγήζεθε ν πιένλ πξφζθαηνο νδεγφο δηαηξνθήο κε ζθνπφ ηελ παξνρή αζθαιψλ δηαηξνθηθψλ ζπκβνπιψλ γηα ηελ θαζεκεξηλή επηινγή ηξνθίκσλ, ε Γηαηξνθηθή Ππξακίδα. Ζ ππξακίδα απηή είλαη ζρεδηαζκέλε έηζη ψζηε λα παξέρεη κηα νπηηθή εηθφλα ηεο πνηθηιίαο ησλ ηξνθίκσλ πνπ πξέπεη λα θαηαλαιψλεη ν κέζνο άλζξσπνο θαη ηελ αλαινγία ησλ ζεξκίδσλ πνπ ζα πξέπεη λα πξνέξρεηαη απφ θάζε κηα εθ ησλ δηαηξνθηθψλ νκάδσλ. Ζ βάζε ηεο ππξακίδαο αληηπξνζσπεχεηαη απφ ηελ νκάδα ςσκηνχ, δεκεηξηαθψλ, ξπδηνχ θαη δπκαξηθψλ (6-11 κεξίδεο εκεξεζίσο) θαζψο θαη απφ ηελ νκάδα ιαραληθψλ (3-5 κεξίδεο) θαη ηελ νκάδα ησλ θξνχησλ (2-4 κεξίδεο). Απηέο νη ηξεηο νκάδεο ηξνθίκσλ πξνέξρνληαη απφ θπηηθά πξντφληα θαη απφ απηέο πξέπεη λα πξνέξρεηαη ε πιεηνςεθία ησλ εκεξήζησλ ζεξκίδσλ. πληζηάηαη ε πξφζιεςε ιηγφηεξσλ κεξίδσλ απφ ηελ νκάδα γάιαθηνο, γηανπξηηνχ θαη ηπξηνχ (2-3 κεξίδεο) θαη ηελ νκάδα θξέαηνο, πνπιεξηθψλ, ςαξηψλ, μεξψλ θαξπψλ θαη απγψλ. Σα ιίπε, ηα έιαηα θαη ηα γιπθά ζα πξέπεη λα θαηαλαιψλνληαη κε κέηξν θαη φρη ζπρλά. 69

70 ΑΝΑΛΤΔΗ ΠΟΤ ΥΔΣΗΕΟΝΣΑΗ ΜΔ ΣΖΝ ΓΗΑΣΡΟΦΖ ΚΑΗ ΤΓΔΗΑ 1. ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΖ ΓΗΔΡΔΤΝΖΖ - ΓΗΑΣΑΡΑΥΔ ΣΟΤ ΜΔΣΑΒΟΛΗΜΟΤ ΤΓΑΣΑΝΘΡΑΚΧΝ 1 & 2 Γιπθφδε & Glucose Tolerance Test, φηαλ ελδείθλπηαη 3 & 4 Ηλζνπιίλε & Insulin Resistance 4 Γιπθνδπιησκέλε / (Hb A1c) 5 Γπζαλεμία ζηε Γιπθφδε, φηαλ ελδείθλπηαη 2. ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΖ ΓΗΔΡΔΤΝΖΖ ΓΗΑ ΑΠΟΣΡΟΠΉ ΚΑΡΓΗΑΓΓΔΗΑΚΧΝ ΠΑΘΖΔΧΝ 1 Γεληθή Αίκαηνο & ΣΚΔ 2 & 3 ίδεξν & Φεξηηίλε 4 Glucose Γιπθφδε 5 Urea 6 Creatinine 7 Uric Acid 8 & 9 Cholesterol-Total Οιηθή Υνιεζηεξφι0ε & Cholesterol-HDL Καιή Υνιεζηεξφιε 10 & 11 Cholesterol-LDL Καθή Υνιεζηεξφιε & Risk Ratios Γείρηεο Δπηθηλδπλφηεηαο Καξδηναγγεηαθψλ παζήζεσλ 12 Triglycerides Σξπγιπθεξίδηα 13 CPK 14 SGPT 15 SGOT Γηάθνξα Έλδπκα (Γηα ηελ θαξδηά, πθψηη, Μπο) 16 LDH 17 γ-gt 18 Homocystein 19 hs-crp 20 Βηηακίλε Β Φηιηθφ Ομχ 22 Αλαιχζεηο Θπξενεηδηθήο ιεηηνπξγίαο, (TSH, free-σ3, free-t4) 4. ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΖ ΓΗΔΡΔΤΝΖΖ - ΓΗΑΣΑΡΑΥΔ ΣΟΤ ΜΔΣΑΒΟΛΗΜΟΤ ΛΗΠΗΓΗΧΝ 1 Γεληθή Αίκαηνο & ΣΚΔ 2 & 3 ίδεξν & Φεξηηίλε 4 Glucose Γιπθφδε 5 & 6& 7 Urea & Creatinine & Uric Acid 8 & 9 Cholesterol-Total Οιηθή Υνιεζηεξφιε & Cholesterol-HDL Καιή Υνιεζηεξφιε 10 & 11 Cholesterol-HDL Καιή Υνιεζηεξφιε & Risk Ratios Γείρηεο Δπηθηλδπλφηεηαο Καξδηναγγεηαθψλ παζήζεσλ 12 Triglycerides Σξπγιπθεξίδηα 13 Αλαιχζεηο Θπξενεηδηθήο ιεηηνπξγίαο (TSH, free-σ3, free-t4) 70

71 ΓΗΑΣΡΟΦΖ ΓΗΑ ΠΑΗΓΗΑ ΚΑΗ ΔΦΖΒΟΤ Βνεζάηε ηα παηδηά ζαο λα αλαπηύμνπλ πγηεηλέο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο. Ζ θαιή δηαηξνθή είλαη ην ζεκέιην ηεο δηα βίνπ πγείαο θαη αξρίδεη απφ ηε βξεθηθή ειηθία. Χζηφζν είλαη πηα γεγνλφο φηη ηα παηδηά πνιχ λσξίο ζηε δσή ηνπο, βνκβαξδίδνληαη κέζσ δηαθεκίζεσλ θαη άιισλ κελπκάησλ γηα θαγεηά θαη πξντφληα πνπ παξεκπνδίδνπλ ηηο γνληθέο πξνζπάζεηεο γηα λα αλαπηπρζνχλ θαη λα δηαηεξεζνχλ πγηεηλέο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο ζηελ νηθνγέλεηα Σν εξψηεκα είλαη ηη κπνξνχλ νη γνλείο λα θάκνπλ ψζηε λα επεξεάζνπλ ζεηηθά ηα παηδηά ζηελ πηνζέηεζε πγηεηλψλ ζπλεζεηψλ δηαηξνθήο. Πνιχ απιά εληάμεηε ηνπο ζηελ εηνηκαζία ηνπ θαγεηνχ, δψζηε ηνπο ηελ δπλαηφηεηα θάησ απφ ηελ δηθή ζαο θαζνδήγεζε θαη εμεγήζεηο ζηελ επηινγή θαγεηψλ. Γεκηνπξγείζηε ζπλζήθεο έληαμεο ησλ παηδηψλ ζηελ επηινγή θαη πξνεηνηκαζία πγηεηλψλ θαγεηψλ. Δλεκεξψζηε ηα παηδία γηα ηνπο θηλδχλνπο πνπ δηαηξέρνπλ κε ηελ θαθή δηαηξνθή. Μελ μερλάηε φηη ε δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο θαη γεπζηηθέο πξνηηκήζεηο μεθηλνχλ απφ ην ζπίηη. ην παξφλ άξζξν ζα βξείηε: 1. Σελ αλάπηπμε πγηεηλώλ δηαηξνθηθώλ ζπλεζεηώλ Σα παηδηά αλαπηχζζνπλ θπζηνινγηθά πξνηηκήζεηο ζην είδνο θαγεηνχ πνπ ηξψλε πην ζπρλά θαη πνπ ην απνιακβάλνπλ. Ζ πξφθιεζε είλαη λα γίλνληαη απφ ηνπο γνλείο πγηεηλέο θαη ειθπζηηθέο επηινγέο πνπ λα ηθαλνπνηνχλ γεπζηηθά ηα παηδηά θαη βεβαίσο θαη ηνπο γνλείο πνπ έρνπλ ππνρξεψζεηο θαη δεζκεχζεηο απέλαληη ζηα παηδηά ηνπο. Μπνξείηε λα εμαζθαιίζεηε φηη ε δηαηξνθή ησλ παηδηψλ είλαη ε θαηαιιειφηεξε, αθφκε θαη φηαλ ηνπο επηηξέπεηε λα απνιακβάλνπλ θάπνπ - θάπνπ θαη θάπνηα απφ ηα αθαηάιιεια θαγεηά πνπ έρνπλ θαηαθιίζεη ηε ζεκεξηλή αγνξά. Σα παηδηά φπσο μέξεηε έρνπλ ηελ ηάζε λα κηκνχληαη έηζη κελ ηξψηε δηαθνξεηηθά θαγεηά απφ φηη δίλεηε ζηα παηδηά ζαο. πκβνπιέο γηα ηελ πξνψζεζε ηεο πγηεηλήο δηαηξνθήο ζηα παηδηά. - Να έρεηε ηαθηηθά νηθνγελεηαθά γεύκαηα. Γλσξίδνληαο φηη ην δείπλν ζεξβίξεηε πάληνηε πεξίπνπ ηελ ίδηα ψξα θάζε βξάδπ ηη παξνπζία φιεο ηεο νηθνγέλεηαο απηφ απφ κφλν ηνπ εληζρχεη ηελ φξεμε, θαη παξέρεη κηα ηδαληθή επθαηξία γηα ηα παηδηά λα κνηξαζηνχλ καδί κε ηνπο γνλείο ηνπο ηα δηάθνξα ζέκαηα, πξνβιήκαηα, ηπρφλ ακθηβνιίεο πνπ έρνπλ ζην κπαιφ ηνπο. Σν πξσηλφ είλαη κηα άιιε κεγάιε ζηηγκή γηα ηελ νηθνγέλεηα, αλ ιάβνπκε ππφςε φηη ην πξφγεπκα είλαη απαξαίηεην γηα φινπο καο θαη είλαη γεγνλφο φηη ηα παηδηά πνπ ηξψλε πξφγεπκα έρνπλ ηελ ηάζε λα θάλνπκε θαιχηεξα ζην ζρνιείν. - Μαγεηξεύεηε πεξηζζόηεξν ζην ζπίηη. Σξψγνληαο ζπηηηθά θαγεηά εθηφο ηνπ φηη είλαη πην πγηεηλά γηα φιε ηελ νηθνγέλεηα δίλνπλ θαη έλα εμαηξεηηθφ παξάδεηγκα ζηα παηδηά γηα ηε ζεκαζία ηεο πγηεηλήο δηαηξνθήο - Γώζηε ζηα παηδηά ηελ επθαηξία λα ζπκκεηάζρνπλ. Σα παηδηά απνιακβάλνπλ βνεζψληαο ηνπο ελειίθνπο ζηελ φιε δηαδηθαζία πξνεηνηκαζίαο ηνπ θαγεηνχ, ζην κπαθάιηθν επηιέγνληαο ηα δηάθνξα ηξφθηκα ηδίσο απηά πνπ ζα πάξεη ζην ζρνιείν ηνπ. Δίλαη επίζεο κηα επθαηξία γηα ζαο λα ηνπο δηδάμεηε ζρεηηθά κε ηε ζξεπηηθή αμία ησλ δηαθφξσλ ηξνθίκσλ, θαζψο θαη (γηα ηα κεγάια παηδηά) πψο θαη γηαηί λα δηαβάδνπλ ηηο εηηθέηεο ησλ ηξνθίκσλ. - Κάληε κηα πνηθηιία πγηεηλώλ ηξνθίκσλ δηαζέζηκεο ζην ζπίηη ζαο. Γηαηεξήζηε πνιιά θξνχηα, ιαραληθά, νιφθιεξα ζλαθ δεκεηξηαθψλ, πγηεηλά πνηά (θηιηξαξηζκέλν λεξφ, γάια, ηζάη απφ βφηαλα, πεξηζηαζηαθά θαη ρπκφ θξνχησλ) θαη λα είλαη εχθνια πξνζβάζηκα, ψζηε ηα παηδηά λα κπνξνχλ ηα ρξεζηκνπνηνχλ φηαλ πεηλάζνπλ. - Αθήζηε ηα παηδηά λα επηιέμνπλ. Μελ θάλεηε ζέκα ηελ ψξα ηνπ γεχκαηνο φηη ην παηδί πξέπεη λα ηειεηψζεη φιν ην θαγεηφ ηνπ ε λα ρξεζηκνπνηείηε ην θαγεηφ ζαλ κέζσ αληακνηβήο ή δσξνδνθία. Πώο κπνξώ λα επηξεάζσ ην παηδί κνπ λα απνιακβάλεη κηα επξύηεξε πνηθηιία ηξνθίκσλ; Δάλ ην παηδί ζαο είλαη θαηά ηα άιια πγηείο, ηξψγνληαο κφλν κεξηθά επίιεθηα ηξφθηκα θαη γηα ιίγν δελ ζα έρεη θακία αξλεηηθή επίπησζε ζηελ πγεία ηνπ. Έηζη, αληί λα επηκέλεηε ην παηδί ζαο λα ηξψεη ηξφθηκα πνπ ηα έρεη απνξξίςεη, δνθηκάζηε κεξηθά απφ ηα αθφινπζα: - Πξνζθέξεηαη λέν θαγεηφ (λέα ηξφθηκα) κφλν φηαλ ην παηδί ζαο είλαη πεηλαζκέλν θαη μεθνχξαζην. - Παξνπζηάζηε ζην παηδί ζαο κφλν έλα λέν θαγεηφ (κηα λέα ηξνθή) θάζε θνξά. - Κάληε ηελ φιε δηαδηθαζία ηνπ θαγεηνχ (ηξφγσληαο καδί κε ην παηδί ζαο) δηαζθεδαζηηθή: αλ λα είλαη έλα παηρλίδη. 71

72 - εξβίξεηε νηηδήπνηε ην λέν καδί κε ηα αγαπεκέλα ηνπ (ηξφθηκα θαγεηά) γηα λα απμεζεί ε απνδνρή ηνπο. - Σξψηε ηα λέα θαγεηά (ηα λέα ηξφθηκα) καδί κε ην παηδί ζαο. ηα παηδηά αξέζεη λα κηκνχληαη. - Αθήζηε ην παηδί ζαο λα βνεζήζεη ζηελ πξνεηνηκαζία ηνπ θαγεηνχ. Σηο πην πνιιέο θνξέο ζα είλαη πην πξφζπκν λα δνθηκάζεη θάηη πνπ έρεη βνεζήζεη (ζπκβάιεη) ζηελ εηνηκαζία ηνπ. - Πεξηνξίζηε ηα πνηά (ρπκνχο, θηι.) πνπ πίλεη πξηλ ην θαγεηφ. - Πεξηνξίζηε ηα ζλαθ πνπ παίξλεη πξηλ ην θαγεηφ. Φξνληίζηε λα πείζεηε ηα παηδηά ζαο λα ηξώλε πεξηζζόηεξα θξνύηα θαη ιαραληθά Κάλνληαο ηελ φιε δηαδηθαζία ηνπ θαγεηνχ ζαλ παηρλίδη θαη αθήλνληαο ην παηδί ζαο λα βνεζήζεη ζηελ πξνεηνηκαζία ηνπ θαγεηνχ απμάλνληαη νη πηζαλφηεηεο απνδνρήο ηνπ. 2. Τγηεηλή δηαηξνθή γηα ηα λήπηα θαη ηα κηθξά παηδηά Αξρίδνληαο λα εληάμεηε (εθαξκφζεηε) πγηεηλέο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο ζε απηή ηελ λεπηαθή ειηθία είλαη κηα κεγάιε ηδέα θαη ρξεηάδεηαη ηδηαίηεξε πξνζνρή θαη θαζνδήγεζε απφ ηνλ παηδίαηξν ζαο. πσο μέξεηε ηα βξέθε θαη ηα κηθξά παηδηά είλαη πνιχ επαίζζεηα ζηε δηαηξνθή ηνπο θαη ρξεηάδεηαη ρξφλνο θαη ηδηαίηεξε θαζνδήγεζε απφ ηνλ παηδίαηξν ζαο, ζηελ πξνζπάζεηα ζαο λα εληάμεηε ηα κηθξά παηδηά ζε λέεο γεχζεηο θαη πθέο, κεηάβαζεο απφ παηδηθέο ζε «πξαγκαηηθέο» ηξνθέο. Να έρεηε ππφςε ζαο φηη ηα κηθξά παηδηά έρνπλ πνιχ κηθξά ζηνκάρηα θαη κπνξεί λα είλαη θαιχηεξα λα ηα ηαΐδεηε κε 5-6 κηθξά γεχκαηα ηελ εκέξα, αληί γηα ηξία κεγάια φπσο ζπζηήλεηε γηα ελήιηθνπο. Αλάινγα κε ηελ ειηθία, ην κέγεζνο θαη ην επίπεδν δξαζηεξηφηεηαο ηνπ παηδηνχ ζαο ρξεηάδνληαη κεηαμχ 1,000-1,400 ζεξκίδεο ηελ εκέξα. Δίλαη απφιπηα θπζηνινγηθφ γηα ην παηδί ζαο ζε απηφ ην ζηάδην ε φξεμή ηνπ λα κελ είλαη ε ίδηα θάζε κέξα. Μελ αλεζπρείηε φκσο, ελφζσ ην παηδί ζαο θαίλεηαη λα είλαη ηθαλνπνηεκέλν. Αλ ζαο αλεζπρεί ην γεγνλφο απηφ κπνξείηε βεβαίσο λα ζπκβνπιεπηείηε θαη ηνλ παηδίαηξφ ζαο. Γηαηξνθηθέο αλάγθεο ησλ λεπίσλ θαη ησλ κηθξώλ παηδηώλ Έλα ζεκαληηθφ ζπζηαηηθφ απαξαίηεην ζηελ δηαηξνθή ελφο κηθξνχ παηδηνχ είλαη ην αζβέζηην (ρξεηάδνληαη πεξίπνπ 500 mg ηελ εκέξα). Ζ θαιχηεξε πεγή αζβεζηίνπ είλαη ην γάια. Μέρξη ηελ ειηθία ησλ δχν ρξφλσλ ζα πξέπεη λα πίλνπλ πιήξεο γάια θαη ζε κεηαγελέζηεξν ζηάδην (κεγαιχηεξεο ειηθίαο πάληνηε κε ηελ θαζνδήγεζε ηνπ παηδηάηξνπ) κπνξνχκε λα αιιάμνπκε ζε γάια κε 2% ιηπαξά ή άπαρν. Αλ ηα παηδηά ζαο πάζρνπλ κε δπζαλεμία ζηε ιαθηφδε ή απιά δελ ηνπο αξέζνπλ ηα γαιαθηνθνκηθά πξντφληα, πξνζπαζήζηε λα ελζσκαηψζεηε ζηε δηαηξνθή ηνπο ηξφθηκα πινχζηα ζε αζβέζηην, φπσο εληζρπκέλα πξντφληα ζφγηαο, ηα δεκεηξηαθά θαη ν ρπκφο πνξηνθαιηνχ. Δπίζεο πξνζέμεηε θαη ηα επίπεδα ζηδήξνπ ηνπ παηδηνχ ζαο. Σα κηθξά παηδηά ρξεηάδνληαη 7 mg ηελ εκέξα γηα ηελ πξφιεςε ηεο έιιεηςεο ζηδήξνπ, ε νπνία κπνξεί λα επεξεάζεη ηελ αλάπηπμε, ηε κάζεζε θαη ηε ζπκπεξηθνξά. ηε βξεθηθή ειηθία, ην κεηξηθφ γάια πεξηέρεη ην απαηηνχκελν ζίδεξν πνπ εχθνια απνξξνθάηε, επίζεο νη παηδηθέο ηξνθέο είλαη εληζρπκέλεο κε ζίδεξν έηζη δελ ππάξρεη ιφγνο αλεζπρίαο γηα ην ζίδεξν ζηε δηαηξνθή ησλ βξεθψλ. Με ηελ αιιαγή ζηε "πξαγκαηηθή" δηαηξνθή είλαη ζεκαληηθφ λα εμαζθαιηζηεί φηη ην παηδί ζαο ηξψεη θαιέο πεγέο ζηδήξνπ, φπσο ηα εκπινπηηζκέλα δεκεηξηαθά, κηθξέο πνζφηεηεο θφθθηλνπ θξέαηνο (φπσο θεθηέδεο), θαη ηα απγά. Γηαηηεηηθέο θαηεπζπληήξηεο γξακκέο γηα ηα λήπηα θαη ηα κηθξά παηδηά Φξνχηα θαη Λαραληθά Οιφθιεξνη θφθθνη Σνπ γάιαθηνο θαη ησλ γαιαθηνθνκηθψλ πξντφλησλ Πξσηεΐλε Γχν κεξίδεο θάζε εκέξα. Σν κήιν, δηάθνξα άιια θξνχηα, ην θαξψην, θηι., κπνξεί λα δίλνληαη αλάινγα κε ηελ ειηθία ηνπ παηδηνχ ππφ κνξθή πνπξέ, ή ζε θέηεο θαη ζαλ ζλαθ, Δπίζεο κε ηξφπν φπσο ππφ κνξθή ζνχπαο πξνζπαζήζηε λα εληάμεηε θαη ηα ιαραληθά. Σέζζεξηο κεξίδεο θαζεκεξηλά. Αλάινγα πάληνηε κε ηελ ειηθία ηνπ παηδηνχ, κπνξεί λα δίλνληαη πνιηνπνηεκέλνη ζαλ ηεγαλίηεο ή πνιχζπνξα ηνζη γηα πξσηλφ, έλα ζάληνπηηο κε ςσκί ζίηνπ γηα κεζεκεξηαλφ γεχκα θαη θαθέ ξχδη ή άιιν νιηθήο αιέζεσο, σο κέξνο ηνπ βξαδηλνχ γεχκαηνο. Σξεηο κεξίδεο, ή έλα κεγάιν πνηήξη (pint) πιήξνπο γάιαθηνο ηελ εκέξα. Σπξηά, γηανχξηη θαη πνπηίγθεο γάιαθηνο είλαη ρξήζηκεο ελαιιαθηηθέο ιχζεηο. Γπν κεξίδεο ηελ εκέξα. Δλζαξξχλεηε ην παηδί ζαο λα δνθηκάδνπλ κηα πνηθηιία ηξνθίκσλ απφ ηελ θαηεγνξία απηή, φπσο ηε γαινπνχια, ηα απγά, ηα ςάξηα, ην θνηφπνπιν, ην αξλί, ηα θαζφιηα θαη θαθέο. ΖΜΔΗΧΖ: Ξεξνί θαξπνί, αλ θαη είλαη κηα άξηζηε πεγή πξσηεΐλεο, δελ είλαη κηα θαιή επηινγή γηα ηα παηδηά θάησ ησλ πέληε εηψλ ιφγσ ηνπ θηλδχλνπ πληγκνχ. 72

73 Γηαηξνθηθέο νδεγίεο γηα παηδηά ζρνιηθήο ειηθίαο Λαραληθά Φξνχηα Οιφθιεξνη θφθθνη Πξσηεΐλεο Γαιαθηνθνκηθά πξντφληα Φεπδάξγπξνο 3-5 κεξίδεο ηελ εκέξα. Μηα κεξίδα ζα κπνξνχζε λα είλαη έλα θιηηδάλη σκψλ θπιιψδε ιαραληθψλ, 3 / 4 ηνπ θιηηδαληνχ ρπκφ ιαραληθψλ, ή 1 / 2 θιηηδάλη άιια ιαραληθά, σκά ή καγεηξεκέλα. 2-4 κεξίδεο ηελ εκέξα. Μηα κεξίδα ζα κπνξνχζε λα είλαη 1 / 2 θιηηδάλη θέηεο θξνχησλ, 3 / 4 θιηηδαληνχ ρπκφ θξνχησλ, ή έλα κεζαίνπ κεγέζνπο θξνχην, φπσο έλα κήιν, κηα κπαλάλα ή έλα αριάδη κεξίδεο ηελ εκέξα. Μηα κεξίδα πξέπεη λα ηζνδπλακεί κε κία θέηα ςσκί, 1 / 2 θιηηδάλη ξχδη ή κηα νπγθηά δεκεηξηαθψλ. Γχν έσο ηξεηο κεξίδεο ησλ 2-3 νπγγηψλ καγεηξεκέλν άπαρν θξέαο, πνπιεξηθά ή ςάξηα αλά εκέξα. Κάζε κεξίδα ζε απηή ηελ νκάδα πξέπεη επίζεο λα πεξηιακβάλεη θαη απφ 1 / 2 θιηηδάλη καγεηξεκέλα μεξά θαζφιηα, έλα απγφ, ή 2 θνπηαιηέο ηεο ζνχπαο βνχηπξν θηζηηθηνχ, γηα θάζε νπγθηά άπαρν θξέαο. Γχν έσο ηξεηο κεξίδεο ηελ εκέξα - ρακειήο πεξηεθηηθφηεηαο ζε ιηπαξά γάια ή γηανχξηη (1 θιηηδάλη = κηα κεξίδα), ή ην θπζηθφ ηπξί (1 1 / 2 νπγθηά = κία κεξίδα). Μηα λέα κειέηε δείρλεη φηη 20mg ςεπδαξγχξνπ πέληε θνξέο ηελ εβδνκάδα κπνξεί λα βειηηψζεη ηε κλήκε θαη ζρνιηθέο επηδφζεηο, ηδηαίηεξα ζηα αγφξηα. Καιέο πεγέο ςεπδαξγχξνπ είλαη ηα ζηξείδηα, κνζράξη, ρνηξηλφ, ην ζπθψηη, ηα μεξά θαζφιηα θαη κπηδέιηα, δεκεηξηαθά νιηθήο αιέζεσο, ηα εκπινπηηζκέλα δεκεηξηαθά, μεξνί θαξπνί, ην γάια, ην θαθάν θαη ηα πνπιεξηθά. Δηδηθέο δηαηξνθηθέο αλάγθεο ησλ εθήβσλ. Ζ εθεβηθή πεξίνδνο είλαη απηή φπνπ ηα παηδία απνθηνχλ ην 20% πεξίπνπ ηνπ χςνπο θαη ην 50% ηνπ βάξνπο ησλ ελειίθσλ. Δπεηδή ε αλάπηπμε θαη ε αιιαγή ζηνλ αλζξψπηλν νξγαληζκφ είλαη ηφζν ξαγδαία θαηά ηε δηάξθεηα απηήο ηεο πεξηφδνπ, πνπ θαη αλάγθε θαη νη απαηηήζεηο γεληθά γηα φια ηα ζξεπηηθά ζπζηαηηθά απμάλνληαη, ηδηαίηεξα γηα ην αζβέζηην θαη ην ζίδεξν. ΖΜΔΗΧΖ: Γηαηξνθηθέο δηαηαξαρέο ζηελ εθεβηθή ειηθία. Δηδηθή πξνζνρή πξέπεη λα δίλεηε ζε απηή ηελ ειηθία, δηφηη νη έθεβνη δηαηξέρνπλ πςειφ θίλδπλν λα αλαπηχμνπλ αλνξεμία, βνπιηκία, ή άιιεο δηαηξνθηθέο δηαηαξαρέο, έηζη θαιφ είλαη λα ελεκεξσζνχλ ζσζηά γη απηέο ηηο ηφζν ζνβαξέο παζήζεηο ηδηαίηεξα ηα πξνεηδνπνηεηηθά ζεκάδηα. ηελ εθεβηθή ειηθία νη δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο είλαη ήδε θαζνξηζκέλεο θαη είλαη πνιχ δχζθνιν λα επηθέξεηο ή λα εθαξκφζεηο αιιαγέο. Ο θαιχηεξνο ηξφπνο γηα αιιαγή δηαηξνθηθψλ ζπλεζεηψλ ζηελ εθεβηθή ειηθία είλαη κε ηελ παξνπζίαζε πιεξνθνξηψλ ζρεηηθά κε ηηο βξαρππξφζεζκεο ζπλέπεηεο πνπ κπνξνχλ λα αθνξνχλ: ηελ εκθάληζε, αζιεηηθή ηθαλφηεηα, δεκνηηθφηεηα θαη ηελ απφιαπζε ηεο δσήο, δηφηη απηά είλαη πην ζεκαληηθά γηα ηνπο πεξηζζφηεξνπο εθήβνπο απφ φ ηη ε καθξνπξφζεζκε πγεία. Δηδηθέο δηαηξνθηθέο αλάγθεο γηα εθήβνπο Θεξκίδεο Πξσηεΐλε Αζβέζηην ίδεξν Λφγσ ηεο ξαγδαίαο αλάπηπμεο θαη αχμεζεο ησλ δξαζηεξηνηήησλ ζηελ εθεβηθή ειηθία γηα ηα αγφξηα ππάξρεη αλάγθε ζεξκίδσλ αλά εκέξα, ελψ γηα ηα θνξίηζηα ρξεηάδνληαη πεξίπνπ 2200 ηελ εκέξα. Δίλαη θαιχηεξα λα παίξλεηε απηέο ηηο ζεξκίδεο απφ πξσηεΐλεο, άπαρν θξέαο, ε ρακειά ζε ιηπαξά γαιαθηνθνκηθά πξντφληα, δεκεηξηαθά νιηθήο αιέζεσο, θξνχηα θαη ιαραληθά. Οη έθεβνη ρξεηάδνληαη γξακκάξηα εκεξεζίσο. Οη πεξηζζφηεξνη κπνξνχλ θάιιηζηα λα θαιχςνπλ απηέο ηηο αλάγθεο απφ ηελ θαηαλάισζε θξέαηνο, ςαξηψλ θαη γαιαθηνθνκηθψλ πξντφλησλ, αιιά θαη νη ρνξηνθάγνη κπνξεί λα ρξεηαζηεί λα απμήζνπλ ηελ θαηαλάισζε ηνπο ζε πξσηεΐλεο απφ κε δσηθέο πεγέο φπσο είλαη ηα ηξφθηκα ζφγηαο, ηα θαζφιηα θαη ηα θαξχδηα. Καηά ηε δηάξθεηα ηεο εθεβείαο ην αζβέζηην είλαη απαξαίηεην γηα ηελ αλάπηπμε ηδίσο ησλ νζηψλ ηνπ παηδηνχ. Δίλαη θπζηθφ λα ρξεηάδεηαη ηξνθέο πινχζηεο ζε αζβέζηην. Γπζηπρψο, πνιινί έθεβνη δελ παίξλνπλ επαξθείο πνζφηεηεο αζβεζηίνπ θπξίσο ιφγν θαθήο δηαηξνθήο θαη απηφ έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηη δεκηνπξγία αδχλακσλ νζηψλ θαη αξγφηεξα ζηε δσή ηελ νζηενπφξσζε. Δλζαξξχλεηε ηα παηδηά λα κεηψζνπλ ηελ θαηαλάισζε λαηξίνπ θαη άιισλ ππεξβνιηθά δαραξνχρσλ ηξνθψλ, ηα νπνία απνξξνθνχλ αζβέζηην απφ ηα νζηά, θαη λα παίξλνπλ 1200 mg αζβεζηίνπ ηελ εκέξα πνπ απαηηνχληαη γηα ηελ πγεία ησλ θνθάισλ, απφ γαιαθηνθνκηθά πξντφληα, απφ αζβέζηην-εκπινπηηζκέλνπο ρπκνχο, δεκεηξηαθά, θαζψο θαη απφ άιια πινχζηα ζε αζβέζηην ηξφθηκα, φπσο ζνπζάκη θαη θπιιψδε ιαραληθά φπσο ην ζπαλάθη. Ο ζίδεξνο είλαη απαξαίηεηνο γηα λα βνεζήζεη ηνπο λένπο ζηελ δεκηνπξγία θαη δηαηήξεζε ηεο κπτθήο κάδαο πνπ απνθηήζεθε θαηά ηελ εθεβηθή ειηθία. Ζ έιιεηςε ζηδήξνπ κπνξεί λα νδεγήζεη ζε αλαηκία, θφπσζε θαη αδπλακία. Σα αγφξηα ρξεηάδνληαη 12 mg θάζε κέξα, θαη θνξίηζηα, πνπ ράλνπλ ζπρλά ζίδεξν θαηά ηελ έκκελν ξχζε, ρξεηάδνληαη 15 mg. Σξφθηκα πινχζηα ζε ζίδεξν είλαη ην θφθθηλν θξέαο, θνηφπνπιν, θαζφιηα, θαξχδηα, εκπινπηηζκέλα δεκεηξηαθά νιηθήο αιέζεσο, θαη θπιιψδε πξάζηλα ιαραληθά φπσο ην ζπαλάθη θαη άιια. 73

74 Μεξηθέο θνξέο νη γνλείο αλεζπρνχλ γηα ην βάξνο, ην χςνο θαη γεληθά ηελ εκθάληζε ηνπ παηδηνχ πνπ αλακθίβνια βνεζνχλ ζηε δεκνηηθφηεηα θαη ηηο κειινληηθέο επθαηξίεο πνπ κπνξεί λα ηνπ δνζνχλ ζηε δσή ηνπ. Ο ηξφπνο αληηκεηψπηζεο απηψλ ησλ αλεζπρηψλ (πξνβιεκάησλ) είλαη: - Ζ παξαθνινχζεζε εηδηθψλ ραξηψλ (charts) πνπ πξνζθέξνπλ φιεο απηέο ηηο πιεξνθνξίεο, - Αλαιχζεηο (πξνιεπηηθέο) πνπ κπνξνχλ λα πξνζδηνξίζνπλ ηπρφλ πξνβιήκαηα κεηαβνιηζκνχ ή άιια, - Παξαθνινχζεζε απφ ηαηξφ ηεο φιεο εμέιημεο ηνπ παηδηνχ. Οη αλαιχζεηο πνπ ζπζηήλνληαη λα γίλνληαη κε βάζε ηελ ειηθία θαη ην θίιν είλαη νη αθφινπζεο: Δμεηάζεηο Αίκαηνο Από ηε Γέλλεζε κέρξη 5 ρξόλσλ 1. Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ 2. ίδεξν 3. Φεξηηίλε 4. Οκάδα Αίκαηνο & Ρέδνπο 5. Ζπαηίηηδα-Β [HBs Ag] 6. Αληηζψκαηα Ζπαηίηηδαο-Β έλα κήλα κεηά ηνλ εκβνιηαζκφ, [Anti-HBs] 7. ΣSH Αλάιπζε Θπξενεηδνχο Αδέλα Δμεηάζεηο Αίκαηνο ε ειηθία 5-6 ρξόλσλ 1. Γεληθή Αίκαηνο θαη ΣΚΔ 2. ίδεξν 3. Φεξηηίλε 4. Ληπίδηα Αίκαηνο 5. ηίγκα Μεζνγεηαθήο Αλαηκίαο 6. Αληηζψκαηα Ζπαηίηηδαο-Β [Anti-HBs] 7. TSH Αλάιπζε Θπξενεηδνχο Αδέλα 74

75 Ζ ΠΑΥΤΑΡΚΗΑ ΣΑ ΠΑΗΓΗΑ Σν παξφλ ηερληθφ δειηίν έρεη ελεκεξσηηθφ ζθνπφ γηα άηνκα (γνλείο) πνπ αλεζπρνχλ γηα ηελ παηδηθή παρπζαξθία, ή πνπ ζα ήζειαλ λα έρνπλ ηηο απαξαίηεηεο πιεξνθνξίεο ζρεηηθά κε απηφ ην ζέκα, (αληηκεηψπηζεο απηνχ ηνπ ζέκαηνο). Ζ παηδηθή παρπζαξθία είλαη ήδε παγθφζκην θαηλφκελν ηδηαίηεξα ζηηο αλαπηπγκέλεο ρψξεο ηνπ θφζκνπ. Ζ πνιχ κεγάιε θαηαλάισζε ηξνθψλ κε πςειή πεξηεθηηθφηεηα ζε ιηπαξά ή δάραξε θαη ε έιιεηςε ζσκαηηθήο δξαζηεξηφηεηαο έρεη ζαλ επαθφινπζν, πνιιά παηδηά λα γίλνληαη ππέξβαξα θαη ζε αξθεηέο πεξηπηψζεηο έρνπλ αλαπηπρζεί αθφκε θαη πξνβιήκαηα πγείαο πνπ ζπλήζσο παξαηεξνχληαη ζηνπο ελήιηθεο. ην παξφλ ελεκεξσηηθφ δειηίν ζα βξείηε ζέκαηα φπσο, - Παηδηθή παρπζαξθία - Αηηίεο ηεο παηδηθήο παρπζαξθίαο - Ση είλαη έλα πγηέο βάξνο γηα έλα παηδί; - Πξφιεςε ηεο παηδηθήο παρπζαξθίαο - Πεξηζζφηεξεο πιεξνθνξίεο ρεηηθά κε ηελ παηδηθή παρπζαξθία Μηα επαξθήο πξφζιεςε ελέξγεηαο (ζεξκίδεο) κέζσ κηαο πγηεηλήο δηαηξνθήο είλαη ζεκαληηθή γηα ην κεγάισκα ησλ παηδηψλ ζαο. Μηα πνηθίιε θαη ζξεπηηθή δηαηξνθή είλαη νπζηαζηηθήο ζεκαζίαο γηα ηελ αλάπηπμή ηνπο. Χζηφζν, φπσο θαη ζηνπο ελήιηθεο, αλ ιακβάλνπλ πεξηζζφηεξε ελέξγεηα (ζεξκίδεο) κέζσ ηηο δηαηξνθήο ηνπο απφ φηη ρξεηάδνληαη γηα ηηο εκεξήζηεο αλάγθεο ηνπ νξγαληζκνχ ηνπο, ηφηε φιε ε επηπξφζζεηε ελέξγεηα (ζεξκίδεο) ζα απνζεθεπηή ζην ζψκα ηνπο σο ιίπνο. Ο αξηζκφο ησλ ππέξβαξσλ θαη παρχζαξθσλ παηδηψλ ζηε Βξεηαλία έρεη απμεζεί ζηαζεξά ηα ηειεπηαία 20 ρξφληα. Σν 2004 είρε εθηηκεζεί φηη ην 14% ησλ αγνξηψλ θαη 17% ησλ θνξηηζηψλ ειηθίαο δχν έσο 15 ρξφλσλ ήηαλ παρχζαξθνη. Δάλ ην παηδί ζαο είλαη ππέξβαξν ή παρχζαξθν, είλαη πην πηζαλφ φηη απηφο / απηή ζα αλαπηχμεη θάπνηα ζνβαξά πξνβιήκαηα πγείαο ηα νπνία ζπλήζσο παξνπζηάδνληαη (παξαηεξνχληαη) ζηελ ελήιηθε δσή, φπσο ε ζθιήξπλζε θαη θξαγκέλεο αξηεξίεο (αζζέλεηεο ησλ ζηεθαληαίσλ αξηεξηψλ), πςειή αξηεξηαθή πίεζε θαη δηαβήηεο ηχπνπ - 2. Τπέξβαξα παηδηά έρνπλ δηπιάζηεο πηζαλφηεηεο λα είλαη παρχζαξθα φηαλ κεγαιψζνπλ απφ ηα παηδηά πνπ έρνπλ θαλνληθφ βάξνο (πνπ δελ είλαη ππέξβαξα). Απηφ ζεκαίλεη φηη ζηελ ελήιηθε δσή, ζα δηαηξέρνπλ απμεκέλν θίλδπλν λα δεκηνπξγεζνχλ ζνβαξά πξνβιήκαηα πγείαο φπσο, ππέξηαζε, θαξδηαθέο πξνζβνιέο, εγθεθαιηθά επεηζφδηα, δηαβήηε ηχπνπ - 2, νζηεναξζξίηηδα θαη νξηζκέλεο κνξθέο θαξθίλνπ. Ο θίλδπλνο πξνβιεκάησλ πγείαο απμάλεηαη φζν κεγαιχηεξν είλαη ην βάξνο ζαο, (φζν πην ππέξβαξνη γίλεζηε). Σν ππεξβνιηθφ βάξνο, επηπξφζζεηα κε ηελ πηζαλφηεηα δεκηνπξγίαο θηλδχλσλ επεξεαζκνχ ηεο πγείαο ηνπ παηδηνχ, κπνξεί επίζεο λα πξνθαιέζεη θαη ζπλαηζζεκαηηθά πξνβιήκαηα. Πεηξάγκαηα γηα ηελ εκθάληζή κπνξνχλ λα επεξεάζνπλ ηελ απηνεθηίκεζε θαη εκπηζηνζχλε ζηνλ εαπηφ ηνπ θαη ζαλ απνηέιεζκα λα νδεγήζνπλ ζε απνκφλσζε θαη θαηάζιηςε. Αηηίεο ηεο παηδηθήο παρπζαξθίαο Μηα αλζπγηεηλή δηαηξνθή ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ έιιεηςε άζθεζεο είλαη νη θχξηεο αηηίεο ηεο παηδηθήο παρπζαξθίαο. Τςειήο ζεξκηδηθήο αμίαο ηξφθηκα, φπσο ζνθνιάηεο, γιπθά θαη fast food είλαη θζελά θαη εχθνια δηαζέζηκεο ζηα παηδηά. Παξάιιεια κε απηφ, ε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ε άζθεζε δελ απνηεινχλ πιένλ κέξνο ησλ αζρνιηψλ ηεο εκέξαο ηνπ παηδηνχ. Σα πεξηζζφηεξα παηδηά δελ πεγαίλνπλ πιένλ ζην ζρνιείν κε ηα πφδηα ή κε ην πνδήιαην ή λα αζρνινχληαη κε ην ζρνιηθφ αζιεηηζκφ. Πνιινί απφ απηνχο πεξλνχλ ηηο ψξεο ηνπο κπξνζηά ζε κηα ηειεφξαζε ή ππνινγηζηή. Αλ ππάξρεη νηθνγελεηαθφ ηζηνξηθφ ζηελ παρπζαξθία ηφηε απμάλνληαη νη πηζαλφηεηεο ην παηδί ζαο λα είλαη παρχζαξθν. Γελεηηθνί παξάγνληεο κπνξεί λα παίμνπλ ξφιν ζε απηφ, αιιά νη θαθέο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο, ε έιιεηςε άζθεζεο, ή ν ζπλδπαζκφο ησλ δχν, είλαη νη πην πηζαλνί παξάγνληεο πνπ επζχλνληαη ψζηε ην παηδί ζαο λα γίλεη ππέξβαξν. Δίλαη ζρεδφλ απίζαλν ην παηδί ζαο λα είλαη ππέξβαξνη ιφγσ θάπνηνπ ηαηξηθνχ πξνβιήκαηνο. Ση είλαη έλα πγηέο βάξνο γηα έλα παηδί; Μφλν ν γηαηξφο ζαο κπνξεί λα ειέγμεη θαηά πφζν ην παηδί ζαο είλαη ππέξβαξν ή φρη. 75

76 Πξόιεςε ηεο παηδηθήο παρπζαξθίαο Δάλ ην παηδί ζαο είλαη ππέξβαξν, δελ πξέπεη λα ην ελζαξξχλεηε ή λα ηνπ επηβάιεηε κηα απζηεξή δίαηηα γηα λα ράζεη ην πεξηηηφ βάξνο. Σν θαιχηεξν πνπ έρεηε λα θάκεηε είλαη λα ην βνεζήζεηε λα δηαηεξήζεη ην βάξνο ηνπ, ψζηε κε ην κεγάισκα (ςήισκα) λα θηάζεη ζηα θαλνληθά επίπεδα βάξνπο. Ο θαιχηεξνο ηξφπνο γηα λα γίλεη απηφ είλαη λα θάλεηε καθξνπξφζεζκεο βειηηψζεηο ζηελ δηαηξνθή θαη ηηο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο ηνπ παηδηνχ ζαο, απμάλνληαο παξάιιεια θαη ηελ ζσκαηηθή άζθεζε. Σα θαιά λέα είλαη, φηη ίζσο είλαη πην εχθνιν λα αιιάμεηο ηηο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο θαη άζθεζε ηνπ παηδηνχ παξά ελφο ελήιηθα. Σν παηδί ζαο δελ πξέπεη πνηέ λα ηεζεί ζε δίαηηα απψιεηαο βάξνπο ρσξίο ηαηξηθή ζπκβνπιή, δηφηη απηφ κπνξεί λα επεξεάζεη αθφκε θαη ηελ θπζηνινγηθή αλάπηπμεο ηνπ. Μηα πγηήο θαη ηζνξξνπεκέλε δηαηξνθή Δάλ αλεζπρείηε γηα ην βάξνο ηνπ παηδηνχ ζαο, ηφηε λα ηνλ ελζαξξχλεηε λα ηξψεη κηα πνηθηιία ζξεπηηθψλ ηξνθψλ. - Σα ακπινχρα ηξφθηκα είλαη πινχζηα ζε ζχλζεηνπο πδαηάλζξαθεο, πνπ ηνπο θαζηζηά θαη ρνξηαζηηθνχο θαη ζξεπηηθνχο. Φσκί, παηάηεο, δπκαξηθά θαη ξχδη είλαη φια θαιέο πεγέο ζχλζεησλ πδαηαλζξάθσλ θαη ζα πξέπεη λα πεξηιακβάλνληαη ζηε δηαηξνθή ηνπ παηδηνχ ζαο. πνπ είλαη δπλαηφλ, πξνζπαζήζηε λα επηιέγεηε πνηθηιίεο νιηθήο αιέζεσο ηδηαίηεξα φηαλ ακαγείξεπηε νηθνγελεηαθά γεχκαηα. Χζηφζν, αλ έρεηε έλα κηθξφ παηδί, κπνξεί λα κελ είλαη ζε ζέζε λα ρσλέςεη (αθνκνηψζεη) ηφζν πνιχ ηηο ίλεο φπσο ηα κεγαιχηεξα παηδηά, νπφηε κπνξεί λα ρξεηαζηεί κηα ειαθξψο δηαθνξεηηθή δηαηξνθή. Σα κηθξά παηδηά κπνξεί λα κελ είλαη ζε ζέζε λα απνξξνθνχλ ζεκαληηθά κεηαιιηθά ζηνηρεία, φπσο ην αζβέζηην θαη ην ζίδεξν, αλ ε δηαηξνθή ηνπο πεξηέρεη πάξα πνιιέο ίλεο. - Πεξηνξίζηε φζν είλαη δπλαηφ ηξφθηκα θαη θαγεηά πςειήο πεξηεθηηθφηεηαο ζε ιηπαξά θαη δάραξε. - Σξψηε θαγεηά καγεηξεκέλα ζηε ζράξα ή ζε αηκφ αληί ζην ηεγάλη. - Μελ δίλεηε ζην παηδί ζαο πνηά αλζξαθνχρα πνπ έρνπλ πςειή πεξηεθηηθφηεηα ζε δάραξε. Αλαπιεξψζηε κε λεξφ, θξέζθνπο ρπκνχο αξαησκέλνπο κε λεξφ ή γάια ρακειψλ ιηπαξψλ. - Έλα πγηεηλφ πξσηλφ κε δεκεηξηαθά νιηθήο αιέζεσο θαη έλα θξνχην ή έλα γηανχξηη είλαη έλα θαιφ μεθίλεκα ηεο εκέξαο. - Δλζαξξχλεηε ηα παηδηά ζαο λα ηξψλε πεξηζζφηεξα θξνχηα θαη ιαραληθά. πζηήλεηε λα ηξψλε πέληε κεξίδεο θξνχησλ θαη ιαραληθψλ θάζε κέξα. Αιιαγέο ζηηο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο Οηθνγελεηαθέο λννηξνπίεο θαη ζπλήζεηεο ζηε δηαηξνθή θαη άζθεζε πξέπεη λα αιιάμνπλ γηα λα βνεζήζνπλ (ππνζηεξίμνπλ) ην παηδί ζαο ζηελ πξνζπάζεηα ηνπ λα επηηχρεη. Μελ μερλάηε φηη αξέζεη ζηα παηδηά λα κηκνχληαη. - Γψζηε ην θαιφ παξάδεηγκα κε ηηο δηθέο ζαο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο. - Γηα ηελ απνθπγή αθαηάιιεισλ δηαηξνθηθψλ ζπλεζεηψλ, παξέρεηε ζηα παηδηά ζαο γεχκαηα θαη ζλαθ ζε ηαθηά δηαζηήκαηα. - Μελ αθήλεηε ην παηδί ζαο λα ηξψεη ελψ βιέπεη ηειεφξαζε ή θάλεη ηελ ζρνιηθή ηνπ εξγαζία. - Κάληε ηελ ψξα ηνπ θαγεηνχ κηα νηθνγελεηαθή ππφζεζε φζν ην δπλαηφλ ζπρλφηεξα. - Δλζαξξχλεηε ην παηδί ζαο λα ηξψγεη φηαλ πεηλάεη θαη φρη απφ ζπλήζεηα. - Γηδάμεηε ζην παηδί ζαο λα ηξψεη ην θαγεηφ ηνπ πην αξγά γηα λα ην απνιακβάλεη θαιχηεξα. - Μελ έρεηε ζην ζπίηη αθαηάιιεια ηξφθηκα. - Μελ θάλεηε εμνξκήζεηο γηα γξήγνξν θαγεηφ (fast food) κέξνο ηεο εβδνκαδηαίαο ξνπηίλαο. - Εεηάηε ηε βνήζεηα (ζπκκεηνρή) ηνπ παηδηνχ ζαο ζην καγείξεκα ή ηελ πξνεηνηκαζία ηνπ δηθφ ηνπ ζρνιηθνχ κεζεκεξηαλνχ γεχκαηνο. 76

77 Φπζηθή δξαζηεξηόηεηα Σα παηδηά πξέπεη λα θάλνπλ ηνπιάρηζηνλ 60 ιεπηά ζσκαηηθήο άζθεζεο (δξαζηεξηφηεηαο) θάζε εκέξα. πλαηζζεκαηηθνί παξάγνληεο Σν θαγεηφ αλ δελ πξνζέμεηε κπνξεί λα πάξεη ζπλαηζζεκαηηθή ζεκαζία ηδίσο φηαλ ρξεζηκνπνηείηε γηα ηελ άλεζε ή ηελ αληακνηβή ηνπ παηδηνχ. Κίλδπλνη γηα ηελ πγεία ησλ ππέξβαξσλ παηδηώλ Ζ απμεκέλε ζπρλφηεηα ηεο παρπζαξθίαο ζεκαίλεη φηη ε παρπζαξθία ζρεηίδνληαη κε ρξφληεο παζήζεηο είλαη θαη πην ζπρλή ζηα παηδηά θαη ζηνπο εθήβνπο. Σν ππεξβνιηθφ βάξνο απμάλεη ηνλ θίλδπλν ελφο παηδηνχ γηα κηα ζεηξά αζζελεηψλ θαη παζήζεσλ, κεηαμχ ησλ νπνίσλ: 1. Άζζκα 2. Γηαβήηεο ηχπνπ Υνιφιηζνη 4. Καξδηαθέο παζήζεηο 5. Τςειή αξηεξηαθή πίεζε 6. Ζπαηηθά πξνβιήκαηα 7. Δκκήλνπ Πξνβιήκαηα: - Σν ππεξβνιηθφ βάξνο κπνξεί λα πξνθαιέζεη ζε κηα θνπέια λα θζάζεη ζηελ εθεβεία ζε κηθξφηεξε ειηθία. Δπίζεο, ε παρπζαξθία κπνξεί λα ζπκβάιεη ζε ηλνκπψκαηα ή εκκελνξξντθέο δηαηαξαρέο αξγφηεξα ζηε δσή. 8. Πξνβιήκαηα χπλνπ Μεηαβνιηθό ύλδξνκν:- 25% - 40% ησλ παηδηψλ πνπ είλαη ππέξβαξα έρνπλ κεηαβνιηθφ ζχλδξνκν, ην νπνίν ζέηεη ηηο βάζεηο γηα ηνλ δηαβήηε θαη ηα θαξδηαθά πξνβιήκαηα. Μεηαβνιηθφ ζχλδξνκν πεξηιακβάλεη: - Γπζιηπηδαηκία - Τςειή αξηεξηαθή πίεζε - Αληίζηαζε ζηελ ηλζνπιίλε - Παρπζαξθία Σα θαιά λέα είλαη φηη ηα πξνβιήκαηα πγείαο πνπ ζρεηίδνληαη κε ην κεηαβνιηθφ ζχλδξνκν αληαπνθξίλνληαη θαιά ζηε δίαηηα θαη ηελ άζθεζε. ηαλ ηα παηδηά ράζνπλ βάξνο - αθφκα θαη κέηξηεο πνζφηεηεο βάξνπο - κπνξεί λα αληηζηξέςνπλ ηηο αξλεηηθέο ζπλέπεηεο ηνπ κεηαβνιηθνχ ζπλδξφκνπ. Τπέξβαξνη γηα κηα νιόθιεξε Εσή:- Τπέξβαξα παηδηά θαη έθεβνη έρνπλ πεξηζζφηεξεο πηζαλφηεηεο λα γίλνπλ ππέξβαξνη ή παρχζαξθνη ελήιηθεο. Πξφθεηηαη γηα έλα εμαηξεηηθά δχζθνιν θχθιν λα ηνλ αιιάμεηο. Μηα αλζπγηεηλή δηαηξνθή θαη ε θαζηζηηθή δσή είλαη γλσζηνί παξάγνληεο θηλδχλνπ γηα ηηο ηξεηο θχξηεο αηηίεο ζαλάηνπ ζηνπο ελήιηθεο, θαξθίλν, εγθεθαιηθά επεηζφδηα θαη θαξδηαγγεηαθέο παζήζεηο. Αλ θαη ππάξρνπλ ζεξαπεπηηθέο επηινγέο γηα ηα ππέξβαξα παηδηά, ε πξφιεςε είλαη ην θιεηδί γηα ηελ θαηαπνιέκεζε ηεο παηδηθήο παρπζαξθίαο. εκαληηθή ζεκείσζε: Όιεο νη πιεξνθνξίεο, αλαιύζεηο θαη απνηειέζκαηα αλαιύζεσλ πνπ πεξηέρνληαη είλαη κνξθσηηθνύ πεξηερνκέλνπ θαη δελ πξννξίδνληαη γηα αληηθαηάζηαζε νπνηαζδήπνηε ηαηξηθήο ππεξεζίαο, γλσκνδόηεζεο, ζπκβνπιήο ή θαη εμέηαζεο. Παξαθαιώ πάληνηε λα ζπκβνπιεύεζηε ην γηαηξό ζαο γηα νπνηνλδήπνηε πξόβιεκα πνπ ζρεηίδεηε κε ηελ πγεία ζαο. 77

78 ΓΗΑΣΡΟΦΖ ΓΗΑ ΠΡΔΒΤΣΔΡΟΤ Ζ απφιαπζε κηαο θαιήο δηαηξνθήο ε εγγχεζε γηα θαιά γεξαηεηά Σξνθή γηα ζθέςε: Κάλεηε κεγάιν ιάζνο αλ λνκίδεηε φηη ε πγηεηλή δηαηξνθή είλαη λα θάλεη θάπνηνο δίαηηα θαη ζπζίεο ζηα θαγεηά πνπ απνιακβάλεη. Ξαλαζθεθηείηε ην. Σξψγνληαο θαιά θαη απνιακβάλνληαο ηα θαγεηά είλαη έλαο ηξφπνο δσήο πνπ αγθαιηάδεη, ηα πνιχρξσκα θαη λφζηηκα ηξφθηκα, ηε δεκηνπξγηθφηεηα ζηε θνπδίλα, θαη λα ηξψκε κε θίινπο. Γηα ηνπο ειηθησκέλνπο ηα νθέιε κηαο πγηεηλήο δηαηξνθήο πεξηιακβάλνπλ, απμεκέλε δηαλνεηηθή νμχηεηα, αληίζηαζε ζε αξξψζηηεο θαη αζζέλεηεο, πςειφηεξα επίπεδα ελέξγεηαο, έλα πην ηζρπξφ αλνζνπνηεηηθφ ζχζηεκα, κηθξφηεξνπο ρξφλνπο αλάξξσζεο, θαη θαιχηεξε δηαρείξηζε ησλ ρξφλησλ πξνβιεκάησλ πγείαο. Γεδνκέλνπ φηη γεξλάκε, ε θαιή δηαηξνθή κπνξεί επίζεο λα είλαη ην θιεηδί γηα κηα ζεηηθή πξννπηηθή θαη ζπλαηζζεκαηηθά ηζνξξνπεκέλε δσή. Δζείο είζηε ην αθεληηθφ φηαλ πξφθεηηαη γηα ηηο δηαηξνθηθέο ζαο επηινγέο θαη ζπλήζεηεο! Γηαβάζηε παξαθάησ γηα ζπκβνπιέο ζην πψο θαιχηεξα κπνξείηε λα εθνδηαζηείηε κε φιε ηελ ελέξγεηα πνπ ρξεηάδεζηε ηξψγνληαο ινγηθά θαη θαιά. ην παξφλ άξζξν: 1. Γψζηε ηξνθή ζην ζψκα, ην λνπ θαη ηε ςπρή 2. Ση ρξεηάδεηαη ην ζψκα καο 3. πκβνπιέο γηα κηα πγηεηλή δηαηξνθή 4. Αιιαγή ησλ δηαηξνθηθψλ αλαγθψλ 1. Γώζηε ηξνθή ζην ζώκα, ην κπαιό θαη ηε ςπρή Θπκεζείηε ηελ παιαηά παξνηκία, είζηε απηό πνπ ηξώηε; Κάληε ην ζχλζεκα ζαο. ηαλ επηιέγεηε κηα πνηθηιία απφ πνιχρξσκα θξνχηα θαη ιαραληθά, δεκεηξηαθά νιηθήο αιέζεσο, άπαρν πξσηεΐλεο θαη ζα αηζζαλζείηε απιά ππέξνρα κέζα θαη έμσ. - Εήζηε πεξηζζόηεξν δηαηεξώληαο ηε δύλακε ζαο:- Ζ θαιή δηαηξνθή θξαηά ηνπο κπο, ηα νζηά, γεληθά ηα δηάθνξα φξγαλα θαη άιια κέιε ηνπ ζψκαηνο καο ηζρπξά θαη γεξά γηα κεγάιν ρξνληθφ δηάζηεκα. Σξψγνληαο πινχζηα ζε βηηακίλεο ηξφθηκα εληζρχεηε ην αλνζνπνηεηηθφ ζαο ζχζηεκα. Μηα ζσζηή δηαηξνθή κεηψλεη ηνλ θίλδπλν παζήζεσλ φπσο, θαξδηνπάζεηεο, εγθεθαιηθά επεηζφδηα, πςειή αξηεξηαθή πίεζε, δηαβήηε ηχπνπ - 2, απψιεηα νζηηθήο κάδαο (νζηενπφξσζε), ην θαξθίλν, αλαηκία θαη πνιιέο άιιεο παζήζεηο. Δθαξκφδνληαο κηα ζσζηή δηαηξνθή εμππαθνχεη ηελ θαηαλάισζε ηξνθψλ κε ιηγφηεξεο ζεξκίδεο αιιά πινχζηεο ζε ζξεπηηθά ζπζηαηηθά κε ζθνπφ ηελ δηαηήξεζε ηνπ θαλνληθνχ καο βάξνπο θαη βεβαίσο ηελ πγεία καο. - Γηαηεξήζηε ηελ νμύηεηα πλεύκαηνο:- Οη επηζηήκνλεο γλσξίδνπλ φηη βαζηθά ζξεπηηθά ζπζηαηηθά είλαη απαξαίηεηα γηα ηελ θαλνληθή ιεηηνπξγία ηνπ εγθεθάινπ. Οη έξεπλεο δείρλνπλ φηη νη άλζξσπνη πνπ ηξψλε κηα επηινγή απφ πνιχρξσκα θξνχηα, θπιιψδε ιαραληθά, νξηζκέλα ςάξηα θαη μπξνχο θαξπνχο πινχζηα ζε σκέγα-3 ιηπαξά νμέα κπνξεί λα βειηηψζνπλ ηελ εζηίαζε θαη ηε κείσζε ηνπ θηλδχλνπ γηα ηε λφζν Αιηζράηκεξ. - Να αηζζάλεζηε Καιύηεξα:- Σξψγνληαο πγηεηλά θαη θαιά είλαη κηα γηνξηή γηα ηηο πέληε ζαο αηζζήζεηο! Πόζεο ζεξκίδεο ρξεηάδνληαη ειηθησκέλα άηνκα; Ο αξηζκφ ζεξκίδσλ πνπ ρξεηάδεηαη ν νξγαληζκφο ζαο, είλαη:- Γπλαίθεο άλσ ησλ 50 εηώλ νη νπνίεο: - Γελ αζθνχληαη, πεξίπνπ 1600 ζεξκίδεο ηελ εκέξα - Λίγν δξαζηήξηεο, πεξίπνπ 1800 ζεξκίδεο ηελ εκέξα - Πνιχ δξαζηήξηεο, πεξίπνπ 2000 ζεξκίδεο ηελ εκέξα Άλδξεο άλσ ησλ 50 εηώλ νη νπνίνη: - Γελ αζθνχληαη, πεξίπνπ 2000 ζεξκίδεο ηελ εκέξα - Λίγν δξαζηήξηεο, πεξίπνπ ζεξκίδεο ηελ εκέξα - Πνιχ δξαζηήξηεο, πεξίπνπ ζεξκίδεο ηελ εκέξα 78

79 2. Ση ρξεηάδεηαη ην ζώκα ζαο. Οη πην θάησ πιεξνθνξίεο είλαη απφ ην Δζληθφ Ηλζηηηνχην Γήξαλζεο. Να ζπκάζηε φηη κηα ηζνξξνπεκέλε δηαηξνθή είλαη θάηη πεξηζζφηεξν απφ ζεξκίδεο. Γηαβάζηε παξαθάησ πψο λα δεκηνπξγήζεηε θαη εθαξκφζεηε έλα ζξεπηηθφ θαη πγηεηλφ ηξφπν δσήο. Οη ελήιηθεο πνπ αθνινπζνχλ κηα ηζνξξνπεκέλε δηαηξνθή απιψο θάλνληαο ηε ζσζηή επηινγή πγηεηλψλ ηξνθίκσλ θαη εθαξκφδνπλ θαη θάπνηνπ είδνπο ζσκαηηθή δξαζηεξηφηεηα, ζπκβάιινπλ ζην λα αηζζάλνληαη θαιχηεξα, λα είλαη πγηήο θαη γεληθά ζηελ εμαζθάιηζε κηαο θαιχηεξεο πνηφηεηα δσήο. Γηαηξνθηθή ππξακίδα γηα ελήιηθεο - θαηεπζπληήξηεο γξακκέο:- - Φξνύηα:- Καηαλαιψλεηε θξνχηα γηα πεξηζζφηεξεο θπηηθέο ίλεο θαη βηηακίλεο, αληί γηα ρπκνχο. ηφρνο, πεξίπνπ 1½ - 2 κεξίδεο θάζε κέξα. Αθήζηε ηα κήια θαη κπαλάλεο ζε δεχηεξε κνίξα θαη επηθεληξσζείηε ζε πην πινχζηεο επηινγέο (πην πινχζηα ρξψκαηα θξνχηα )φπσο κνχξα, ηα πεπφληα, ηα πνξηνθάιηα. - Λαραληθά:- Σν ρξψκα είλαη ε βάζε γηα ηελ επηινγή ζαο ζε απηή ηελ θαηεγνξία ηξνθίκσλ. Δπηιέμηε πινχζηα ζε αληηνμεηδσηηθέο νπζίεο ιαραληθά φπσο, ηα ζθνχξα πξάζηλα θπιιψδε - ην ιάραλν, ην ζπαλάθη, ην κπξφθνιν, θαζψο θαη ηα θίηξηλα φπσο, ηα θαξφηα, θνινθχζεο, θαη γηακ. Πξνζπαζήζηε γηα 2 έσο 2 ½ θιηηδάληα ιαραληθά θάζε κέξα. - Αζβέζηην:- Βεβαησζείηε φηη παίξλεηε επαξθεί πνζφηεηεο αζβεζηίνπ γηα ηελ πξφιεςε ηεο νζηενπφξσζεο θαη ησλ θαηαγκάησλ ησλ νζηψλ. Υξεηάδεζηε πεξίπνπ 1200 mg αζβεζηίνπ ηελ εκέξα. Πινχζηα ζε αζβέζηην είλαη ηα ηξφθηκα φπσο ην γάια, ην γηανχξηη, θαη ην ηπξί. Δπίζεο απφ κε γαιαθηνθνκηθά πξντφληα φπσο, ην κπξφθνιν, ηα ακχγδαια, θαη ην θαηζαξά ιάραλα. - Κόθθνη:- Δπηιέμηε δεκεηξηαθά νιηθήο αιέζεσο αληί ησλ κεηαπνηεκέλσλ (ιεπθφ αιεχξη) γηα πεξηζζφηεξεο ζξεπηηθέο νπζίεο θαη πςειφηεξε πνζφηεηα ηλψλ. Υξεηάδεζηε 6-7 νπγγηέο θφθθσλ θάζε κέξα. (Μηα νπγθηά είλαη πεξίπνπ 1 θέηα ςσκί). - Πξσηεΐλεο:- Υξεηάδεζηε πεξίπνπ 0,75 γξακκάξηα πξσηεΐλεο αλά θηιφ ζσκαηηθνχ βάξνπο. Μηα γπλαίθα 80 θηιψλ ζα ρξεηάδεηαη πεξίπνπ 60 γξακκάξηα πξσηεΐλεο ηελ εκέξα. Μηα κεξίδα ηφλν, γηα παξάδεηγκα, έρεη πεξίπνπ 40 γξακκάξηα πξσηεΐλεο. Υξεζηκνπνηείζηε πνηθίιιεηο πεγέο πξσηετλψλ φπσο, ηα θαζφιηα, ηα ςάξηα, ηα κπηδέιηα, νη μεξνί θαξπνί, ηα απγά, ην γάια, ην ηπξί, θαη νη ζπφξνη. - Σν λεξό:- Δλήιηθεο είλαη επηξξεπήο ζηελ αθπδάησζε επεηδή ν νξγαληζκφο καο ράλεη κέξνο ηεο ηθαλφηεηάο ηνπ λα ξπζκίδεη ηηο ζηάζκεο ησλ πγξψλ θαη ηελ αίζζεζε ηεο δίςαο, έηζη επηβάιιεηε λα ππάξρεη έλα ζεκείσκα ζηελ θνπδίλα ζαο ή θάπνπ αιινχ πνπ λα ζαο ππελζπκίδεη λα πίλεηε λεξφ θάζε ψξα θαη κε ηα γεχκαηα, γηα ηελ απνθπγή αθπδάησζεο φπσο θαη νπξνινηκψμεηο, δπζθνηιηφηεηα, θαη ελδερνκέλσο ζχγρπζε. εκαληηθέο βηηακίλεο θαη κέηαιια. - Βηηακίλε Β:- Μεηά απφ 50, ην ζηνκάρη καο παξάγεη ιηγφηεξν γαζηξηθφ νμχ θαζηζηψληαο δχζθνιε ηελ απνξξφθεζε βηηακίλεο Β-12, πνπ ρξεηάδεηαη ζηε δηαηήξεζε ηηο ιεηηνπξγίαο ηεο δσηηθήο ζεκαζίαο φξγαλα φπσο ην αίκα θαη ηα λεχξα. Πάξηε ηηο εκεξήζηεο δφζεηο (2,4 mcg) ηεο Β12 πνπ ζπζηήλνληαη, απφ εληζρπκέλα ηξφθηκα ή κηα βηηακίλε. - Βηηακίλε D:- Παίξλνπκε ηελ βηηακίλε D (πνπ είλαη απαξαίηεηε γηα ηελ απνξξφθεζε ηνπ αζβεζηίνπ), πεξηζζφηεξν κέζσ ηεο έθζεζεο ζηνλ ήιην θαη απφ κεξηθά ηξφθηκα (ιηπαξά ςάξηα, θξφθν απγνχ, θαη ηα εκπινπηηζκέλα γαιαθηνθνκηθά). Με ηελ ειηθία φκσο ην δέξκα καο είλαη ιηγφηεξν απνηειεζκαηηθφ ζηε ζχλζεζε ηεο βηηακίλεο D, έηζη λα ζπκβνπιεπηείηε ην γηαηξφ ζαο ζρεηηθά κε ηε ζπκπιήξσζε κε εκπινπηηζκέλα ηξφθηκα ή έλα πνιπβηηακηλνχρν ζθεχαζκα. 3. πκβνπιέο γηα πγηεηλή δηαηξνθή Μφιηο θάλεηε ηνπο θίινπο κε ζξεπηηθά-ππθλά ηξφθηκα, ην ζψκα ζαο ζα αηζζαλζεί αξγή θαη ππνηνληθή, αλ ηξψηε ιηγφηεξν πγηεηλά θαγεηά. Δδψ είλαη πψο λα πάξεη ζηε ζπλήζεηα ηεο ζσζηήο δηαηξνθήο. - Μεηώζηε ην λάηξην:- (αιάηη) γηα λα βνεζήζεη ζηελ πξφιεςε, θαηαθξάηεζεο λεξνχ θαη ηε δεκηνπξγία πςειή ο αξηεξηαθήο πίεζεο 79

80 - Δπηιέγεηαη ηα θαιά ιίπε:- Υξεζηκνπνηείηε ηα σθέιεκα ιίπε φπσο, ην ειαηφιαδν, ην αβνθάλην, ην ζνινκφ, ηα θαξχδηα, ηνπο ιηλαξφζπνξνπο, θαη γεληθά ηα κνλναθφξεζηα ιίπε. - Σξώηε θπηηθέο Ίλεο:- Απνθχγεηε ηε δπζθνηιηφηεηα, κεηψζηε ην θίλδπλν ρξφλησλ αζζελεηψλ, θαη ηελ αίζζεζε ηνπ πεηλαζκέλνπ (θπηηθέο ίλεο δελ ρσλεχνληαη). - Μαγεηξεύεηε ζσζηά:- Ο θαιχηεξνο ηξφπνο λα πξνεηνηκαζηνχλ ηα ιαραληθά είλαη ζηνλ αηκφ ή λα ηεγαληζηνχλ ειαθξά ζην ειαηφιαδν. Ξεράζηε ην βξαζκφ, (boiling). - Πέληε ρξώκαηα ζην πηάην ζαο:- Πάξηε παξάδεηγκα απφ ηελ ηαπσληθή θνπιηνχξα ησλ ηξνθίκσλ. Πξνζπαζήζηε ζην πηάην ζαο λα ππάξρνπλ ηξφθηκα πέληε ρξσκάησλ. Φξνχηα θαη ιαραληθά πινχζηα ζε ρξψκα αληηζηνηρεί ζε πινχζηα ζξεπηηθά ζπζηαηηθά (ζθεθηείηε: κνχξα, πεπφληα, γιπθνπαηάηεο, ζπαλάθη, ληνκάηα, θνινθχζη). 4. Αιιαγέο Γηαηξνθηθώλ Αλαγθώλ Ο ρξφλνο απφ κφλνο ηνπ θέξλεη αιιαγέο ζε φινπο καο θαη ζε φινπο ηνπο ηνκείο ηεο δσήο καο. Αλ απηφο ν αλαπφθεπθηνο ηξφπνο αιιαγψλ γίλεη θαηαλνεηφο, ηφηε πην εχθνια κπνξεί λα πξνζαξκφζνπκε θαη ηηο δηαηξνθηθέο καο ζπλήζεηεο θαη γεληθά ηνλ ηξφπν δσήο καο (life style), ψζηε λα θάλνπκε ηηο θαηάιιειεο πξνζαξκνγέο κε ζθνπφ ηελ δηαηήξεζε ηεο πγείαο καο. σκαηηθέο αιιαγέο: - Ο κεηαβνιηζκόο καο:- Πάλσ απφ ηελ ειηθία ησλ ζαξάληα, θάζε ρξφλν ν κεηαβνιηζκφο καο επηβξαδχλεη. Απηφ ζεκαίλεη φηη αθφκα θαη αλ ζπλερίζνπκε λα ηξψκε ην ίδην πνζφ φπσο φηαλ είκαζηε λεφηεξνη, ζίγνπξα ζα βάινπκε βάξνο επεηδή θαηαλαιψλνπκε ιηγφηεξεο ζεξκίδεο επεηδή αλαγθαζηηθά κεηψλεηε θαη ε ζσκαηηθή καο δξαζηεξηφηεηα. - Οη Αηζζήζεηο:- Μεηψλνληαη κε ηελ ειηθία. - Φάξκαθα:- πληαγνγξαθνχκελα θάξκαθα ζπρλά επεξεάδνπλ αξλεηηθά ηελ φξεμε. Ρσηήζηε ην γηαηξφ ζαο ζρεηηθά κε απηφ ην ζέκα θαη πψο λα ην αληηκεησπίζεηε. - Πέςε:- Δπηβξάδπλζε ηεο ιεηηνπξγίαο ηνπ πεπηηθνχ καο θαζηζηά πην δχζθνιε ηελ επεμεξγαζία νξηζκέλσλ βηηακηλψλ θαη αλφξγαλσλ ζπζηαηηθψλ, φπσο ε Β12, Β6 θαη θπιιηθφ νμχ, ηα νπνία είλαη απαξαίηεηα γηα ηε δηαηήξεζε ηεο, ςπρηθήο απηνζπγθέληξσζεο, ηεο κλήκεο θαη ηεο θαιήο θπθινθνξίαο. πκβνπιεπηείηε ην γηαηξφ ζαο γηα πηζαλά ζπκπιεξψκαηα. Αιιαγέο ζηνλ ηξόπν δσήο: - Ζ Μνλαμηά θαη θαηάζιηςε:- Δπεξεάδνπλ ηε δηαηξνθή ζαο. Αιιάμηε ηξφπνπο δσήο. - Απώιεηα ζπληξόθνπ:- Μελ αθήζεηε ηνλ εαπηφ ζαο ζηελ απνκφλσζε. Καηαλόεζε ηνπ ππνζηηηζκνύ: Ο ππνζηηηζκφο απνηειεί έλα πνιχ ζνβαξφ δήηεκα γηα ηνπο ελήιηθεο. Πξόιεςε ηνπ ππνζηηηζκνύ, Σξψηε ηξφθηκα πινχζηα ζε ζξεπηηθά ζπζηαηηθά. Έρεηε ζην ζπίηη ηξφθηκα πνπ ζαο αξέζνπλ. Παίξλεηε λαθο κεηαμχ ησλ γεπκάησλ. Σξψηε κε παξέα φζν ην δπλαηφλ πεξηζζφηεξν. Εεηάηε βνήζεηα γηα ηελ πξνεηνηκαζία ηνπ θαγεηνχ. Πάληνηε λα ζπκβνπιεχεζηε ην γηαηξφ ζαο γηα πξνβιήκαηα πγείαο. 80

81 ΤΓΗΔΗΝΖ ΓΗΑΣΡΟΦΖ - HEALTHY EATING A. ΓΔΚΑ ΤΜΒΟΤΛΔ ΓΗΑ ΜΗΑ ΤΓΗΔΗΝΖ ΓΗΑΣΡΟΦΖ Οη εηδηθνί ζπκθσλνχλ φηη κηα πγηεηλή δηαηξνθή απαηηεί κηα ηζνδπγηζκέλε δηαηξνθή ζε πξνθαζνξηζκέλα ρξνληθά δηαζηήκαηα, πνπ λα απνηειείηαη απφ πνηθηιία ζε είδε δηαηξνθήο, θαη κέηξν ζηελ θαηαλάισζε. Απηφ ζεκαίλεη φηη επηβάιιεηαη λα ηξψκε δηάθνξα πξντφληα ρσξίο φκσο λα παίξλνπκε κεγάιεο πνζφηεηεο ζε ζεξκίδεο ή λα θαηαλαιψλνπκε ππεξβνιηθέο πνζφηεηεο απφ έλα είδνο ηξνθήο. Οη δέθα ζπκβνπιέο πνπ αθνινπζνχλ ζα ζαο βνεζήζνπλ λα αθνινπζήζεηε ηηο πην πάλσ νδεγίεο, επηηξέπνληαο ζαο ηαπηνρξφλσο λα απνιακβάλεηε ηα θαγεηά πνπ ζαο αξέζνπλ. 1. Να ηξώηε πνηθηιία πξντόλησλ πινύζηα ζε ζξεπηηθά ζπζηαηηθά - Ο νξγαληζκφο καο ζπλήζσο ρξεηάδεηαη πεξίπνπ 40 είδε ζξεπηηθψλ ζπζηαηηθψλ εκεξεζίσο γηα κηα θαιή θαη πγηή δηαηξνθή, γη απηφ ην ιφγν δελ κπνξνχκε λα βξνχκε φια ηα απαξαίηεηα ζξεπηηθά ζπζηαηηθά ζε κφλν έλα είδνο θαγεηνχ. Δπηβάιιεηε ε εκεξήζηα δηαηξνθή καο λα απνηειείηε απφ ςσκί, δεκεηξηαθά (whole-grain products), θξνχηα, ιαραληθά, θξέαο, θνηφπνπιν, ςάξη θαη άιια θαγεηά πινχζηα ζε πξσηεΐλεο. ε ηη πνζφηεηεο φκσο πξέπεη λα παίξλνληαη ηα δηάθνξα πξντφληα θαη ζε πνηα πξνθαζνξηζκέλα ρξνληθά δηαζηήκαηα εμαξηάηε ζε έλα κεγάιν βαζκφ απφ ηηο αλάγθεο πνπ έρεη έλαο νξγαληζκφο ζε ζεξκίδεο. Υξεζηκνπνηείηε ηελ ππξακίδα Γηαηξνθήο θαη ηνλ αξηζκφ ησλ ζεξκίδσλ ζηα δηάθνξα έηνηκα πξντφληα. 2. Απνιακβάλεηε κπόιηθα θξνύηα, ιαραληθά θαη δεκεηξηαθά - Δπηζηεκνληθέο έξεπλεο έρνπλ δείμεη φηη έλαο κεγάινο αξηζκφο αηφκσλ δελ παίξλνπλ αξθεηέο πνζφηεηεο απφ απηά ηα είδε δηαηξνθήο. Γηα ηηο πνζφηεηεο πνπ πξέπεη λα παίξλεηε βιέπεηε ηνλ Πίλαθα Θεξκίδσλ θαη ηελ Ππξακίδα Γηαηξνθήο. 3. Γηαηεξήζηε ην θαλνληθό ζαο βάξνο - Σν θαλνληθφ βάξνο γηα ην θάζε άηνκν εμαξηάηε απφ πνιινχο παξάγνληεο φπσο, ην γέλνο, ην χςνο, ηελ ειηθία θαη ηελ θιεξνλνκηθφηεηα. Σν πεξηηηφ βάξνο (ιίπνο) απμάλεη ηηο πηζαλφηεηεο γηα λα δεκηνπξγεζνχλ επηθίλδπλεο θαηαζηάζεηο φπσο πςειή πίεζε, θαξδηαθά λνζήκαηα, δηαβήηεο, εγθεθαιηθφ επεηζφδην (stroke), νξηζκέλνη ηχπνη θαξθίλνπ θαη πνιιέο άιιεο αζζέλεηεο. Σαθηηθή άζθεζε φπσο ην πεξπάηεκα, ην θνιχκπη βνεζνχλ ζηε δηαηήξεζε θαλνληθνχ βάξνπο θαη βεβαίσο ην θπθινθνξηαθφ καο ζχζηεκα (θαξδηά). ηελ αληίζεηε πεξίπησζε φηαλ είζηε πην θάησ απφ ην θαλνληθφ ζαο βάξνο ηφηε ππάξρεη θίλδπλφο γηα νζηενπφξσζε, αλσκαιίεο πεξηφδνπ ζηηο γπλαίθεο θαη πνιιά άιια πξνβιήκαηα πγείαο. Γηα ηελ δηαηήξεζε θαλνληθνχ βάξνπο ηξψηε ινγηθά (αλ παξαζηηεί αλάγθε δεηάηε θαη ηελ βνήζεηα δηαηξνθνιφγνπ) θαη λα αζθείζηε επί ηαθηηθήο βάζεσο. 4. Ππξακίδα Γηαηξνθήο - Παίξλνληαο θαλνληθέο πνζφηεηεο θαγεηνχ (ηηο ζεξκίδεο πνπ ρξεηάδεζηε) κπνξείο λα ηξσο φηη ζέιεηο θαη ηαπηφρξνλα δηαηεξείο θαη ην θαλνληθφ ζνπ βάξνο. Αθνινχζα πηζηά ηελ Ππξακίδα Γηαηξνθήο. 5. Σξώγε ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα - Σν πνζνζηφ θαγεηνχ ζε ζεξκίδεο πνπ ρξεηάδεζηε γηα ηελ εκέξα πξέπεη λα ην παίξλεηε ζε 5-6 γεχκαηα. Μελ αθήλεηε ηνλ εαπηφ ζαο ρσξίο θαγεηφ γηα πνιιέο ψξεο, ζαο πξνθαιεί ππεξβνιηθή πείλα θαη φηαλ ζα θάηε μερλάηε φηη πξέπεη λα ειέγρεηε ην πνζνζηφ θαγεηνχ πνπ πξέπεη λα ηξψηε. 6. Μελ απνθεύγεηε παληειώο νξηζκέλα θαγεηά πνπ ζαο αξέζνπλ απιώο ειαηηώζηε ηελ πνζόηεηα πνπ παίξλεηε - Αλ δελ ππάξρεη πξφβιεκα κεηαβνιηζκνχ ή θάπνηα νξκνληθή πάζεζε ηφηε κπνξείο λα παίξλεηο ηα θαγεηά πνπ επηζπκείο αιιά πάληνηε κε κέηξν. Μελ ππεξβαίλεηο ζε ζεξκίδεο ηηο επηηξεπφκελεο πνζφηεηεο θαγεηνχ. Πάληνηε λα γίλεηε πξνζπάζεηα κηαο ηζνδπγηζκέλεο δηαηξνθήο ηφζν ζε πνηθηιία φζν θαη ζε πνζφηεηα. 7. Ιζνδπγηζκέλε επηινγή θαγεηώλ ζε ζρέζε κε κηα ρξνληθή πεξίνδν - Οπδέπνηε ζα βξείηε ην ηέιεην θαγεηφ απφ πγηεηλήο πιεπξάο επί θαζεκεξηλήο βάζεσο, έηζη πξνζπαζήζηε λα έρεηε γηα κηα ζπγθεθξηκέλε πεξίνδν κεξηθψλ εκεξψλ κηα ηζνδπγηζκέλε δηαηξνθή ψζηε ηπρφλ παξαηππίεο ζε κηα κέξα λα δηνξζψλνληαη ηελ επφκελε κε ηειηθφ απνηέιεζκα κηα πγηεηλή δηαηξνθή. 81

82 8. Μάζε ηηο δηαηξνθηθέο ζνπ ζπλήζεηεο - Γηα λα βειηηψζεηο ηηο δηαηξνθηθέο ζνπ ζπλήζεηέο πξέπεη πξψηα απφ φια λα μέξεηο ηη ηξσο θαη ηη πίλεηο απφ πιεπξάο πνηφηεηαο, πνηθηιίαο, θαη πεξηεθηηθφηεηαο ζε ζεξκίδεο θαη ηπρφλ ζπληεξεηηθά ή άιιεο βιαβεξέο νπζίεο. Κξάηα ιεπηνκεξή θαηάινγν ηνπ ηη ηξσο θαη ηη πίλεηο θαη αλαιφγσο θάλε ηηο αιιαγέο πνπ ρξεηάδνληαη γηα λα πεηχρεηο ην επηζπκεηφ απνηέιεζκα ζηηο δηαηξνθηθέο ζνπ ζπλήζεηεο. 9. Κάλε ηηο αιιαγέο πνπ ρξεηάδνληαη ζηηο δηαηξνθηθέο ζνπ ζπλήζεηεο ζσζηά θαη ζε ινγηθά ρξνληθά πεξηζώξηα - πσο δελ ππάξρεη ην ηέιεην θαγεηφ έηζη δελ ππάξρεη θαη ε ζαπκαηνπξγφο θφξκνπια γηα κηα επηηπρεκέλε πγηεηλή δηαηξνθηθή απφ ηελ κηα κέξα ζηελ άιιε. Γψζε ρξφλν ζηνλ εαπηφ ζνπ θαη ζηνλ νξγαληζκφ ζνπ λα ζπλεζίζεη θαη λα αθνκνηψζεη ηηο λέεο δηαηξνθηθέο ζνπ ζπλήζεηεο 10. Να ζπκάζηε όηη δελ ππάξρνπλ θαιά ή θαθά θαγεηά - Δπηιέμηε ηα θαγεηά ζαο κε βάζε ηηο γεληθέο ζαο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο θαη φρη αλ έλα εηδηθφ θαγεηφ ην ζεσξείο θαιφ ή θαθφ. Μελ αηζζάλεζηε ελνρή αλ ζνπ αξέζεη έλα ζπγθεθξηκέλν είδνο ηξνθήο, π.ρ. ζνθνιάηα, παγσηφ ή θάηη άιιν. Μπνξείο λα ην θαο αιιά κε κέηξν θαη φρη εηο βάξνο ηεο ηζνδπγηζκέλεο δηαηξνθήο ζνπ. Β. ΔΠΙΠΡΟΘΔΣΔ ΠΛΖΡΟΦΟΡΙΔ ΠΟΤ ΥΔΣΙΕΟΝΣΑΙ ΜΔ ΣΖΝ ΤΓΙΔΙΝΖ ΓΙΑΣΡΟΦΖ Πσο θαη γηαηί νη δηαηξνθηθέο καο αλάγθεο αιιάδνπλ Δπηβάιιεηε ε αιιαγή κε βάζε - Σελ ειηθία Σα βξέθε, ηα παηδηά, νη λένη, κέζε ειηθία, ειηθησκέλνη, θηι., Ζ θάζε ειηθία ρξεηάδεηαη θαη ηηο αλάινγεο αιιαγέο ζηε δηαηξνθή - Σν θχιν Οη γπλαίθεο ιφγν πεξηφδνπ ή εγθπκνζχλεο - Αζζέλεηεο Οξηζκέλεο παζήζεηο ρξεηάδνληαη εμεηδηθεπκέλεο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο Ση ελλννύκε κε ηνλ νξηζκό Τγηεηλή Γηαηξνθή Με ηνλ νξηζκφ πγηεηλή δηαηξνθή ελλννχκε ηηο δηαηξνθηθέο ζπλήζεηεο (νδεγίεο) πνπ αθνινπζνχληαη κε βάζε ηελ Ππξακίδα Γηαηξνθήο. Γηαηεξείηε θαλνληθό βάξνο Πώο γλσξίδσ ην θαλνληθό κνπ βάξνο; Έλαο απιφο ηξφπνο είλαη ην χςνο ζαο ζε εθαηνζηά κείνλ 100 εθαηνζηά. Απηφ ζαο δίλεη ην κάμηκνπκ επηηξεπηφ βάξνο ζαο. Σν ηδεψδεο βάξνο ζαο είλαη λα αθαηξέζεηε αθφκε 5 εθαηνζηά απφ ην αξηζκφ πνπ ζα βξείηε. Παξάδεηγκα: Όςνο, 1 κέηξν 60 εθαηνζηά ή 160 εθαηνζηά Σα κάμηκνπκ επηηξεπηφ βάξνο = 60 θηιά. Σν ηδεψδεο βάξνο 60 5 = 55 θηιά. Πώο γλσξίδσ ην πνζνζηό ζε ζεξκίδεο ησλ δηάθνξσλ ηύπσλ θαγεηνύ πνπ παίξλσ; - Γηαβάδνληαο ηηο νδεγίεο εάλ ην θαγεηφ είλαη έηνηκν, δηαθνξεηηθά δεηάηε ηελ βνήζεηα ηνπ δηαηξνθνιφγνπ ζαο. Υξεηάδνκαη επηπξόζζεηα βηηακίλεο, ζίδεξν, ηρλνζηνηρεία, θηι, γηα κηα πγηεηλή δηαηξνθή; Εεηάηε ηελ βνήζεηα ηνπ γηαηξνχ ζαο ή ηνπ δηαηξνθνιφγνπ ζαο. Τπάξρνπλ πάξα πνιιά πξνγξάκκαηα απώιεηαο βάξνπο. Πώο γλσξίδσ πνηα είλαη ηα θαιύηεξα θαη πην αζθαιή γηα ηελ πγεία κνπ; Έλα αζθαιή πξφγξακκα δίαηηαο πξέπεη λα παξέρεη θαη λα εγγπάηαη ηα αθφινπζα: 82

83 1. Ηαηξηθή εμέηαζε - πκβνπιεπηείηε ην γηαηξφ ζαο πξνηνχ απνθαζίζεηε ηελ εθαξκνγή θάπνηνπ πξνγξάκκαηνο γηα απψιεηα βάξνπο 2. Ζ δηαηξνθή πξέπεη λα είλαη ζρεδηαζκέλε κε ηέηνην ηξφπν ψζηε λα πεξηέρεη φια ηα αλαγθαία ζπζηαηηθά πνπ ρξεηάδνληαη γηα κηα πγηεηλή δηαηξνθή, φπσο πξσηεΐλεο, βηηακίλεο, ηρλνζηνηρεία, κεησκέλεο ζεξκίδεο, θηι. 3. Σα πξφγξακκα πξέπεη λα εθαξκνζηεί πξνζεθηηθά θαη ε απψιεηα βάξνπο πξέπεη λα γίλεηε κε ζηγαλνχο ξπζκνχο νχησο ψζηε λα δίλεηε ρξφλνο πξνζαξκνγήο ηνπ νξγαληζκνχ ζαο ζηηο λέεο δηαηξνθηθέο ζαο ζπλήζεηεο 4. Σν πξφγξακκα ζαο γηα απψιεηα βάξνπο πξέπεη λα πεξηιακβάλεη θαη ζρέδην ζπληήξεζεο ηνπ βάξνπο ζαο ζηα θαλνληθά επίπεδα φηαλ ηειεηψζεηε κε ην πξφγξακκα απψιεηαο βάξνπο 5. Δάλ ην πξφγξακκα ζαο ζα εηνηκαζηεί απφ εηδηθφ δηαηξνθνιφγν ηφηε θαιφ είλαη λα ζαο δνζεί ιεπηνκεξείο θνζηνιφγεζε ηνπ φινπ πξνγξάκκαηνο. Γ. ΠΤΡΑΜΙΓΑ ΓΙΑΣΡΟΦΖ Ζ ππξακίδα δηαηξνθήο καο δίλεη ηηο απαξαίηεηεο γεληθέο νδεγίεο γηα κηα πγηή δηαηξνθή ΠΤΡΑΜΗΓΑ ΓΗΑΣΡΟΦΖ 10% ηεο Γηαηξνθήο Ληπαξά & Γιπθά [ Με κέηξν ] 20% ηεο Γηαηξνθήο Κξέαηα & Γαιαθηνθνκηθά Πξντόληα 30% ηεο Γηαηξνθήο Φξνύηα & Λαραληθά 40% ηεο Γηαηξνθήο Γεκεηξηαθά 83

84 ΠΡΟΖΓΜΔΝΔ ΓΗΑΓΝΧΣΗΚΔ ΤΠΖΡΔΗΔ ΓΗΑΣΡΟΦΟΛΟΓΗΑ Οη Τπεξεζίεο καο πεξηιακβάλνπλ έλα επξχηαην θάζκα δηαγλσζηηθψλ εμεηάζεσλ πςειφηαηνπ ηαηξηθνχ επηπέδνπ φρη κφλν ζε ηνκείο ηεο Γηαηξνθνινγίαο, Μεηαβνιηθήο θαη Γελεηηθήο αιιά θαη ηεο Γαζηξεληεξνινγίαο, Δλδνθξηλνινγίαο, Αλνζνινγίαο, θαη άιιεο, παξεκπηπηφλησο νη πεξηζζφηεξεο απφ ηηο νπνίεο δελ δηελεξγνχληαη πνπζελά αιινχ ζηελ Κχπξν. 1. DNA: Σα επηηεχγκαηα ηεο ζχγρξνλεο επηζηήκεο έξρνληαη ζήκεξα λα δψζνπλ ιχζε ζηα πξνβιήκαηα ηνπ κεηαβνιηζκνχ καο κέζσ αλάιπζεο ηνπ DNA. H επηζηήκε κάο δίλεη πιένλ ζπγθεθξηκέλεο θαη εμαηνκηθεπκέλεο απαληήζεηο ζε εξσηήκαηα πνπ αθνξνχλ ηνλ νξγαληζκφ καο θαη ηε ιεηηνπξγία ηνπ κεηαβνιηζκνχ καο. Έηζη κπνξνχκε λα κάζνπκε πνηεο ηξνθέο κπνξεί λα καο δεκηνπξγνχλ πξφβιεκα αιιά θαη πνηεο αληαπνθξίλεηαη θαιχηεξα ζηηο δηθέο καο αλάγθεο. Μπνξνχκε επίζεο λα αληρλεχζνπκε ηηο πξνδηαζέζεηο ηνπ νξγαληζκνχ καο θαη ηειηθά λα απνθηήζνπκε ην ηδαληθφ γηα καο βάξνο κφληκα θαη κε ηνλ πην πγηή ηξφπν. ια απηά κπνξεί λα γίλνπλ κε κηα απιή αηκνιεςία θαη ν απαηηνχκελν ρξφλνο αλάιπζεο θαη εηνηκαζίαο ηνπ πνξίζκαηνο (report) είλαη 3 εβδνκάδεο. Οη πιεξνθνξίεο πνπ παίξλνπκε κε απηή ηελ απιή δηαδηθαζία είλαη νη εμήο: 1. Αλάιπζε έξεπλαο DNA - Απνθσδηθνπνηνχληαη ηα γνλίδηα πνπ θαζνξίδνπλ ηηο ιεηηνπξγίεο ηνπ νξγαληζκνχ καο θαζψο θαη ην πψο ελδέρεηαη λα κεηαβιεζεί ν κεηαβνιηζκφο καο κειινληηθά. Πφζν θνληά κπνξεί λα είκαζηε ζην κεηαβνιηθφ ζχλδξνκν, ηελ παρπζαξθία, ην δηαβήηε ή άιιεο απνξπζκίζεηο ηνπ κεηαβνιηζκνχ φπσο ε αχμεζε ηεο ρνιεζηεξφιεο ν ζπξενεηδήο θ.α. 2. Αλάιπζε έξεπλαο πξσηετληθώλ παξαγόλησλ κεηαβνιηζκνύ - Αλαιχεηαη ε δξαζηηθφηεηα ησλ νξκνλψλ πνπ ξπζκίδνπλ ηηο ιεηηνπξγίεο ηνπ κεηαβνιηζκνχ καο. Μαζαίλνπκε δειαδή πψο γίλνληαη νη θαχζεηο καο, πψο ιεηηνπξγεί ην αίζζεκα ηεο φξεμεο θαη ηνπ θνξεζκνχ, γηαηί παραίλνπκε πεξηζζφηεξν ελψ ηξψκε ηηο ίδηεο πνζφηεηεο κ άιινπο γηαηί πεηλάκε ζπρλφηεξα απφ άιινπο θ.ιπ. 3. Αλάιπζε έξεπλαο δηαηξνθηθνύ πξνθίι - Διέγρνληαη 412 είδε ηξνθψλ πνπ θαιχπηνπλ πιήξσο ηε δηαηξνθή καο γηα λα κάζνπκε πνηεο κπνξεί λα δεκηνπξγνχλ πξφβιεκα ζην δηθφ καο νξγαληζκφ. Έηζη κπνξνχκε λα αλαθαιχςνπκε πνηεο ηξνθέο απνξπζκίδνπλ ην κεηαβνιηζκφ καο, πνηεο καο πξνθαινχλ αιιεξγίεο θαη πνηεο πξνβιήκαηα ζην πεπηηθφ καο ζχζηεκα (θνπζθψκαηα, θανχξεο, θνιίηηδα, δπζθνηιηφηεηα) θ.ιπ. Δηδηθνί επηζηήκνλεο (γελεηηζηέο, κνξηαθνί βηνιφγνη, ελδνθξηλνιφγνη, παζνιφγνη, δηαηξνθνιφγνη), βαζηδφκελνη ζε απηέο ηηο πιεξνθνξίεο, δηακνξθψλνπλ εμαηνκηθεπκέλα δηαηξνθνιφγηα ψζηε λα ειέγμνπκε ηε δηαηξνθή καο κε ηνλ πιένλ αζθαιή ηξφπν αιιά θαη δηαηξνθηθέο ζπκβνπιέο πνπ δηαζθαιίδνπλ ηελ πγεία καο. Οη αλαιχζεηο πξαγκαηνπνηνχληαη κία θνξά ζε νπνηαδήπνηε ειηθία θαη ηζρχνπλ εθ φξνπ δσήο. 2. ΜΔΣΑΒΟΛΗΚΖ ΑΝΑΛΤΖ (ΜΔΣΑΒΟΛΟΜΗΚΖ) Πξνθίι Μεηαβνιηθήο Αλάιπζεο: Σν ηεζη απηφ εμεηάδεη ηέζζεξηο ζεκαληηθέο πηπρέο ηνπ κεηαβνιηζκνχ: γαζηξεληεξηθή ιεηηνπξγία θαη δείθηεο δπζβίσζεο, θπηηαξηθνχο θαη κηηνρνλδξηαθνχο ελεξγεηαθνχο κεηαβνιίηεο, κεηαβνιίηεο λεπξνδηαβηβαζηψλ, θαη ιεηηνπξγηθά ζεκαληηθά νξγαληθά νμέα- κεηαβνιίηεο ακηλνμέσλ. Σν εχξνο αλαθνξάο γηα ην ηεζη απηφ πεξηιακβάλεη παηδηά (2-12 εηψλ) θαη ελήιηθεο. Πεξηιακβάλεη 39 νξγαληθά νμέα ζε ζρέζε κε ηελ θξεαηηλίλε, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ 8 γαζηξεληεξηθψλ κεηαβνιηηψλ, 13 θπηηαξηθψλ ελεξγεηαθψλ κεηαβνιηηψλ, 4 κεηαβνιηηψλ λεπξνδηαβηβαζηψλ θαη 14 κεηαβνιηηψλ ακηλνμέσλ. Δθηελέο Καξδηαγγεηαθό Πξνθίι 2.0: Σν πξνθίι απηφ παξέρεη εμέηαζε πςειήο ηερλνγλσζίαο γηα ηνλ θίλδπλν θαξδηαγγεηαθψλ παζήζεσλ θαη ηελ απφθξηζε ζηελ ζεξαπεία. Με ηε ρξήζε ηεο ηερλνινγίαο ηνπ ιηπηδηθνχ θιαζκαηνπνηεηή VAP, νη ζεξάπνληεο κπνξνχλ λα απμήζνπλ ηε δπλαηφηεηα εληνπηζκνχ ηνπ θηλδχλνπ θαξδηαγγεηαθψλ αζζελεηψλ απφ 55% κε ηα θνηλά ιηπηδηθά πξνθίι ζε 85% ή κεγαιχηεξν κε ηε βνήζεηα απηνχ ηνπ ηεζη. Ο ζπλππνινγηζκφο ησλ αλεμάξηεησλ απφ ιηπίδηα παξαγφλησλ θηλδχλνπ φπσο ε νκνθπζηεΐλε, ε C-αληηδξψζα πξσηεΐλε πςειήο επαηζζεζίαο θαη ην ηλνδσγφλν παξέρεη απνηειεζκαηηθά κέζα γηα ηελ απνηίκεζε κεζπιησηηθψλ βιαβψλ, θιεγκνλήο θαη αηκνζηαηηθψλ παξαγφλησλ πνπ ζπλδένληαη ζηελά κε θαξδηαγγεηαθέο παζήζεηο. Πεξηιακβάλεη: Πάλει Ultraθπγνθέληξεζεο Ληπηδίσλ, Πξνθίι Κιαζκαηνπνίεζεο Ληπηδίσλ, Οκνθπζηεΐλε, Ηλνδσγφλν, C- Αληηδξψζα Πξσηεΐλε πςειήο επαηζζεζίαο, Γιπθφδε Νεζηείαο, Λφγνη, ρεηηθνί Γείθηεο Κηλδχλνπ θαη Πξνεηδνπνηήζεηο πλδξφκσλ ηνπ Μεηαβνιηζκνχ. 84

85 Δθηελήο Καξδηαγγεηαθή Δμέηαζε: Αλαιχεη ην αίκα γηα ηα επίπεδα ηεο HDL, LDL θαη ηεο νιηθήο ρνιεζηεξφιεο, γηα ιφγνπο, ηξηγιπθεξίδηα, ιηπνπξσηεΐλε(a), νκνθπζηεΐλε, απνιηπνπξσηεΐλε A1, απνιηπνπξσηεΐλε B, ηλνδσγφλν, θαη C- αληηδξψζα πξσηεΐλε. Πεξηιακβάλεη: Σξηγιπθεξίδηα, Οιηθή Υνιεζηεξφιε, HDL, LDL, Απνιηπνπξσηεΐλε A1, Απνιηπνπξσηεΐλε B, Ληπνπξσηεΐλε(a), Οκνθπζηεΐλε, Ηλνδσγφλν, C-Αληηδξψζα Πξσηεΐλε, ιφγνη, θαη δείθηεο CV. Δθηελέο Πξνθίι Απνηνμίλσζεο: Αλαιχεη ην ζάιην, ην αίκα θαη ηα νχξα κεηά απφ δφζεηο πξφθιεζεο θαθεΐλεο, αζπηξίλεο θαη αθεηακηλνθαίλεο θαη εμεηάδεη ηελ ιεηηνπξγηθή ηθαλφηεηα ηνπ ζπθσηηνχ ζηε Φάζε Η θαη Φάζε ΗΗ λα κεηαβνιίζεη θαη λα απνκαθξχλεη ηηο ηνμηθέο νπζίεο απφ ην ζψκα. Σν πξνθίι πεξηιακβάλεη θαη δείθηεο γηα νμεηδσηηθφ ζηξεο θαη ζεκαληηθά αληηνμεηδσηηθά. Αλάιπζε ζην ζάιην θαη ηνλ νξφ ησλ απνηνμηλσηηθψλ νδψλ ηεο Φάζεο Η (Ρ450) θαη Φάζεο ΗΗ (ζνχιθσζε, ζχδεπμε γινπηαζεηφλεο, γιπθνπξνληδίσζε, glycination (ακηλνμετθή ζχδεπμε), Λφγνη Φάζεο I/Φάζεο II, θπζηεΐλε θαη άιαηα ζεηηθνχ νμένο ζην πιάζκα, δείθηεο ξηδψλ πδξνμπιίνπ (3,4-dihydroxyphenyl (catechol) and 2,3 dihydroxybenzoic acid (2,3- DHB)), ιηπηδηθά ππεξνμείδηα ησλ νχξσλ, αλεγκέλε γινπηαζεηφλε νιηθνχ αίκαηνο, ππεξνμεηδάζε ηεο γινπηαζεηφλεο θαη δηζκνπηάζεο ηνπ ζνππεξνμεηδίνπ (SOD), κεηά απφ "πξφθιεζε" κε θαθεΐλε, αζπηξίλε θαη αθεηακηλνθαίλε. Αλάιπζε Ομεηδσηηθνύ ηξεο, Αίκα ή/θαη Ούξα.: Αλαγλσξίδεη δείθηεο δξαζηηθφηεηαο ξηδψλ πδξνμπιίνπ, ιηπηδηαθψλ ππεξνμεηδίσλ ζηα νχξα, αλεγκέλεο γινπηαζεηφλεο, δηζκνπηάζεο ηνπ ζνππεξνμεηδίνπ θαη ππεξνμεηδάζεο ηεο γινπηαζεηφλεο κεηά απφ "πξνθιεηηθέο" δφζεηο αζπηξίλεο θαη αθεηακηλνθαίλεο. Υξήζηκν εηδηθά ζε πεξηπηψζεηο ρξφληαο θφπσζεο, έθζεζεο ζε μελνβηνηηθά θαη ρξφλησλ αζζελεηψλ. Αλάιπζε δεηθηψλ γηα ξίδεο πδξνμπιίνπ ζηα νχξα (3,4-δηπδξνμπθαηλχιην (catechol) and 2,3 δηπδξνμπβελδντθφ νμχ (2,3-DHB), ηα ππεξνμείδηα ησλ ιηπηδίσλ ζηα νχξα, ηελ αλεγκέλε γινπηαζεηφλε ζην νιηθφ αίκα, ηελ ππεξνμεηδάζε ηεο γινπηαζεηφλεο θαη ηε δηζκνπηάζε ηνπ ζνππεξνμεηδίνπ, κεηά απφ "πξφθιεζε" κε αζπηξίλε θαη αθεηακηλνθαίλε. ύλεζεο Πξνθίι Απνηνμίλσζεο. Μηα πην απινπζηεπκέλε έθδνζε ηνπ πξνεγνχκελνπ αιια θαη πην έπθνιε ζηελ εθαξκνγή ηεο, αλαιχεη ην ζάιην θαη ηα νχξα κεηά απφ δφζεηο πξφθιεζεο θαθεΐλεο, αζπηξίλεο θαη αθεηακηλνθαίλεο θαη εμεηάδεη ηελ ιεηηνπξγηθή ηθαλφηεηα ηνπ ζπθσηηνχ ζηε Φάζε Η θαη Φάζε ΗΗ λα κεηαβνιίζεη θαη λα απνκαθξχλεη ηηο ηνμηθέο νπζίεο απφ ην ζψκα. Αλάιπζε ζην ζάιην θαη ηα νχξα ησλ κνλνπαηηψλ απνηνμίλσζεο ηεο Φάζεο Η (Ρ450) θαη Φάζεο II (ζνχιθσζε, ζχδεπμε γινπηαζείνπ, γιπθνπξνληδίσζε, glycination) θαη ιφγνη Φάζεο I/Φάζεο II, κεηά απφ "πξφθιεζε" κε θαθεΐλε, αζπηξίλε θαη αθεηακηλνθαίλε. ΤΠΖΡΔΗΔ ΔΠΗΣΖΜΟΝΗΚΖ ΤΠΟΣΖΡΗΞΖ ΑΘΛΖΣΧΝ Πξνθίι Κπηηαξηθήο Δλέξγεηαο. Δμεηάδεη 13 νξγαληθά νμέα ζηα πξψηα πξσηλά νχξα. Δθηίκεζε ηνπ κεηαβνιηζκνχ ηεο θπηηαξηθήο ελέξγεηαο ζε ζρέζε κε ηελ θφπσζε θαη ζρεηηδφκελα ζπκπηψκαηα. Σν εχξνο αλαθνξάο γηα ην ηεζη απηφ πεξηιακβάλεη παηδηά (2-12 εηψλ) θαη ελήιηθεο. Πεξηιακβάλεη 13 νξγαληθά νμέα ζε ζρέζε κε ηελ θξεαηηλίλε ηα νπνία κεηξψληαη ζηα πξψηα πξσηλά νχξα. Σκήκα Βηνρεκείαο ηεο άζθεζεο - Παξερόκελεο ππεξεζίεο: Αμηνιφγεζε Τγείαο θαη Μεηαβνιηθήο Καηάζηαζεο, 1. Αηκαηνινγηθφο έιεγρνο (Γεληθή αίκαηνο- έιεγρνο ζηδήξνπ). 2. Οπξνρεκηθφο έιεγρνο (10 παξάκεηξνη)- Ζιεθηξνιχηεο. 3. Βαζηθνί κεηαβνιίηεο (ιηπίδηα, ζάθραξν, πξσηεΐλεο, άδσην). 4. Έλδπκα Οξκφλεο. 5. Αλνζνινγηθέο παξάκεηξνη. 85

86 ΓΟΝΗΓΗΑΚΖ ΓΗΑΣΡΟΦΖ Γηακνξθώζηε ηε δηαηξνθή ζαο ζύκθσλα κε ην δηθό ζαο γνλόηππν ινη ην έρνπκε ζπλεηδεηνπνηήζεη φηη βξηζθφκαζηε ζηνλ αηψλα ηεο Γελεηηθήο. Οη επαλαζηαηηθέο εμειίμεηο ζηε κνξηαθή γελεηηθή καο δίλνπλ ζήκεξα ηελ δπλαηφηεηα λα γλσξίζνπκε ηε κνξηαθή βάζε ησλ γνληδίσλ θαζψο θαη ηνλ ξφιν ηνπο ζηελ παζνγέλεζε ησλ αζζελεηψλ. ΓΔΝΔΣΗΚΖ ΠΡΟΛΖΦΖ ΜΔΣΑΒΟΛΗΜΟ ΚΑΗ ΓΗΑΣΡΟΦΖ Μεγάιεο εξεπλεηηθέο πξνζπάζεηεο έρνπλ πξφζθαηα πξαγκαηνπνηεζεί γηα λα κπνξέζνπκε λα θαηαλνήζνπκε ηελ αλζξψπηλε γνληδηαθή δηαθνξνπνίεζε. Απηέο νη ζεκαληηθέο εμειίμεηο, έξρνληαη λα ηειεηνπνηήζνπλ ηνλ ηνκέα ηεο πξφιεςεο ηεο πγείαο, ζχκθσλα κε ην γελεηηθφ πξνθίι ηνπ θάζε αηφκνπ μερσξηζηά. ΟΦΔΛΖ ΣΖ ΓΗΑΣΡΟΦΖ ΣΟΝ ΟΡΓΑΝΗΜΟ ΠΡΟΛΖΦΖ ΠΑΘΖΔΧΝ ηηο κέξεο καο, είλαη γλσζηφ φηη ππάξρεη κεγάιε αθζνλία δηαηξνθηθψλ ζπκβνπιψλ θαη νδεγηψλ, ηφζσλ ψζηε ν θαζέλαο καο κπνξεί λα έρεη ηνπιάρηζηνλ κηα ζηε δηάζεζή ηνπ. Δπίζεο γλσξίδνπκε φηη φινη νη άλζξσπνη δηαθέξνπλ κεηαμχ ηνπο. Άξαγε ινηπφλ γηαηί πνιιέο θνξέο λα είκαζηε αλαγθαζκέλνη λα παίξλνπκε ηελ ίδηα δηαηξνθηθή νδεγία κε θάπνηνπο άιινπο ελψ ζπλήζσο δελ καο ηαηξηάδεη; Δάλ πξνηηκάηε ινηπφλ κηα εμεηδηθεπκέλε δηαηξνθηθή νδεγία πνπ λα ηαηξηάδεη απφιπηα ζε ζαο πξνζσπηθά, ηφηε δελ έρεηε παξά λα ζπκβνπιεπζείηε ηo γνληδηαθφ test πνπ πξνζθέξεηε. Γηαηί είλαη ζεκαληηθό πξάγκα ε πξνζσπηθή δηαηξνθή ; ινη καο γλσξίδνπκε, φηη ε πγεία καο επεξεάδεηαη απφ ην ηη ηξψκε ή ην ηη πίλνπκε θαζψο θαη απφ ηηο επηινγέο ησλ πξνζσπηθψλ θαζεκεξηλψλ καο ζπλεζεηψλ. Σειεπηαίεο επηζηεκνληθέο έξεπλεο έδεημαλ φηη φινη απηνί νη παξάγνληεο θαη απηέο νη επηινγέο επηδξνχλ δηαθνξεηηθά ζηελ πγεία ηνπ θαζελφο καο. Μέζα απφ ηα ζπκπεξάζκαηα ησλ δηαηξνθηθψλ νθειψλ, ζαο παξέρεηαη κηα κνλαδηθή πξνζέγγηζε θαη εθηίκεζε ηεο πξνζσπηθήο ζαο δηαηξνθήο κέζσ ηεο νπνίαο ζα ζαο επηηξαπεί λα αληιήζεηε ζεκαληηθέο πιεξνθνξίεο, ζρεηηθά κε ην πψο ζα βειηηψζεηε ηελ πγεία ζαο. Πώο πξνζσπνπνηείηε γηα ηνλ θαζέλα καο ε δηαηξνθή ; Μηθξέο δηαθνξέο ζηα αλζξψπηλα γνλίδηα, επεξεάδνπλ ηνλ νξγαληζκφ καο ζηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν απηφο κεηαβνιίδεη ηηο ηξνθέο, ζην πσο ηηο ρξεζηκνπνηεί θαη ζηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν απνβάιιεη ηηο βιαπηηθέο ηνμίλεο. Απηέο νη δηαθνξέο φκσο, είλαη ηθαλέο λα επεξεάζνπλ ηελ γεληθφηεξε θαηάζηαζε ηεο πγείαο καο. Σν Sciona test αθνχ εληνπίζεη ηέηνηνπ είδνπο δηαθνξέο, καο παξέρεη εμεηδηθεπκέλεο πιεξνθνξίεο ζρεηηθά κε ην γελεηηθφ καο πξνθίι, θαζψο θαη δηαηξνθηθέο νδεγίεο, ηηο νπνίεο δελ κπνξνχκε λα ηηο αληιήζνπκε απφ θακία άιιε πεγή. Πώο αμηνινγνύκε ηα απνηειέζκαηα ; Ζ εθηίκεζε ησλ ζπκπεξαζκάησλ πξνθχπηεη απφ ηελ αλαιπηηθή αληηπαξαβνιή ηεο ηξέρνπζαο δηαηξνθήο θαη ησλ πξνζσπηθψλ ζπλεζεηψλ ηνπ αζζελνχο, ζε ζπλδπαζκφ κε ην γελεηηθφ ηνπ πξνθίι. Σα ζηνηρεία απηά είλαη έλα κέξνο ηνπ ζπλφινπ ησλ δηαηξνθηθψλ αλαγθψλ ηνπ αζζελνχο, θαη φηαλ εθηηκεζνχλ θαη ρξεζηκνπνηεζνχλ θαηάιιεια απφ ην γηαηξφ, απνηεινχλ έλα δπλαηφ εξγαιείν ζηνλ ηνκέα ηεο πξφιεςεο ηεο πγείαο ηνπ. ηνρεύνπκε ζε 17 ζεκαληηθέο δηαηξνθηθέο θαηεγνξίεο : Φξνχηα & ιαραληθά Κνξεζκέλα ιίπε Αιθνφι Βηηακίλε Β6 Allium ιαραληθά Αληηνμεηδσηηθά Καπλφο Βηηακίλε Β12 Φπιιψδε ιαραληθά Φνιηθφ νμχ Καθετλε Βηηακίλε D Κνξεζκέλνη πδαηάλζξαθεο Υνιεζηεξίλε Άζθεζε Αζβέζηην Χκέγα 3 ιηπαξά νμέα Σα γνλίδηα: Σα γνλίδηα πνπ ιακβάλνπλ ρψξα ζηε ζχλζεζε απηνχ ηνπ ηεζη επηιέρζεθαλ εμ αηηίαο ησλ ηζρπξψλ ηνπο δεζκψλ κε ηελ πγεία θαη επεηδή επεξεάδνληαη απφ ηηο αιιαγέο ησλ πξνζσπηθψλ καο ζπλεζεηψλ. Δθηηκνχκε φηη ηα παξαθάησ 19 γνλίδηα ζρεηίδνληαη κε ηηο αθφινπζεο ιεηηνπξγίεο ηνπ νξγαληζκνχ : Τγεία ηεο θαξδηάο, Τγεία ησλ νζηψλ, Υξήζε ηεο βηηακίλεο Β, Αληηνμεηδσηηθά, Φιεγκνλή, Απνηνμίλσζε Δπαηζζεζία Ηλζνπιίλεο 86

87 Σα ηειηθά απνηειέζκαηα Ο πειάηεο ζα ιάβεη κηα πιήξε πξνζσπηθή αλαθνξά, ε νπνία πεξηγξάθεη ηα γελεηηθά ηνπ απνηειέζκαηα θαη ηηο πξνζσπηθέο ηνπ ζπλήζεηεο. Μαδί κε απηά ζπκπεξηιακβάλνληαη θαη ηνκείο κε νδεγίεο πνπ ηνπ ππνδεηθλχνπλ ηελ θαηάιιειε πξνζσπηθή ηνπ δηαηξνθή θαζψο θαη άιιεο ζεκαληηθέο επηζεκάλζεηο ζρεηηθά κε ηνλ ηξφπν δσήο ηνπ, πνπ έρνπλ ζαλ ζθνπφ ηελ πξόιεςε πηζαλώλ κειινληηθώλ παζήζεσλ, νη νπνίεο πηζαλφλ λα νθείινληαη ζηηο κεηαιιάμεηο ησλ γνληδίσλ. Πσο πξαγκαηνπνηείηαη ην ηεζη Ο θάζε αζζελήο ζπκπιεξψλεη έλα εξσηεκαηνιφγην θαη ππνβάιιεηαη ζε κηα ιήςε DNA. Σν δείγκα ιακβάλεηαη κε έλα εηδηθφ βνπξηζάθη κε ην νπνίν μχλνπκε ην πίζσ κέξνο ηεο παξεηάο, εζσηεξηθά, επί 2 ιεπηά πεξίπνπ. Ο αζζελήο ζα πξέπεη λα κελ έρεη θάεη νχηε λα έρεη πιχλεη ηα δφληηα ηνπ 2 ψξεο πξηλ ηε ιήςε ηνπ δείγκαηνο θαη λα κελ έρεη θαπλίζεη. Πξέπεη λα ζεκεησζεί φηη δελ πξφθεηηαη γηα έλα ηεζη ζηέινπ. Σν μχζηκν (βνχξηζηζκα) ζην εζσηεξηθφ κέξνο ηεο παξεηάο είλαη κηα αλψδπλε δηαδηθαζία ζπιινγήο θπηηάξσλ. Σα απνηειέζκαηα ηεο εμέηαζεο εθδίδνληαη ππφ κνξθή πξνζσπηθήο αλαθνξάο ζηνλ αζζελή, 3-4 εβδνκάδεο κεηά ηελ παξαιαβή ηνπ παθέηνπ δείγκαηνο θαη ηζηνξηθνχ. Ο εληνπηζκφο γνληδηαθνχ πνιπκνξθηζκνχ ηνπ DNA εζηηάδεη ζε έλαλ αξηζκφ απφ γλσζηά γνλίδηα πνπ θσδηθνπνηνχλ κεηαβνιηθά έλδπκα, ηα νπνία είλαη ην θιεηδί γηα κηα καθξνρξφληα πξφιεςε ηεο πγείαο. Πξνο ην παξφλ εληνπίδνληαη 19 γνλίδηα γηα ηηο αθφινπζεο παξαθάησ θαηεγνξίεο ιεηηνπξγηψλ ηνπ νξγαληζκνχ, ζε κηα πιεζψξα ζπλδπαζκψλ, πνπ θαζνξίδνληαη ζχκθσλα κε ηηο αλάγθεο ηνπ θάζε αζζελνχο. Σα γνλίδηα απηά είλαη : APOC3,CETP, LPL, enos, MTHFR, MTR, MS_MTRR, CBS, GSTM1, GSTT1, GSTP1, MnSOD, SOD3, VDR, COL1A1, IL-6, TNFα, ACE, PPARγ2. Γηα νπνηαδήπνηε εμέιημε θαη έιεγρν λέσλ γνληδίσλ ζα ζαο ελεκεξψλνπκε ζρεηηθά. Οη ηνκείο πνπ ειέγρνληαη - Τγεία ηεο θαξδηάο : Ζ πγεία ηεο θαξδηάο εμαξηάηαη απφ έλα ηζνδχγην, πεξηβαιινληνινγηθψλ, δηαηξνθηθψλ θαη γελεηηθψλ παξαγφλησλ. Σν ηεζη ηεο Sciona, εληνπίδεη γνλίδηα ηα νπνία επηδξνχλ ζε έλα ζχλνιν παξαγφλησλ πνπ έρνπλ άκεζε ζρέζε κε ηελ πγεία ηεο θαξδηάο. Δδψ ζπκπεξηιακβάλνληαη, ν κεηαβνιηζκφο ηεο ρνιεζηεξίλεο, ε αληηνμεηδσηηθή δξάζε θαη ηα επίπεδα ηεο νκνθπζηετλεο ζην αίκα. - Σν ηεζη ζαο παξέρεη απιέο δηαηξνθηθέο νδεγίεο, νη νπνίεο ζηνρεχνπλ ζηελ πξφιεςε ηεο πγείαο ηεο θαξδηάο. Γηα παξάδεηγκα, ζε άηνκα ησλ νπνίσλ ηα γνλίδηα ζρεηίδνληαη κε θάπνην πξφβιεκα ζην κεηαβνιηζκφ ηεο ρνιεζηεξίλεο, ζα ηνπο δνζνχλ νδεγίεο λα δηαηεξήζνπλ ηελ ρνιεζηεξίλε ηνπο ζε θπζηνινγηθά επίπεδα. - Υξήζε ηνπ ζπκπιέγκαηνο ηεο βηηακίλεο Β : Μεξηθά άηνκα παξνπζηάδνπλ γελεηηθέο κεηαιιάμεηο, νη νπνίεο επεξεάδνπλ ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν ν νξγαληζκφο καο ρξεζηκνπνηεί ην ζχκπιεγκα ησλ βηηακηλψλ Β, πνπ είλαη έλαο ζεκαληηθφο παξάγνληαο ζηελ αλάπηπμε ηνπ θπηηάξνπ. ηα άηνκα απηά ζα δνζνχλ νδεγίεο λα απμήζνπλ ηελ ιήςε νξηζκέλσλ βηηακηλψλ Β, θαη κέζα απφ ηελ δηαηξνθή ηνπο θαη παίξλνληαο δηαηξνθηθά ζπκπιεξψκαηα. - Απνηνμίλσζε : Σα γνλίδηα παξάγνπλ έλδπκα ηα νπνία βνεζνχλ ηνλ νξγαληζκφ καο λα απνβάιεη ηηο βιαπηηθέο ηνμίλεο. ηελ πεξίπησζε πνπ ε απνηνμίλσζε είλαη αλεπαξθήο, ην ηεζη ζπληζηά εηδηθή δηαηξνθή, ε νπνία εμπγηαίλεη ην ζχζηεκα απνηνμίλσζεο ηνπ νξγαληζκνχ. - Αληηνμεηδσηηθή δξάζε : Ο νξγαληζκφο καο παξάγεη απφ κφλνο ηνπ αληηνμεηδσηηθέο νπζίεο, νη νπνίεο θσδηθνπνηνχληαη απφ ηα γνλίδηά καο. Απηέο νη αληηνμεηδσηηθέο νπζίεο επηδξνχλ επεξγεηηθά ζηνλ νξγαληζκφ καο θαη εμνπδεηεξψλνπλ ηηο ειεχζεξεο ξίδεο (νμεηδσηηθφ ζηξεο), κηα θαηαζηξεπηηθή δηαδηθαζία, ε νπνία επζχλεηαη γηα κηα πνηθηιία παζήζεσλ θαζψο θαη γηα ηε γήξαλζε. ηαλ ε αληηνμεηδσηηθή δξάζε είλαη κεησκέλε, ζπληζηάηαη ε επηπιένλ ιήςε αληηνμεηδσηηθψλ νπζηψλ, κέζσ ηεο δηαηξνθήο ή κέζσ ζπκπιεξσκάησλ. 87

88 - Τγεία ησλ νζηψλ : Οξηζκέλνη γελεηηθνί παξάγνληεο κπνξνχλ λα δεκηνπξγήζνπλ ζηνλ νξγαληζκφ καο, απαηηήζεηο γηα ιήςε ηδηαίηεξσλ ηξνθψλ θαη ζπκπιεξσκάησλ, νη νπνίεο ηξνθνδνηνχλ ηα νζηά κε νπζίεο απαξαίηεηεο γηα ηελ αληνρή ηνπο. Σν ηεζη παξέρεη νδεγίεο ζηηο πξνζσπηθέο ζαο ζπλήζεηεο, πνπ ζα ζαο βνεζήζνπλ ζηελ ελδπλάκσζε ησλ νζηψλ θαζψο θαη ζηελ πξφιεςε θαηαγκάησλ πνπ νθείινληαη ζηελ νζηενπφξσζε. - Φιεγκνλή : Κάπνηεο γελεηηθέο κεηαιιάμεηο είλαη αηηία παξαγσγήο κεηαιιαγκέλσλ πξσηετλψλ, νη νπνίεο επηβξαδχλνπλ ην θπζηνινγηθφ ξπζκφ εμέιημεο ηεο δηαδηθαζίαο ηεο θιεγκνλήο. ε ηέηνηεο πεξηπηψζεηο, γηα παξάδεηγκα, ζπληζηάηαη ε ιήςε νξηζκέλσλ ηξνθψλ, νη νπνίεο φπσο έρεη απνδεηρζεί, έρνπλ επεξγεηηθά απνηειέζκαηα. ε απηέο ηηο ηξνθέο ζπκπεξηιακβάλνληαη θαη ηα Χκέγα 3 ιηπαξά νμέα. - Δπαηζζεζία ζη&epsilo