η μνήμη σας να κουράζεται;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "η μνήμη σας να κουράζεται;"

Transcript

1 ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ΑLZHEIMER & ΣΥΝΑΦΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΤΕΥΧΟΣ 29, IOΥΝΙΟΣ-ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013, ΑΘΗΝΑ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΟΣΟΥ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ ΑΦΙΕΡΩΜΑ στις Μήπως έχει αρχίσει η μνήμη σας να κουράζεται; μη φαρμακευτικές θεραπείες Προγράμματα γνωστικής άσκησης Θεραπεία δι αναμνήσεων Φυσική άσκηση Φυσικοθεραπεία Μουσικοθεραπεία Εργοθεραπεία Δραματοθεραπεία Εικαστική θεραπεία Ομάδα Θεάτρου και Κίνησης Κάντε ένα τεστ μνήμης ΔΩΡΕΑΝ. (για άτομα άνω των 60 ετών) Δυσκολίες στη μνήμη, στο λόγο ή στις καθημερινές δραστηριότητες μπορεί να μην οφείλονται σε κούραση ή στην ηλικία, αλλά να είναι τα πρώτα συμπτώματα της νόσου Αλτσχάιμερ. Η έγκαιρη διάγνωση συμβάλλει αποφασιστικά στην αντιμετώπιση της νόσου. ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ - ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ Σεπτεμβρίου 2013, 10 π.μ. - 5 μ.μ. Στα Κέντρα Ημέρας: Αμπελοκήπων Παγκρατίου Αμαρουσίου Ηλιουπόλεως *Απαραίτητη η δήλωση συμμετοχής Τηλεφωνήστε στο (χρέωση από σταθερό 1,48/λεπτό, απο κινητό 1,57/λεπτό, περιλαμβάνει ΦΠΑ). 1 ο Σ Υ Ν Ε Δ Ρ Ι Ο Γ Ι Α Τ Η Ν Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Σ Η ΕΜΜΙΣΘΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ! ΣΑΒΒΑΤΟ, 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΑΙΘΟΥΣΑ: «Κωστής Παλαμάς» του Πανεπιστήμιου Αθηνών, Ακαδημίας 48 & Σίνα, Αθήνα Ώρες: π.μ μ.μ. Alzheimer_teuhos29NEW.indd 1 7/8/2013 3:21:29 μμ

2 2 Ενημέρωση για τη νόσο Αlzheimer ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών - Ιδιοκτησία Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33, Αθήνα, Τ.Κ τηλ.: fax: Eκδότρια - Διευθύντρια Παρασκευή Σακκά Διεύθυνση Σύνταξης Λίνα Ανδριανάκη Συντονισμός Ύλης Όλγα Λυμπεροπούλου Τιράζ τεύχη Δημιουργικό Εκτύπωση Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Από τον περασμένο Ιούνιο, πνέει άνεμος συγκρατημένης αισιοδοξίας στα Κέντρα Ημέρας τα οποία λειτουργεί η Εταιρεία μας. Μετά από πολύμηνες διαπραγματεύσεις, πιέσεις υποσχέσεις και ανατροπές, τελικώς εξασφαλίσαμε τη συνέχιση της λειτουργίας τους για τουλάχιστον 2.5 χρόνια ακόμα μέσω της χρηματοδότησής τους από το ΕΣΠΑ. Το γεγονός αυτό ανακούφισε και τους εργαζομένους που παρέμειναν απλήρωτοι για 7 μήνες αλλά και τους 1000 φροντιστές των ατόμων με νόσο Αλτσχάιμερ που εξυπηρετούνται από τα Κέντρα αυτά. Όλα αυτά όμως είναι ημίμετρα. Ενδεικτικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση η νόσος Αλτσχάιμερ απορροφά αυτή τη στιγμή το 25% του συνόλου των δαπανών για την Υγεία και όλα τα κράτη θεσπίζουν εθνικά στρατηγικά σχέδια για τη νόσο Alzheimer, ώστε να αντιμετωπίσουν το θέμα συνολικά και αποτελεσματικά. Τώρα είναι η ώρα να ενωθούμε όλοι μαζί και να αναγνωρίσουμε τις ανάγκες και τα δικαιώματα των ατόμων με νόσο Αλτσχάιμερ και των οικογένειών τους καθώς και να πιέσουμε την Πολιτεία για την εκπόνηση και εφαρμογή Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα υπογράψτε και στείλτε τη συγκεκριμένη φόρμα στα μέλη της Κυβέρνησης, του Ελληνικού Κοινοβουλίου, του Δημοτικού Συμβουλίου της περιοχής σας, σε όλους τους εκπροσώπους φορέων και κέντρων λήψης αποφάσεων και διαμόρφωσης πολιτικών. Ενημερώσετε τον Μητροπολίτη, τον Περιφερειάρχη, τον Δήμαρχο, το Βουλευτή της περιοχής σας για την αναγκαιότητα του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Σόλωνος 98, Αθήνα, Τ.Κ , τηλ.: ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ Με εκτίμηση Η Πρόεδρος της Εταιρείας Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος H Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ευχαριστεί θερμά τους χορηγούς της για τη στήριξή τους στην προσπάθεια που καταβάλλει για την ενημέρωση, την εκπαίδευση και την υποστήριξη των ασθενών με άνοια και των οικογενειών τους. ΦΙΛΟΙ Αφροδίτη Βίδου, Δροσούλα Θεραπιώτου, Ελένη Καπετανάκη, Σωκράτης Λεκκέας, Ελένη Μαρουλάκη, Μαρία Παντοβάνη, Βασιλική Παπαδοπούλου, Λιάννα Πολυχρονιάδου, Κωνσταντίνος Τσιάγκας, Στέφανος Χριστόπουλος, Island Oil Holdings, ΕΥΕΡΓΕΤEΣ ΜΕΓΑΣ XOΡΗΓΟΣ Χ. Γιόκαρης XOΡΗΓΟΙ EIΣ ΜΝΗΜΗ NBG Securities AEΠΕΥ εις μνήμη Νικολάου Μαρινάκη Δημήτρης και Κούλα Χατζοπούλου εις μνήμη Ανδρέα Καρβούνη Πάνος και Τζένη Δαλιανούδη εις μνήμη Ίρμας Ράπτη Ελένη Μητροπία εις μνήμη Αντωνίου Ψιλοβίκου Αικατερίνη Μανουσέλη, Δημητρέλου Φιλία, Ευάγγελος Φρούντας εις μνήμη Αντώνη Πουπάκη Αικατερίνη Μπακούρου εις μνήμη Χαραλαμπίας Μπακούρου Χρυσάνθη Αναγνωστοπούλου εις μνήμη Ελένης Καστορίνη Φιλία Δημητρέλου εις μνήμη Δημήτρη Πρωτογέρου Ευγενία Λιοδάκη εις μνήμη Νικολάου Λιοδάκη Γεώργιος Μόσχοβας εις μνήμη Αριστείδη Μόσχοβα H Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ιδρύθηκε το 2002 από συγγενείς ανοϊκών ασθενών, γιατρούς, ψυχολόγους και λοιπούς επαγγελματίες υγείας που ασχολούνται με τη Νόσο Αλτσχάιμερ. Έχει σκοπό να προωθήσει την ενημέρωση, την κατανόηση και την υποστήριξη όλων όσοι έχουν οποιαδήποτε σχέση με τη νόσο αυτή. Σε συνεργασία με εθελοντές - ειδικούς επιστήμονες οργανώνει ομάδες ενημέρωσης, εκπαίδευσης και ψυχολογικής υποστήριξης φροντιστών και προγράμματα νοητικής ενδυνάμωσης και άλλων θεραπειών ασθενών. Εκδίδει και διανέμει δωρεάν έντυπο ενημερωτικό υλικό. Τέλος, ενθαρρύνει την επιστημονική έρευνα, όπως επίσης και την εφαρμογή νέων θεραπευτικών μεθόδων. ΤΗΛΕΦΩΝΗΣΤΕ ΚΑΙ ΣΤΗΡΙΞΤΕ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ Eλάτε μαζί μας! Μέλος 30* Φίλος Χορηγός Μέγας Χορηγός Ευεργέτης και άνω Όσο πιο δυνατή είναι η φωνή μας, τόσο πιο αποτελεσματικοί μπορούμε να γίνουμε! * Η συνδρομή των μελών ανανεώνεται κάθε χρόνο. Η καταβολή δωρεάς πάνω από 300 εκπίπτει από το φορολογητέο εισόδημα. ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ Εθνική Τράπεζα Alpha Bank Λαϊκή Τράπεζα / / ΧΡΕΩΣΗ ΑΠΟ ΣΤΑΘΕΡΟ ΟΤΕ 3,68 ΑΝΑ ΚΛΗΣΗ ΜΕ ΦΠΑ ΟΤΕ Γραμμή βοήθειας: Alzheimer_teuhos29NEW.indd 2 7/8/2013 3:21:43 μμ

3 Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33, Αθήνα, Τ.Κ & 3 21 Σεπτεμβρίου 2013 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΟΣΟΥ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ Υπολογίζεται ότι περίπου το 8% του πληθυσμού άνω των 65 ετών πάσχει από άνοια και ειδικότερα από Νόσο Αλτσχάιμερ που είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας. Η έγκαιρη διάγνωση είναι σημαντική για τον ασθενή και τους οικείους του γιατί τους επιτρέπει: να ξεκινήσουν έγκαιρα φαρμακευτικές και μη φαρμακευτικές θεραπείες να προγραμματίσουν το μέλλον με τη ρύθμιση νομικών, ιατρικών και οικονομικών θεμάτων να εκπαιδευτούν ώστε να διαχειρίζονται αποτελεσματικά και εύκολα την καθημερινότητά τους να μειώσουν το συνολικό κόστος φροντίδας Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Νόσου Alzheimer, η Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών διοργανώνει Εβδομάδα Ενημέρωσης, Πρόληψης και Έγκαιρης Διάγνωσης για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Από τη Δευτέρα 16 Σεπτεμβρίου 2013 έως και την Παρασκευή 20 Σεπτεμβρίου 2013 και από τις 10:00 έως και τις 17:00, ειδικευμένοι επιστήμονες θα κάνουν τεστ μνήμης σε άτομα άνω των 60 ετών, στα Κέντρα Ημέρας της Εταιρείας μας στις περιοχές: Αμπελόκηποι: Πανόρμου & Βαθέως 25 Παγκράτι: Μ. Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33 Μαρούσι: Ζήνωνος Ελεάτου 8 Ηλιούπολη: Αγ. Κωνσταντίνου 7 Απαραίτητη η δήλωση συμμετοχής στο τηλέφωνο (Από σταθερό 1,48 /1 από κινητό 1,57 /1 ) Επιπλέον οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να ενημερωθούν για τους παράγοντες κινδύνου και τις στρατηγικές πρόληψης της άνοιας. Η νόσος Αλτσχάιμερ μπορεί να αντιμετωπιστεί. Ενημερωθείτε! Alzheimer_teuhos29NEW.indd 3 7/8/2013 3:21:46 μμ

4 4 Ενημέρωση για τη νόσο Αlzheimer 1ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΜΜΙΣΘΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ! ΣΑΒΒΑΤΟ, 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΑΙΘΟΥΣΑ: «Κωστής Παλαμάς» του Πανεπιστήμιου Αθηνών Ακαδημίας 48 & Σίνα, Αθήνα Στο πλαίσιο του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Νόσου Alzheimer, στις 21 Σεπτεμβρίου 2013, η Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών, το Κέντρο Μέριμνας Οικογένειας και Παιδιού, ο Ελληνο-βουλγαρικός Σύνδεσμος Πολιτισμού, ο Δήμος Κορυδαλλού, η 01 Πληροφορική-Εκπαιδευτική Α.Ε. και οι εταίροι του προγράμματος SET CARE από την Ιταλία και τη Βουλγαρία, διοργανώνουν το 1ο συνέδριο με θέμα: «Οι εκπαιδευτικές ανάγκες των έμμισθων και οικογενειακών φροντιστών: Παρουσίαση του προγράμματος SET CARE». Στόχος του συνεδρίου είναι η ενημέρωση των οικογενειακών και έμμισθων φροντιστών ηλικιωμένων ανθρώπων σε θέματα σχετικά με την άνοια και η παρουσίαση του προγράμματος Set Care: «Μάθηση εξ αποστάσεως στο πλαίσιο της φροντίδας κατ οίκον». Το συνέδριο θα πραγματοποιηθεί, Σάββατο, 21 Σεπτεμβρίου 2013, στην αίθουσα «Κωστής Παλαμάς», του πανεπιστημίου Αθηνών, στην οδό Ακαδημίας 48 και Σίνα, Αθήνα, και ώρα 10:00 16:00. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα «SET CARE: Μάθηση εξ αποστάσεως στο πλαίσιο της κατ οίκον φροντίδας» είναι ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα, το οποίο παρέχει εξ αποστάσεως εκπαίδευση σχετική με τη φροντίδα ηλικιωμένων ατόμων σε έμμισθους και οικογενειακούς φροντιστές μέσω της χρήσης ηλεκτρονικών εργαλείων. Το πρόγραμμα αυτό αρχικά σχειδάστηκε και εφαρμόστηκε στην Ιταλία και πλέον έχει υλοποιηθεί η μεταφορά και η προσαρμογή του στα ελληνικά και βουλγαρικά δεδομένα. Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα «SET CARE» είναι ένα LdV Μεταφορά Καινοτομίας έργο το οποίο υλοποιείται από οκτώ (8) εταίρους από κράτη μέλη της Ε.Ε και χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η υλοποίησή του στην Ελλάδα έχει εγκριθεί από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ). Βασικός στόχος του προγράμματος είναι η βελτίωση των επαγγελματικών δεξιοτήτων των φροντιστών σε Ελλάδα και Βουλγαρία, ώστε να προσφέρουν ποιοτικές υπηρεσίες φροντίδας στους ηλικιωμένους και τους ανθρώπους που πάσχουν από άνοια. Κύριος στόχος του προγράμματος είναι και η αναγνώριση των ικανοτήτων και δεξιοτήτων των εργαζομένων στο χώρο της κατ οίκον φροντίδας. Επιπλέον, στοχεύουμε στη δημιουργία ενός δικτύου φορέων που θα ασχολείται με την κατ οίκον φροντίδα ώστε να υπάρξει μία ευρεία και αποτελεσματική δράση για την υποστήριξη των έμμισθων φροντιστών. Το εκπαιδευτικό υλικό αποτελείται από 10 βασικές ενότητες. Ειδικότερα, η κάθε ενότητα συνοδεύεται από ένα βίντεο με τα βασικά σημεία της ενότητας, ένα κείμενο με όλες τις λεπτομέρειες και ένα τεστ αξιολόγησης. Οι συμμετέχοντες μπορούν να έχουν πρόσβαση στο υλικό μέσω μίας ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Εναλλακτικά, όσοι δεν έχουν πρόσβαση στο internet, μπορούν να παρακολουθήσουν τα μαθήματα μέσω DVD. Τέλος, το εκπαιδευτικό υλικό είναι διαθέσιμο στην ελληνική και τη βουλγαρική γλώσσα και η συμμετοχή είναι δωρεάν. Η συμμετοχή στο συνέδριο είναι δωρεάν. Θα χορηγηθεί βεβαίωση παρακολούθησης. Η γλώσσα του συνεδρίου είναι ελληνικά και αγγλικά. Θα υπάρχει η δυνατότητα μετάφρασης. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το συνέδριο και το εκπαιδευτικό υλικό, επισκεφθείτε την επίσημη ιστοσελίδα του προγράμματος: ή επικοινωνήστε στο τηλέφωνο: , κ. Σοφία Καραγκούνη. Alzheimer_teuhos29NEW.indd 4 7/8/2013 3:21:54 μμ

5 Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33, Αθήνα, Τ.Κ & 5 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΛΕΪΑΤΡΙΚΗΣ VODAFONE Η τεχνολογία της κινητής επικοινωνίας βρίσκει εφαρμογή στο χώρο της υγείας μέσω του δικτύου της Vodafone Η Vodafone, προσηλωμένη στις αρχές της Βιώσιμης Ανάπτυξης, υλοποιεί για 8 συνεχή χρονιά το Πρόγραμμα Τηλεϊατρικής και δίνει τη δυνατότητα σε ανθρώπους, οι οποίοι ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας υψηλού επιπέδου, χωρίς να χρειάζεται οι ίδιοι να μετακινηθούν από τον τόπο τους. Το Πρόγραμμα Τηλεϊατρικής της Vodafone υλοποιείται σε συνεργασία με το Ιατρικό Κέντρο Αθηνών και τελεί υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και του Υπουργείου Ναυτιλίας και Αιγαίου. Το Πρόγραμμα αξιοποιεί την τεχνολογία της κινητής επικοινωνίας και συγκεκριμένα το δυναμικά εξελισσόμενο δίκτυο της Vodafone και παρέχει τη δυνατότητα σε όλους, να ελέγχουν άμεσα την κατάσταση της υγείας τους, από έμπειρο και ειδικευμένο ιατρικό προσωπικό, στον τόπο διαμονής τους. Μέσω του συγκεκριμένου προγράμματος οι ασθενείς που θα επισκεφτούν το απομακρυσμένο, αγροτικό ιατρείο, μπορούν να πραγματοποιούν τις ιατρικές τους εξετάσεις, για παράδειγμα ένα καρδιογράφημα ή μία σπιρομέτρηση, οι οποίες αποστέλλονται, μέσω του δικτύου της Vodafone σε ειδικευμένους Ιατρούς στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών. Οι ειδικευμένοι Ιατροί ελέγχουν τις εξετάσεις του ασθενή και αποστέλλουν τη συμβουλή τους με τον ίδιο τρόπο. Με τον τρόπο αυτό, τα αγροτικά ιατρεία που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, στο πλαίσιο της παροχής πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, μπορούν πλέον να παρέχουν και συγκεκριμένες ειδικευμένες υπηρεσίες υγείας, χάρη στην συμμετοχή των ειδικευμένων Ιατρών. Το Πρόγραμμα Τηλεϊατρικής καλύπτει τους ασθενείς με χρόνιες παθήσεις, καθώς και πολίτες που επιθυμούν να ελέγξουν την κατάσταση της υγείας τους. Τα οφέλη για τους συμμετέχοντες στο πρόγραμμα είναι η δυνατότητα προληπτικής ιατρικής, αλλά και η ενίσχυση του αισθήματος ασφάλειας των πολιτών, εφόσον παρέχεται η δυνατότητα σε όλους να ελέγχουν την κατάσταση της υγείας τους, στον τόπο κατοικίας τους. Λήψη σπιρομέτρησης σε περιφερειακό ιατρείο Το Πρόγραμμα Τηλεϊατρικής της Vodafone εφαρμόζεται σε 30 απομακρυσμένες περιοχές σε όλη την Ελλάδα από το Διδυμότειχο και τη Δράμα, μέχρι το Καστελόριζο και τη Γαύδο. Από το 2008 μέχρι και σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί περίπου εξετάσεις, ενώ στην υλοποίηση του προγράμματος συμμετέχουν και το Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων- Προαγωγής της Υγείας και η εταιρεία Vidavo. Ασύτματος Καρδιογράφος Μέσα στη τρέχουσα οικονομική συγκυρία, η Vodafone εντείνει τις προσπάθειές της για την περαιτέρω αξιοποίηση της τεχνολογίας της προς όφελος της κοινωνίας στον τομέα της υγείας. Στόχος της Vodafone είναι να επεκτείνει το Πρόγραμμα Τηλεϊατρικής ακόμη περισσότερο φτάνοντας τα 100 σημεία σε όλη την Ελλάδα και συμβάλλοντας έμπρακτα στην παροχή πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας σε κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών της χώρας. Με τον τρόπο αυτό, όλο και περισσότεροι κάτοικοι απομακρυσμένων περιοχών θα αποκτήσουν πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου ειδικευμένες υπηρεσίες υγείας, χωρίς γεωγραφικούς ή άλλους περιορισμούς. Alzheimer_teuhos29NEW.indd 5 7/8/2013 3:22:00 μμ

6 Ενημέρωση για τη νόσο Αlzheimer 6 Προγράμματα Γνωστικής Άσκησης Θεραπεία Δι Αναμνήσεων Αν και η φαρμακευτική θεραπεία αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη και ευρέως χρησιμοποιούμενη μέθοδο αντιμετώπισης της νόσου Αλτσχάιμερ και των άλλων ανοϊκών συνδρόμων, πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η χορήγηση φαρμάκων δεν αποτελεί τη μόνη θεραπευτική επιλογή. Τα προγράμματα γνωστικής άσκησης αποτελούν μία μη φαρμακευτική θεραπευτική προσέγγιση της νόσου Αλτσχάιμερ, η οποία τις δύο τελευταίες δεκαετίες προσελκύει το έντονο ενδιαφέρον των επαγγελματιών υγείας που ασχολούνται με την άνοια. Η αποδυνάμωση των γνωστικών λειτουργιών όπως είναι η μνήμη, ο λόγος, η προσοχή και η κρίση, είναι από τα αρχικά συμπτώματα της νόσου Αλτσχάιμερ. Τα προγράμματα γνωστικής άσκησης (cognitive training στα αγγλικά) στοχεύουν στην αξιοποίηση των γνωστικών λειτουργιών του ανοϊκού ασθενούς που παραμένουν σε ικανοποιητικό επίπεδο. Με αυτό τον τρόπο επιδιώκεται η σταθεροποίηση ή ακόμα και η μείωση της γνωστικής έκπτωσης του ασθενούς. Απώτερος στόχος είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής τόσο του ασθενούς, όσο και της οικογένειάς του. Τα προγράμματα νοητικής ενδυνάμωσης απευθύνονται κυρίως σε ασθενείς με Ήπια Νοητική Διαταραχή και ασθενείς που βρίσκονται στα αρχικά και μεσαία στάδια της νόσου, καθώς οι ασθενείς αυτοί διατηρούν αρκετά γνωστικά αποθέματα που μπορούν να αξιοποιηθούν προς όφελός τους. Ανάλογα με τις ικανότητες, τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες του κάθε ασθενούς, σχεδιάζεται ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα ασκήσεων των γνωστικών λειτουργιών. Ο ασθενής ακολουθεί ένα δομημένο πρόγραμμα συνεδριών με την εποπτεία ειδικού, στο οποίο περιλαμβάνονται ασκήσεις που γίνονται είτε με μολύβι και χαρτί, είτε μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή. Χάρη στην ποικιλία του περιεχομένου τους, τα προγράμματα γνωστικής άσκησης εκτός από πνευματική άσκηση προσφέρουν και διασκέδαση. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι μέσα στο πλαίσιο των συγκεκριμένων προγραμμάτων, ο ασθενής ενθαρρύνεται να καταβάλλει συνειδητή προσπάθεια ώστε να βοηθήσει ο ίδιος τον εαυτό του. Κατά συνέπεια, δεν αναγκάζεται να εναποθέσει τις ελπίδες του αποκλειστικά στη δυσνόητη ή «μαγική» δράση ενός φαρμάκου, αλλά συμμετέχει ενεργά στην προσπάθεια αντιμετώπισης της νόσου και νιώθει να αποκτά ξανά τον έλεγχο της ζωής του. Τα νεότερα δεδομένα σε σχέση με τα προγράμματα γνωστικής άσκησης δείχνουν ότι ενδέχεται να είναι ωφέλιμα ακόμα και για τους υγιείς ηλικιωμένους. Τα αποτελέσματα των ερευνών μέχρι στιγμής είναι ιδιαίτερα θετικά, δεν θα είμαστε όμως σε θέση να γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό οι ασκήσεις μνήμης έχουν τη δύναμη να θωρακίσουν τον εγκέφαλο των υγιών ηλικιωμένων ενάντια τη νόσο Αλτσχάιμερ, παρά μόνο σε λίγα χρόνια από τώρα. Τα προγράμματα γνωστικής άσκησης δεν έρχονται να αντικαταστήσουν τη φαρμακευτική θεραπεία της νόσου Αλτσχάιμερ, τα οφέλη της οποίας είναι ανεκτίμητα. Στόχος της είναι η συνδυαστική δράση, η οποία φαίνεται ότι μπορεί να ενισχύσει τη δράση των φαρμάκων, βελτιώνοντας θεαματικά το θεραπευτικό αποτέλεσμα. Η θεραπεία δι αναμνήσεων είναι μία μη φαρμακευτική θεραπευτική προσέγγιση στο πλαίσιo της οποίας ο ασθενής με άνοια ενθαρρύνεται να ανακαλέσει γεγονότα και συναισθήματα του παρελθόντος. Η πλειοψηφία των ασθενών με άνοια εμφανίζουν -σχετικά γρήγορα μετά την εκδήλωση της νόσου- διαταραχή της ικανότητάς τους να ανακαλούν γεγονότα που ανήκουν στο πρόσφατο παρελθόν. Ωστόσο, το είδος της μνήμης που περιλαμβάνει πληροφορίες και γνώσεις οι οποίες αφορούν στον εαυτό μας και τον κόσμο, διατηρείται για αρκετά μεγάλο διάστημα. Η θεραπεία δι αναμνήσεων είναι κατάλληλη για ασθενείς που βρίσκονται στο αρχικό και μεσαίο στάδιο της νόσου. Εφαρμόζεται κυρίως σε ομάδες ασθενών που συντονίζονται από επαγγελματίες υγείας, αλλά μπορεί να εφαρμοστεί και ως δραστηριότητα στο σπίτι, στην οποία συμμετέχουν από κοινού ο ασθενής με τον φροντιστή. Στη θεραπεία δι αναμνήσεων, ο ασθενής ενθαρρύνεται να μιλήσει για γεγονότα, εμπειρίες και χρονικές περιόδους της ζωής του, ανάλογα με το θέμα που επιλέγεται να συζητηθεί. Είναι σημαντικό ο συντονιστής να έχει καταγράψει μια λίστα πιθανών θεμάτων προς συζήτηση ως βάση για την ανάκληση των αναμνήσεων. Η λίστα με τα πιθανά θέματα είναι ανεξάντλητη: οι σχολικές γιορτές, τα παιδικά χρόνια, τα παιχνίδια με φίλους, οι παλιές φιλίες, η εφηβεία, ο τόπος καταγωγής, η γνωριμία με τον/την σύζυγο, ο γάμος, τα παιδιά, οι σπουδές, η επαγγελματική σταδιοδρομία κ.ά. Στην ανάκληση των αναμνήσεων βοηθά η χρήση οπτικοακουστικών μέσων που συνδέονται με το θέμα που συζητιέται κάθε φορά. Τα παλιά φωτογραφικά άλμπουμ, τα βίντεο, τα οικογενειακά κειμήλια και η μουσική που συνόδευε την ζωή του ασθενούς αποτελούν χρήσιμα εργαλεία στην θεραπεία δι αναμνήσεων και βοηθούν τον ασθενή να ανασύρει γεγονότα, εμπειρίες και συναισθήματα. Βέβαια, πρέπει να σημειωθεί πως πάντα υπάρχει η πιθανότητα να ανασυρθούν και δυσάρεστες εμπειρίες ή συναισθήματα, γεγονός που μπορεί να αναστατώσει τον ασθενή. Σε αυτή την περίπτωση, ο συντονιστής θα πρέπει διαχειριστεί διακριτικά τα αρνητικά συναισθήματα, επαναφέροντας στην συζήτηση ευχάριστες αναμνήσεις, στρέφοντας την προσοχή του ασθενή σε ένα ανεξάρτητο ευχάριστο ερέθισμα ή σταματώντας τη δραστηριότητα. Η θεραπεία δι αναμνήσεων παρουσιάζει αρκετά οφέλη για τους ασθενείς. Συγκεκριμένα, βοηθά στην ενίσχυση της ικανότητας ανάκλησης πληροφοριών, αλλά και στη διατήρηση της ταυτότητας του ασθενούς, καθώς ένας από τους βασικούς στόχους είναι να συνδέσουμε το παρελθόν με το παρόν, δίνοντας στον ασθενή την αίσθηση της συνέχειας. Επιπλέον παρέχεται η ευκαιρία για συναισθηματική έκφραση και ουσιαστική επικοινωνία ανάμεσα στον συντονιστή και τον ασθενή. Πάντως, είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως σκοπός της θεραπείας δι αναμνήσεων δεν είναι να θυμηθεί ο ασθενής τα γεγονότα με όλες τις λεπτομέρειες και σε σωστή χρονολογική σειρά, αλλά να καταφέρει να ανασύρει αναμνήσεις του παρελθόντος και να συζητήσει γι αυτές. Όλγα Λυμπεροπούλου Νευροψυχολόγος Δήμητρα Ποταμιάνου Ψυχολόγος Alzheimer_teuhos29NEW.indd 6 7/8/2013 3:22:02 μμ

7 Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33, Αθήνα, Τ.Κ & 7 Φυσική άσκηση Συχνά στην Τρίτη Ηλικία και πιο ειδικά σε ανθρώπους με άνοια, μαζί με την έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών παρατηρείται και έκπτωση της κινητικότητάς τους. Η φυσική δραστηριότητα, είτε αφορά τον υγιή πληθυσμό, είτε ομάδα ατόμων με κάποια νόσο, μπορεί να αναβαθμίσει την ποιότητα της ζωής. Η τακτική και ασφαλής φυσική άσκηση είναι το κλειδί για να είναι κάποιος ανεξάρτητος και σε μεγάλο βαθμό αυτοεξυπηρετούμενος. Χαρίζει αυτονομία και αυτοπεποίθηση και τη σιγουριά ότι μπορεί κάποιος, ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία, να διατηρήσει και να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής του. Για το λόγο αυτό, η φυσική άσκηση έχει προταθεί ως μέσο μη φαρμακευτικής παρέμβασης σε ασθενείς με άνοια. Πολλές επιστημονικές μελέτες έχουν τεκμηριώσει την αξία της φυσικής άσκησης στην άνοια. Διάφορες μορφές εκγύμνασης, όπως οι αερόβιες ασκήσεις (ποδήλατο, κολύμπι, περπάτημα), ή ασκήσεις ενδυνάμωσης του μυϊκού συστήματος (βαράκια, λάστιχα, μπάλες pilates ή medicine ball), καθώς και ασκήσεις για βελτίωση της ευλυγισίας και της ισορροπίας, βοηθούν στην άσκηση των περιοχών του εγκεφάλου που συνδέονται με τη μνήμη. Επιπλέον, η φυσική δραστηριότητα αυξάνει την πρόσληψη οξυγόνου και ελέγχει την αρτηριακή πίεση και τα επίπεδα χοληστερίνης ή σακχάρου, που ίσως μπορεί να είναι αυξημένα στους ασθενείς. Παράλληλα, η μυϊκή ενδυνάμωση των ασθενών συμβάλλει στην πρόληψη και αποφυγή των πτώσεων που συχνά παρατηρούνται στην Τρίτη Ηλικιά και στην άνοια. Πέρα όμως από τις φυσιολογικές παραμέτρους, η συστηματική άσκηση συμβάλλει θετικά και σε ψυχολογικές μεταβλητές, ελέγχει σε μεγάλο βαθμό τυχόν ανησυχία του ασθενούς, καλλιεργεί την προσοχή, τον προσανατολισμό στον χώρο, και βελτιώνει τον αισθητικοκινητικό συντονισμό. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει επίσης το γεγονός ότι έρευνα σε ασθενείς με άνοια έδειξε πως η ομάδα που ασκούνταν συστηματικά, παρουσίασε βελτίωση στον ύπνο και στην πρόσληψη τροφής. Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακριβώς με πιο μηχανισμό η συστηματική άσκηση βοηθά την υγεία του μυαλού, εικάζουν όμως ότι η αυξημένη ροή αίματος κατά τη διάρκεια της άσκησης τροφοδοτεί τον εγκέφαλο με οξυγόνο. Η συστηματική άσκηση πρέπει να είναι σχεδιασμένη για τις ανάγκες του κάθε ασθενούς ατομικά, να γίνεται σε ασφαλές περιβάλλον, και υπό την εποπτεία ή συμμετοχή εξειδικευμένου επαγγελματιά υγείας (γυμναστή, φυσικοθεραπευτή) ή του φροντιστή του. Συνολικά, η φυσική άσκηση αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση της άνοιας και μια ευχάριστη απασχόληση με εμφανή θετικά αποτελέσματα τόσο σε νοητικό και ψυχολογικό επίπεδο, όσο και σε φυσιολογικό. Ελένη Δημακοπούλου MSc Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής Φυσικοθεραπεία Λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των ατόμων που νοσούν από άνοια, ο φυσικοθεραπευτής αποτελεί, αναπόσπαστο μέλος της διεπιστημονικής ομάδας που ασχολείται με τη νόσο. Στόχος της φυσικοθεραπείας είναι η αποφυγή της απώλειας των λειτουργικών ικανοτήτων, η καθυστέρηση της ιδρυματοποίησης και η βελτίωση της συνολικής ποιότητας ζωής τους. Αξιολόγηση ασθενών Στη προσπάθεια, ολοκληρωμένης αξιολόγησης των ικανοτήτων των ασθενών, από τη διεπιστημονική ομάδα (νευρολόγος, ψυχίατρος, ψυχολόγος) ο φυσικοθεραπευτής επικουρεί με τον έλεγχο: της μυϊκής ισχύος της καρδιοαναπνευστικής λειτουργίας και της ισορροπίας και της κινητικότητας. Φυσιοθεραπευτική παρέμβαση και στόχοι Η παρέμβαση της φυσικοθεραπείας ποικίλλει, ανάλογα με το στάδιο και τη μορφή της άνοιας, ενώ οι στόχοι είναι οι παρακάτω: αποκατάσταση πόνου εκπαίδευση διαφραγματικής αναπνοής αναχαίτιση σπαστικότητας και αυξημένου μυϊκού τόνου (Α.Ε.Ε) αύξηση τη τροχιάς της κίνησης των αρθρώσεων αύξηση της ελαστικότητα των μυϊκών μαζών μυϊκή ενδυνάμωση (αποφυγή μυϊκής ατροφίας) επανεκπαίδευση όρθιας στάσης αποκατάσταση της ισορροπίας αύξηση της ιδιοδεκτικότητας (η ικανότητα του ΚΝΣ να συντονίζει τα μέλη του σώματος μεταξύ τους, π.χ. με κλειστά μάτια, ακουμπάμε το χέρι στη μύτη) επανεκπαίδευση βάδισης Φυσική δραστηριότητα στην άνοια Η άσκηση αποτελεί σημαντικό κομμάτι στο σχεδιασμό αντιμετώπισης ηλικιωμένων ατόμων με άνοια, διότι το άτομο αναπτύσσει αίσθημα αυτοπεποίθησης και μειώνεται η άρση αναστολών. Συγκεκριμένα, συστήνεται η αερόβια άσκηση (περπάτημα) καθώς βελτιώνει την καρδιοαναπνευστική λειτουργία (καλύτερη αιμάτωση του εγκεφάλου). Επίσης ενδείκνυνται τροποποιημένα αγωνίσματα (ασκήσεις διπλού έργου με συνδυασμό ασκήσεων μυϊκής και νοητικής ενδυνάμωσης), χορός και δραστηριότητες μαζί με άτομα νεότερης ηλικίας. Η άσκηση πρέπει να εκτελείται με συχνότητα τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα, η ένταση πρέπει να είναι επαρκής, ώστε να προκαλέσει ωφέλιμες αλλαγές στον οργανισμό χωρίς περιττές δυσκολίες, ο χρόνος πρέπει να είναι λεπτά και ο τύπος της δραστηριότητας πρέπει να αποσκοπεί σε συγκεκριμένο στόχο. Σημαντικές επίσης είναι οι επαναλαμβανόμενες και γνώριμες κινήσεις όπως οι οικιακές ασχολίες. Πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι η συστηματική αερόβια άσκηση για διάστημα 6 μηνών, βελτίωσε τις γνωστικές λειτουργίες σε ηλικιωμένα άτομα με ήπια γνωστική διαταραχή. Θετικά αποτελέσματα παρατηρήθηκαν στις εκτελεστικές λειτουργίες, όπως εκτελεστική προσοχή, εναλλαγή στρατηγικής, νοητική ευελιξία και στη λειτουργία του λόγου. Η διαταραχή της βάδισης είναι επίσης ένα σύμπτωμα του προχωρημένου σταδίου της άνοιας. Υπάρχουν στοιχεία σύμφωνα με τα οποία αυτό συμβαίνει και σε πιο πρώιμα στάδια της νόσου και ίσως σχετίζεται με τα επίπεδα γνωστικής δυσλειτουργίας. Εξαιτίας της διαταραγμένης λειτουργικότητας των κάτω άκρων υπάρχει υψηλός κίνδυνος πτώσεων και ιδρυματοποίησης, γι αυτό είναι σημαντική η φυσικοθεραπευτική παρέμβαση μέσω της φυσικής δραστηριότητας σε πρώιμο στάδιο. Ξενοφών Α. Αποστολόπουλος Φυσικοθεραπευτής, MSc Alzheimer_teuhos29NEW.indd 7 7/8/2013 3:22:14 μμ

8 8 Ενημέρωση για τη νόσο Αlzheimer Μουσικοθεραπεία Η μουσικοθεραπεία είναι μια από τις προσεγγίσεις που ανθούν τα τελευταία χρόνια στο χώρο της άνοιας. Αυτό, διότι η μουσική, μέσω του μη-λεκτικού τρόπου της, παρέχει μορφή επικοινωνίας ακόμα και όταν η λεκτική επικοινωνία καθίσταται δύσκολη. Επιπλέον, η μουσική επεξεργασία γίνεται σε πολλά διαφορετικά εγκεφαλικά κέντρα σε σύγκριση με τα γλωσσικά κέντρα: δεδομένου ότι εγκεφαλικά κέντρα που σχετίζονται με τη μουσική μπορεί να παραμένουν αναλλοίωτα με την ασθένεια, πολλές φορές οι ασθενείς ανταποκρίνονται καλύτερα στο μουσικό ερέθισμα και επικοινωνούν καλύτερα μέσω μουσικής, εν αντιθέσει με τη λεκτική επικοινωνία. Ως μουσικοθεραπεία εννοούμε τη θεραπευτική προσέγγιση που γίνεται από επαγγελματία μουσικοθεραπευτή, σε συγκεκριμένο πλαίσιο και με συγκεκριμένους στόχους και μπορεί να περιλαμβάνει παίξιμο μουσικών οργάνων και αυτοσχεδιασμό, τραγούδια ή μουσική ακρόαση. Οι μουσικοθεραπευτικές προσεγγίσεις διαφέρουν σε διάρκεια, σχεδιασμό και θεραπευτικούς στόχους. Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι προσέγγισης: το συμπεριφοριστικό/νευρολογικό και το ψυχοθεραπευτικό μοντέλο. Το συμπεριφοριστικό/νευρολογικό μοντέλο εστιάζει κυρίως στη συμπτωματολογία της νόσου, στις διανοητικές λειτουργίες των πασχόντων, με έμφαση στη μνήμη, τη μάθηση, τα επίπεδα προσοχής την κρίση, τη διέγερση του λόγου, την αισθητηριακή διέγερση και τις κινητικές δεξιότητες. Για παράδειγμα, μέσω ακρόασης γνωστής μουσικής, η μουσικοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει την ενίσχυση της μνήμης. Βοηθά επίσης στη μείωση των διαταραχών συμπεριφοράς, ενώ έχει διαπιστωθεί ότι η μουσικοθεραπεία, όταν βασίζεται σε σαφείς θεραπευτικούς στόχους, μπορεί να μειώσει ακόμα και την ατομική συνταγή ηρεμιστικών και υπνωτικών φαρμάκων. Στο ψυχοθεραπευτικό μοντέλο η έμφαση δεν δίνεται μόνο στο αποτέλεσμα, αλλά στην πορεία της θεραπείας, με στόχο την οργάνωση των ψυχικών διεργασιών και την ψυχο-κοινωνική στήριξη μέσω της μουσικής, την προαγωγή της αυτο-έκφρασης και τη βελτίωση της διάθεσης. Επιπλέον, η μουσικοθεραπεία σε ομάδα κατά την οποία τα μέλη παίζουν ή ακούν αγαπημένη μουσική μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη κοινωνικών συμπεριφορών, να ενθαρρύνει αλληλεπίδραση και ενεργή συμμετοχή και να αποφορτίσει συναισθηματικά μέσω του μουσικού μοιράσματος της εμπειρίας. Το συμπεριφορικό/νευρολογικό και το ψυχοθεραπευτικό μοντέλο είναι αλληλένδετα και συχνά λειτουργούν συνδυαστικά: από διαφορετική οπτική γωνία αλλά με κοινό σκοπό, προκειμένου να βοηθήσουν τους γενικούς στόχους της αποκατάστασης. Στο εξωτερικό, υπάρχουν προηγμένα θεραπευτικά μοντέλα μουσικοθεραπείας και εξειδικευμένοι νευρολογικοί μουσικοθεραπευτές (NMTs) ενώ ελπίζουμε ότι σύντομα θα μπορέσει και η Ελλάδα να συμβάλει στην παγκόσμια κλινική εμπειρία και έρευνα στον τομέα αυτό, που έχει πολλά να προσφέρει προς όφελος των ασθενών. Ευαγγελία Παπανικολάου, MA, Msc, FAMI Μουσικοθεραπεύτριαεκπαιδεύτρια μεθόδου GIM Εργοθεραπεία Η εργοθεραπεία είναι ένα επάγγελμα υγείας το οποίο παρέχει υπηρεσίες πρόληψης, θεραπείας και αποκατάστασης σε άτομα που αντιμετωπίζουν κινητικές, γνωστικο-αντιληπτικές και συναισθηματικές διαταραχές ή δυσκολίες. Εργοθεραπεία σημαίνει θεραπεία μέσω έργου. Όταν αναφερόμαστε στο έργο, εννοούμε τη δραστηριότητα που χρησιμοποιούμε σαν μέσο για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων των ατόμων που αντιμετωπίζουν κάποιες δυσκολίες. H εργοθεραπεία βασίζεται στην αναγνώριση της σπουδαιότητας που έχει η διατήρηση ενός ικανοποιητικού επιπέδου λειτουργικότητας στις δραστηριότητες και την ποιότητα της ζωής των ανθρώπων. Απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες, με διαφορετικό βέβαια τρόπο, αλλά πάντοτε με σκοπό τα άτομα να είναι λειτουργικά στην καθημερινότητά τους. Στην περίπτωση των ασθενών που πάσχουν από άνοια, η εργοθεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει προγράμματα: ενεργοποίησης - δραστηριοποίησης (κινητικές δεξιότητες, αδρός και λεπτός συντονισμός ) δημιουργικής απασχόλησης (δραστηριότητες για ανάπτυξη ενδοπροσωπικών και διαπροσωπικών δεξιοτήτων) ανάπτυξης - βελτίωσης γνωστικοαντιληπτικών δεξιοτήτων δραστηριοτήτων καθημερινής ζωής (φροντίδα εαυτού, χρήση ), παραγωγικών - εργασιακών δραστηριοτήτων (διαχείριση χώρου διαβίωσης, ψώνια, διαχείριση χρημάτων,φάρμακα) ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων (χόμπι, σχεδιασμός και συμμετοχή σε δραστηριότητες) εργονομικής παρέμβασης στο χώρο που ζει ο ασθενής (προσαρμογές για λόγους ασφάλειας και αποφυγή ατυχημάτων) και συναισθηματικής υποστήριξης ασθενών και φροντιστών. Ανάλογα με το στάδιο της νόσου, αλλά και άλλους παράγοντες που σχετίζονται με τον κάθε ασθενή, διαφοροποιείται και εξατομικεύεται ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζεται ένα πρόγραμμα εργοθεραπείας. Στα πρώτα στάδια της άνοιας, όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται σε ήπια μορφή, προτείνονται προγράμματα με δραστηριότητες οι οποίες είναι γνωστές και οικείες στον ασθενή από το παρελθόν. Αυτό συμβαίνει, γιατί έρευνες έχουν δείξει επανειλημμένα ότι μέσω της εφαρμογής του κατάλληλου εργοθεραπευτικού προγράμματος, είναι δυνατόν να διατηρηθούν τα ενδιαφέροντα των ασθενών και οι δεξιότητες που σχετίζονται με αυτά για μεγάλο διάστημα. Στα μεσαία στάδια της νόσου, η εργοθεραπεία επικεντρώνεται στην ανακούφιση του ασθενή από το άγχος, το οποίο είναι απόρροια της σύγχυσης και των διαταραχών μνήμης και προσανατολισμού, καθώς και στη διατήρηση των δεξιοτήτων και ικανοτήτων του, στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό. Στα τελευταία στάδια της νόσου, οι στόχοι της εργοθεραπείας σχετίζονται κατά κύριο λόγο με την αντιμετώπιση συγκεκριμένων προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο ασθενής, όπως η δυσκολία στη μάσηση και την κατάποση, και την παροχή της μιας όσο το δυνατόν καλύτερης ποιότητας ζωής μέσω της ανακούφισης του πόνου (π.χ. προτείνοντας κατάλληλες θέσεις και στάσεις του σώματος) και της διασφάλισης της άνεσης του ασθενή. Άλμα Κουτσού Εργοθεραπεύτρια - Σύμβουλος Συστημικής Θεραπείας Υπεύθυνη Τμήματος Εργοθεραπείας Ψυχιατρικής Κλινικής «Γαλήνη» Alzheimer_teuhos29NEW.indd 8 7/8/2013 3:22:33 μμ

9 Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33, Αθήνα, Τ.Κ & 9 Δραματοθεραπεία Η δραματοθεραπεία είναι μια ψυχοθεραπευτική παρέμβαση που εντάσσεται στις θεραπείες μέσω τέχνης. Η διαφοροποίησή της απέναντι σε άλλες ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις είναι ότι, πέρα από τη λεκτική επικοινωνία, βασίζεται στη δράση, την κίνηση, τη φαντασία και τη δημιουργικότητα. Τα άτομα μέσα σε μια ομάδα δραματοθεραπείας αλληλεπιδρούν, παίρνουν ρόλους, εκφράζουν συναίσθημα και βρίσκουν ένα μέσο έκφρασης της μπλοκαρισμένης δημιουργικότητάς τους. Μέσα από διαφορετικές τεχνικές παρέμβασης, με τη χρήση μουσικής, κατασκευών, παιχνίδια ρόλων και αυτοσχεδιασμών, αναδύεται ασυνείδητο υλικό και βρίσκει ένα ασφαλές πλαίσιο για να εκφραστεί μδίνοντας στο άτομο την ευκαιρία να αποκτήσει καλύτερη επίγνωση, και αδιευκρίνιστες σκέψεις και συναισθήματα να οριστούν και να γίνουν λιγότερο απειλητικά. Στην περίπτωση της άνοιας, η δραματοθεραπεία παρέχει στον ηλικιωμένο τη δυνατότητα να εκφράσει σκέψεις και αισθήματα στο πλαίσιο της ασφάλειας που προσφέρουν τα βασικά της εργαλεία, που είναι οι συμβολισμοί και η μεταφορά. Με διάφορα θεραπευτικά εργαλεία, ο θεραπευτής εστιάζει σε αυτό που φέρνει ο ηλικιωμένος και προσπαθεί να φωτίσει καλύτερα τις διαφορετικές πλευρές του χαρακτήρα του και να αποκτήσει, έστω και παροδικά, μια δομημένη εικόνα εαυτού. Ενισχύει την ανάληψη πρωτοβουλιών και δίνει έμφαση στο να διοχετευτεί η ενέργεια των ανθρώπων με άνοια μέσα σε ρόλους και κατασκευές. Μόνη σημασία έχει η συμμετοχή και η δράση. Δεν υπάρχουν προσδοκίες ή απαίτηση για την αρτιότητα του αποτελέσματος. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η αυταξία και η αυτοπεποίθηση. Μέσα από τέτοιου είδους παρεμβάσεις, τα άτομα με άνοια έχουν αποδεσμεύσει την ενέργειά τους και απομακρύνονται από τη στασιμότητα και την ανία που πιθανώς εγείρουν στρεσογόνα συναισθήματα και ανησυχία, που αποτελούν συχνά συμπεριφορικά προβλήματα στους περισσότερους ανθρώπους με άνοια. Ακόμα, η χρήση μουσικής, που αποτελεί σημαντικό θεραπευτικό εργαλείο της δραματοθεραπευτικής παρέμβασης, έχει φανεί πως επιδρά θετικά σε ηλικιωμένους με άνοια, καθώς σχετίζεται με βελτίωση της διάθεσης, μείωση της σωματικής διέγερσης και ενίσχυση τη λεκτικής επικοινωνίας και της αλληλεπίδρασης. Επίσης, η δραματοθεραπεία φαίνεται να βελτιώνει την ψυχική υγεία των ατόμων με άνοια, εφόσον τους επιτρέπει να εκφραστούν, αλλά και να κατανοήσουν καλύτερα την πραγματικότητά τους στο εδώ και τώρα. Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ακόμα και αν ο ηλικιωμένος είναι καθηλωμένος σε αναπηρικό καρότσι, η ψυχή του είναι εξαιρετικά ενεργή και έχει ανάγκη φροντίδας και ευχαρίστησης. Φανταστικά ταξίδια με χρήση ιστοριών, παραμυθιών και καθοδηγούμενων φαντασιώσεων μπορούν να κάνουν τον ηλικιωμένο να αισθανθεί ξανά τη χαρά και τη συγκίνηση να στέκεται όρθιος, να περπατάει, να τρέχει, να κολυμπάει, να πετάει και να δει ξανά τον εαυτό του να δημιουργεί να παρακινεί και να συγκινεί. Στάθης Τρυφωνόπουλος Υπεύθυνος Ψυχοκοινωνικού Τομέα Μονάδες Φροντίδας Ηλικιωμένων ΑΚΤΙΟΣ Εικαστική θεραπεία Η τέχνη είναι μια ισχυρή και αποτελεσματική μορφή επικοινωνίας που διεγείρει τη σκέψη και τα συναισθήματα του δημιουργού. Όταν η τέχνη χρησιμοποιείται για θεραπευτικούς σκοπούς αναφέρεται ως εικαστική θεραπεία. Το σχέδιο, η ζωγραφική, η γλυπτική, το κολλάζ, η φωτογραφία, η χρήση της άμμου κ.ά. είναι προβλητικές τεχνικές που επιτρέπουν σε παιδιά, εφήβους και ενήλικες να δημιουργήσουν μια εικόνα του κόσμου όπως τον βιώνουν. Ενώ η Άνοια επηρεάζει τμήματα του εγκεφάλου που έχουν να κάνουν με τη μνήμη και τον σχεδιασμό πολύπλοκων εργασιών, τα τμήματα που εμπλέκονται με το συναίσθημα και την αισθητική παραμένουν ανέπαφα για πολύ περισσότερο καιρό. Όταν οι λέξεις και οι σκέψεις αποτυγχάνουν, όπως στην περίπτωση της νόσου του Αλτσχάιμερ, η συμβολική γλώσσα της τέχνης μπορεί να πει μια ιστορία, να εκφράσει ένα συναίσθημα ή να αναδημιουργήσει μια μνήμη που ειδάλλως μπορεί να μείνει ανείπωτη. Ακόμη και τα άτομα με τη νόσο σε προχωρημένο στάδιο μπορούν να συνεχίσουν να δημιουργούν έργα και άρα να επικοινωνούν. Όταν άλλες μέθοδοι επικοινωνίας είναι δύσκολες, η θεραπεία μέσω τέχνης μπορεί να φέρει ένα φροντιστή και ένα αγαπημένο πρόσωπο πιο κοντά. Επίσης η εικαστική θεραπεία τονίζει ικανότητες που είναι ακόμα διαθέσιμες και μπορούν να αναπτυχθούν, αντί να εστιάζει σε αυτές που έχουν χαθεί. Εξάλλου, τόσο η προβολή, όσο και η δημιουργία τέχνης μπορεί να έχει κατευναστική επίδραση. Αντίστοιχα με το να ακούει κάποιος μουσική ή να παίζει με τα ζώα, η εικαστική θεραπεία μπορεί να προωθήσει τη χαλάρωση, να βελτιώσει τη διάθεση και να μειώσει τις διαταραχές συμπεριφοράς. Πέρα από τη βοήθεια που μπορεί να πάρουν από τον θεραπευτή, το μοίρασμα των υλικών και η βοήθεια που δίνει ο ένας θεραπευόμενος στον άλλο κατά τη δημιουργική διαδικασία, παρέχει την εμπειρία του αλτρουισμού. Αυτό μπορεί να βοηθήσει τα άτομα να αντιληφθούν τις δυνάμεις τους και να τους υπενθυμίσει ότι εξακολουθούν να μπορούν να προσφέρουν. Μετά το πέρας της δημιουργικής διαδικασίας, τα έργα αποθηκεύονται με προσοχή κι αποτελούν τον «χάρτη» του ταξιδιού που κάνει ο θεραπευόμενος κατά τη θεραπεία. Ο θεραπευτής και τα εικαστικά έργα του θεραπευόμενου τον βοηθούν να καταλάβει τα συναισθήματά του, να κατανοήσει τις δυσκολίες και να κάνει επιλογές. Εκτός από το καλλιτεχνικό περιεχόμενο, η ίδια η παρατήρηση και αξιολόγηση της διαδικασίας της δημιουργίας μπορούν να προσφέρουν πληροφορίες για την αξιολόγηση γνωστικών και αναπτυξιακών ελλειμμάτων. Επομένως, μέσα από τις εικόνες και τον τρόπο δημιουργίας τους μπορούμε να λάβουμε πολύτιμες πληροφορίες για την πορεία της ασθένειας, βοηθώντας στις ιατρικές παρεμβάσεις και τις θεραπευτικές επιλογές. Η εικαστική θεραπεία λοιπόν βασίζεται στην καλλιτεχνική δημιουργία, η οποία, παρουσία του θεραπευτή, δίνει συγκεκριμένη μορφή σε σκέψεις και συναισθήματα, συνήθως ασυνείδητα, και επιτρέπει στα άτομα που πάσχουν από άνοια να έχουν μια πραγματική αίσθηση ολοκλήρωσης και επίτευξης σε έναν κόσμο συνεχούς απώλειας μνήμης. Ελισάβετ Ιωαννίδη Iστορικός Τέχνης Εκπαιδευόμενη εικαστική θεραπεύτρια Alzheimer_teuhos29NEW.indd 9 7/8/2013 3:22:36 μμ

10 10 Ενημέρωση για τη νόσο Αlzheimer Ομάδα Θεάτρου και Κίνησης Μια από τις πιο εξειδικευμένες παρεμβάσεις σε άτομα με άνοια είναι οι ομάδες θεάτρου και κίνησης. Στόχος αυτής της παρέμβασης είναι η εμψύχωση και η συμμετοχή με όλες τις αισθήσεις. Μέσα από την εκδραμάτιση παραμυθιών, τραγουδιών και αυτοσχεδιασμών καλλιεργείται η φαντασία και η δημιουργική σκέψη ενώ ασκούνται και ενδυναμώνονται όλα τα εκφραστικά μέσα δηλαδή ο λόγος, η ένταση της φωνής, και το σώμα. Ενισχύεται η αλληλεπίδραση και οι συμμετέχοντες ασκούν κοινωνικές δεξιότητες όπως η συνεργασία, ο αλληλοσεβασμός, ο διάλογος και η υπομονή. Η χρήση της τεχνολογίας προσφέρει σημαντική βοήθεια καθώς οι συμμετέχοντες έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν αποσπάσματα από γνωστές ταινίες του παλιού κινηματογράφου και αργότερα με τη βοήθεια του συντονιστή να ενσαρκώνουν ρόλους από αγαπημένους πρωταγωνιστές. Η βοήθεια του συντονιστή είναι απαραίτητη καθώς δεν υπάρχει η απαίτηση της απομνημόνευσης. Σε ρόλο υποβολέα δίνει τα λόγια και εκείνοι έχουν την ευκαιρία να νιώσουν για λίγο τη δύναμη και την οργή ενός εικοσάχρονου την αφέλεια μιας μαθήτριας, τη ξεγνοιασιά των νιάτων και ότι άλλο απαιτεί ο ρόλος. Ακόμα, η ταύτιση με γνωστούς πρωταγωνιστές της εποχή τους, τους γεμίζει αυτοπεποίθηση και τους προκαλεί το ενδιαφέρον να πειραματιστούν. Το γεγονός ότι δεν απαιτείται ο κόπος της απομνημόνευσης, η αποδοχή των σωματικών ή των γνωστικών περιορισμών αλλά και ότι αυτό που τους προτείνεται είναι κάτι οικείο τους αμβλύνει τις αντιστάσεις και το φόβο για την αποτυχία και τους κάνει να συμμετέχουν ενεργά Πέρα από την εκδραμάτιση οι ταινίες ή κάποια από τα γνωστά παραμύθια προσφέρουν πληθώρα ερεθισμάτων για να ξετυλιχτούν αναμνήσεις από περασμένα χρόνια. Η μακροπρόθεσμη μνήμη που διατηρείται ανέπαφη για περισσότερο χρονικό διάστημα από ότι η πρόσφατη μνήμη, βοηθάει έτσι ώστε με αφορμή κάποιο τραγούδι, κάποια σκηνή, το πρόσωπο ενός ηθοποιού ή τον ήρωα ενός παραμυθιού, να ξετυλιχτούν οι προσωπικές ιστορίες του καθενός. Με τον τρόπο αυτό υπάρχει επαφή του ατόμου με την προσωπική του πορεία και σύνδεση του τότε με το τώρα. Το άτομο που μοιράζεται τις εμπειρίες του νιώθει σημαντικός, αυξάνεται η αυτοπεποίθησή του και παρακινεί τα υπόλοιπα μέλη να μοιραστούν κοινές εμπειρίες. Τέλος, σημαντικό είναι να τονίσουμε πως στην ομάδα θεάτρου δεν υπάρχει σαφές θεραπευτικό πλάνο κατευθυνόμενο από συγκεκριμένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις. Στη συγκεκριμένη παρέμβαση αυτό είναι βοηθητικό καθώς δεν απαιτείται από το συντονιστή εκπαίδευση σε συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, και δίνει τη δυνατότητα ευελιξίας και αλλαγής. Κύριος σκοπός παραμένει η διασκέδαση, η ψυχαγωγία και το παιχνίδι. Απαραίτητη από την άλλη θεωρείται η πλήρης αποδοχή των ατόμων, που έρχεται μέσα από την ενημέρωση για την πολυπλοκότητα των ανοϊκών συνδρόμων, η διάθεση για πειραματισμό και η ικανότητα να παίρνουμε ικανοποίηση μέσα από τις μικρές αλλαγές και τα μικρά βήματα. Η συγκεκριμένη ομάδα πραγματοποιείται δυο φορές την εβδομάδα στη Μονάδα Φροντίδας Ηλικιωμένων Άκτιος με τη βοήθεια δυο συντονιστών, ενός ηθοποιού/σκηνοθέτη και ενός ψυχολόγου. Στάθης Τρυφωνόπουλος Υπεύθυνος Ψυχοκοινωνικού Τομέα Εκδρομή στο Με αφορμή τη γνωριμία και τη συνεργασία των φορέων που στηρίζει η Vodafone και το πρόγραμμα ω, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του Κέντρου Ημέρας στην Πανόρμου οργανώθηκε και πραγματοποιήθηκε στις 16 Μαΐου 2013 επίσκεψη στο Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών - Ίδρυμα Βούρου-Ευταξία. Με ξεναγό μας την κ. Μαριλίζα Αναστασιάδη και την πολύτιμη βοήθεια της κ. Ζωής Λυμπεροπούλου, υπεύθυνης των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του συγκεκριμένου Μουσείου και νικήτρια του διαγωνισμού της Vodafone - World of Difference 2013, ταξιδέψαμε στη νεώτερη ιστορία των Αθηνών, από την ανακήρυξή της σε πρωτεύουσα του Νέου Ελληνικού Κράτους. Το Μουσείο στεγάζεται σε ένα από τα παλαιότερα και ωραιότερα κτίρια της Αθήνας, στο αρχοντικό που βρίσκεται στην οδό Παπαρηγοπούλου 5-7 στην Πλατεία Κλαυθμώνος, το οποίο υπήρξε η πρώτη βασιλική κατοικία του Όθωνα και της Αμαλίας. Χτίστηκε αμέσως μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους και αποτελεί αρχιτεκτονικό σημείο αναφοράς για την πολεοδομική και αρχιτεκτονική εξέλιξη της Αθήνας. Αυθεντικές υδατογραφίες, λιθογραφίες αρχαίων μνημείων καθώς και αθηναϊκά τοπία, όπως τα απέδωσαν ξένοι ζωγράφοι, συνθέτουν το παζλ της Αθήνας εκείνης της εποχής. Διάφορες επιμέρους συλλογές όπως έπιπλα, διακοσμητικά και χρηστικά σκεύη της οθωνικής περιόδου, μας έκαναν να νιώσουμε την αίγλη και τη μαγεία του να μένεις σε ένα αληθινό παλάτι του 19ου αι. Η εκδρομή μας στο Μουσείο αποτέλεσε ένα ταξίδι στη παλιά Αθήνα, στη διάρκεια του οποίου με ευχάριστο και δημιουργικό τρόπο, παρατηρήσαμε και σχολιάσαμε τα ιστορικά κτίρια, τον κήπο και τους εκθεσιακούς χώρους. Στη συνέχεια απολαύσαμε τον καφέ μας στην πλατεία Καρύτση, σε ένα από τα πιο φιλόξενα μέρη της Αθήνας στην οποία δεσπόζει ο μεσαιωνικός ναός του Αγίου Γεωργίου Καρύτση, δίνοντας την ευκαιρία σε όλους να συζητήσουμε και να ανταλλάξουμε εντυπώσεις για όσα είδαμε και ακούσαμε στο Μουσείο. Τουρίκη Ευγενία Ψυχολόγος Alzheimer_teuhos29NEW.indd 10 7/8/2013 3:22:41 μμ

11 Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33, Αθήνα, Τ.Κ & 11 Το Κέντρο Ημέρας Ο φίλος μου ο Στάθης, σ ένα από εκείνα τα μακρόσυρτα διασκεδαστικά τηλεφωνήματά μας, μου ανήγγειλε ότι πήγε και έκανε μια εξέταση για να δει σε τι κατάσταση ήταν η πνευματική του υγεία, αφού συχνά-πυκνά ανταλλάσαμε υπονοούμενα για τη σχέση μας με το Αλτσχάιμερ. Μετά από τα θερμά συγχαρητήρια μου για την τόλμη και το κουράγιο του, σκέφτηκα να κάνω κι εγώ την ίδια κίνηση. Μεταξύ μας, πάντα προβληματιζόμουνα, όταν δεν θα θυμόμουνα π.χ. πώς γέλανε εκείνον τον γαλανομάτη συμμαθητή μου από το Δημοτικό που μου έδινε τις σοκολάτες από το ζαχαροπλαστείο του μπαμπά του! Δεν το θυμήθηκα ποτέ, ενώ στη λίστα των ξεχασμένων προστέθηκαν και άλλα εξ ίσου σημαντικά. Αργότερα, ξεχνούσα να φάω, και τα παιδιά με φώναζαν τηλεγραφόξυλο. Είχε φύγει τελείως από τη μνήμη μου ποια είναι η πρωτεύουσα της Μαδαγασκάρης, και αυτό με βασανίζει ακόμα. Το κακό γιγαντώθηκε τελευταία, αφού ξέχασα τα ονόματα πολλών συναδέλφων και φίλων μου που είχαμε φάει μαζί ψωμί κι αλάτι. Τέλος. Έπρεπε να κάνω κάτι τώρα, αφού πήγε και ο Στάθης. Στο τηλέφωνο που μου έδωσαν, απάντησε μια γλυκύτατη φωνή, η οποία άκουσε υπομονετικά τον πόνο μου. Με παρηγόρησε λέγοντας ότι κάτι θα κάνουμε και μου έδωσε ελπίδες αλλά και ραντεβού στο χώρο τους. Πήγα πετώντας. Ένα περιβάλλον ζεστό, 2-3 χαμογελαστά κοριτσίστικα πρόσωπα και ευγένεια διάχυτη. Ησύχασα. Δεν θα με τεμαχίσουν ακόμη. Προωθήθηκα σε ένα δωμάτιο, περίμενα και σε λίγο φάνηκε ένας νεαρός άνδρας. Αμέσως έκανα τη σκέψη ότι αν ήμουν 50 χρόνια νεώτερη θα τον ερωτευόμουν. Ευτυχώς για κείνον είμαι 75 και έτσι γλίτωσε! Ήταν ο Νευρολόγος. Στις διάφορες ερωτήσεις, του απαντούσα με παρρησία. Εκεί που τα μούσκεψα ήταν όταν μου ζήτησε να περπατήσω σα να μετρούσα με τα πόδια μου το μήκος του δωματίου. Με παρηγόρησε. Τη γλύτωσα πάλι. Μετά με παρέλαβε η Μαρία. Κάναμε μια πολύ εποικοδομητική συζήτηση, την πληροφόρησα ότι μου αρέσει η μαγειρική και η μπιρίμπα και έδειξε ευχαριστημένη. Το Βατερλό μου ήταν με τη Λένα. Είχε την απαίτηση να θυμηθώ πάνω από 3 λέξεις.!!! Καααλά. Τελικά αποφάσισαν ότι δεν είμαι και για πέταμα και μου πρότειναν να ενταχθώ σε μια ομάδα υποβοήθησης της μνήμης, και πιστεύω ότι θα θυμηθώ την πρωτεύουσα της Μαδαγασκάρης. Δεν θυμάμαι στη ζωή μου να χάρηκα τόσο μια παρέα. Γνώρισα άλλους όμοιούς μου (είδες που δεν λέω ομοιοπαθείς;) και ενθουσιάζομαι που έχω μια σταθερή δραστηριότητα ανάμεσα σε άξιους επαγγελματίεςλειτουργούς, πρόθυμους να βοηθήσουν με κάθε τρόπο. Δεν ξέχασα βέβαια και τον Ξενοφώντα, που μου θύμισε ότι υπάρχει και το σώμα μου. Άξιος ο μισθός του!!! Καλώς όρισες Χριστίνα, υψηλοτάτη! Σας ευχαριστώ όλους που υπάρχετε (και) για μένα!!! Περίοδος: 10 Ιουλίου 1998 έως 21 Ιουλίου 1998 Απόφαση ελήφθηκε Από τις σχολές Ρεϊση Να κάνουμε διακοπές Στο όμορφο Παρίσι Για οδηγό ζητήσανε Να ναι ο κύριος Πέτρος Που είναι σοφέρ πολύ καλός Μαγκιώρος μα και σβέλτος Για συνοδό τους ήθελαν Να πάρουν τη Χριστίνα Που ναι κοπέλα τσίφτισα Σπιρτόζα και τσαχπίνα Ξεκίνησαν Παρασκευή Στις 10 Ιουλίου Στην Πάτρα κατευθύνθηκαν Πόλη Καρναβαλιού Απόγευμα μπαρκάρισαν Στο Σουπερ-φαστ το δύο Για Μπάρι κατευθύνθηκαν Στην Πάτρα λένε αντίο Ταξίδι είχαν όμορφο Χωρίς μποφόρ και κύμα Κι η κυρά Λένη μου λεγε Γλύτωσα την κουζίνα Το βράδυ χόρεψαν πολύ Χασάπικο, συρτάκι Ακόμα και το πλήρωμα Χόρεψε Ζεμπετάκι Γ. Κ. Ε.Μ Alzheimer_teuhos29NEW.indd 11 7/8/2013 3:22:48 μμ

12 Alzheimer_teuhos29NEW.indd 12 7/8/2013 3:22:53 μμ

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ!

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! > της Νεκταρίας Καρακώστα ΟΛΓΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! 16 Άνοια/Alzheimer: Γιατί λαμβάνουν επιδημικές διαστάσεις; Η άνοια και το Alzheimer είναι δύο όροι αλληλένδετοι, αλλά όχι ταυτόσημοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA 2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παρασκευή 22 Νοεμβρίου 2013 17:00-17:15 Προσέλευση

Διαβάστε περισσότερα

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια»

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια» Το Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων Προαγωγής Υγείας και οι Δήμος Νεάπολης-Συκεών, στα πλαίσια της συνεργασίας τους για την έγκυρη ενημέρωση των πολιτών σε θέματα Υγείας και Πρόληψης, διοργάνωσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΔΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΑΝ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 το όραμα φιλοδοξούμε σε ένα κόσμο που η ανθρωπότητα πλήγεται καθημερινά από ασθένειες,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση H Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας ευχαριστεί την PH EUROPE για την συνδρομή της στην δημιουργία αυτού του εργαλείου Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας - HPH Δερβενακίων 11β

Διαβάστε περισσότερα

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε.

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. 2013-2014 Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. Βαδίζοντας μαζί για δημιουργία και επικοινωνία Γραφείο Εναλλακτικών Δράσεων Επανένταξης Νέος χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΤΗ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΙΕ ΤΓΕΙΑ ΚΑΙ ΦΟΙΣΗΣΕ. Νοσημάτων ( P.I.N.Dis ) σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία

ΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΤΗ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΙΕ ΤΓΕΙΑ ΚΑΙ ΦΟΙΣΗΣΕ. Νοσημάτων ( P.I.N.Dis ) σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία ΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΤΗ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΙΕ ΤΓΕΙΑ ΚΑΙ ΦΟΙΣΗΣΕ Το Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης του Πανελλήνιου Ινστιστούτου Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων ( P.I.N.Dis ) σε συνεργασία με την Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Αστικής Ανάπτυξης της παλιάς πόλης Ρεθύμνου. Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ

Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Αστικής Ανάπτυξης της παλιάς πόλης Ρεθύμνου. Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Αστικής Ανάπτυξης της παλιάς πόλης Ρεθύμνου Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Έγκριση: Απόφαση με ΑΠ ΔΥ8/Β/οικ.37511, 08-Απρ-2005.

Έγκριση: Απόφαση με ΑΠ ΔΥ8/Β/οικ.37511, 08-Απρ-2005. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ -------------------------------------------------------------------------------------------------------- Δ/ΝΣΗ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA 2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παρασκευή 22 Νοεμβρίου 2013 17:00-17:15 Προσέλευση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Το Πανελλήνιο Ινστιστούτο Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων (P.I.N.Dis) σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Νόσου

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει

Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει < Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει Συγγραφή παραμυθιού: Εύα Στεφανάτου, εκπ/κός, υπεύθυνη Αγωγής Υγείας της Π.Ε. Ν. Ηρακλείου Επιμέλεια εικονογράφησης & ηλεκτρονική επεξεργασία: Εύα Στεφανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Εταιρεία Αντιρευματικού Αγώνα

Ελληνική Εταιρεία Αντιρευματικού Αγώνα Ελληνική Εταιρεία Αντιρευματικού Αγώνα Πάροχος ψυχοκοινωνικής υποστήριξης για άτομα με ρευματικές παθήσεις (παρουσίαση για το έτος 2013) με την ευγενική χορηγία της ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α Κοινωφελής, Μη κερδοσκοπική,

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Ειδική Φυσική Αγωγή. Ενότητα 11η: Αυτισμός και Προσαρμογές Άσκησης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Ειδική Φυσική Αγωγή. Ενότητα 11η: Αυτισμός και Προσαρμογές Άσκησης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 11η: Αυτισμός και Προσαρμογές Άσκησης Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ημερολόγια Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΥΜΠΡΑΞΗ «ΤΟΠΣΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ» Εισηγητές: Αντιγόνη Κατσάρα, Σύμβουλος Σταδιοδρομίας & Επιχειρήσεων Κατερίνα Σκλαβενίτη, Υπεύθυνη συντονισμού & υλοποίησης της δράσης Σπύρος

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Μαρία Στρατογιαννάκου Βάσια Γαρταγάνη Ιδιωτικό Νηπιαγωγείο Ε.Κοκκώνη Ητεχνολογίακηανάπτυξητου παιδιού Τα παιδιά χρειάζονται τη διαμεσολάβηση νοητικών

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Ελένη Χριστοπούλου Δημήτριος Ρίγγας Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πληροφορικής Συλλογικές Μνήμες μιας Πόλης στο Χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ KEK ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΝΕΥΡΟΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ KEK ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΝΕΥΡΟΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ KEK ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΝΕΥΡΟΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ (PINDis) (15 ατόμων) (580 ωρών) (80 ώρες θεωρία-500 ώρες πρακτική άσκηση) Επιστημονικά Υπεύθυνες: Τσολάκη

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρίξεις Φροντιστών

Υποστηρίξεις Φροντιστών Σελίδα Υποστηρίξεις Φροντιστών Το φυλλάδιο αυτό περιέχει πληροφορίες σχετικά με τις υποστηρίξεις που διατίθενται για φροντιστές σε όλη τη Νέα Νότια Ουαλία. Οι κυριότερες επαφές περιλαμβάνουν: Carers NSW

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Σε όλα τα φιλοξενούμενα παιδιά και έφηβους παρέχονται υπηρεσίες: o Στέγασης, σίτισης και ολοκληρωμένης καθημερινής φροντίδας o Φροντίδας της Υγείας o Κοινωνικής συμβουλευτικής, ψυχολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης Η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του µαθητή τόσο σε ατοµικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ 12&13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2012 Πρόγραμμα ALCOVE: Η χρήση των ψυχοτρόπων στην Άνοια, ευρωπαϊκές απόψεις και οδηγίες, Focus Group για την Ελλάδα Το ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ αξιολογείται με 6 μόρια

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Η διεργασία της ανταλλαγής ή μεταφοράς στους άλλους σκέψεων και αισθημάτων. Η πράξη του να δίνει και να παίρνει κάποιος πληροφορίες Η διεργασία μεταβίβασης πληροφοριών Μορφές επικοινωνίας Λεκτική

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY Η θεραπεία μέσω των εικαστικών τεχνών, διεθνώς γνωστή ως Art Therapy, αξιοποιώντας τη θεραπευτική δύναμη της εικαστικής δημιουργικής πράξης σε χώρους θεραπευτικούς,

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΑΜΕΑ. Παναγιώτα Παναγάκη

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΑΜΕΑ. Παναγιώτα Παναγάκη ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΑΜΕΑ Παναγιώτα Παναγάκη Ειδικά σχολεία Δημόσια Πιστοποιημένα Διαγνωστικά Κέντρο ΚΕΔΔΥ (Κέντρο Διαφοροδιάγνωσης Και Υποστήριξης) Ειδικό νηπιαγωγείο και ειδικό δημοτικό σχολείο Κωφών και

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσίες για Άτομα με Αναπηρίες

Υπηρεσίες για Άτομα με Αναπηρίες Υπηρεσίες για Άτομα με Αναπηρίες Υπηρεσίες για Άτομα με Αναπηρίες Οι Κοινοτικές Υπηρεσίες Υγείας, Merri Community Health Services, φιλοδοξούν να προάγουν τον συνυπολογισμό και την συμμετοχή των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου 1. Θα βοηθούσε η ανάπτυξη ενός συντονιστικού οργάνου για θέµατα οικογένειας και παιδιών (π.χ. Υπουργείο Οικογένειας, Παιδιού και Νεότητας) 2. Η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Μπενάκη 110ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA Γνωστικές λειτουργίες Γνωστική λειτουργία (cognition) είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και δρα μέσα σε αυτόν. Είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ

Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ Η άσκηση - φυσική δραστηριότητα περιέχει: Τον αθλητισμό όχι τον πρωταθλητισμό Την ήπια και μέτρια άσκηση στον ελεύθερο χρόνο (παιχνίδι, περπάτημα, ποδηλασία,

Διαβάστε περισσότερα

Παράλληλοι στόχοι του παρόντος εντύπου είναι η παροχή ανακούφισης στους γονείς, καθώς και η ενδυνάµωση του/ης µαθητή/τρια.

Παράλληλοι στόχοι του παρόντος εντύπου είναι η παροχή ανακούφισης στους γονείς, καθώς και η ενδυνάµωση του/ης µαθητή/τρια. Εξατοµικευµένo έντυπο ενηµέρωσης και συµβουλευτικής εκπαιδευτικών για τις ανάγκες µαθητών σχολικής ηλικίας δηµοτικού, γυµνασίου ή λυκείου µε Ιδιοπαθή Φλεγµονώδη Νόσο του Εντέρου (ελκώδη κολίτιδα ή νόσο

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα