Πηνελόπη Αγαλλοπούλου Καθηγήτρια Αστικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πηνελόπη Αγαλλοπούλου Καθηγήτρια Αστικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς"

Transcript

1 Ι. Εισαγωγή 1. Γενικές παρατηρήσεις ΠΑΡΕΝΘΕΤΗ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ * Πηνελόπη Αγαλλοπούλου Καθηγήτρια Αστικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς Το οικογενειακό μας δίκαιο, το οποίο, ακόμη και για την εποχή που θεσπίστηκε, ήταν αναχρονιστικό, κατά τη διάρκεια της τελευταίας εικοσαετίας τροποποιήθηκε σημαντικά. Οι ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις που έγιναν σε αυτόν τον κλάδο του αστικού δικαίου ήταν απόλυτα αναγκαίες προκειμένου να μπορεί να ανταποκριθεί στις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες. Δεν πρέπει εξάλλου να αγνοηθεί και το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών τροποποιήθηκαν ριζικά όλα σχεδόν τα ευρωπαϊκά οικογενειακά δίκαια. Σήμερα το οικογενειακό μας δίκαιο αποτελεί ένα από τα πλέον προοδευτικά ευρωπαϊκά οικογενειακά δίκαια και διέπεται από τις αρχές αφενός της ισότητας των δύο φύλων και αφετέρου του σεβασμού της προσωπικότητας όλων των μελών της οικογένειας. Σημαντικές τροποποιήσεις επέφεραν στο οικογενειακό μας δίκαιο οι εξής νόμοι: α. Ο ν. 1250/1982, που καθιέρωσε, παράλληλα με το θρησκευτικό γάμο, τον πολιτικό. β Ο ν. 1329/1983 που εκτός του ότι καθιέρωσε, κατ επιταγήν του Συντάγματος, την αρχή της ισότητας των δύο φύλων, επέφερε και άλλες τροποποιήσεις στον Αστικό Κώδικα και ιδιαίτερα στο οικογενειακό δίκαιο. γ. Ο ν. 2447/1996 που αναμόρφωσε ριζικά τους θεσμούς της υιοθεσίας και της επιτροπείας, αντικατέστησε τους απαρχαιωμένους θεσμούς της δικαστικής απαγόρευσης και της δικαστικής αντίληψης με το σύγχρονο θεσμό της δικαστικής συμπαράστασης και εισήγαγε το θεσμό της αναδοχής ανηλίκων. δ. Ο ν. 3089/2002 για την ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή. Οι ραγδαία αναπτυσσόμενες ιατρικές μέθοδοι υποβοηθούμενης ανθρώπινης αναπαραγωγής κατέστησαν αναγκαία τη ρύθμιση των προϋποθέσεων διενέργειάς τους, καθώς και των επιπτώσεών τους στη συγγένεια. Ο νόμος αυτός κάλυψε ένα νομοθετικό κενό. Αν και είναι γεγονός ότι και στην Ελλάδα η ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή αποτελεί εδώ και χρόνια μια συνηθισμένη πρακτική, δεν είχε ρυθμιστεί νομοθετικά. Στα διάφορα δε νομικά προβλήματα που είχαν κατά καιρούς ανακύψει λό- * Το κείμενο, εμπλουτισμένο με υποσημειώσεις, αποδίδει εισήγηση που έγινε στις στο πλαίσιο του «Σεμιναρίου Εφαρμοσμένης Ηθικής» που οργανώθηκε από το Τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

2 2 Πηνελόπη Αγαλλοπούλου Digesta 2004 γω χρησιμοποίησης των μεθόδων τεχνητής γονιμοποίησης, τα δικαστήρια είχαν προσπαθήσει να δώσουν λύσεις. Δεν πρέπει εξάλλου να μας διαφεύγει ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες υπήρχε ήδη από χρόνια σχετικό νομοθετικό πλαίσιο. Συγκεκριμένα η Σουηδία είχε από το 1984, το Ηνωμένο Βασίλειο από το 1985, η Ισπανία από το 1988, η Γερμανία από το 1991, η Αυστρία από το 1992, η Γαλλία από το 1994 και η Ελβετία από το Με το ν. 3089/2002 αφενός θεσπίστηκε νέο Κεφάλαιο στον Αστικό Κώδικα με τίτλο «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» και αφετέρου τροποποιήθηκε το Κεφάλαιο του Αστικού Κώδικα που αναφέρεται στη συγγένεια. Οι πιο συνηθισμένες μέθοδοι τεχνητής γονιμοποίησης είναι η τεχνητή σπερματέγχυση και η εξωσωματική γονιμοποίηση, ομόλογη ή ετερόλογη. Πλέον πολύπλοκες μορφές τεχνητής γονιμοποίησης, όπως είναι η μεταθανάτια και η της παρένθετης μητρότητας, ρυθμίζονται ειδικά από το ν. 3089/2002, ο οποίος τις επιτρέπει υπό πολύ αυστηρές προϋποθέσεις. 2. Έννοια παρένθετης μητρότητας Στην περίπτωση της παρένθετης μητρότητας μεταφέρεται στο σώμα τρίτης γυναίκας για κυοφορία γονιμοποιημένο ωάριο ξένο προς την ίδια, το οποίο είναι δυνατόν να έχει προέλθει ή από γεννητικό υλικό του άτεκνου ζευγαριού που επιθυμεί απόκτηση τέκνου ή από σπέρμα του συζύγου ή συντρόφου της επιθυμούσας το παιδί και ωάριο άλλης γυναίκας ή από ωάριο της γυναίκας που επιθυμεί το παιδί και σπέρμα τρίτου δότη ή ακόμη και από γεννητικό υλικό τρίτων προσώπων. Οπωσδήποτε όμως το γονιμοποιημένο ωάριο δεν ανήκει στη γυναίκα που αναλαμβάνει να κυοφορήσει και να γεννήσει για χάρη της γυναίκας που επιθυμεί το παιδί. Η μέθοδος της παρένθετης μητρότητας προβλέπεται πλέον στον Αστικό μας Κώδικα, μετά την τροποποίησή του με το ν. 3089/2002 για την «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» 2. Η παρένθετη μητρότητα διαφέρει της υποκατάστατης μητρότητας 3. Υποκατάστατη μητρότητα υπάρχει όταν υποκαθίσταται τρίτη γυναίκα σε όλη τη διαδικασία της μητρότητας, δηλαδή τόσο της χορήγησης του ωαρίου, όσο και της κυοφορίας 4. Η υποκατάστατη μητρότητα δεν ρυθμίστηκε από τον Αστικό μας Κώδικα Βλ. Εισηγητική Έκθεση ν. 3089/2002, Ι, 3, ΚNοΒ 2002, σ Βλ. σχετ. άρθρο 1438 ΑΚ σε συνδυασμό με άρθρα 1455 και 1456 ΑΚ. 3. Σε μερικές χώρες π.χ. Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, ο όρος «υποκατάστατη μητρότητα» χρησιμοποιείται και για την παρένθετη μητρότητα και ακολουθείται ενιαία λύση των προβλημάτων που προκύπτουν. Βλ. σχετ. J.Rubellin - Devichi, Droit de la famille, Paris 1996, αρ. 1620, σ J. Carbonnier, Droit Civil, τ. 2, 21η έκδ. Paris 2002, σ M. Johnson στο συλλογικό έργο «Surrogate Motherhood: International Perspectives» (editors: R. Cook/S. Day Slater/F. Keganes), Oxford - Portland Oregon 2003, σ. 93 επ. 4. Για λόγους ιστορικούς πρέπει να λεχθεί πως υπάρχουν μαρτυρίες για τη χρησιμοποίηση ξένης 02/05/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

3 Digesta 2004 Παρένθετη μητρότητα 3 3. Τα ισχύσαντα στην Ελλάδα πριν την τροποποίηση του Αστικού Κώδικα από το ν. 3089/2002 Η μέθοδος της παρένθετης μητρότητας ή, όπως πιο συχνά λέγεται, της «δανεικής μήτρας» χρησιμοποιείτο στην Ελλάδα από χρόνια. Στη θεωρία είχαν υποστηριχτεί διάφορες απόψεις που στόχο είχαν να καταλήξουν ότι γονείς του παιδιού που γεννιόταν με τη μέθοδο της παρένθετης μητέρας ήταν εκείνοι που προσέφεραν το γεννητικό υλικό και όχι η γυναίκα που κυοφόρησε και γέννησε το παιδί και ο σύζυγός της, αν ήταν έγγαμη 6. Στην πραγματικότητα, όμως, εφόσον δεν υπήρχε καμία σχετική νομοθετική ρύθμιση, τα παιδιά που γεννιόντουσαν με τη μέθοδο αυτή αρχικά είχαν μητέρα εκείνη που τα είχε κυοφορήσει και γεννήσει και πατέρα το σύζυγό της, αν ήταν έγγαμη. Μόνο στη συνέχεια ήταν δυνατόν να αποκτήσουν τους φυσικούς, τους γενετικούς τους γονείς με υιοθεσία Χαρακτηριστικά πρέπει να αναφερθεί η αξιόλογη απόφαση υπ αριθ. 31/5803/ 176/1999 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου 7 που κατέληξε στο ότι τα δίδυμα τέκνα που γεννήθηκαν με γεννητικό υλικό ενός άτεκνου ζευγαριού από μια τρίτη γυναίκα, δηλαδή με «δανεική» μήτρα, μπόρεσαν να αποκτήσουν τους γενετικούς τους γονείς μόνο μετά υιοθεσία από αυτούς. Η δικαστική, δηλαδή, αυτή απόγυναίκας για τεκνοποίηση λόγω στειρότητας του συζύγου ήδη στην Παλαιά Διαθήκη, όπου χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι η Σάρα που δεν μπορούσε να τεκνοποιήσει πρότρεψε τον Αβραάμ, για να αποκτήσουν παιδί να τεκνοποιήσει με τη δούλη τους Αγαρ (βλ. Γένεσις, Κεφ. ιστ, 1-2). Στην παλαιά Διαθήκη α- ναφέρονται και άλλες παρόμοιες περιπτώσεις, όπως της Ραχήλ και της Λέας (βλ. Γένεσις, Κεφ. λ, 3-13). 5. Σε υποκατάστατη μητρότητα αναφέρεται ή πολύ γνωστή υπόθεση του «Baby M.» που απασχόλησε τα δικαστήρια του New Jersey. H μεν πρωτόδικη απόφαση θεώρησε έγκυρες τις συμφωνίες μεταξύ γενετικής μητέρας και κυοφόρου, ενώ η απόφαση του Supreme Court του New Jersey το 1988 έκρινε ότι οι συμφωνίες αυτές είναι άκυρες, επειδή προβλεπόταν αμοιβή της κυοφόρου (βλ. σχετ. R. Rao, Surrogacy Law in the United States: The Outcome of Ambivalence στο συλλογικό έργο «Surrogate Motherhood: International Perspectives», ό.π., σ. 23 επ., ιδιαιτ. σ. 26 επ. R. Edelmann, Psychological Assessment in «Surrogate» Motherhood Relationships στο συλλογικό έργο «Surrogate Motherhood: International Perspectives», ό.π., σ. 143 επ., ιδιαιτ. σ. 146 επ. 6. Βλ. σχετ. με τον όλο προβληματισμό της παρένθετης μητρότητας Π. Αγαλλοπούλου, Ο προσδιορισμός των φορέων της γονικής μέριμνας σε περίπτωση τεχνητής γονιμοποίησης, «Χαριστήρια στον Ιωάννη Δεληγιάννη», Μέρος Β, 1992, σ. 232 επ., της ιδίας, Παρένθετη μητρότητα, ΚριτΕ 2000/1, σ. 227 επ. Ι. Ανδρουλιδάκη - Δημητριάδη, Νομικά προβλήματα από την τεχνητή γονιμοποίηση, ΝοΒ 34, σ. 60 επ. Ι. Δεληγιάννη, Η επίδραση των νέων μεθόδων τεχνητής αναπαραγωγής των ανθρώπων στη διαμόρφωση του ελληνικού δικαίου της συγγένειας, Αρμ. 49, σ. 277 επ. Ι. Κριάρη - Κατράνη, Βιοϊατρικές εξελίξεις και συνταγματικό δίκαιο, 1994, σ. 117 επ. Ε. Κουνουγέρη - Μανωλεδάκη, Η ίδρυση της συγγένειας με τη μητέρα στην περίπτωση του δανεισμού μήτρας: Μια νομοθετική πρόταση, Αρμ. 48, σ επ. Κ. Παναγόπουλου, Οικογενειακό Δίκαιο, 1998, σ. 117 επ. Δ. Παπαδοπούλου - Κλαμαρή στον ΑΚ Γεωργιάδη - Σταθόπουλου, Εισαγ. άρθρ , άρ. 101 επ. Θ. Παπαχρίστου, Σύγκρουση μητροτήτων, ΚριτΕ 2001/1, σ. 49 επ. Κ. Χριστοδούλου, Γενετική αλήθεια και φαινόμενο δικαίου στη συγγένεια, ΚριτΕ 1995/1, σ. 253 επ. 7. Βλ. σχετ. Π. Αγαλλοπούλου, Παρένθετη μητρότητα, ό.π., ΚριτΕ 2000/1, σ. 236 επ.

4 4 Πηνελόπη Αγαλλοπούλου Digesta 2004 φαση, ελλείψει ειδικής νομοθετικής ρύθμισης, κατέληξε στο σωστό αποτέλεσμα, που ήταν να αποκτήσουν τα παιδιά τους πραγματικούς, τους γενετικούς τους γονείς, μετά υιοθεσία από αυτούς, δηλαδή με τεχνητή συγγένεια, ενώ υπήρχε φυσική. 4. Συγκριτικό Δίκαιο α. Από πλευράς συγκριτικού δικαίου αξίζει ν αναφερθεί ότι μετά από έρευνα της Αμερικανικής Εταιρίας Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής που έγινε το 2001, αρκετές χώρες απαγορεύουν την παρένθετη μητρότητα, όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ελβετία, η Ιταλία, η Δανία, η Νορβηγία, η Πορτογαλία, η Πολωνία, η Ισπανία, η Σουηδία, καθώς και ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ 8. Ειδικότερα αξίζει να γίνει ιδιαίτερη μνεία για τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ελβετία. Στη Γαλλία από το 1983 είχαν ιδρυθεί σύλλογοι που μεσολαβούσαν μεταξύ ά- τεκνων ζευγαριών και κυοφόρων γυναικών για διευκόλυνση της κυοφορίας μέσω τρίτης γυναίκας. Οι σύλλογοι όμως αυτοί διαλύθηκαν με σειρά δικαστικών αποφάσεων το με το αιτιολογικό ότι ο σκοπός τους ήταν ανήθικος. Σήμερα στη Γαλλία, αφενός, σύμφωνα με το άρθρο 16-7 του γαλλικού Αστικού Κώδικα, είναι άκυρες οι συμφωνίες για κυοφορία από τρίτη γυναίκα και αφετέρου, σύμφωνα με το άρθρο του γαλλικού Ποινικού Κώδικα, απειλούνται ποινικές κυρώσεις για εκείνους που καταρτίζουν τέτοιου είδους συμφωνίες 9. Στη Γερμανία, ο ειδικός νόμος για προστασία του εμβρύου (Embryonenschutzgesetz), που ισχύει από , απαγορεύει κάθε μορφή κυοφορίας μέσω τρίτης 8. Βλ.R.Cook, S.Day Schater, F.Kaganas, Ιntroduction στο συλλογικό έργο «Surrogate Motherhood: International Perspectives», ό.π., σ Βλ. σχετ. Rubellin - Devichi, La gestation pour le compte d autrui, D. S. 1985, chron., σ. 148 επ., ιδιαίτ. σ Ch. Atias, Le contrat de substitution de mère, D. S. 1986, chron., σ. 67 επ. P. Kayser, Les limites morales et juridiques de la procréation artificielle, D. S., 1987, σ. 189 επ. ιδιαίτ. σ Rubellin - Devichi, Les procréations assistées: état des questions, Rev. trim. dr. civ. 1987, σ. 457 επ., ιδιαίτ. σ. 494 επ. J. L Baudoin - C. Labrusse - Riou, Produire l homme: de quel droit, Paris 1987, σ. 115 επ. M.- Th. Meulders - Klein, Le droit de l enfant face au droit à l enfant et les procréations médicalement assistées, Rev. trim. dr. civ. 1988, σ. 645 επ. J. Rubellin - Devichi, Le recours à une mère porteuse et l utilisation de l adoption de l enfant du conjoint, Rev. trim. dr. civ. 1990, σ. 254 επ. J. Rubellin - Devichi, Filiations et procréations assistées, Rev. trim. dr. civ. 1990, σ. 452 επ. B. Edelman/C. Labrusse - Riou, Une demande d adoption plénière d un enfant né d une mère de substitution est-elle recevable? S. J. 1990, Ρ. Barbarino - Monnier, L état de la procréation médicalement assisté en France, στο συλλογικό έργο «Les enjeux du progrès scientifique - France, Allemagne» (direction: F. Furkel, F. Jacquot, M. Jung), Bruxelles 2000, σ. 29 επ. D. Fenouiller, La nécessité d une réglementation législative spécifique στο συλλογικό έργο «Normativité et Biomédecine» (direction: B. Feuillet - Le Mintier), Paris 2003, σ. 79 επ. Από τη νομολογία βλ. Γαλλ. Ακυρ , D 91, 417 με σχόλιο Thouvenin, JCP 91, II, 21752, με σχόλιο Terré, Rev. Trim. dr. civ. 1991, σ. 517 με παρατηρήσεις Huet - Weiller. 02/05/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

5 Digesta 2004 Παρένθετη μητρότητα 5 γυναίκας, απειλουμένων μάλιστα και ποινικών κυρώσεων (άρθρ. 1 παρ. 7 αρ. 7 του άνω νόμου) 10. Στην Ελβετία η πρακτική της κυοφορίας μέσω τρίτης γυναίκας απαγορεύεται αφενός από το Σύνταγμα της που άρχισε να ισχύει από (άρθρo 119 παρ. 2 d), αλλά και από τον ειδικό νόμο που αναφέρεται στις μεθόδους τεχνητής γονιμοποίησης (LPMA της ), ο οποίος προβλέπει και ποινικές κυρώσεις (άρθρα 31 και 37 του άνω νόμου). β. Άλλες χώρες επιτρέπουν την παρένθετη μητρότητα και τη ρυθμίζουν, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ουγγαρία, το Ισραήλ, η Νοτιοαφρικανική Ένωση, η Ουγγαρία, ορισμένες πολιτείες της Αυστραλίας, η Βραζιλία, το Χογκ Κογκ. Ειδικότερα, αξίζει να αναφερθούν τα ισχύοντα στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ολλανδία, το Ισραήλ και τη Νοτιοαφρικανική Ένωση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο αντιμετωπίζεται θετικά το θέμα και ρυθμίζεται από τον ειδικό νόμο «Surrogacy Arrangements Act» του 1985, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε από το νόμο «Human Fertilisation and Embryology Act» του Οι σχετικές συμφωνίες επιτρέπονται αρκεί να μην γίνονται σε επαγγελματική βάση και να μην υπάρχει καμία διαφήμιση των σχετικών δραστηριοτήτων 12. Στην Ολλανδία (Commercial Surrogacy Act της ) και το Ισραήλ (Surrogacy Agreements Law υπ αριθμ του 1996) οι συμβάσεις για κυοφορία μέσω τρίτης γυναίκας θεωρούνται, υπό προϋποθέσεις, έγκυρες 13. Στη Νοτιοαφρικανι- 10. Κ. Βühler, L état de la procréation médicalement assistée en Allemagne στο συλλογικό έργο «Les enjeux du progrès scientifique - France,Allemagne» ό.π., σ. 73 επ. F. Furkel, Réflexions sur Normativité et Biomédicine en Republique Fédérale d Allemagne στο συλλογικό έργο «Normativité et Biomédecine», ό.π., σ. 53 επ. 11. Στο Ηνωμένο Βασίλειο ο όρος «υποκατάστατη μητρότητα» χρησιμοποιείται και για την «παρένθετη μητρότητα». Βλ. σχετ. Butterwoths Family Law Handbook, 1991, σσ. 740 και Βλ. σχετ. και παραπ. υποσημ Βλ. σχετ. R. Deech, Family Law and Genetics στο συλλογικό έργο «Law and Human Genetics» (edited by R. Brownsword, W. R. Cornish and M. Llewelyn), Oxford 1998, σ. 105 επ. S. Bridge, Assisted Reproduction and the Legal Definition of Parentage στο συλλογικό έργο «What is a Parent?» (edited by A. Bainham, S. D. Sclater, M. Richards), Oxford 1999, σ. 73 επ. R. Cook, Donating Parenthood: Perspectives on Parenthood from Surrogacy and Gamete Donation, στο συλλογικό έργο «What is a Parent?», ό.π., σ. 121 επ. D. Morgan, Enigma Variations: Surrogacy, Rights and Procreative Tourism στο συλλογικό έργο «Surrogate Motherhood: International Motherhood», ό.π., σ. 75 επ. M. Johnson, Surrogacy and the Human Fertilisation and Embryology Act στο συλλογικό έργο «Surrogate Motherhood: International Perspectives», ό.π., σ. 93 επ. P. Brinsden, Clinical Aspects of IVF Surrogacy in Britain στο συλλογικό έργο «Surrogate Motherhood:International Perspectives», ό.π., σ G. Dodd, Surrogacy and the Law In Britain: User s Perspectives, στο συλλογικό έργο «Surrogate Motherhood: International Perspectives», ό.π., σ F. Shenfield, Le role de la Human Fertilisation Embryology Authority en Grande - Bretagne στο συλλογικό έργο «Normativité et Biomédecine», ό.π., σ. 139 επ. 13. Βλ. R. Schuz, Surrogacy in Israel: An Analysis of the Law in Practice στο συλλογικό έργο «Surrogate Motherhood: International Perspectives» ό.π., σ. 35 επ.

6 6 Πηνελόπη Αγαλλοπούλου Digesta 2004 κή Ένωση ειδικός νόμος προβλέπει την υπό προϋποθέσεις εγκυρότητα των σχετικών συμφωνιών. γ. Σε άλλες χώρες ούτε επιτρέπεται, ούτε απαγορεύεται η παρένθετη μητρότητα. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν το Βέλγιο, η Φιλανδία και οι Ινδίες. δ. Ειδικά σχετικά με τις ΗΠΑ πρέπει να λεχθεί πως σε μερικές πολιτείες απαγορεύεται η μέθοδος της παρένθετης μητρότητας, άλλες πολιτείες δεν έχουν καμία σχετική ρύθμιση, ενώ σε άλλες ρυθμίζεται νομοθετικά, όπως στη Florida, το New Hampshire και τη Virginia. Τέλος, υπάρχουν πολιτείες, όπως η California, στις ο- ποίες επιτρέπεται η ρύθμιση της μεθόδου της παρένθετης μητρότητας με συμβάσεις Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί ότι ακόμη και μέσω Διαδικτύου είναι δυνατόν να προμηθευτεί κανείς πρότυπα συμβάσεων. Βεβαίως οι συμβάσεις διαφέρουν, α- ναλόγως αν πρόκειται για παρένθετη ή για υποκατάστατη μητρότητα 14. ΙΙ. Απαραίτητες προϋποθέσεις για το επιτρεπτό της παρένθετης μητρότητας Μετά την τροποποίηση του Αστικού Κώδικα με το ν. 3089/2002, το άρθρο 1458 ΑΚ προβλέπει πλέον ως μία μέθοδο ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής την «παρένθετη μητρότητα», την οποία επιτρέπει όχι μόνο σε έγγαμα ζευγάρια, αλλά και σε ζευγάρια που ζουν σε ελεύθερη συμβίωση, καθώς και σε μοναχικές γυναίκες 15. Στο σημείο αυτό κρίνουμε απαραίτητο να αναφερθούμε, με συντομία, στις απαραίτητες, αυστηρές, προϋποθέσεις που πρέπει να συντρέχουν για απόκτηση παιδιού με τη μέθοδο της παρένθετης μητέρας Βλ. σχετ. C. Schneider, Surrogate Motherhood from the Perspective of Family Law εις Harvard Journal of Law and Public Policy, 1990, vol. 13, σ. 125 επ. W. Weber, The Personhood of Unborn Children: First Principle in «Surrogate Motherhood» Analysis εις Harvard Journal of Law and Public Policy 1990, vol. 13, σ. 150 επ. G. Dutton, A Matter of Trust: The Guide to Gestational Surrogacy, Αξίζει να αναφερθεί η υπόθεση Johnson v. Calvert, που αντιμετώπισε το Supreme Court της Καλιφόρνια στις , το οποίο έκρινε ότι οι σχετικές συμφωνίες είναι έγκυρες και δεν έρχονται σε αντίθεση ούτε με τις διατάξεις του Συντάγματος, ούτε με τη δημόσια τάξη (βλ. Johnson v. Calvert, Decision of California Supreme Court of May 20, 1993 εις vol. 5 of 4th Series of California Reports, σ. 84 επ.). Bλ. επίσης M. Shapiro, How (Not) to Think About Surrogacy and Other Reproductive Innovations εις vol. 28 of University of San Fransisco Law Review 1993, σ. 647 επ. J. Miller, A Political Review of Alternative Surrogacy Proposals εις vol. 28 of University of San Francisco Law Review 1993, σ. 627 επ. H. Ragoné, Incontestable Motivations στο συλλογικό έργο «Reproducing Reproduction» (edited by S. Franklin and H. Ragοne) 1998, σ. 118 επ., ιδιαίτ. σ. 127 επ. Βλ. επίσης G. Dutton, ό.π., σ. 69 επ. Radhika Rao, Surrogacy Law in the United States: The Outcome of Ambivalence στο συλλογικό έργο «Surrogate Motherhood: International Perspectives», ό.π., σ. 23 επ. L. Linger Schwartz, Surrogacy Arrangements in the USA: What Relationships do they Spawn? στο συλλογικό έργο «Surrogate Motherhood: International Perspectines», ό.π., σ. 161 επ. 15. Βλ. άρθρο 1456 ΑΚ και Εισηγητική Έκθεση ν. 3089/2002, ΙΙ, 1 σε ΚΝοΒ, 2002, σ επ. 16. Βλ. σχετ. με τη ρύθμιση της παρένθετης μητρότητας από το ν. 3089/2002 τα εξής βιβλία: Ε. 02/05/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

7 Digesta 2004 Παρένθετη μητρότητα 7 Οι προϋποθέσεις αυτές είναι οι εξής 17 : 1. Ιατρική αδυναμία κυοφορίας της γυναίκας που επιθυμεί το παιδί. Η αδυναμία αυτή πρέπει να προκύπτει από ιατρική βεβαίωση. Τούτο εξάλλου αποτελεί βασική προϋπόθεση κάθε μορφής τεχνητής γονιμοποίησης. Δεν είναι δυνατόν να προσφύγει στη μέθοδο της παρένθετης μητρότητας μία γυναίκα που επιθυμεί να αποφύγει μια εγκυμοσύνη για λόγους αισθητικής. Η γυναίκα που προσφεύγει σε αυτή τη μέθοδο μπορεί να είναι έγγαμη ή άγαμη, που ζει μόνη της ή σε ελεύθερη συμβίωση. 2. Ηλικιακός περιορισμός της γυναίκας που επιθυμεί το παιδί. Δεν επιτρέπεται, η γυναίκα που επιθυμεί να αποκτήσει παιδί με τη μέθοδο της παρένθετης μητέρας να έχει υπερβεί την ηλικία φυσικής ικανότητας αναπαραγωγής. Ο ηλικιακός αυτός περιορισμός που προβλέπεται για κάθε περίπτωση τεχνητής γονιμοποίησης, στόχο έ- χει να αποφεύγεται η απόκτηση παιδιού σε προχωρημένη ηλικία. 3. Καταλληλότητα για κυοφορία της γυναίκας που προσφέρεται για την κυοφορία. Η καταλληλότητα αυτή πρέπει να προκύπτει από ιατρική βεβαίωση. Η προϋπόθεση αυτή, που δεν υπήρχε στο σχέδιο της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής του ν. 3089/ 2002, τέθηκε κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή για να υπάρξουν αυξημένες πιθανότητες επιτυχούς έκβασης της παρένθετης μητρότητας. 4. Τα γονιμοποιημένα ωάρια που εμφυτεύονται στη μήτρα της κυοφόρου γυναίκας να μην ανήκουν στην ίδια. Δεν αποκλείεται όμως η γυναίκα που επιθυμεί να αποκτήσει παιδί να χρησιμοποιήσει ωάριο άλλης δότριας, αρκεί η δότρια να μην συμπίπτει με την κυοφόρο γυναίκα. 5. Έγγραφη συμφωνία χωρίς αντάλλαγμα μεταξύ των μελλοντικών γονέων και της γυναίκας που θα κυοφορήσει και του συζύγου της, αν είναι έγγαμη. Σχετικά με την έγγραφη συμφωνία κρίνουμε αναγκαίο να προβούμε στις εξής διευκρινήσεις: Κουνουγέρη - Μανωλεδάκη, Τεχνητή γονιμοποίηση και Οικογενειακό Δίκαιο, 2003, σσ. 39 επ., 72 επ. Θ. Παπαχρίστου, Η τεχνητή αναπαραγωγή στον Αστικό Κώδικα, 2003, σσ. 49 επ., 67 επ. Ι. Σπυριδάκη, Η νέα ρύθμιση της τεχνητής γονιμοποιήσεως και της συγγένειας, 2003, σσ. 30 επ., 52 επ. Ε. Κουνουγέρη - Μανωλεδάκη, Οικογενειακό Δίκαιο, 3η έκδ., τ. ΙΙ, 2003, σσ. 27 επ., 58 επ. Τ. Βιδάλη, Ζωή χωρίς πρόσωπο, 2η έκδ., 2003, σ. 118 επ. Ε. Ρεθυμιωτάκη, Ρύθμιση ή αυτορρύθμιση; Το παράδειγμα της ιατρικά υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, 2003, σ. 185 επ. Βλ. επίσης τα εξής άρθρα: Μ. Καράση, Το Σχέδιο Νόμου για την «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» ΧρΙΔ. 2002, σ. 577 επ., ιδιαίτ. σ Κ. Παντελίδου, Παρατηρήσεις στο Σχέδιο Νόμου για την ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή, ΧρΙΔ 2002, σ. 586 επ. Ε. Κουνουγέρη - Μανωλεδάκη, Το Σχέδιο Νόμου για την ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή και ο αντίλογος στις αντιδράσεις εναντίον του, ΧρΙΔ 2002, σ. 676 επ. Ι. Κριάρη - Κατράνη, Το Σύνταγμα και το Σχέδιο Νόμου της Ειδικής Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής του Υπουργείου Δικαιοσύνης «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» ΧρΙΔ 2002, σ. 679 επ., ιδιαίτ. σ. 687 επ. Ι. Καράκωστα, Τα νομικά προβλήματα της τεχνητής γονιμοποίησης και οι λύσεις του ν. 3089/2002, ΔΕΕ 2003/2, σ. 132 επ. Ι. Κριάρη - Κατράνη, Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή: Οι ευρωπαϊκές ρυθμίσεις και η ελληνική πρόταση, Συνήγορος 2003, σ. 443 επ. Κ. Παντελίδου, Ο νέος θεσμός της «παρένθετης μητρότητας», Συνήγορος 2003, σ. 444 επ. 17. Βλ. άρθρο 1458 ΑΚ σε συνδυασμό με άρθρα 1455, 1456 ΑΚ και άρθρο 8 ν. 3089/2002.

8 8 Πηνελόπη Αγαλλοπούλου Digesta 2004 α. Για την κατάρτιση της συμφωνίας αρκεί ιδιωτικό έγγραφο. Σε περίπτωση όμως που οι επιθυμούντες το παιδί είναι άγαμοι που ζουν σε ελεύθερη συμβίωση, τότε χρειάζονται επιπλέον και οι συμβολαιογραφικές συναινέσεις των συμβιούντων, σύμφωνα με το άρθρο 1456 ΑΚ. Αυτό είναι αναγκαίο, ώστε το παιδί που θα γεννηθεί να είναι από τη γέννησή του εκούσια αναγνωρισμένο από το σύντροφο της μητέρας του, σύμφωνα με το άρθρο 1475 παρ. 2 ΑΚ. Προκειμένου για άγαμη μοναχική γυναίκα, πάλι χρειάζεται συμβολαιογραφική συναίνεση. β. Η διατύπωση στο νόμο της φράσης «χωρίς αντάλλαγμα» σημαίνει ότι δεν είναι δυνατόν να εξαρτηθεί από οικονομικό αντάλλαγμα η διαδικασία της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής με παρένθετη μητέρα 18. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν επιτρέπεται να συμφωνηθεί η κάλυψη των αυξημένων εξόδων της κυοφόρου γυναίκας. Στο νομοσχέδιο της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής δεν υπήρχε η διατύπωση «χωρίς αντάλλαγμα». Αν και η Επιτροπή θεωρούσε ότι δεν είναι κοινωνικά ανεκτή η εξάρτηση από οικονομικό αντάλλαγμα της διαδικασίας υποβοηθούμενης αναπαραγωγής με παρένθετη μητέρα, δεν το όρισε ειδικά με τη σκέψη ότι είναι δυνατόν να συμφωνηθεί η κάλυψη των εξόδων της κυοφόρου γυναίκας. Βεβαίως και με τη σημερινή διατύπωση του νόμου ερμηνευτικά καταλήγουμε στο ίδιο αποτέλεσμα, δηλαδή τα έξοδα κύησης και τοκετού καλύπτονται από τα πρόσωπα που επιθυμούν το παιδί, δεδομένου ότι δεν αποτελούν αντάλλαγμα, αλλά κάλυψη δαπανών. Γεννάται όμως το ερώτημα: Αν λόγω της εγκυμοσύνης αναγκάστηκε να μειώσει η κυοφόρος την εργασία της και, κατά συνέπεια, και τα εισοδήματα εξ αυτής μειώθηκαν, έχει δικαίωμα να αξιώσει από τα πρόσωπα που επιθυμούν το παιδί την καταβολή του διαφυγόντος κέρδους της; Θεωρούμε ότι αρμόζει καταφατική απάντηση στο παραπάνω ερώτημα. Το διαφυγόν αυτό κέρδος θα πρέπει να περιληφθεί στα έξοδα κύησης. Άλλο ερώτημα είναι το εξής: Αν αποβιώσει η κυοφόρος κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή κατά τον τοκετό, έχουν δικαίωμα οι κληρονόμοι της να αξιώσουν τα δαπανηθέντα έξοδα κύησης και τοκετού από εκείνους που επιθυμούσαν το παιδί; Και στο ερώτημα αυτό αναμφισβήτητα αρμόζει καταφατική απάντηση Περαιτέρω όμως μπορεί να τεθεί ένα ακόμη ερώτημα: Στην περίπτωση θανάτου της κυοφόρου έχουν τυχόν δικαίωμα οι κληρονόμοι της θανούσης να ζητήσουν και αποζημίωση από τους επιθυμούντες το παιδί; Στο ερώτημα αυτό αρμόζει, κατά τη γνώμη μας, αρνητική απάντηση, γιατί δεν είναι δυνατόν να θεμελιωθεί υπαιτιότητα εκείνων που επιθυμούν το παιδί. Αξίωση αποζημίωσης των κληρονόμων είναι 18. Βλ. όμως A. Hatzis, «Just the oven»: A Law and Economics Approach to Gestational Surrogacy Contracts στο συλλογικό έργο «Perspectives for the Unification and Harmonization of Family Law in Europe» (editor K. Boele - Woelki), Antwerp - Oxford - New York 2003, σ. 412 επ. 02/05/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

9 Digesta 2004 Παρένθετη μητρότητα 9 δυνατόν να θεμελιωθεί μόνο κατά του ιατρού ή του ιατρικού κέντρου που παρακολουθούσε την πορεία της κυοφορίας και διενέργησε τον τοκετό 19. Τέλος, ένα ακόμη ερώτημα είναι το εξής: Αν λόγω της εγκυμοσύνης ή του τοκετού προκλήθηκε ασθένεια ή αναπηρία στην κυοφόρο; Σε αυτή την περίπτωση νομίζουμε ότι η κυοφόρος έχει αξίωση να ζητήσει από τους επιθυμούντες το παιδί τα αυξημένα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε. Βεβαίως σε μια τέτοια περίπτωση η κυοφόρος μπορεί να αξιώσει και αποζημίωση από τον ιατρό ή το ιατρικό κέντρο που παρακολουθούσε την πορεία της εγκυμοσύνης και διενέργησε τον τοκετό 20. γ. Σχετικά με τους όρους τους περιεχόμενους στην καταρτιζόμενη συμφωνία πρέπει να τονιστεί ότι, είναι μεν δυνατόν να περιληφθούν σε αυτήν ειδικοί όροι που να αναφέρονται σε προφυλάξεις που πρέπει να λάβει η κυοφόρος κατά τη διάρκεια της κύησης, δεν πρέπει όμως οι όροι αυτοί να δεσμεύουν υπερβολικά την ελευθερία της ίδιας. Σε αντίθετη περίπτωση, οι όροι αυτοί είναι δυνατόν να θεωρηθούν άκυροι, σύμφωνα με το άρθρο 179 ΑΚ 21. Άκυρη θα μπορούσε επίσης να θεωρηθεί ρήτρα απαγορεύουσα στην κυοφόρο να προβεί σε άμβλωση, δεδομένου ότι το δικαίωμα αυτό της ανήκει αποκλειστικά. Γεννάται όμως το ερώτημα: Ρήτρα που θα υποχρεώνει την κυοφόρο σε άμβλωση, αν μετά από γενετικές εξετάσεις προκύψει ότι συντρέχει σοβαρός ιατρικός λόγος για το κυοφορούμενο, θα μπορούσε να θεωρηθεί έγκυρη; Θεωρούμε ότι στο ερώτημα αυτό αρμόζει καταφατική απάντηση, δεδομένου ότι αυτό θα επέβαλε το συμφέρον του παιδιού. Ένα άλλο ερώτημα είναι το εξής: Αν η κυοφόρος δεν τήρησε τους συμφωνηθέντες όρους με αποτέλεσμα να επηρεαστεί η υγεία του παιδιού που γέννησε, είναι δυνατόν να θεμελιωθεί αξίωση αποζημίωσης της γυναίκας στην οποία χορηγήθηκε η άδεια και του συζύγου ή συντρόφου της κατά της παρένθετης μητέρας; Κατά τη 19. Αν υπήρχε συμβατική σχέση μεταξύ του ιατρού ή του ιατρικού κέντρου και της κυοφόρου, τότε, σε περίπτωση που ο θάνατος της κυοφόρου προήλθε από ιατρικό σφάλμα, υφίσταται συρροή δικαιοπρακτικής και εξωδικαιοπρακτικής ευθύνης του ιατρού ή του ιατρικού κέντρου. Σε περίπτωση που δεν υπήρχε συμβατική σχέση μεταξύ του ιατρού ή του ιατρικού κέντρου και της κυοφόρου τότε είναι δυνατόν να εφαρμοστεί είτε το άρθρο 928 ΑΚ, είτε το άρθρο 8 του ν. 2251/1994 που καθιερώνει την ευθύνη του παρέχοντος υπηρεσίες για κάθε ζημία που προκάλεσε υπαιτίως κατά την παροχή των υπηρεσιών. Σχετ. βλ. Κ. Φουντεδάκη, Αστική ιατρική ευθύνη, 2003, σ. 337 επ. και εκεί παραπομπές. 20. Αν υπήρχε συμβατική σχέση μεταξύ του ιατρού ή του ιατρικού κέντρου και της κυοφόρου, τότε, σε περίπτωση που η ασθένεια ή η αναπηρία προήλθαν από ιατρικό σφάλμα, υφίσταται συρροή δικαιοπρακτικής και εξωδικαιοπρακτικής ευθύνης του ιατρού ή του ιατρικού κέντρου. Σε περίπτωση που δεν υπήρχε συμβατική σχέση μεταξύ του ιατρού ή του ιατρικού κέντρου και της κυοφόρου τότε είναι δυνατόν να εφαρμοστούν είτε τα άρθρα 929 και 931 ΑΚ, είτε το άρθρο 8 του ν. 2251/1994. Σχετ. βλ. παραπάνω υποσημ Οι συμφωνίες αυτές, εφόσον είναι άνευ ανταλλάγματος και δεν συνεπάγονται παραίτηση της κυοφόρου από θεμελιώδη δικαιώματα, δεν αντιβαίνουν στη συνταγματική τάξη. Βλ. σχετ. Βιδάλη, ό.π., σ. 118 επ.

10 10 Πηνελόπη Αγαλλοπούλου Digesta 2004 γνώμη μας στο ερώτημα αυτό αρμόζει καταφατική απάντηση. Τούτο, κατ εφαρμογήν του άρθρου 330 ΑΚ δεδομένου ότι στην περίπτωση αυτή πρόκειται για ζημία που προέκυψε λόγω μη τήρησης των όρων της καταρτισθείσας συμφωνίας. 6. Η αιτούσα και η κυοφόρος πρέπει να έχουν την κατοικία τους στην Ελλάδα. Σχετικά με τη διάταξη αυτή, που περιέχεται στο άρθρο 8 του ν. 3089/2002, και όχι στον Αστικό Κώδικα, πρέπει να λεχθεί ότι αφορά τόσο ελληνίδες όσο και αλλοδαπές. Αυτό, δηλαδή, σημαίνει πως η ελληνίδα που κατοικεί στο εξωτερικό δεν μπορεί να έρθει στην Ελλάδα για να αποκτήσει παιδί με τη μέθοδο της παρένθετης μητρότητας. Η προϋπόθεση αυτή δεν υπήρχε στο σχέδιο της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής, προστέθηκε όμως κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή. Στόχος της είναι να μην θεωρηθεί η Ελλάδα ως «χώρα ευκαιρίας» για απόκτηση παιδιών με τη μέθοδο της παρένθετης μητρότητας. Δεν πρέπει δηλαδή να ενθαρρύνεται ο «αναπαραγωγικός τουρισμός». 7. Αίτηση της επιθυμούσας το παιδί στο αρμόδιο δικαστήριο. Αρμόδιο δικαστήριο είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο της συνήθους διαμονής της αιτούσας ή της κυοφόρου, για χορήγηση άδειας κυοφορίας τέκνου από άλλη γυναίκα Δικαστική άδεια. Το δικαστήριο παρέχει την άδεια κατά τη διαδικασία της ε- κούσιας δικαιοδοσίας. Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί ότι το δικαστήριο έχει τη δυνατότητα να αποφασίσει να γίνει η συζήτηση κεκλεισμένων των θυρών, αν κρίνει ότι η δημοσιότητα πρόκειται να είναι επιβλαβής στα χρηστά ήθη ή αν συντρέχουν ειδικοί λόγοι προστασίας της ιδιωτικής ή οικογενειακής ζωής των διαδίκων 23. Για τη χορήγηση της άδειας το δικαστήριο πρέπει να διαπιστώσει ότι συντρέχουν οι όροι του άρθρου 1458 ΑΚ, ότι δηλαδή υπάρχει ιατρική αδυναμία της αιτούσας να κυοφορήσει, καταλληλότητα της κυοφόρου για κυοφορία και έγγραφη συμφωνία χωρίς αντάλλαγμα μεταξύ αυτών και των συζύγων τους, αν είναι έγγαμες 24. Στην περίπτωση που το δικαστήριο διαπιστώσει ακυρότητα της συμφωνίας γιατί π.χ. είχε συμφωνηθεί αντάλλαγμα ή δεν υπήρχε ικανότητα για δικαιοπραξία μιας ή ενός εκ των καταρτισάντων τη συμφωνία, τότε δεν χορηγεί την άδεια. Πρέπει, επίσης, να σημειωθεί ότι το δικαστήριο, δικάζοντας κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, μπορεί να διατάζει και αυτεπαγγέλτως κάθε πρόσφορο μέτρο για την εξακρίβωση πραγματικών γεγονότων 25. Κατά συνέπεια, είναι δυνατόν να διατάξει και αυτοπρόσωπη παράσταση των εμπλεκομένων προσώπων για να 22. Βλ. άρθρ. 799 παρ. 1 ΚΠολΔ. Εισάγεται διπλή ελαστικότητα στον προσδιορισμό της τοπικής αρμοδιότητας, που κρίνεται χρήσιμη εν όψει της λεπτής φύσης της εκδικαζόμενης υπόθεσης (βλ. Εισηγητική Έκθεση ν. 3089/2002, ΙΙ, 6 ό.π.). 23. Βλ. άρθρ. 799 παρ. 2 ΚΠολΔ. 24. Η τυχόν παραβίαση του άρθρου 8 του ν. 3089/2002, σύμφωνα με το οποίο οι δύο γυναίκες πρέπει να είναι κάτοικοι Ελλάδας, δεν επηρεάζει την ίδρυση της μητρότητας. 25. Βλ. άρθρα 744 και 759 παρ. 3 ΚΠολΔ. 02/05/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

11 Digesta 2004 Παρένθετη μητρότητα 11 σχηματίσει γνώμη. Στην περίπτωση, επίσης, που η αιτούσα και η κυοφόρος καταλήξουν σε συμφωνία παρακάμπτοντας τους συζύγους τους, αποκρύπτοντας δηλαδή ότι είναι έγγαμες, το δικαστήριο έχει υποχρέωση, εφόσον δικάζει κατά την εκούσια δικαιοδοσία, να διαπιστώσει αν οι δύο γυναίκες είναι έγγαμες ώστε αφενός να μην παραβιαστεί ο κανόνας του άρθρου 1458 ΑΚ και αφετέρου να μην επηρεαστεί η έννομη θέση των συζύγων τους χωρίς τη δυνατότητα να ακουστούν σε αυτή τη φάση 26. ΙΙΙ. Συνέπειες της παρένθετης μητρότητας στη συγγένεια Στην ενότητα αυτή θα αναφερθούμε στις συνέπειες της απόκτησης παιδιών με τη μέθοδο της παρένθετης μητρότητας δηλαδή στα τεκμήρια μητρότητας και πατρότητας. 1. Τεκμήριο μητρότητας Εφόσον το δικαστήριο χορηγήσει τη σχετική άδεια, παραμερίζεται ο κανόνας της ίδρυσης της συγγένειας με τη μητέρα μέσω της γέννησης και καθιερώνεται τεκμήριο, σύμφωνα με το οποίο μητέρα τεκμαίρεται η γυναίκα στην οποία δόθηκε η σχετική άδεια, δηλαδή η γυναίκα που επιθυμεί το παιδί (άρθρο 1464 παρ. 1 ΑΚ) 27. Ακόμη και αν δόθηκε άδεια παρά την έλλειψη των όρων του νόμου, πάλι μητέρα θεωρείται εκείνη που έλαβε την άδεια 28, 29. Με την καθιέρωση του τεκμηρίου μητρότητας από το άρθρο 1464 ΑΚ, λύνονται αυτόματα προβλήματα που θα ήταν δυνατόν να δημιουργηθούν και που αντιμετωπίστηκαν σε άλλες χώρες με δικαστικές αποφάσεις 30. Τέτοια προβλήματα είναι π.χ. η άρνηση της γυναίκας που έλαβε τη δικαστική άδεια για κυοφορία από τρίτη γυναίκα να παραλάβει το παιδί που αποκτήθηκε από την παρένθετη μητέρα, λόγω πνευματικής ή σωματικής αναπηρίας του παιδιού ή η άρνηση της κυοφόρου να παραδώσει το παιδί στους γονείς, με τους οποίους συμφώνησε για την κυοφορία, με το αιτιολογικό ότι συναισθηματικά δεν μπορεί να το αποχωριστεί. Στις παραπάνω πε- 26. Βλ. Εισηγητική Έκθεση ν. 3089/2002, ΙΙ, 1, ΚΝοΒ 2002, ό.π. 27. Με το άρθρ. 7 του ν. 3089/2002 προστέθηκε νέο εδάφιο στην πρώτη παράγραφο του άρθρου 20 του ν. 344/1976 «Περί ληξιαρχικών πράξεων», σύμφωνα με το οποίο στην περίπτωση τέκνων που γεννήθηκαν από παρένθετη κυοφόρο γυναίκα στο ληξιαρχείο προσάγεται και η δικαστική άδεια που δόθηκε στη γυναίκα που επιθυμεί το παιδί, έτσι ώστε να την εγγράψει ως μητέρα σύμφωνα με το άρθρο 1464 παρ. 1 ΑΚ. 28. Η χορηγηθείσα δικαστική άδεια χωρίς τη συνδρομή των όρων του άρθρου 1458 ΑΚ προσβάλλεται με ένδικα μέσα (βλ. άρθρα 761, 769 ΚΠολΔ). 29. Αν δεν χορηγήθηκε άδεια από το δικαστήριο είτε γιατί δεν ζητήθηκε είτε γιατί δεν συνέτρεχαν οι όροι του νόμου, ισχύει ο κανόνας ότι μητέρα είναι η κυοφόρος που γέννησε το παιδί. 30. Χαρακτηριστική η υπόθεση Johnson v. Calvert που αντιμετώπισε το Supreme Court της Καλιφόρνια το Βλ. σχετ. G. Dutton, A Matter of Trust, Irvine, California 1997, σ. 58 επ. Βλ. σχετ. και παραπ. υποσημ. 14.

12 12 Πηνελόπη Αγαλλοπούλου Digesta 2004 ριπτώσεις η μεν τεκμαιρόμενη μητέρα που αρνείται να παραλάβει το παιδί της θα υποστεί τις συνέπειες κάθε γονέα που προβαίνει σε κακή άσκηση της γονικής του μέριμνας του 31, η δε κυοφόρος που αρνείται την παράδοση του παιδιού θα υποστεί όλες τις συνέπειες που υφίσταται όποιος δεν εκπληρώνει την υποχρέωση του να ε- πιχειρήσει πράξη που δεν μπορεί να γίνει από τρίτο πρόσωπο 32. Στην περίπτωση που η γυναίκα στην οποία δόθηκε η άδεια πεθάνει πριν τη γέννηση του τέκνου δεν αλλάζει τίποτα σχετικά με το τεκμήριο μητρότητας. Το παιδί που γεννήθηκε μετά το θάνατο της μητέρας του θεωρείται γνήσιο τέκνο της αποθανούσης και, σύμφωνα με τα άρθρα 36 και 1771 ΑΚ, έχει κληρονομικά δικαιώματα επί της περιουσίας της 33. Και στην περίπτωση που όχι μόνο η τεκμαιρόμενη, αλλά και ο σύζυγος ή σύντροφος της πεθάνουν πριν τη γέννηση του παιδιού, ανεξάρτητα αν πέθαναν ταυτόχρονα, π.χ. αυτοκινητικό ατύχημα ή όχι, και πάλι το παιδί που γεννήθηκε μετά το θάνατο των γονέων του θεωρείται γνήσιο παιδί τους και έχει κληρονομικά δικαιώματα επί των περιουσιακών τους στοιχείων. Στην περίπτωση αυτή το παιδί τίθεται υπό επιτροπεία. Σε μια τέτοια βέβαια περίπτωση δεν αποκλείεται και υιοθεσία του παιδιού, ακόμη και από την κυοφόρο, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις που απαιτεί ο νόμος για την υιοθεσία. Στις παραπάνω περιπτώσεις είναι αυτονόητο ότι οι κληρονόμοι των θανόντων οφείλουν να καλύψουν τα υπολειπόμενα τυχόν έξοδα κύησης και τοκετού της κυοφόρου 2. Προσβολή του τεκμηρίου μητρότητας Το τεκμήριο μητρότητας είναι μαχητό και, κατά συνέπεια, είναι δυνατόν, σύμφωνα με το άρθρο 1464 παρ. 2 ΑΚ, να ανατραπεί με αγωγή προσβολής της μητρότητας, που ασκείται, μέσα σε προθεσμία έξι μηνών από τον τοκετό, είτε από την τεκμαιρόμενη μητέρα είτε από την κυοφόρο, εφόσον αποδεικνύεται ότι το παιδί κατάγεται βιολογικά από αυτήν 34. Τούτο, γιατί η προϋπόθεση αυτή, ότι δηλαδή το γο- 31. Βλ. άρθρα 1532 επ. ΑΚ σε συνδυασμό με άρθρα 681Β και 681Γ ΚΠολΔ. Πρόκειται για κακή άσκηση της γονικής μέριμνας δεδομένου ότι η γονική μέριμνα αποκτάται από τη γέννηση του παιδιού. 32. Βλ. άρθρο 946 παρ. 1 ΚΠολΔ. 33. Κληρονόμος μπορεί να γίνει, σύμφωνα με τα άρθρα 36 και 1711 εδ. α ΑΚ και εκείνος που κατά το χρόνο της επαγωγής της κληρονομίας έχει τουλάχιστον συλληφθεί με την αναβλητική νομική αίρεση ότι θα γεννηθεί ζωντανός (βλ. σχετ. Απ. Γεωργιάδης στον ΑΚ Γεωργιάδη - Σταθόπουλου, άρθρο 1711, αρ. 6. Ν. Ψούνη, Κληρονομικό Δίκαιο, τ. Ι., 2004, σ Η προσβολή γίνεται από τη δικαιούμενη γυναίκα αυτοπροσώπως ή από ειδικό πληρεξούσιό της ή, ύστερα από άδεια του δικαστηρίου, από τον νόμιμο αντιπρόσωπό της (άρθρ παρ. 2 ΑΚ). Η αγωγή για την προσβολή της μητρότητας απευθύνεται: α) αν ασκείται από την τεκμαιρόμενη μητέρα, κατά της κυοφόρου γυναίκας και του συζύγου της, αν είναι έγγαμη, καθώς και κατά του τέκνου ή του ειδικού επιτρόπου του, β) αν ασκείται από την κυοφόρο γυναίκα, κατά της τεκμαιρόμενης μητέρας και του συζύγου της, αν είναι έγγαμη, καθώς και κατά του τέκνου (άρθρ. 619 παρ. 2 ΚΠολΔ). Αρμόδιο είναι το Πολυμελές Πρωτοδικείο που δικάζει κατά τη διαδικασία των διαφορών που αφορούν σχέσεις γονέων με τέκνα (βλ. άρθρα 614 παρ. 1, β, 615 παρ. 1, 619 παρ. 2 ΚΠολΔ). 02/05/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

13 Digesta 2004 Παρένθετη μητρότητα 13 νιμοποιημένο ωάριο δεν προέρχεται από την ίδια την κυοφόρο, δεν καλύπτεται από τη δικαστική άδεια, εφόσον δεν μπορεί να ελεγχθεί από το δικαστήριο κατά το χρόνο χορήγησης της άδειας. Σε αυτή την περίπτωση, εφόσον η δικαστική απόφαση καταστεί αμετάκλητη, γίνεται αναδρομικά μητέρα η κυοφόρος. 3. Τεκμήριο πατρότητας Σχετικά με τη συγγένεια με τον πατέρα, στην περίπτωση που ισχύει το τεκμήριο μητρότητας πατέρας του παιδιού θεωρείται ο σύζυγος της τεκμαιρόμενης μητέρας (τεκμήριο πατρότητας), δεδομένου ότι οι διατάξεις των άρθρων ΑΚ εφαρμόζονται ως προς αυτόν και όχι ως προς το σύζυγο της κυοφόρου γυναίκας που γέννησε. Αν όμως ανατραπεί το τεκμήριο μητρότητας, πατέρας του παιδιού θα θεωρείται ο τυχόν σύζυγος της κυοφόρου γυναίκας. Σε περίπτωση που προσβληθεί η πατρότητα του τυχόν συζύγου της κυοφόρου γυναίκας, μπορεί να ιδρυθεί με αναγνώριση η πατρότητα του άνδρα που παραχώρησε το σπέρμα του. Σε περίπτωση άγαμου ζευγαριού που συμβιοί, εφόσον έχει δοθεί συμβολαιογραφική συναίνεση του άνδρα, σύμφωνα με το άρθρο 1456 παρ. 1 εδ. β ΑΚ, το παιδί θεωρείται εκούσια αναγνωρισμένο. Η αντίστοιχη δε συναίνεση της γυναίκας ισχύει και ως συναίνεσή της στην εκούσια αναγνώριση (άρθρ παρ. 2 ΑΚ). Πρέπει μάλιστα να λεχθεί ότι η προσβολή της εκούσιας αυτής αναγνώρισης, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1478 παρ. 2 ΑΚ, αποκλείεται. Ακόμη και στην περίπτωση που ο άνδρας που συναίνεσε με συμβολαιογραφικό έγγραφο δεν συζεί σε ελεύθερη συμβίωση με τη γυναίκα, θεωρούμε ορθότερο να δεχτούμε ότι πρέπει να γίνει ανάλογη εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 1475 παρ. 2 εδ. α ΑΚ 35. ΙV. Ιατρική ευθύνη Αστική ευθύνη των ιατρών ή των ιατρικών κέντρων στοιχειοθετείται σε περίπτωση παράβασης των από το άρθρο 1458 ΑΚ προβλεπομένων απαγορεύσεων 36. Σχετικά με την πειθαρχική και ποινική ευθύνη των ιατρών ή των ιατρικών κέντρων σε περίπτωση παράβασης των απαγορεύσεων του άρθρου 1458 ΑΚ, δεν υπάρχει πρόβλεψη στο ν. 3089/2002. Σχετικές κυρώσεις θα προβλεφτούν σε μελλοντικό νόμο, ο οποίος θα ρυθμίζει και τα της σύστασης και λειτουργίας των ειδικών ιατρικών κέντρων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Ειδική επιτροπή που έχει συσταθεί από το Υπουργείο Υγείας επεξεργάζεται ήδη σχετικό νομοσχέδιο. 35. Βλ. σχετ.. Κουνουγέρη - Μανωλεδάκη, Τεχνητή γονιμοποίηση και Οικογενειακό Δίκαιο, ό.π., σ. 20, Παπαχρίστου, Η τεχνητή αναπαραγωγή στον Αστικό Κώδικα, ό.π., σ Βλ. σχετ. Φουντεδάκη, ό.π., σσ. 250 επ. και 314 επ.

14 14 Πηνελόπη Αγαλλοπούλου Digesta 2004 V. Επίλογος Ήδη έχουν δημοσιευτεί έξι δικαστικές αποφάσεις που χορήγησαν άδειες κυοφορίας. Η πρώτη δικαστική απόφαση είναι του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου, οι επόμενες τέσσερις του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, ενώ η πλέον πρόσφατη είναι του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πύργου Ηλείας 37. Και οι έξι αυτές αποφάσεις χορήγησαν στις αιτούσες άδειες προκειμένου να γίνει μεταφορά στο σώμα άλλης συγκεκριμένης γυναίκας γονιμοποιημένων ωαρίων ξένων προς αυτήν, για κυοφορία παιδιών που οι αιτούσες και οι σύζυγοί τους επιθυμούν να αποκτήσουν. Όπως προκύπτει από τις παραπάνω δικαστικές αποφάσεις που δημοσιεύθηκαν αμέσως μετά την έναρξη ισχύος του ν. 3089/2002 τα δικαστήρια ενέκριναν τη χορήγηση άδειας για κυοφορία από τρίτη γυναίκα αφού προηγούμενα ερεύνησαν προσεκτικά αν συντρέχουν οι από το νόμο απαιτούμενες προϋποθέσεις. Ένα ενδεχόμενο, βέβαια, ερώτημα που μπορεί να τεθεί είναι αν οι καταρτισθείσες συμφωνίες είναι πράγματι «χωρίς αντάλλαγμα» ή με το πρόσχημα της κάλυψης των εξόδων κυοφορίας και τοκετού συμφωνείται οικονομικό αντάλλαγμα για την όλη διαδικασία της κυοφορίας και του τοκετού, η οποία αναμφισβήτητα είναι επίπονος και μακροχρόνια. Αυτό εξάλλου το ερώτημα ενισχύεται και από το γεγονός ότι και στις πέντε από τις έξι αποφάσεις που δημοσιεύθηκαν η κυοφόρος δεν είναι συγγενής της αιτούσας. Από μερικές δε από τις παραπάνω αναφερόμενες αποφάσεις προκύπτει ότι η κυοφόρος είναι αλλοδαπή. Συμπερασματικά πάντως, θα θέλαμε να επισημάνουμε πως με το ν. 3089/2002 ρυθμίστηκε κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο η απόκτηση παιδιού μέσω τρίτης γυναίκας. Τούτο, γιατί κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει, παρά τυχόν επιμέρους παρατηρήσεις, ότι μόνο με το να αντιμετωπίζονται με νομοθετικούς κανόνες τα σοβαρά ζητήματα, όπως είναι και αυτό της παρένθετης μητρότητας, δημιουργούνται διαυγείς σχέσεις μεταξύ των πολιτών. 37. Βλ. ΜΠρΗρακλείου 678/2003, ΜΠρΑθηνών 4392/2003, ΜΠρΑθηνών 4733/2003, ΜΠρΑθηνών 4823/2003, ΜΠρΑθηνών 760/2004, ΜΠρΠύργου Ηλείας 106/2004 στην Τράπεζα Νομικής Πληροφόρησης του ΔΣΑ. Βλ σχετ. Ε. Κουνουγέρη - Μανωλεδάκη, Σημείωση στην ΜΠρΗρακλείου 678/ 2003, Αρμ. 2003, σ Π. Αγαλλοπούλου, Χορήγηση δικαστικής άδειας μητρότητας (με αφορμή τις ΜΠρΗρακλείου 678/2003, ΜΠρΑθηνών 4392/2003 και ΜΠρΑθηνών 4733/2003), ΚριτΕ 2003/2. 02/05/14 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ.

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Άρθρο πρώτο Στη θέση των ήδη καταργηµένων µε το άρθρο 17 του Ν. 1329/1983 άρθρων 1455-1460 του Αστικού Κώδικα

Διαβάστε περισσότερα

Νομικό Πλαίσιο. Γενικές Αρχές

Νομικό Πλαίσιο. Γενικές Αρχές Νομικό Πλαίσιο Η ειδική ελληνική νομοθεσία Νόμοι 3089 / 2002 : «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» και νόμος 3305 / 2005 «Εφαρμογή της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής» Γενικές Αρχές Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου για την «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου για την «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου για την «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 1. Η αλματώδης ανάπτυξη των ιατρικών μεθόδων που υποβοηθούν την ανθρώπινη αναπαραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βιβλιογραφία... 25 1. Γενικά... 31 2. Φύση - αρχές... 35 3. Θεμελιώδεις έννοιες... 37 4. Έννομες σχέσεις - οικογενειακό δικαίωμα... 41 5. Δικαιώματα... 43 6. Δικαιώματα-καθήκοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι. ΓΕΝΙΚΑ 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια τουλάχιστον,

Διαβάστε περισσότερα

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ E.E., Παρ. I, Αρ. 2643, 1.11.91 1843 Ν. 187/91 Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015. Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /..

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015. Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /.. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015 01.09.2015 ΟΜΑΔΑ Α Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /.. ΠΡΟΣΟΧΗ: Οι απαντήσεις δίνονται κάτω από κάθε ζήτημα. Δεν επιτρέπεται η χρήση άλλης κόλλας και δεν παραλαμβάνεται παρά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Η σύναψη γάμου ή συμφώνου συμβίωσης στη χώρα μας νοείται και επιτρέπεται μόνο μεταξύ ετερόφυλων ζευγαριών. Ως αποτέλεσμα,

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ, ΕΚΤΡΩΣΕΙΣ, ΤΟΚΕΤΟΣ Ποιοι παράγοντες πρέπει να λαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... VII ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ

Πρόλογος... VII ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... VII ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 1. Οικογένεια... 3 1.1. Έννοια οικογένειας... 3 1.2. Νόμιμη και φυσική οικογένεια... 5 1.3. Κοινωνική σημασία της οικογένειας...

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΜΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΘΕΜΑ: Η θεμελίωση της σχέσης γονέα τέκνου

Διαβάστε περισσότερα

Πάντειο Πανεπιστήµιο. Ενοποίηση» ιπλωµατική Εργασία. Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής». της Αµαρυλλίδος Σ. Πλάκα

Πάντειο Πανεπιστήµιο. Ενοποίηση» ιπλωµατική Εργασία. Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής». της Αµαρυλλίδος Σ. Πλάκα Πάντειο Πανεπιστήµιο Γενικό Τµήµα ικαίου - Π.Μ.Σ. «ίκαιο και Ευρωπαϊκή Ενοποίηση» Κατεύθυνση: «Ποινικό ίκαιο και Θεωρία του ικαίου» ιπλωµατική Εργασία Θέµα: «Νοµικά ζητήµατα από την εφαρµογή των Μεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

B. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

B. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ B. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΤΟΥ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Εισαγωγή... 23 Πορίσματα της θεωρίας και της νομολογίας... 24 I. Η αρμοδιότητα... 24 II. Περιορισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΓΙΑΤΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ * Ισµήνη Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη Οµότιµη Καθηγήτρια Νοµικής του Παν/µίου Αθηνών

Η ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΓΙΑΤΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ * Ισµήνη Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη Οµότιµη Καθηγήτρια Νοµικής του Παν/µίου Αθηνών Η ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΓΙΑΤΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ * Ισµήνη Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη Οµότιµη Καθηγήτρια Νοµικής του Παν/µίου Αθηνών Α. Ο νοµικός σύνδεσµος γιατρού και ασθενούς από την άποψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΗ 1 ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) Οκτώβριος 2010 Η 17χρονη σήμερα Α, δημοσιεύει,

Διαβάστε περισσότερα

32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις Κατηγορίες προσώπων ανάλογα µε την ικανότητα για δικαιοπραξία Από πλευράς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ : ΜΕΤΑΘΑΝΑΤΙΑ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

[όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η

[όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η Αστικός Κώδικας [όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η Άρθρο 1666 - Ποιοί υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση "Σε δικαστική συμπαράσταση υποβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΕΝΘΕΤΗ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ

Η ΠΑΡΕΝΘΕΤΗ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Δημοσιογραφική διάσκεψη Υπουργού Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως Τρίτη, 31/1/2017

ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Δημοσιογραφική διάσκεψη Υπουργού Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως Τρίτη, 31/1/2017 ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Δημοσιογραφική διάσκεψη Υπουργού Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως Τρίτη, 31/1/2017 Η αναθεώρηση του οικογενειακού δικαίου βασίζεται στη: Κωδικοποίηση των προτάσεων των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Άρθρο 1 Σύσταση. Άρθρο 2 Προϋποθέσεις

ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Άρθρο 1 Σύσταση. Άρθρο 2 Προϋποθέσεις ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Άρθρο 1 Σύσταση Η συμφωνία δύο ενηλίκων προσώπων, διαφορετικού ή του ιδίου φύλου, με την οποία οργανώνουν τη συμβίωσή τους (σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης) καταρτίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Δικαστική συμπαράσταση. Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση:

Δικαστική συμπαράσταση. Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση: Δικαστική συμπαράσταση (Άρθρο 1666) Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση: Σε δικαστική συμπαράσταση υποβάλλεται ο ενήλικος όταν λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή λόγω σωματικής αναπηρίας

Διαβάστε περισσότερα

Προϋποθέσεις τέλεσης διακρατικής υιοθεσίας τέκνου από την ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ

Προϋποθέσεις τέλεσης διακρατικής υιοθεσίας τέκνου από την ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ Προϋποθέσεις τέλεσης διακρατικής υιοθεσίας τέκνου από την ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ 1. Νομοθεσία για την διαδικασία υιοθεσίας Σύμβαση της Χάγης για την Προστασία των Παιδιών και τη Συνεργασία στην Διακρατική Υιοθεσία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ

ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ ------------------ Στην Αθήνα, σήμερα στις... (...)... του έτους δύο χιλιάδες... (20..), ημέρα της εβδομάδας..., στο γραφείο μου που βρίσκεται στην οδό... αριθμός...,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Νόµου «Τροποποίηση διατάξεων του Οικογενειακού ικαίου» ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΚΩ ΙΚΑ Άρθρο 1 Το δεύτερο εδάφιο της δεύτερης παραγράφου του άρθρου 1350 τροποποιείται ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ Διαζύγιο

KΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ Διαζύγιο Διαζύγιο 1438-1441 KΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ Διαζύγιο [Με το άρθρο 16 του Ν 1329/1983 τροποποιήθηκαν οι διατάξεις του Εβδόμου Κεφαλαίου του Τετάρτου Βιβλίου του Αστικού Κώδικα, που αναφέρονται στο διαζύγιο (άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ 1056/2015 ΤΟ ΜΟΝΟΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ 1056/2015 ΤΟ ΜΟΝΟΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΟΥΣΙΑΣ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ 1056/2015 ΤΟ ΜΟΝΟΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Συγκροτήθηκε από το Δικαστή Απόστολο Τσουκαλά, Πρωτοδίκη, τον οποίον όρισε ο Πρόεδρος του Τριμελούς

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Δέκατο Τρίτο - Υιοθεσία

Κεφάλαιο Δέκατο Τρίτο - Υιοθεσία Το δέκατο τρίτο Κεφάλαιο του Τέταρτου βιβλίου του Αστικού Κώδικα που αναφέρεται στην υιοθεσία (άρθρα 1568 έως 1588) καταργείται στο σύνολό του. Στη θέση των ήδη καταργημένων με το άρθρο 17 του ν.1329/1983

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις)

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) Ιούνιος 2011 ΕΡΩΤΗΣΗ 1 Α. Αναφέρετε, κατά συνοπτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Νοµικής Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα Θέµα : Βιοϊατρικές επεµβάσεις και Σύνταγµα Υπεύθυνος καθηγητής: Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος Φοιτήτρια: ιάκου ήµητρα

Διαβάστε περισσότερα

Θανάσης Παπαχρίστου. Εισαγωγικές παρατηρήσεις στα άρθρα 1-13 του ν. 3719/2008

Θανάσης Παπαχρίστου. Εισαγωγικές παρατηρήσεις στα άρθρα 1-13 του ν. 3719/2008 Θανάσης Παπαχρίστου Εισαγωγικές παρατηρήσεις στα άρθρα 1-13 του ν. 3719/2008 Αιτιολογική Έκθεση Η συμβίωση προσώπων διαφορετικού φύλου χωρίς γάμο εμφανίζεται στις σημερινές κοινωνίες με μεγαλύτερη συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΕΡΩΤΗΣΗ 1 Α. Ο Α και η Β τέλεσαν το γάμο

Διαβάστε περισσότερα

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 38η ιδακτική Ενότητα ΥΓΓΕΝΕΙΑ ΧΕΕΙ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ Παρατηρήσεις, χόλια, Επεξηγήσεις 1. υγγένεια το σηµείο αυτό χρήσιµο είναι ο µαθητής να γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους είναι σηµαντική η γνώση

Διαβάστε περισσότερα

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΜΕΤΑΘΑΝΑΤΙΑ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΜΕΤΑΘΑΝΑΤΙΑ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους;

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Με το ν.3838/2010 εισήχθησαν στην ελληνική έννοµη τάξη ρυθµίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Απαιτούµενα δικαιολογητικά για τη σύνταξη Ληξιαρχικής Πράξης γεννήσεως:

Απαιτούµενα δικαιολογητικά για τη σύνταξη Ληξιαρχικής Πράξης γεννήσεως: ΛΗΞΙΑΡΧΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ Εµπρόθεσµη προθεσµία δήλωσης: Εντός 10 (δέκα) ηµερών από τον τοκετό Εκπρόθεσµη προθεσµία δήλωσης: Από την 11η (ενδέκατη) µέχρι και την 100η (εκατοστή) ηµέρα δηλώνεται µε την καταβολή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΕΡΟΛΟΓΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ. ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ

ΕΤΕΡΟΛΟΓΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ. ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ: ΔΙΚΑIIΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΤΕΡΟΛΟΓΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά)

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά) ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά) ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Η κατανόηση των βασικών θεωριών της βιοηθικής. 2. Η στοχευμένη αντιμετώπιση ηθικών προβλημάτων που ανακύπτουν σε αστικό

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑΤΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ,ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑΤΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ,ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑΤΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ,ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ: ΔΙΚΑΙIΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: "ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΙ ΕΠΕΜΒΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α )

Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α ) Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α ) Με τα άρθρα 1666 έως 1688 του ΑΚ, όπως αυτά αντικαταστάθηκαν από το άρθρο 13 του ν. 2447/1996 και ισχύουν από 20.12.1996, εισάγεται ο θεσμός

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Εξετάσεων Τμήμα: Νομική Αθηνών Μάθημα: Οικογενειακό Δίκαιο

Θέματα Εξετάσεων Τμήμα: Νομική Αθηνών Μάθημα: Οικογενειακό Δίκαιο Θέματα Εξετάσεων Τμήμα: Νομική Αθηνών Μάθημα: Οικογενειακό Δίκαιο Σεπτέμβριος 2015 θέμα Οι Α και Β τέλεσαν γάμο το 2000. Ο Α ήταν τότε ιδιωτικός υπάλληλος με μεσαίες αποδοχές, ενώ η Β επιχειρηματίας με

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Η Υποκατάστατη µητέρα και η φέρουσα µητέρα στο ελληνικό και στο αλλοδαπό δίκαιο»

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Η Υποκατάστατη µητέρα και η φέρουσα µητέρα στο ελληνικό και στο αλλοδαπό δίκαιο» ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΝΟΜΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Η Υποκατάστατη µητέρα και η φέρουσα µητέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠρΑθ 10689/2008 [Διαδικασία συνδιαλλαγής κατά τον ΠτΚ - Προληπτικά μέτρα*] (παρατ. Ι. Σπυριδάκης)

ΜΠρΑθ 10689/2008 [Διαδικασία συνδιαλλαγής κατά τον ΠτΚ - Προληπτικά μέτρα*] (παρατ. Ι. Σπυριδάκης) ΜΠρΑθ 10689/2008 [Διαδικασία συνδιαλλαγής κατά τον ΠτΚ - Προληπτικά μέτρα*] (παρατ. Ι. Σπυριδάκης) Πρόεδρος: Μ. Τατσέλου Δικηγόρος: Α. Αγγελίδης Το άνοιγμα της διαδικασίας συνδιαλλαγής ή η επικύρωση της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Στόχοι Οι μαθητές να: αναφέρουν και επεξηγούν ανάγκες που ικανοποιούνται μέσα από το γάμο. δικαιολογούν τη σημασία που έχει ο γάμος ως κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (στο πλαίσιο του προγράμματος ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΙΙ)

ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (στο πλαίσιο του προγράμματος ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΙΙ) ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (στο πλαίσιο του προγράμματος ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΙΙ) ΟΜΙΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ Συνέδριο με θέμα H υποβοηθούμενη αναπαραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ληξιαρχικές Πράξεις. Εμπρόθεσμη προθεσμία δήλωσης: Εντός 10 (δέκα) ημερών από τον τοκετό.

Ληξιαρχικές Πράξεις. Εμπρόθεσμη προθεσμία δήλωσης: Εντός 10 (δέκα) ημερών από τον τοκετό. Ληξιαρχικές Πράξεις ΛΗΞΙΑΡΧΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ Κάθε γέννηση που λαμβάνει χώρα ως γεγονός στα όρια του Δήμου Ερμούπολης, πρέπει ν'αναφέρεται στο Ληξιαρχείο Ερμούπολης. Εμπρόθεσμη προθεσμία δήλωσης: Εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 197/2013. (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Προς. 2. Κυρία *** *** Κοινοποίηση

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 197/2013. (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Προς. 2. Κυρία *** *** Κοινοποίηση Διαμεσολάβηση 197/2013 Σελίδα 1 ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 197/2013 (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Προς 1. Διεύθυνση Αστικής Κατάστασης astiki.katastasi@cityofathens.gr 2. Κυρία *** *** Κοινοποίηση 1) Γραφείο Δημάρχου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΆΡΘΡΟ 1 ΣΚΟΠΟΣ. (άρθρο 1 και άρθρο 12 της οδηγίας)

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΆΡΘΡΟ 1 ΣΚΟΠΟΣ. (άρθρο 1 και άρθρο 12 της οδηγίας) ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΟΔΗΓΙΑΣ 2010/41/ΕΕ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ 7 Ης ΙΟΥΛΙΟΥ 2010 Για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών που ασκούν αυτοτελή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤ. : Το με αριθ / έγγραφο του Γραφείου Νομικού Συμβούλου Ι.Κ.Α. Ε.Τ.Α.Μ.

ΣΧΕΤ. : Το με αριθ / έγγραφο του Γραφείου Νομικού Συμβούλου Ι.Κ.Α. Ε.Τ.Α.Μ. «Άσκηση ενδίκων μέσων» ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΣΟΔΩΝ Γενικό Έγγραφο: Ε40/338/27-10-06 ΣΧΕΤ. : Το με αριθ. 15176/19-10-06 έγγραφο του Γραφείου Νομικού Συμβούλου Ι.Κ.Α. Ε.Τ.Α.Μ. Σας διαβιβάζουμε το ανωτέρω

Διαβάστε περισσότερα

18475/11 ΔΠ/νκ 1 DG H 2A

18475/11 ΔΠ/νκ 1 DG H 2A ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Βρυξέλλες, 12 Δεκεμβρίου 2011 (13.12) (OR. en) 18475/11 Διοργανικός φάκελος : 2009/0157 (COD) JUSTCIV 356 CODEC 2397 ΣΗΜΕΙΩΜΑ της : Προεδρίας προς : το Συμβούλιο αριθ. προηγ.

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον τρόπο κληρονομικής μεταβίβασης της νόσου και της πιθανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη. i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας

Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη. i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη Α) Η αρχή της ισότητας στο ελληνικό Σύνταγμα i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας Το Σύνταγμα της Ελλάδος του 1975 κατοχυρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 ΠΕ ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ...4 ΙΚΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΞΩ ΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ:...5 ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ ΚΑΙ ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΒΑΤΩΝ...5 ΦΟΡΕΙΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΣΙΚΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΝΟΜΙΚΑ, ΗΘΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΤΑΘΑΝΑΤΙΑ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΣΙΚΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΝΟΜΙΚΑ, ΗΘΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΤΑΘΑΝΑΤΙΑ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΣΙΚΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΝΟΜΙΚΑ, ΗΘΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΤΑΘΑΝΑΤΙΑ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ Διπλωματική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Διεκπεραίωση εθνικών υιοθεσιών

Διεκπεραίωση εθνικών υιοθεσιών Διεκπεραίωση εθνικών υιοθεσιών Δικαιολογητικά: Αίτηση υποψήφιων θετών γονιών προς την υπηρεσία στην οποία θα αναφέρονται πλήρη τα στοιχεία τους και ο λόγος που επιθυμούν την υιοθεσία (εφόσον η αίτηση δεν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΝΟΗΤΙΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ * Ελένη Ζερβογιάννη ΔρΝ - Δικηγόρος

Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΝΟΗΤΙΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ * Ελένη Ζερβογιάννη ΔρΝ - Δικηγόρος Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΝΟΗΤΙΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ * Ελένη Ζερβογιάννη ΔρΝ - Δικηγόρος Ι. Με αφορμή την πρόσφατη απόφαση 314/2007 του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), με την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΠΟ ΠΡΟΞΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ (VISA) ΓΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΝΩΣΗ

Η ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΠΟ ΠΡΟΞΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ (VISA) ΓΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΝΩΣΗ 237 Digesta 2015 Η ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΠΟ ΠΡΟΞΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ (VISA) ΓΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΝΩΣΗ Κυριάκος Π. Παπανικολάου Λέκτωρ Νομικής Σχολής Δ.Π.Θ. Κωνσταντίνος Ν. Χριστογιάννης Πρόξενος Ελλάδας στην

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... Συντομογραφίες..

Περιεχόμενα. Πρόλογος... Συντομογραφίες.. Πρόλογος...... Συντομογραφίες.. ΙΧ ΧΙΧ 1. Εισαγωγή Ι. Συναίνεση του ασθενούς και ατομικό δικαίωμα προστασίας της υγείας... 1 ΙΙ. Νομοθετικό πλαίσιο της συναίνεσης του ασθενούς. 6 ΙΙΙ. Η σημασία του Κώδικα

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικές Διεθνούς Αναδοχής. 1η Απριλίου, 2015 Amway

Πολιτικές Διεθνούς Αναδοχής. 1η Απριλίου, 2015 Amway Πολιτικές Διεθνούς Αναδοχής 1η Απριλίου, 2015 Amway Πολιτικές Διεθνούς Αναδοχής Αυτή η πολιτική εφαρμόζεται σε όλες τις Ευρωπαϊκές αγορές (Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Κροατία, Δημοκρατία της Τσεχίας, Δανία,

Διαβάστε περισσότερα

2. Το άρθρο 5 του βασικού νόμου τροποποιείται ως ακολούθως: Με την αντικατάσταση του εδαφίου (2) αυτού, με το ακόλουθο νέο εδάφιο:

2. Το άρθρο 5 του βασικού νόμου τροποποιείται ως ακολούθως: Με την αντικατάσταση του εδαφίου (2) αυτού, με το ακόλουθο νέο εδάφιο: Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι) Αρ. 4573, 29.7.2016 1047 Ν. 92(Ι)/2016 Ο περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (Τροποποιητικός) Νόμος του 2016 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες, 26 Φεβρουαρίου 2013 (OR. en) 6206/13 Διοργανικός φάκελος: 2012/0262 (NLE) JUSTCIV 22 ATO 17 OC 78

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες, 26 Φεβρουαρίου 2013 (OR. en) 6206/13 Διοργανικός φάκελος: 2012/0262 (NLE) JUSTCIV 22 ATO 17 OC 78 ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Βρυξέλλες, 26 Φεβρουαρίου 2013 (OR. en) 6206/13 Διοργανικός φάκελος: 2012/0262 (NLE) JUSTCIV 22 ATO 17 OC 78 ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Θέμα: ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Εργασία με θέμα:βιοιατρική και Σύνταγμα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Εργασία με θέμα:βιοιατρική και Σύνταγμα ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ:Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ:ΝΟΜΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ:2007-2008 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Εργασία με θέμα:βιοιατρική και Σύνταγμα Επιμέλεια: Καψάσκη Ιφιγένεια(Α.Μ.1340200400168)

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα Νομοθετικού Συντονισμού και Ελέγχου Ευαγγελιστρίας Αθήνα

Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα Νομοθετικού Συντονισμού και Ελέγχου Ευαγγελιστρίας Αθήνα Αθήνα, 28 Ιουλίου 2009 Αρ. Πρωτ. : 7443.2.1/2009 Πληροφορίες : Γιάννης Μόσχος Μαρία Βουτσίνου Τηλέφωνο : 210 72 89 617 Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ. Άρθρο 1. (άρθρο 1 της Οδηγίας) Αντικείμενο της ρύθμισης. Άρθρο 2. (άρθρο 2 της Οδηγίας) Ορισμοί

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ. Άρθρο 1. (άρθρο 1 της Οδηγίας) Αντικείμενο της ρύθμισης. Άρθρο 2. (άρθρο 2 της Οδηγίας) Ορισμοί ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «Ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο της Οδηγίας 2011/99/EE του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Δεκεμβρίου 2011 περί της ευρωπαϊκής εντολής προστασίας» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 11.11.2011

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 11.11.2011 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Νομικών Θεμάτων 11.11.2011 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο και την αναγνώριση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ : Ν. Ο. Π. Ε. ΤΟΥ Α. Π. Θ.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ : Ν. Ο. Π. Ε. ΤΟΥ Α. Π. Θ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ : Ν. Ο. Π. Ε. ΤΟΥ Α. Π. Θ. ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ «H ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3610, 7/6/2002

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3610, 7/6/2002 Ο περί Γονικής Άδειας και Άδειας για λόγους Ανωτέρας Βίας Νόμος του 2002, εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο 52 του Συντάγματος. Αριθμός 69(I)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Γιώργος Κ. Μαθιόπουλος Δικηγόρος Αθηνών - ΠΜΣ Εργατικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Αθηνών 1. Η προβληματική Με όλο και περισσότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΤΤΑΡΟΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΤΤΑΡΟΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΤΤΑΡΟΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κατεύθυνση Φορολογικού Δικαίου ΠΜΣ

Κατεύθυνση Φορολογικού Δικαίου ΠΜΣ Κατεύθυνση Φορολογικού Δικαίου ΠΜΣ 2016-2017 10.2.2017 Συστηματική κατάταξη Φόρος Κληρονομιών, Δωρεών και Γονικών Παροχών Φορολογικό υποκείμενο Αντικείμενο Συντελεστής Φορολογική Βάση Άμεσος Περιουσία

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ» Σχετ. το υπ αρ. πρωτ. Οικ / έγγραφό μας.

Θέμα: «ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ» Σχετ. το υπ αρ. πρωτ. Οικ / έγγραφό μας. Αθήνα, 04-10-2011 Α.Π.: Οικ.1126477 Πληροφορίες: Δικηγόρος, κα Ρ. Κουκούτση (τηλ.: 210 6505 620) Προς Λειτουργούντα Κτηματολογικά Γραφεία {Πίνακας Αποδεκτών} Θέμα: «ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ» Σχετ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα...... VII Εισαγωγικές παρατηρήσεις............ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οι υποχρεώσεις εχεμύθειας και μη ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 11: Ηθική θεώρηση της εξωσωματικής γονιμοποίησης Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999 ΟλΑΠ 18/1999 Παροχή δικηγορικών υπηρεσιών. Ευθύνη δικηγόρου για ζημία πελάτη. - Η παροχή δικηγορικών υπηρεσιών δεν υπάγεται στο ν. 2251/1994. Η ευθύνη των δικηγόρων για ζημία που προκλήθηκε κατά την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γνώμες Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής Κύπρου (ΕΕΒΚ) λύσεις και αναζητήσεις. Γεώργιος Παπαντωνίου Δικηγόρος Μέλος ΕΕΒΚ

Γνώμες Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής Κύπρου (ΕΕΒΚ) λύσεις και αναζητήσεις. Γεώργιος Παπαντωνίου Δικηγόρος Μέλος ΕΕΒΚ Γνώμες Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής Κύπρου (ΕΕΒΚ) λύσεις και αναζητήσεις Γεώργιος Παπαντωνίου Δικηγόρος Μέλος ΕΕΒΚ ΕΕΒΚ- δομή Ανεξάρτητο σώμα το οποίο δεν υπόκειται στον διοικητικό έλεγχο οποιουδήποτε υπουργείου,

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 145/2011

Α Π Ο Φ Α Σ Η 145/2011 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 11-11-2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/7490/11-11-2011 Α Π Ο Φ Α Σ Η 145/2011 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ ΓΙΑ ΛΟΓΟΥΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΜΕΛΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΛΛΟΔΑΠΟΥ.

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ ΓΙΑ ΛΟΓΟΥΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΜΕΛΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΛΛΟΔΑΠΟΥ. ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ ΓΙΑ ΛΟΓΟΥΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΜΕΛΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΛΛΟΔΑΠΟΥ. Στην παρ. 5 του άρθρου 28 του ν. 2910/2001, ορίζεται ότι για τη χορήγηση θεώρησης εισόδου σε μέλη οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΒΑΣΙΛΑΚΗ ΣΟΦΙΑ Α.Μ.

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΒΑΣΙΛΑΚΗ ΣΟΦΙΑ Α.Μ. ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΒΑΣΙΛΑΚΗ ΣΟΦΙΑ Α.Μ. 3155 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «ΦΥΣΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ Δρ. Σταυράκη Εμμανουέλλα

Διαβάστε περισσότερα

Προς: Τα μέλη του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείου Θεσσαλονίκης

Προς: Τα μέλη του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείου Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη 2-12-2008 Αριθμ.πρωτ.1156 Προς: Τα μέλη του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείου Θεσσαλονίκης Θέμα: Μεταρρυθμίσεις για την οικογένεια, το παιδί, την κοινωνία και άλλες διατάξεις. Σας αποστέλλουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ετερόλογη τεχνητή γονιμοποίηση & Παρένθετη Μητρότητα».

Ετερόλογη τεχνητή γονιμοποίηση & Παρένθετη Μητρότητα». Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Νομικών Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Νομικής Μεταπτυχιακό Τμήμα στον τομέα Αστικού, Αστικού Δικονομικού και Εργατικού Δικαίου «Ιατρικώς Υποβοηθούμενη

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ [Αφορά όλους τους φοιτητές που φοιτούν στη Σχολή, σε οποιαδήποτε εξάμηνο, κατά το ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. Ωστόσο, για τους φοιτητές που έχουν εισαχθεί στη Σχολή πριν από το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΚΟΤΖΑΜΠΑΣΗ. Καθηγήτριας Αστικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Α.Π.Θ e-mail: athin@law.auth.gr

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΚΟΤΖΑΜΠΑΣΗ. Καθηγήτριας Αστικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Α.Π.Θ e-mail: athin@law.auth.gr 1 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΚΟΤΖΑΜΠΑΣΗ Καθηγήτριας Αστικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Α.Π.Θ e-mail: athin@law.auth.gr Η Αθηνά Κοτζάμπαση γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Αποφοίτησε το 1973, ως σημαιοφόρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα