ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ"

Transcript

1 Μαρίνα Βρέλλη-Ζάχου ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΣΤΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ * 1. Εισαγωγικά: Πηγές-Σκοπός εργασίας Οι παραδοσιακές φορεσιές της πόλης της Κοζάνης και της ευρύτερης περιοχής είναι γνωστές, ως έναν βαθμό, α) από την παρουσία τους σε μουσειακές συλλογές 1. της Αθήνας (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, 1 Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, 2 * 1 2 Η ανακοίνωσή μου αφιερώνεται στους Κοζανίτες Φοιτητές/τριές μου, για τις γόνιμες ώρες της συνεργασίας μας. Πρόκειται: για α) δύο γυναικείους επενδύτες από τον Πεντάλοφο Κοζάνης (αρ. εισ και 8587), που αγοράστηκαν το 1986 και το 1989, αντίστοιχα, από τον παλαιοπώλη Ν. Τσιμπλάκη. Κατά την περιγραφή του Δελτιοκαταλόγου του μουσείου, ο πρώτος είναι: σιγκούνα (φλοκάτα) γυναικείας ενδυμασίας από τον Πεντάλοφο Κοζάνης. Από μαύρο μάλλινο υφαντό, στολίζεται σε όλα του τα ανοίγματα με μάλλινα γαϊτάνια κόκκινα και γαλάζια. Στριφτά βαμβακερά κορδόνια και πολύχρωμες φούντες στολίζουν τα μπροστινά φύλλα και τα πλαϊνά ανοίγματα. Στην πλάτη υπάρχουν δύο ταινίες από χρυσά και μάλλινα γαϊτάνια και χρυσά στριφτά κορδόνια. Μια κόκκινη ταινία από μάλλινο ύφασμα περιτρέχει τα τελειώματα της σιγκούνας και ταινίες από γαλάζιο μάλλινο ύφασμα καλύπτουν εσωτερικά τα ανοίγματα των εμπρός φύλλων ο δεύτερος: σιγκούνι από μαύρο σαγιάκι του αργαλειού της γυναικείας παραδοσιακής φορεσιάς από τον Πεντάλοφο Κοζάνης, στολισμένο με κόκκινα και μπλε γαϊτάνια και χρυσοκέντημα β) μια ανδρική φορεσιά από τη Βλάστη Κοζάνης (αρ. εισ ), αγορασμένη επίσης από τον ίδιο παλαιοπώλη το 1993, την οποία, κατά τον Δελτιοκατάλογο του μουσείου, αποτελούν: 1) φαρδύ παντελόνι από μαύρο σαγιάκι, 2) γιλέκο σταυρωτό αχειρίδωτο από μαύρο σαγιάκι με δυο σειρές μαύρα γαϊτάνια ολόγυρα, 3) αμπαδόκαλτσες από άσπρο μάλλινο σαγιάκι, 4) αχειρίδωτος επενδύτης από μαύρο σαγιάκι στολισμένος ολόγυρα και στις τσέπες με μάλλινα γαϊτάνια. Ευχαριστώ θερμά την κ. Ε. Παπασπύρου, διευθύντρια του ΕΙΜ, καθώς και την επιμελήτρια κ. Αγγέλα Βιδάλη για την ενημέρωση που μου παρείχαν κατά την ερευνητική μου εργασία. Στις συλλογές του ΜΕΛΤ συγκαταλέγονται τα εξής αντικείμενα (ενδύματα και κοσμήματα), τα οποία έχουν καταγραφεί στους Δελτιοκαταλόγους του μουσείου ως προερχόμενα από την περιοχή της Κοζάνης: α) ανδρικό σώβρακο, Κοζάνη, Σιάτιστα (αρ. εισ. 5838), β) πουκάμισο ανδρικό, Κοζάνη, Σιάτιστα (αρ. εισ. 5839), γ) γιλέκο γυναικείο, ζιπούνι, Κοζάνη, Σιάτιστα (αρ. εισ. 6664), δ) γυναικεία φορεσιά αποτελούμενη από οκτώ μέρη, Κοζάνη, Κρόκος (αρ. εισ. 6856), ε) επενδύτης γυναικείος, σεγκούνα, Κοζάνη (αρ. εισ ), στ) φουστάνι νυφικό, Κοζάνη, Βελβενδός (αρ. εισ ), ζ) φουστάνι, Κοζάνη, Βελβενδός (αρ. εισ ), η) κάπα («κόζα»), Κοζάνη, Σέρβια (αρ. εισ ), θ) γουρουνοτσάρουχα, Κοζάνη, Σέρβια (αρ. εισ ), και ι) σκουλαρίκια, Κοζάνη (αρ. εισ. 8743), ια) τεπελίκι, κόσμημα κεφαλόδεσμου, Κοζάνη (αρ. εισ. 8569), ιβ) σκουλαρίκια, Κοζάνη (αρ. εισ. 8809), ιγ) αετός, κόσμημα μέσης, Κοζάνη, ιδ) χαϊμαλί, φυλακτό, Κοζάνη (αρ. εισ. 8911). Ευχαριστώ θερμά το προσωπικό του ΜΕΛΤ και ιδιαίτερα την κ. Ελένη Μελίδη, αναπλ. προϊσταμένη, για την ενημέρωση και το υλικό (και σε ψηφιακή μορφή), που έθεσαν στη διάθεσή μου.

2 και Μουσείο Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυμασίας [Ιματιοθήκη Λυκείου Ελληνίδων]), 3 2. της Θεσσαλονίκης (Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας), 4 3. από τη συλλογή του Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου Κοζάνης, 5 καθώς και 4. από τις συλλογές των μουσείων των κοινοτήτων 6 Αιανής, Βελβενδού, Εράτυρας, Πτολεμαΐδας, 7 Σερβίων 8 και Σιάτιστας, καθώς και τις μικρές συλλογές των κοινοτήτων Διλόφου, Εμπορίου, Κριμηνίου, Πενταλόφου, Ροδιανής, Σκαλοχωρίου [Νεάπολης], Χορηγού 9 κ.ά. 10 Επίσης, β) από τη δημοσιευμένη βιβλιογραφία, δηλ. 1. δημοσιεύματα με αμιγώς κοζανίτικο ενδυματολογικό περιεχόμενο, ολιγάριθμα ωστόσο και ολιγοσέλιδα, δημοσιεύματα με γενικότερο ενδυματολογικό περιεχόμενο, στα οποία Η συλλογή της Ιματιοθήκης του Λυκείου Ελληνίδων περιλαμβάνει μία ενδυμασία από τη Σιάτιστα (δωρεά Μποδοσάκη, ) καθώς και ενδυμασίες (πλήρη σύνολα με συνοδά κοσμήματα) από την Αιανή, τον Κρόκο (αρ. εισ. 6888, 6889, δωρεά Ι. Παπαντωνίου) και γενικά την περιοχή Τσιαρσαμπά. Για την Ιματιοθήκη του Λυκείου των Ελληνίδων βλ. Νάντια Μαχά-Μπιζούμη, «Η ιματιοθήκη του Λυκείου των Ελληνίδων ( ). Ιστορική προσέγγιση στον τρόπο συγκρότησης και διαχείρισης μιας ενδυματολογικής συλλογής», στο: Έφη Αβδελά (επιμ.), Το Λύκειον των Ελληνίδων. 100 χρόνια, [Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς], Αθήνα 2010, σ (ιδιαίτερα σ. 221, 223, όπου αναφορά στον Κρόκο). Στο Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης (ΛΕΜΜ-Θ), η συλλογή που αφορά την περιοχή της Κοζάνης περιλαμβάνει αντικείμενα (ψηφιοποιημένα), από τα οποία εντάσσονται στην κατηγορία «Ενδυμασία και εξαρτήματα» και 97 στην κατηγορία «Αργυροχοϊα-κοσμήματα». Ευχαριστώ θερμά τον κ. Ζ. Σκαμπάλη, προϊστάμενο δ/νσης του ΛΕΜΜ-Θ, καθώς και την κ. Ελένη Μπίντση, λαογράφο του ΛΕΜΜ-Θ, για την ενημέρωση και την προθυμία τους να με εξυπηρετήσουν στην ερευνητική μου εργασία. Βλ. Κ. Σιαμπανόπουλος, Το Ιστορικό-Λαογραφικό και Φυσικής Ιστορίας Μουσείο της Κοζάνης. και το Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα στο Μπούρινο, Κοζάνη 2003, όπου, εκτός από 60 τοπικές ενδυμασίες, φυλάσσεται και φωτογραφικό ενδυματολογικό υλικό, ενώ σε αναπαράσταση παρουσιάζονται εργαστήρια άσκησης τεχνών και επαγγελμάτων συναφών προς την ένδυση (υφαντικής, ραπτικής, γουναρικής, επεξεργασίας μεταξιού, υποδηματοποιίας, χρυσοχοΐας κλπ.). Ευχαριστώ θερμά τον μουσειολόγο κ. Ευθ. Σκόδρα, επιμελητή του μουσείου, για την ξενάγηση στη διάρκεια της ερευνητικής εργασίας μου και την κατατοπιστική ενημέρωση. Κατά το Κ. Σιαμπανόπουλος, Ο νομός Κοζάνης στο χώρο και στο χρόνο, Κοζάνη 1993, σ. 68, τα περισσότερα μουσεία και συλλογές στον νομό Κοζάνης ιδρύθηκαν μετά το έτος Η ενδυματολογική συλλογή του Μουσείου Πτολεμαΐδας προς το παρόν δεν εκτίθεται. Ευχαριστώ την υπεύθυνη κ. Βαρβάρα Γκέκα για τη γενικότερη ενημέρωση. Το ενδυματολογικό υλικό του μουσείου αποτελείται από αντίγραφα τοπικών ενδυμασιών, τα οποία έγιναν σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες μελών της τοπικής κοινωνίας, καθώς και σύμφωνα με το φωτογραφικό υλικό που συγκεντρώθηκε με κόπο, μετά την πυρκαγιά που κατέστρεψε την κοινότητα ολοσχερώς το Ευχαριστώ την υπεύθυνη της συλλογής κ. Χρυσάνθη Καραγιαννίδου για την ενημέρωση. Η συλλογή στον Χορηγό αποτελείται από 10 τοπικές ενδυμασίες και μία ενδυμασία από την κοινότητα του Αυγερινού. Ευχαριστώ την υπεύθυνη της συλλογής κ. Κλεονίκη Φωτοπούλου για την ενημέρωση. Προσθέτω ότι, από όσο γνωρίζω, ενδυματολογικό υλικό φυλάσσεται και σε συλλογές ιδιωτών, όπως π.χ. του Κ. Γούλα στο Εμπόριο, του Κ. Καλπακίδη στην Πτολεμαΐδα κ.ά. Βλ. Αικατερίνη Τσιτρουλή, «Γυναικεία ενδυμασία Τσιαρσαμπά Κοζάνης», Μακεδονική Ζωή τχ 62 (1971) Αλεξάνδρα Παραφεντίδου, «Η καταφυγιώτικη γυναικεία φορεσιά», Ελληνική Λαϊκή Τέχνη 7 (1972)

3 αποθησαυρίζονται αναφορές και στην περιοχή της Κοζάνης, μονογραφίες, άρθρα και άλλα δημοσιεύματα, με ιστορικό-λαογραφικό περιεχόμενο τοπικού χαρακτήρα, όπου αποθησαυρίζονται πολύτιμες, άλλοτε εκτενείς και άλλοτε σκόρπιες, ενδυματολογικές αναφορές. 13 Το υλικό προέρχεται, κατεξοχήν, από τα τελευταία χρόνια του 19 ου αι. και τις προπολεμικές δεκαετίες του 20 ου αι., ενώ για παλαιότερες εποχές οι αναφορές στην ενδυματολογική εικόνα της περιοχής είναι ελλιπείς, αλλά οπωσδήποτε αξιοπρόσεκτες και χρήσιμες Βλ. Αγγελική Χατζημιχάλη, Ελληνικαί εθνικαί ενδυμασίαι, Αθήνα 1948, σ. 14, όπου αναφορά στην τοπική ενδυμασία της Σιάτιστας και παραλληλισμός της με αυτή της Νάουσας Άλκη Κυριακίδου-Νέστορος, Τα υφαντά της Μακεδονίας και της Θράκης, [ΕΟΕΧ], Αθήνα 1965, σ. 21 (εξαγωγικό εμπόριο υφαντών Κοζάνης και Βελβενδού), σ. 27 (μαντίλια με τα ψαλίδια), σ. 70 (βαφή με το φυτό κρόκος). Βλ. ακόμη, Ελένη Καρασταμάτη, «Εθνικές φορεσιές στον βορειοελλαδικό χώρο», Πρακτικά Α Συμποσίου Λαογραφίας Βορειοελλαδικού χώρου, Θεσσαλονίκη 1975, σ (χρήση φουστανέλας στη Δυτ. Μακεδονία), σ. 130 (συμβολισμοί στοιχείων γυναικείας φορεσιάς Βελβενδού) Ιωάννα Παπαντωνίου, «Φορεσιές της Μακεδονίας», Μακεδονική Ζωή τχ 96 (1974) (γυναικεία φορεσιά Κρόκου, σ. 26) η ίδια, «Συμβολή στη μελέτη της γυναικείας ελληνικής παραδοσιακής φορεσιάς», Εθνογραφικά 1 (1978) 16 (φουστάνι και φούστα με γιλέκο Τσιαρσαμπά), σ. 32 (φουτόσι Σιάτιστας), σ. 33 (γκουργκούλι Βελβενδού), σ. 35 (μαΐσια μαντίλια Κρόκου) η ίδια, «Το βορειοελλαδικό πουκάμισο σε σχέση με τα πουκάμισα του υπόλοιπου ελληνικού χώρου», Πρακτικά Γ Συμποσίου Λαογραφίας του Βορειοελλαδικού χώρου, Θεσσαλονίκη 1979, σ. 570 (πουκάμισα με πλαϊνό φύλλο στη Μακεδονία) η ίδια, Μακεδονικές φορεσιές, [Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα], Ναύπλιο 1992, σ (φορέματα Κοζάνης, Σιάτιστας, Τσιαρσαμπά). Ενδεικτικά βλ. Μιχ. Α. Καλινδέρης, Τα λυτά έγγραφα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κοζάνης, , Θεσσαλονίκη 1951, σ («Εγκύκλιοι της Επισκοπής Σερβίων και Κοζάνης αφορώσαι εις συνηθείας στολισμού των γυναικών και εις θεσμούς αρραβώνος, γάμου κλπ.», έτ. 1789, 1803), σ («Πίναξ λέξεων και πραγμάτων», όπως αποθησαυρίζονται σε όλα τα έγγραφα) ο ίδιος, Αι συντεχνίαι της Κοζάνης επί Τουρκοκρατίας, Θεσσαλονίκη 1958, σ (συντεχνία γουναράδων), σ (υφαντάδων), σ (κουρέων), σ (υποδηματοποιών), σ (ραπτών) επίσης, Μηνάς Μαλούτας, Τα Σέρβια. Ιστορική και λαογραφική επισκόπηση, Θεσσαλονίκη 1956, σ Δ. Ν. Παπαναούμ, Λαογραφικά Σιατίστης, Θεσσαλονίκη 1968, σ. 12 (ενδύματα προίκας), σ (καλλυντικά νύφης) Αθηνά Τζινίκου-Κακούλη, Λαογραφικοί αντίλαλοι Βελβενδού, Θεσσαλονίκη 1979, σ Κ. Σιαμπανόπουλος, Οι Λαζαρίνες (Αιανής Κοζάνης), Θεσσαλονίκη 1973 ο ίδιος, Ο νομός Κοζάνης στο χώρο και στο χρόνο. Φύση-Ιστορία-Παράδοση, Κοζάνη 1993, σ Α. Γιομπλάκης, Η Εράτυρα, Θεσσαλονίκη 1985 Γ. Τσότσος, Γαλατινή Βοΐου Κοζάνης: Ανθρωπογεωγραφική-Λαογραφική Προσέγγιση Δυτικομακεδονικού Χώρου, Κοζάνη 1998, σ Κ. Ντίνας, Το γλωσσικό ιδίωμα της Κοζάνης, Κοζάνη 2005 (ενδύματα στο τοπικό ιδίωμα). Βλ. ακόμη, Θ. Νάτσινας, Οι Μακεδόνες πραματευτάδες εις τας χώρας Αυστρίας και Ουγγαρίας, Θεσσαλονίκη 1939 Ελευθερία Παπαδάκη, Λαογραφικά της Σιάτιστας, Θεσσαλονίκη 1973, σ Λάζ. Νάνος, Το Βελίστι (Ιστορία-Λαογραφία), Θεσσαλονίκη 1985 Ι. Π. Νασιόπουλος, Λαογραφικά της Εράτυρας, Θεσσαλονίκη 1993 Έφη Νίκου- Γιωλτζόγλου, Η λαϊκή μας παράδοση, επιμ. Σταύρ. Γιωλτζόγλου, Θεσσαλονίκη 1999, σ Λαζ. Δάλλας, «Προικοσύμφωνο του 1895», Δυτικομακεδονικά Γράμματα 12 (2001) 3. Βλ. σχετικές ειδήσεις για την πόλη της Κοζάνης στο Καλινδέρης, Τα λυτά έγγραφα, ό.π., και Αι συντεχνίαι της Κοζάνης, ό.π. βλ. επίσης τις παρατηρήσεις για την ενδυματολογική συμπεριφορά των γυναικών της Σιάτιστας του περιηγητή Pouqueville (Κυρ. Σιμόπουλος, Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα, τ. Γ2: , Αθήνα 1975, σ. 353). Επίσης, ενδύματα κτητόρων/δωρητών σε τοιχογραφίες ναών του 18 ου αι. της ευρύτερης περιοχής Κοζάνης (ναός Αναλήψεως, Αγ. Νικολάου Εράτυρας, Ταξιαρχών και Τριών Ιεραρχών Σιάτιστας κ.ά.), αποτελούν αξιοπρόσεκτα σημεία αναφοράς για τους μελλοντικούς μελετητές των κοζανίτικων ενδυματολογικών τρόπων βλ. και Ι. Φωτόπουλος, Ιστορία της Σελίτσης-Εράτυρας, Αθήνα 1939, σ Α. Ζ. Βαρσαμίδης, Συμβολή στη μελέτη της λαϊκής ζωγραφικής-λαϊκής

4 Ολοκληρωμένη ενδυματολογική μελέτη για την Κοζάνη και την περιοχή της δεν υπάρχει, τα δε παραπάνω δημοσιεύματα δεν εξαντλούν το θέμα. Αντίθετα, το αναδεικνύουν σε ένα από τα ζητούμενα της λαογραφικής-ενδυματολογικής έρευνας, και προσκαλούν σε συστηματική εργασία (αναζήτηση, έρευνα, αξιολόγηση και σύγκριση όλων των πηγών), προς αποκατάσταση, καταρχάς, της μορφολογίας των κοζανίτικων ενδυμασιών, ώστε να ακολουθήσει η ερμηνεία της κοινωνικής λειτουργίας τους στο πλαίσιο κάθε κοινότητας, μέσα στο γενικότερο ιστορικό-πολιτισμικό γίγνεσθαι της Δυτ. Μακεδονίας των νεότερων χρόνων. Η ενδυματολογική έρευνα δηλαδή βρίσκεται ακόμη στην αρχή. Στο Πανεπ. Ιωαννίνων τα τελευταία 30 χρόνια, στο πλαίσιο διδασκαλίας των γνωστικών αντικειμένων του Τομέα Λαογραφίας, τα οποία εξετάζουν το λαογραφικό-πολιτισμικό περιεχόμενο του ενδύματος διαχρονικά, 15 οι φοιτητές ασκούνται στην επιτόπια λαογραφική έρευνα, συλλέγοντας πρωτογενές ενδυματολογικό υλικό, κατά κανόνα από τις ιδιαίτερες πατρίδες τους. Οι μαρτυρίες αυτές, επεξεργασμένες και συγκροτημένες σε αυτοτελείς εργασίες, κατατίθενται στο Λαογραφικό Αρχείο (ΛΑΠΙ), το οποίο ανήκει στον Τομέα Λαογραφίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπ. Ιωαννίνων αγιογραφίας (Δυτικής Μακεδονίας-Ηπείρου-Θεσσαλίας, 18 ου -19 ου αιώνα, Θεσσαλονίκη 1990, σ Για τη διδασκαλία της Ενδυματολογίας στο Πανεπ. Ιωαννίνων βλ. Μαρίνα Βρέλλη-Ζάχου, «Ενδυματολογία: Διδασκαλία και έρευνα στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων», περ. Διαβάζω, αρ. 245, , σ η ίδια, Χειρόγραφα Ενδυματολογικής Λαογραφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Συλλογή Φοιτητών, ), [Επιστ. Επετ. Φιλοσ. Σχ. Πανεπ. Ιωαννίνων], Παράρτημα 54], Ιωάννινα 1994, σ η ίδια, «Επτανησιακά χειρόγραφα Λαογραφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Συλλογή Φοιτητών, Οι ενδυματολογικές ειδήσεις από την Κέρκυρα», Δωδώνη 27 (1998, τχ 1) (20 φωτ.) η ίδια, «Η διδασκαλία και η έρευνα της ενδυμασίας στο πλαίσιο του λαϊκού πολιτισμού: Oι εργασίες των φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων ( )», στο: Θητεία. Τιμητικό αφιέρωμα στον καθηγητή Μ. Γ. Μερακλή, [Πανεπ. Αθηνών και Ιωαννίνων], Αθήνα 2002, σ η ίδια, «Η διδασκαλία της Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, », Λαογραφία 42 ( ) [Πρακτικά Πανελληνίου Συνεδρίου Χρόνια Ελληνικής Λαογραφίας, Πανεπ. Αθηνών, Μαρτίου 2009, επιμ. Μ. Α. Αλεξιάδης Γ. Χ. Κούζας], Αθήνα 2013, σ η ίδια, «Η διδασκαλία της Λαϊκής Τέχνης και τα αδημοσίευτα χειρόγραφα των φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων», Πρακτικά του Συνεδρίου προς τιμήν της Πόπης Ζώρα, Αθήνα, [υπό έκδοση]. Το ΛΑΠΙ οφείλει τη σύσταση και τη συγκρότησή του, με σκοπό τη συγκέντρωση, διαφύλαξη, μελέτη και έκδοση του φιλολογικού και μουσειακού υλικού του ελληνικού παραδοσιακού πολιτισμού, στους καθηγητές της Φιλοσ. Σχ. Δ. Λουκάτο ( ), N. Παναγιωτάκη ( ) και Mιχ. Mερακλή ( ). Tο πρωτογενές χειρόγραφο λαογραφικό υλικό που κατέθεταν οι φοιτητές αποτελούσε και αποτελεί φροντιστηριακή ή σεμιναριακή άσκηση στα μαθήματα Λαογραφίας. Στους σκοπούς, εξάλλου, του ΛAΠI, στο οποίο σήμερα αριθμούνται αρκετοί τόμοι με αδημοσίευτο χειρόγραφο λαογραφικό υλικό, ήταν και είναι η γνωστοποίηση αυτού του υλικού για την περαιτέρω επιστημονική αξιοποίησή του. Έχουν ήδη δημοσιευτεί άρθρα που αξιοποιούν και σχολιάζουν το πληροφοριακό υλικό χειρογράφων,

5 H παρούσα ανακοίνωση έχει ως σκοπό να γνωστοποιήσει και να σχολιάσει τις αδημοσίευτες αυτοτελείς εργασίες του ΛΑΠΙ με το πρωτογενές προϊόν της επιτόπιας έρευνας των φοιτητών/τριών, οι οποίες προσφέρουν ενδυματολογικές μαρτυρίες για την πόλη και τις κοινότητες της περιφερειακής ενότητας Κοζάνης, συμβάλλοντας στο αίτημα της αποκατάστασης του παραδοσιακού ενδυματολογικού τοπίου της περιοχής, και δείχνοντας τη χρησιμότητα τέτοιων συλλογών, ακόμα και ως προς τη διερεύνηση ειδικότερων ζητημάτων. 2. Οι συλλογές κοζανίτικης ενδυματολογικής ύλης στο ΛΑΠΙ 2.1. Το υλικό και οι συλλογείς του Στο ΛΑΠΙ φυλάσσονται 15 εργασίες με κοζανίτικο ενδυματολογικό περιεχόμενο, χειρόγραφες οι παλαιότερες, δακτυλογραφημενες ηλεκτρονικά από το 2000 κ.ε., βιβλιοδετημένες σε πανόδετους ή δερματόδετους τόμους, ή αυτοτελώς σε πανόδετα κυτία. Οι συλλογείς αυτού του υλικού είναι οι: Γραμματική Γούλα, Κ. Ζαγάρας, Κατερίνα Καλαμπούκα, Αλεξάνδρα Καρούτα, Μαριάνθη Καψάλη, Κυριακή Κοντού, Μαρία Κουτσάκη, Ζαχαρούλα Λάππα, Σοφία Μητκάνη, Ελπίδα Σπυριδέλη, Βασιλική Τσιάμη, Αλεξάνδρα Τσιώνη, Γεωργία Φλώρου, Ευαγγελία Φτάκα, Δήμητρα Χατζηστεργίου και Μαρία Χουντάση. Θα πρέπει να προστεθεί εδώ και ο Φώτης Μαυρομάτης, που κατέθεσε την εργασία του πρόσφατα στο ΛΑΠΙ. Οι εργασίες προέρχονται: 1. από την πόλη της Κοζάνης, από την Αιανή και τις γειτονικές κοινότητες Αγία Παρασκευή, Άνω και Κάτω Κώμη (πρώην Βάνιτσα), από τη Σιάτιστα και τις κοινότητες Εράτυρα, Πεντάλοφος και καθώς και αυτοτελείς εργασίες, που παρουσιάζουν το περιεχόμενο ενός μέρους του Aρχείου και χρησιμεύουν ως εργαλεία λαογραφικής έρευνας (βλ. ενδεικτικά Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης, Ηπειρώτικα χειρόγραφα λαογραφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Συλλογή φοιτητών , Ιωάννινα 1980, και ακόμη ό.π., σημ. 15). Γραμματική Γούλα, «Η γυναικεία φορεσιά της Κοζάνης», ΛΑΠΙ, Νέα Σειρά, , Α-Γ, σ Ευαγγελία Φτάκα, «Αναστήλωση της παραδοσιακής φορεσιάς της Λαζαρίνας (περιοχή Αιανής Κοζάνης)», ΛΑΠΙ, Φροντιστήριο Μ. Βρέλλη-Ζάχου, τ. 25, (εαρινό εξάμηνο), Τσι- Ω, σ , Κυριακή Κοντού, «Η γυναικεία παραδοσιακή ενδυμασία στην Κάτω Κώμη Κοζάνης», ΛΑΠΙ, ό.π., (εαρ. εξάμ.), Κατερίνα Καλαμπούκα, «Η φορεσιά της Αγίας Παρασκευής Κοζάνης (συνεντεύξεις και φωτογραφικό υλικό)», ΛΑΠΙ, ό.π., (εαρ. εξάμ.), Φώτης Μαυρομάτης, «Η επιβίωση της τοπικής φορεσιάς της Άνω Κώμης Κοζάνης

6 Αυγερινός της ευρύτερης περιοχής Βοΐου, από το Βελβενδό, 20 και 5. από την Καρδιά Πτολεμαϊδας (πρώην Τρέμπενο) της περιοχής Εορδαίας. 21 Τέλος, μία εργασία πραγματεύεται την τέχνη των κοζανιτών γουναράδων μια τέχνη που άμεσα συνδέεται με την ένδυση 22, και μία ακόμη πραγματεύεται τις μεταμφιέσεις των Μωμόγερων της Αποκριάς στο προσφυγικό ποντιακό χωριό Πρωτοχώρι. 23 Στη παρούσα ανακοίνωση λαμβάνεται επίσης υπόψιν και το αδημοσίευτο πρωτογενές κοζανίτικο ενδυματολογικό υλικό των χειρόγραφων συλλογών κοζανίτικης λαογραφικής ύλης του Αρχείου του Σπουδαστηρίου Λαογραφίας της Φιλοσ. Σχ. Πανεπ. Αθηνών (ΣΛΠΑ), 24 οι οποίες χρησίμευσαν όχι μόνο για την αποθησαύριση σημαντικών μαρτυριών, αλλά και επειδή οι μαρτυρίες τους αποτέλεσαν, γενικότερα, και ένα μέτρο σύγκρισης της αξιοπιστίας των εργασιών του ΛΑΠΙ ( ) και η αναβίωσή της (τέλ. 20 ου αι. αρχ. 21 ου αι.) μέσα από άγνωστο φωτογραφικό υλικό», Φροντιστήριο Μ. Βρέλλη-Ζάχου, (εαρ. εξάμ.). Αλεξάνδρα Τσιώνη Γεωργία Φλώρου, «Η παραδοσιακή φορεσιά της Σιάτιστας», ΛΑΠΙ, ό.π., , Βασιλική Τσιάμη, «Η παραδοσιακή φορεσιά της Εράτυρας του νομού Κοζάνης», ΛΑΠΙ, ό.π., (χειμ. εξάμ.), Αλεξάνδρα Καρούτα, «Η παραδοσιακή γυναικεία φορεσιά στον Πεντάλοφο Κοζάνης», ΛΑΠΙ, Νέα Σειρά, , Γ-Λ, σ , Δήμητρα Χατζηστεργίου, «Η γυναικεία παραδοσιακή φορεσιά στο χωριό Αυγερινός του νομού Κοζάνης», ΛΑΠΙ, Φροντιστήριο Μ. Βρέλλη-Ζάχου, , τ. 2, Τ-Ω, σ Μαριάνθη Καψάλη, «Παραδοσιακές ενδυμασίες Βελβεντού Κοζάνης», ΛΑΠΙ, ό.π., (χειμ. εξάμ.), Ζαχαρούλα Λάππα, «Τοπική ενδυμασία Βελβεντού», ΛΑΠΙ, ό.π., (εαρ. εξάμ.), Μαρία Κουτσάκη, «Παραδοσιακές ενδυμασίες στο Βελβενδό Κοζάνης», ΛΑΠΙ, ό.π., (εαρ. εξάμ.), Ελπίδα Σπυριδέλη και Μαρία Χουντάση, «Οι τοπικές φορεσιές στο Βελβενδό Κοζάνης. Μελετώντας οικογενειακές φωτογραφίες», ΛΑΠΙ, ό.π., , (εαρ. εξάμ.). Σοφία Μητκάνη, «Η ενδυμασία στην Καρδιά Πτολεμαϊδας», ΛΑΠΙ, ό.π., (χειμ. εξάμ.). Κ. Ζαγάρας, «Οι γουναράδες στην περιοχή της Κοζάνης», ΛΑΠΙ, ό.π., τ. 49, , (χειμ. εξάμ.). Έφη Τριανταφύλλου-Κατσόγιαννου, «Η ενδυμασία των Μωμόγερων στο Πρωτοχώρι Κοζάνης ( )», ΛΑΠΙ, Φροντιστήριο Μ. Βρέλλη-Ζάχου, , ό.π. Παραθέτω εδώ τα πλήρη στοιχεία των χειρόγραφων συλλογών του ΕΚΠΑ, κατά χρονική σειρά κατάθεσής τους στο Αρχείο του Σπουδαστηρίου Λαογραφίας: Χφ 1341 (Αγία Παρασκευή), συλλ. Γ. Καραλίγκας, Χφ 1342 (επαρχία Βοΐου), συλλ. Αναστασία Βόζιου, Χφ 2519 (Μεσόλογγος Βοΐου), συλλ. Θωμάς Μιχαηλίδης, Χφ 2520 (Κοζάνη, πόλη), συλλ. Μαρία Κρανιώτη, Χφ (Κοζάνη, πόλη), συλλ. Αναστασία Τσούκα, Χφ 3306 (Μεταξάς), συλλ. Ειρήνη Πιστόλα, Χφ 3440 (Κλεψίστι ή Πολυκάστανο), συλλ. Ι. Μπορνής, Χφ 3544 (επαρχία Βοΐου), συλλ. Παρασκευή Παπαευθυμίου, Χφ 3639 (Βελβενδό), συλλ. Μαγδαληνή Καζόλη, Χφ 3672 (Σκ ράς), συλλ. Άννα Ευσταθιάδου, Ευχαριστώ θερμά τον καθηγ. Λαογραφίας κ. Μηνά Αλεξιάδη, δ/ντή του ΣΛΠΑ, που έθεσε στη διάθεσή μου προς μελέτη τα κοζανίτικα χειρόγραφα, καθώς και τις κκ. Βασιλική Χρυσανθοπούλου, λέκτορα του ΕΚΠΑ, και Κάτια Ανδριανού, υποψ. διδάκτ. Πανεπ. Ιωαννίνων, για τη συνδρομή τους στην ερευνητική εργασία μου στο ΕΚΠΑ. Στο ΛΑΠΙ αριθμούνται, επίσης, 4 γενικές συλλογές κοζανίτικης λαογραφικής ύλης ή συλλογές για άλλα ειδικά ζητήματα του κοζανίτικου λαϊκού πολιτισμού. Πρόκειται για τις εξής εργασίες: Ιωάννα Αποστόλου, «Λαογραφία του Βελβεντού Κοζάνης», ΛΑΠΙ, Χειρόγραφα Πρωτοετών Φοιτητών, Γ. Κιζλάρης, «Λαογραφική Συλλογή από τη Μεταμόρφωση Κοζάνης και Λαγκαδίκια Θεσσαλονίκης (έθιμα αποκριάς, σποράς, γάμου, τραγούδια, παροιμίες)»,

7 2.2. Θεωρητικό πλαίσιο των εργασιών Oι ενδυματολογικές αρχές που υποδείχτηκαν και εφαρμόστηκαν κατά τη συλλογή του υλικού και τη σύνταξη των εργασιών αναπτύχθηκαν πάνω στη θέση ότι οι παραδοσιακές τοπικές ενδυμασίες δεν υπήρξαν και δεν στάθηκαν μετέωρες, στατικές κι αναλλοίωτες στον χρόνο. Αντιθέτως, καθώς εξέφρασαν σε ικανό βαθμό διαφορετικά κατά εποχή ιστορικά δεδομένα, διαπλεκόμενες οικονομικέςκοινωνικές σχέσεις και, ακόμη, διαφορετικές αισθητικές αντιλήψεις, διήνυσαν κάποιες μορφολογικές διαδρομές, που θα πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψιν, προκειμένου να αποφεύγονται αόριστες, ενθουσιώδεις και αφελείς κάποτε παρουσιάσεις τους σήμερα και αναπαραστάσεις τους, που παραποιούν τις ενδυματολογικές πραγματικότητες και δίνουν ψευδείς εικόνες του λαϊκού πολιτισμού Δομή των εργασιών Οι συλλογείς αναφέρουν πάντοτε συνήθως στον Πρόλογο της εργασίας τα ονόματα των πληροφορητών τους, και συχνά τον τόπο γέννησης και διαμονής τους, την ηλικία τους, το μορφωτικό τους επίπεδο και την επαγγελματική τους απασχόληση. Οι κοζανίτες πληροφορητές, κατά κανόνα, είναι υπερήλικες, αγρότες/ισσες, αγράμματοι ή με στοιχειώδη μόρφωση. Κάποτε υπάρχουν όμως μαρτυρίες και από εγγράμματους πληροφορητές, ενώ σπανιότερα καταγράφονται μαρτυρίες και από τοπικούς λογίους. Ορισμένες φορές, επίσης, χάρη στον ζήλο των συλλογέων υπάρχουν και φωτογραφίες των πληροφορητών/τριών. 26 ΛΑΠΙ, Χειρόγραφα Πρωτοετών Φοιτητών, Ειρήνη Λιλή, «Λαογραφική συλλογή από τη Βλάστη Κοζάνης (έθιμα γάμου, δοξασίες αργαλειού, η μαγεία του λύκου)», ΛΑΠΙ, Χειρόγραφα Πρωτοετών Φοιτητών, Αναστασία Στεργίου, «Αρραβώνας-Γάμος στο Βελβενδό Κοζάνης», ΛΑΠΙ, Χειρόγραφα Πρωτοετών Φοιτητών, Κοζανίτικο λαογραφικό υλικό με γενικότερο ενδιαφέρον φυλάσσεται στο Λαογραφικό Αρχείο του Τμ. Ιστ. και Εθνολ. ΔΠΘ, στο Λαογραφικό Φροντιστήριο του Γ. Α. Μέγα (χφ 1020, έτ. 1964, του Αριστείδη Σωτ. Μπακαΐμη, «Λαογραφικοί αντίλαλοι Ζώνης Κοζάνης», στο: Μ. Γ. Βαρβούνης Γ. Χ. Κούζας, Το Αρχείο του Λαογραφικού Φροντιστηρίου του Γ. Α. Μέγα, Αθήνα 2007), καθώς και στο ΚΕΕΛ της Ακαδημίας Αθηνών. Προσήκουσα σε μια λαογραφική/ενδυματολογική μελέτη θεωρείται: α) η άρτια αναστήλωση μιας παραδοσιακής τοπικής ενδυμασίας, με την κατά το δυνατό σωστή τοποθέτησή της στον τόπο και τον χρόνο, με τη σύνδεσή της με την κοινωνική ηλικία, το κοινωνικό στρώμα και την περίσταση που φορέθηκε, καθώς και με την αναζήτηση και παρουσίαση των συνθηκών της κατασκευής της και, ακόμη, των ατόμων που αναλάμβαναν και διεκπεραίωναν όλα αυτά, είτε στον οικιακό χώρο είτε σε οργανωμένα εργαστήρια και β) η επισήμανση και ο σχολιασμός των ομοιοτήτων αλλά και των διαφορών στις ενδυμασίες των κατοίκων μιας και της αυτής γεωγραφικής περιοχής, αν αυτό είναι επίσης δυνατό.

8 Στην Εισαγωγή οι συλλογείς εξηγούν τους λόγους που επέλεξαν το θέμα τους, αναφέρονται με ειλικρίνεια στις πηγές τους, και γενικότερα στις συνθήκες και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν κατά την πρώτη τους άσκηση στην επιτόπια λαογραφική έρευνα. Ακόμη, στις εργασίες εισαγωγικά γίνονται αναφορές στον τόπο, χρόνο, ιστορικό, οικονομικό/κοινωνικό πλαίσιο κάθε κοινότητας, βασισμένες στη γνωστή δημοσιευμένη βιβλιογραφία και εμπλουτισμένες, ορισμένες φορές, με την παράθεση επιπλέον πληροφοριών, παρατηρήσεων και σχολίων. Οι εργασίες προσφέρουν μαρτυρίες για γυναικείες ενδυμασίες κυρίως οι μαρτυρίες για ανδρικές ενδυμασίες είναι λιγοστές 27 των προπολεμικών δεκαετιών και των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών του 20 ου αι., τις οποίες είτε οι ίδιες οι πληροφορήτριες των συλλογέων φόρεσαν στη νεότητά τους, ή είδαν να τις φορούν δικά τους πρόσωπα, 28 ενώ αναφορές σε παλαιότερες μορφές των κοζανίτικων ενδυμασιών αποφεύγονται άλλωστε, η επιτόπια έρευνα αδυνατεί να προσφέρει τέτοιο υλικό, η δε λεπτομερής έρευνα και σύγκριση των πηγών δεν είναι έργο ενός περιορισμένου πανεπιστημιακού εξαμήνου. 29 Η παλαιότερη, πάντως, ενδυματολογική πληροφορία επισημαίνεται σε προικοσύμφωνο του 1900, που προσκόμισε φοιτήτρια από την Εράτυρα. Οι μαρτυρίες παρουσιάζονται κατά κεφάλαια, επεξεργασμένες από τους συλλογείς, ενώ, όταν κρίνεται απαραίτητο, παρατίθενται καταγεγραμμένες και στο τοπικό γλωσσικό ιδίωμα. Οι εργασίες πλαισιώνονται με πολλαπλά χρήσιμο φωτογραφικό υλικό με επεξηγηματικές λεζάντες (φωτογραφημένα παλαιά ενδύματα και φωτογραφίες του παρελθόντος σε ανατύπωση, ή και φωτοτυπημένες φωτογραφίες), το οποίο όχι μόνο τεκμηριώνει τα κείμενα, αλλά και προσφέρεται για περαιτέρω έρευνα. Συμπληρώνονται, τέλος, με επεξηγηματικά γλωσσάρια και ευρετήρια όρων, χάρτες και πίνακες περιεχομένων Η διαπίστωση αυτής της έλλειψης επισημαίνει και την αναγκαιότητα μιας ενδελεχούς μελέτης των ελληνικών παραδοσιακών ανδρικών ενδυμασιών, γενικότερα. Πρόκειται για την τελευταία περίοδο χρήσης των τοπικών ενδυμασιών, με σταδιακή την εγκατάλειψη του παραδοσιακού τους χαρακτήρα (ένα-ένα τα αστικά στοιχεία του δυτικού βιομηχανικού πολιτισμού τις αλλοιώνουν, όπως διαπιστώνεται από τις περιγραφές και επιβεβαιώνεται από το εξαιρετικά ενδιαφέρον φωτογραφικό υλικό, το οποίο, σχεδόν κατά κανόνα, σε όλες τις εργασίες, συνοδεύεται από επεξηγηματικές πληροφορίες, τόσο για τα αντικείμενα όσο και για τα εικονιζόμενα πρόσωπα). Η επιτόπια έρευνα, ωστόσο, δεν αποτελεί το μοναδικό εργαλείο του λαογράφου για την ενδελεχή μελέτη του λαϊκού πολιτισμού του παρελθόντος. Έτσι, επιβάλλεται η αναζήτηση και συνεξέταση αρχειακών και άλλων πηγών. Παραθέτω ενδεικτικά τον Πίνακα Περιεχομένων της εργασίας της Αλεξ. Καρούτα (ενδυμασία Πενταλόφου): Πρόλογος. Πληροφορητές. Εισαγωγή. Ιστορικό-κοινωνικό πλαίσιο της περιόδου Τα υλικά. Η επεξεργασία τους. Οι ραφτάδες. 2. Η φορεσιά της ανύπαντρης και

9 3. Παρατηρήσεις Αν και ολιγάριθμες, οι κοζανίτικες εργασίες στο ΛΑΠΙ, συνυπολογιζομένων και των μαρτυριών των χειρογράφων του Αρχείου ΣΛΠΑ, δείχνουν ότι στο κλείσιμο των παραδοσιακών τρόπων ζωής στη διάρκεια του προπολεμικού 20 ου αι. στην περιοχή της Κοζάνης σχηματίζονται και συνυπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι γυναικείας ενδυματολογικής έκφρασης και συμπεριφοράς, οι οποίοι εν πολλοίς συνδέονται με τα οικονομικά και κοινωνικά συμφραζόμενα της εποχής: Ι. Μία ομάδα περιλαμβάνει τις ενδυμασίες των πόλεων Κοζάνης και Σιάτιστας, κέντρων εμπορικής ακμής με εύπορο πληθυσμό, κατά το 18 ο και 19 ο αι. και επικοινωνία με την Ευρώπη, 31 ενδυμασίες γνωστές για τη λαμπρότητά τους και με ευδιάκριτες επιρροές του δυτικού μπαρόκ και ροκοκό, 32 όπως ήδη η έρευνα έχει επισημάνει, 33 και με ομοιότητες προς τη γενικότερη αισθητική αντίληψη των ενδυμασιών αστικών κέντρων της Δυτ. και Κεντρ. Μακεδονίας. 34 Οι ενδυμασίες αυτές επιβίωσαν, ως έναν βαθμό, ως και τις αρχές του 20 ου αι., με συνεχιζόμενο τον γνωστό από τα οθωμανικά χρόνια αντικατοπτρισμό της κοινωνικής διάρθρωσης σε της παντρεμένης. Η καθημερινή φορεσιά: πουκάμισο - φούστα - ποδιά - κουντούσια - μαντίλι ή νταρτμάς - τσουράπια - τσαρούχια - γουρουνοτσάρουχα. Η γιορτινή φορεσιά: πουκάμισο - φουστάνι - κουντούσια - ποδιά - μαντίλι - τσουράπια. 3. Η νυφιάτικη φορεσιά: πουκάμισο - πάρτα - φουστάνι - ποδιά - κλόσσες - σκέπη - τσουράπια - υποδήματα - κοσμήματα. Η νυφιάτικη φορεσιά πριν από το Η νυφιάτικη φορεσιά κατά την περίοδο Η φορεσιά της παντρεμένης: κουντούσια - κάπα - ποδιά - κόμμωση - τσουράπια - στόφα. Η αλατζένια φορεσιά. Η καθημερινή φορεσιά της παντρεμένης. 5. Η φορεσιά της ηλικιωμένης. 6. Η εξέλιξη της φορεσιάς μετά το Αλλαγές. Μεταχείριση. Φωτογραφίες. Γλωσσάρι. Περιεχόμενα. Βλ. Απ. Βακαλόπουλος, Ιστορία της Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη 1969, σ. 403, όπου αναφορά στους 200 εμπορικούς οίκους που είχε η Σιάτιστα στο εξωτερικό τον 18 ο αι., μια τόσο πλούσια πόλη, που οι κάτοικοι της γύρω περιοχής την ονόμαζαν φλωροχώρι και τις γυναίκες της φλωρούδες βλ. Α. Γ. Λάμπρου, «Σιάτιστα», Μακεδονικόν Ημερολόγιον 3 (1910), σ. 7 Ι. Αποστόλου, Ιστορία της Σιάτιστας, Αθήναι 1929, σ. 7. Βλ. Σιμόπουλος, ό.π., τ. Γ2, σ. 353, όπου και η παρατήρηση του Pouqueville για τους βελούδινους επενδύτες που φορούσαν οι σιατιστινές κυράδες, με γαϊτάνια και κεντήματα από μικρά κομμάτια ύφασμα, που παρίσταναν διάφορα αντικείμενα (μια κινέζικη γέφυρα, ένα κυπαρίσσι, ένα κιόσκι, σπίτια και δέντρα). Βλ. Μιχ. Γ. Μερακλής, Λαϊκή Τέχνη, Αθήνα 1992, σ. 99. Βλ. π.χ. Αγγελική Χατζημιχάλη, ό.π., σ. 14, πίν. 17, όπου επισημαίνονται ομοιότητες της σιατιστινής ενδυμασίας με τις ενδυμασίες της Καστοριάς και της Νάουσας. Για τις κοινές, εξάλλου, ενδυματολογικές συμπεριφορές που παρατηρούνται στα αστικά κέντρα της Βαλκανικής κατά το 19 ο αι. βλ. A. Dragoslav, «Common elements in the town costume worn in Serbia and Greece in the 19 th century», Balkan Studies 24 (1983)

10 αυτές, διά των σχημάτων των ενδυμάτων, και κυρίως διά των υλικών της κατασκευής τους και τη διακόσμησή τους. 35 Οι πληροφορήτριες της Κοζάνης αναφέρουν στις συλλογείς του υλικού τα «μπρουζικέινα» ολομέταξα «συντρόφια» των πλουσίων το «βαστιάτ κο π καμ σο», το υφασμένο «ίσον» ή «κρεμασμένο» (αφενός το βαμβακερό «χίντικο» των ταπεινών, αφετέρου το βαμβακομέταξο «ασπρισμένο» των μεσαίων τάξεων, αλλά και το ολομέταξο «μπρουτζικέινο» των οικονομικά επιφανών). Αναφέρουν ακόμη την εσωτερική κόκκινη «φούστα» (με τις φαρδιές, «ίσα με μια πιθαμή», βελούδινες, μεταξοκεντημένες λωρίδες και τα σιρίτια), η οποία ενίσχυε και έδινε επιθυμητή άπλα στη «στιόφα» (το εξωτερικό νυφιάτικο και γιορτινό ποδήρες, μακρυμάνικο, πλατύχωρο μεταξωτό, «γυαλιστερό» φόρεμα, τόσο φαρδύ, κατά την πληροφορήτρια, που αν κανείς ξήλωνε τη σούρα από τη μέση, μπορούσε να κάνει ολόκληρο πάπλωμα, 36 διακοσμημένο επίσης με βελούδινη «μπορντούρα», στον ποδόγυρο και με χάντρες επίρραπτες στην επιφάνειά της). Πρόκειται για μια βαριά, μεγαλόπρεπη φορεσιά, συμπληρωμένη με πολλά συνοδά άλλα ενδύματα, όπως η «λιμαρά», η «φύρτα» (η μεταξωτή ποδιά), η «φέλιμαρ», ο «λιμπαντές», ο χειμωνιάτικος «γουνιασμένος σάκκος», και ακόμη η χρυσοκεντημένη «μπούντα», ο επενδύτης με τη γνωστή, σε μορφολογικές και διακοσμητικές παραλλαγές, χρήση στα αστικά κέντρα της Βαλκανικής, και την αξιοπρόσεκτη, διαφορετική κατά τόπους, ονοματολογία («πιρπιρί» στα Γιάννενα, «τσουμπές» στην Πρέβεζα κλπ.) Βλ. σχετικά Καλινδέρης, Τα λυτά έγγραφα, σ («Εγκύκλιοι της Επισκοπής Σερβίων και Κοζάνης αφορώσαι εις συνηθείας στολισμού των γυναικών και εις θεσμούς αρραβώνος, γάμου κλπ.», έτ. 1789), σ («Εγκύκλιος περί στολισμού των γυναικών», έτ. 1803). Γραμματική Γούλα, πόλη της Κοζάνης (πληρ. Μαρία Ψαλλίδα). Παραθέτω εδώ απόσπασμα και από τη μαρτυρία κοζανίτισσας γερόντισσας, όπως τη σταχυολογώ, καταγεγραμμένη στο τοπικό ιδίωμα, σε χφ του ΣΛΠΑ, η οποία αναλυτικά και παραστατικά δίνει τη σύνθεση της κοζανίτικης φορεσιάς και όλη τη διαδικασία της ένδυσης: Τότι οι γυναίκες έβαναν δυο βρακιά, ιένα βαμπακιρό απ που ακουμπούσιν στου τσιτσί [στη σάρκα] κι ένα μαλλίτ κου απού πάν. Τα στιρέουναν σ μέσ όχ μι κουμπιά, αλλά μι ζώνις, που τ ς έλιγαν βρακοζούνις, κι σιακάτ [κάτω] στουν αστράγαλου τα έδιναν μι λουριά, τα πουδουνάρια. Ύστιρα έβαναν ένα μακρύ υφαντό π κάμ σου άσπρου. Ουπάν απ του π κάμ σου του φρανέλ υφαντό άσπρου κι αυτό αλλά χουντρότιρου. Κι ουπάν απ του φρανέλ του φουστάν. Του καθημιρ νό ήταν απού αλατζιά, του γιουρτιάτ χου [γιορτινό] από καλό ύφασμα. Του καλουκιριάτ κου ήταν τσιτάκι, του χειμουνιάτ κου υφαντό. Σ μέσ έδιναν μια ζών απού φαρδύ κιντημένου ύφασμα που μπρουστά κούμπουνι μι τα θ λύκια. Του χειμώνα ουπάν απού τα ρούχα έβαναν του σάκκου ή τ πόλκα. Ήταν μαλλίτ κους ου σάκκους κι είχι απού μέσα γούνα, όπους έχ ν τόρα τ φόδρα. Απ όξου μπρουστά κι αλόϋρα [ολόγυρα] είχιν γαρνιτούρα, άλλ καλύτερ γούνα. Του καλοκαίρ αντί για σάκκου είχαν του πανουφόρ χουρίς μανίκια κι σ ανοιχτό χρώμα. Οι γυναίκις έβαναν τότι τα σκ φούνια, κάλτσις πλιχτές. Ήταν γραμμένα τα σκ φούνια. Έτσια τάλιγαν, γιατί είχαν ουραία χρουματιστά σχέδια στ ς μύτις κι στ ς πατούσις. Του καλουκαίρ τσ έπλικάμι μι νήμα, του χειμώνα μι μαλλί. Όταν γένουνταν γιουρτές κι πανιγύρια, αρραβώνις κι παντριές, τότι άλλαζαν ρούχα. Είχαν πάλι απού κάτ τα π κάμ σα κι τα φρανέλια, αλλά απού πάν έβαναν τα ντόπια [το καλό μακρύ

11 ΙΙ. Μια δεύτερη ομάδα συγκροτούν τα ενδυματολογικά σύνολα των κατά βάση γεωργοκτηνοτροφικών, αλλά και με κάποιες πρώιμες αστικές δραστηριότητες, κοινοτήτων της κοζανίτικης περιφέρειας, αναπτυγμένα στο πλαίσιο μιας εγχώριας κατεξοχήν παραγωγής, αρχίζοντας από απλά καθημερινά ενδύματα και φτάνοντας σε προχωρημένες μορφές χειροτεχνίας στο οικιακό περιβάλλον. 38 Στις εργασίες μάλιστα που εξετάζουν αυτές τις κοινότητες παρατίθενται, συχνά σε ξεχωριστά κεφάλαια, αξιόλογες πληροφορίες για τις πρώτες ύλες, την επεξεργασία τους και το ράψιμο των ενδυμάτων. 39 Στην ίδια ομάδα, εντάσσεται και το ενδυματολογικό σύστημα των μαστοροχωριών του Βοΐου φόρεμα]. Σ μέσ τα θ λύκια, όλου ρουμπίνια κι σκαλίσματα κι ένα παρδαλό μαντήλ διμένου στ μέσ. Του δίπλουναν έτσ που σ μιρά να κρέμητι σα τρίγουνου. Ουπάν απ του φουστάν είχαν ιένα γιλέκου κιντημένου μι χρυσές κι ασημένιις κλουστές ή μιταξουκιντημένου με χειρίδες. Αυτό το γιλέκου τόλιγαν φέρμιλ. Ιένα άλλου γιλέκου για τσ τρανίτιρις [ηλικιωμένες] αυτό ήταν ου λιμπαντές. Πλούσια κιντιμένου κι αυτό χουρίς χειρίδες. Κάτ απ του γιλέκου είχαν π κάμ σου μι ταντέλα στου γιακά κι στα μανίκια. Πολλές φορές, αντί για π κάμ σου, είχαν τ λιμαρά κιντημέν στου στήθους. Ουπάν απ τα ρούχα, είχαν τ φύρτα, κιντημέν πουδιά. Του κοντό του πανοφόρ μι τ γούνα αλόϋρα τόλιγαν σκουρτέκα, του μακρύ, μπούντα. Η γούνα ήταν ανάλουγι μ ν ηλικία κι τ θέσ σ ν κοινουνία. Οι πλούσιις είχαν κίτριν μυλόγουνα. Ήταν κι μαύρ γούνα-νούκα, τα πουντίκα μι λουιούν του λουιού [λογιών λογιών] χρώματα., τα μαϊμούλια-μαύρου κι άσπρου κι άλλα. Στου κιφάλ είχαν του φέσ κόκκινου μι μακριά μαύρ ή χρυσή φούντα... Τα σκαρπίνια απ έβαναν οι γυναίκις ήταν κουντά παπούτσια μι τα τακούν, μαύρα ή καφιτιά [καφέ]. Τα στιβάλια ήταν παπούτσια κουμπουτά ως του γόνατου... Στου κιφάλ οι γυναίκις δεν έβαναν μαντήλια σ ν Κουζάν, μούγκι [μόνον] οι χουριάτσις έβαναν. Όταν στουλίζουνταν, κριμνούσαν απ του λιμό ιένα γιουρντάν φλουριά. Έβαναν όσις αράδις είχαν. Στου στήθους είχαν του τισσιράμιντζου. Ήταν σα λίρα που άξιζιν ίσια μι τέσσιρα μ ντζ [=λίρα]. Απ του λιμού είχαν κριμασμέν κι μια καδένα. Απού τ καδένα αυτή κρέμουνταν ιένα ρουλόι, στα νιώτερα χρόνια, που του στιρέουναν στου πλάι ουπάν στου τισσιράμιντζου. Στ αυτιά έβαναν μακριά ασημένια ή χρυσά σκ λαρίκια μι πέτρες ακριβές. Δαχτυλίδια είχαν βαριά με τρανή αξία, στουλισμένα μι πουλύχρουμα διαμάντια. Τα μαλλιά ιτότι τάφκιαναν κλόσσις [πλεξούδες] κι τ ς στιρέουναν ψηλά στου κιφάλ. Άλλις τάφκιαναν κ λούρα [τύλιγαν την πλεξούδα ελικοειδώς] πίσου στου κιφάλ κι τ στιρέουναν μι ιένα ασημένιου σουγλί [κοκκαλάκι]. Οι νύφις όταν πάηναν στ ν ικκλησιά να στηφανουθούν, έβαναν τ στιόφα. Η στιόφα ήταν μιταξουτό φουστάν άσπρου, γκρίζου, κίτρινου κι παραγγελία στου ράφτ. Σ μέσ έβαναν τ ασημένια θ λύκια μι τ ς γαλάζις, τ ς κόκκινις κι τ ς πράσινις πέτρις. Στου κιφάλ έβαναν άσπρου πέπλου κι τα μαλλιά τα στόλ τζαν μι λούδια... Α, αστόησα [ξέχασα] να πω για τ ς γυναίκις. Γράψ το αυτό κουρ τσάκι μ. Οι Κουζιανίτ σις δεν είχαν φτιασίδια ιτότε. Αυτά τά χαν οι χουριάτ σις. Του πουλύ που νάβαφαν τα χείλια τ ς. Όχι σαν τα μύθια που μι κάμν σίμιρα. Μι βάφ ν τα μάτια τς μι μουλύβια κι είνι σα νάφαγαν γουρθά [γροθιά] (Συλλογή ΣΛΠΑ, χφ 2520, πόλη της Κοζάνης, συλλ. Μαρία Κρανιώτη, 1975, πληρ. Πετρούλα Ζήγρα). Πβ. τη μαρτυρία: Όλα τα ρούχα ήταν φτιαγμένα από το σπίτι. Τα αγοραστά ήταν πολυτέλεια. Άσε που η καθεμιά έδειχνε τη νοικοκυροσύνη της με τα ρούχα που έφτιαχνε. Όταν κάποια είχε κάτι αγοραστό, την έλεγαν τεμπέλα, γιατί δεν το έφτιαχνε μόνη της (Σοφία Μητκάνη, Καρδιά Πτολεμαΐδας [Τρέμπενο], πληρ. Μελπομένη Μητκάνη). Ενδεικτικό απόσπασμα από μαρτυρία για την επεξεργασία του μαλλιού και του λιναριού στη Σιάτιστα: Το Μάη όταν αρχινούσαν οι ζέστες οι τζιουμπάνηδες κούρευαν τα πρόβατα κι για να μη ζισταίνουντι αλλά και για να πάρουνι του μαλλί. Οι γυναίκες το παιρναν και το χώριζαν σι χρώματα, άσπρου-μαύρου συνήθως κι του χώριζαν σε σκληρό κι μαλακό κι του ξέπλυναν μι κρύου νιρό. Τ άπλωναν να στιγνώσει, κι μ ένα ξύλου του κουπάνιζαν. Όταν στέγνωνι, το παιρναν κι όλη μαζί η οικογένεια το ύγραινι. Έπαιρναν, δηλαδή, τα ποκάρια [μαλλιού] κι του άνοιγαν μι τα χέρια, για να φύγουν τα κουλτσίδια κι ό,τι άλλα χουρτάρια είχαν απομείνει. Ύστιρα μι τα λανάρια του λανάριζαν, για να καθαριστεί κι να χτενιστεί ταυτόχρονα. Το βαναν στη ρόκα, τούφα-τούφα, κι του έγνιθαν. Άμα ήθιλαν να είνι του νήμα χρουματιστό, του έβαφαν, κι το

12 Οι ενδυμασίες των παραπάνω κοινοτήτων στην εορτινή τους κατεξοχήν εκδοχή και με μεγάλη μορφολογική ποικιλία σχηματίζουν, συμβολίζουν και υποστηρίζουν, πρώτα από όλα, την ταυτότητα κάθε κοινότητας προς τα έξω, διακρίνοντάς την ακόμη και από την πλέον κοντινή της. Οι φορεσιές της Εράτυρας, 40 του Πεντάλοφου και του Αυγερινού, της Αιανής, 41 της Αγίας Παρασκευής, της Άνω και της Κάτω Κώμης, της Καρδιάς (Τρέμπενου) και του πλυναν κι του ξέπλυναν, για να φύγει του χρώμα που θάφευγειν κι να απουμείνει τ άλλου. Ύστιρα μι την ανέμη του μάζουναν σι γκβάρια, ή, δυο μαζί, το φκιαναν γκιλιέπι. Στου τέλους, ανάλουγα τι ήθελαν να φκιάσ ν, του ύφαιναν στουν αργαλειό ή τό πλικαν στου χέρ, μι πέντι βιλόνιες, για να φκιάσ ν τσιράπια ή μι δύο βιλόνιες, για να φκιάσ ν φανιέλις (Αλεξάνδρα Τσιώνη, Γεωργία Φλώρου, Σιάτιστα, μαρτυρία Αγνής Δάρδα [γεν. 1928, αγρότισσα, με γνώσεις δημοτικού σχολείου]). Βλ. επίσης, Άλκη Κυρικίδου-Νέστορος, Τα υφαντά της Μακεδονίας και της Θράκης, [ΕΟΕΧ], Αθήνα 1965 Αντ. Ζανδές, Παραδοσιακός τρόπος καλλιέργειας, συλλογής, επεξεργασίας, διακίνησης και χρήσης της μέταξας και του λιναριού στην κωμόπολη Βελβεντό Νομού Κοζάνης Δυτικής Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη Ενδεικτική μαρτυρία για την Εράτυρα: Οι γυναίκις φορούσαν τα νταρακλιά φορέματα. Αυτά ήταν καθημερινά, υφαμένα σ αργαλειό, ανοιχτά μπροστά ως κάτω, ήταν μαύρα με κόκκινο σιρίτ. Από μέσα έβαναν τ φανέλα κι του βρακί. Από πάν του πουκάμσου κι μιτά τ ς φούστες. Οι φούστες ήταν υφαμένες στουν αργαλειό κι από πάν έβαναν το φόρεμα το νταρακλί. Από πάν είχαν τ ς κάπις. Αυτό ήταν το καθημερινό ένδυμα. Για καλά έβαναν τ ς στιόφες. Οι στιόφες ήταν μεταξωτές ή βελούδινες. Από πάν έβαναν τα κλειδώματα και ποδιά κεντημέν. Οι μεγάλες φορούσαν σκούρες στόφες, ενώ οι νέες ανοιχτές. Οι νύφες έβαναν ανοιχτόχρωμη στόφα. Από παάν φορούσαν το τσικέτο κι από παν γούνες μι γουνιάσματα. Απο μέσα είχαν αστάρ, δηλαδή, έβαζαν κι άλλο ύφασμα εσωτερικά ραμμένο. Αυτά τα έφτιαναν γυναίκες μουδίστρες και τα υφάσματα τα παιρναν απ του εμπόριο. Έβαζαν χρωματιστά τσιράπια άσπρα, μπλε, από μαλλί, με λούδια. Επίσης, φορούσαν τα μπουτίνια και τσαρούχια για τ ς εργασίες, φτιαγμένα στ ς τσαγκάρ δες από γουρούν. Οι περισσότερ δεν μπορούσαν ν αγοράσουν πολλά παπούτσια κι έβγαιναν μι τα τσαρούχια. Τα τσαρούχια τα έκαναν από γουρουνίσιο δέρμα στους τσαρουχάδες, ή μπορούσαν να τα κάνουν κι οι ίδιοι. Μετά βγήκαν τα πασούμια κι οι παντούφλες. Στου κεφαλ έβαναν μαντήλια [τσεμπέρια] κι οι νέες έβαναν φέσι με φούντα χρυσή. Πολλές είχαν κοσμήματα Κωνσταντινάτα κι έβαναν κι κανένα μι πιντόλιρου. Είχαν δαχτυλίδια κι σκ λαρίκια. Τα μαλλιά τα πλεκαν πλεξούδα κι, στου τέλους, θ μούμαι την προγιαγιά μ, που τα θ λύκωνε με να σύρμα γύρω απ τού κεφάλ. Στου πένθος έβαναν μαύρες στόφες... Θ μούμαι, όταν δούλευαν οι γυναίκις, είχαν τα φουστάνια, κι από μεσ απ του πουκάμ σου, κι μάζευαν τα μανίκια. Αυτά τα ρούχα τα φορούσαν από τότε που άρχισαν να υφαίνουν, τα πρώτα χρόνια, κι έλεγεν η προγιαγιά μ ένα ρητό: Μπατάλιασαν τα νταρακλιά κι βγήκαν τα καρτόνια [υφάσματα], μπατάλιασαν κι οι έμορφες κι βγήκαν τα σουργκούνια (Βασιλική Τσιάμη, Εράτυρα, πληρ. Ιωάννης Στρέμπας, ετών 80, δάσκαλος). Ενδεικτικό απόσπασμα από προφορική μαρτυρία για την ενδυμασία της Αιανής: Πρώτα φορούσαμε φανέλλα από μέσα με να γιακάδι με χάντρες στο λαιμό, το κατασάρι, και το βρακί. Και μετά, πουκάμ σο με γιακάκι, φέξες κι νταντέλλες. Την Πασχαλιά εβανάμι πάνινο κατασάρι και βαμβακερό π κάμ σο. Από πάνω ντούσαμε [ντυνόμασταν] τη φούστα κεντημέν μπροστά με χάντρες και με θηλυκώματα και σούστες, όλα εντάξει... Κατόπι έβανάμι φουστάνι, ωραίο, στιόφα, μπλε, με καρπίνια στο μάσιμο κι κατ φεδάκι στο τέλος, με σιρίτια και τζιντζίφια. Το φουστάνι ήταν ανοιχτό μπροστά στο στήθος κι φαινόταν η λιμαριά. Το φουστάν είχι σκάλα και φαίνονταν τα κεντήματα απ τη φούστα και απ το π κάμ σο... Η φούστα ήταν από μαλλί κι απ όλα τα χρώματα έφτιαχναν, τριανταφυλλίσια, κόκκιν, κι άλλα... Μετά έβανάμι την ποδιά κι ζούναμι ασημολουτριές κεντημένες με φέξες κι έβανάμι τα θ λύκια κεντημένα μπροστά. Τις ζώνες τις αγόραζάμι κεντημένες με φέξις κι βροντοκοπούσαν. Κι έφτιαχνάμι κι θ κά μας [δικά μας] κουμπώματα και τα κρεμούσαμε όλο χάντρα ετσιά κι ετσιά, αρμάθες. Πίσω κ τ απ τη ζούνα βάζαμε ένα σκούμπωμα όλο χάντρα... Στα πόδια φορούσαμε σκ φούνια μι κλωνάρια κι ντιζλίκια γαλάζια στο γόνα. Ήταν άσπρα κι πλεχτά κι είχαν κέντημα στο γόνα με μαύρο νήμα... Παπούτσια φορούσαμι ή με λουρίδα ή σεμνά. Τα αγοραζάμε απ την Κοζάνη, Έτσι πάηνάμε στον Λάζαρ με τα χέρια στα τζιόπια [στις τσέπες] (Ευαγγελία Φτάκα, Αιανή, πληρ. Ευαγγελία Φτάκα [γιαγιά]).

13 Βελβενδού, είναι αναγνωρίσιμες. Αλλά και μέσα στις κοινότητές τους, επίσης, λειτουργούν με έναν δυνατό σημειοδοτικό χαρακτήρα, καθώς η ανάπτυξή τους κλιμακώνεται, με βάση κατεξοχήν την ηλικιακή διαδρομή των γυναικών συνακόλουθα, με βάση και την κοινωνική/οικογενειακή τους κατάσταση, όπως και αυτή εξελίσσεται κατά την ηλικιακή τους διαδρομή. Για την κοινότητα του Αυγερινού (Δήμητρα Χατζηστεργίου) μαθαίνουμε π.χ. ότι εκεί: το χρώμα της φούστας εξαρτάται από την ηλικία. Κάθε νέα κοπέλα έπαιρνε ως προίκα τέσσερις φούστες με χρώματα γαλάζιο, ροζ, βυσινί και πράσινο. Η κοπέλα φορούσε τις παραπάνω φούστες ανάλογα με την ηλικία που είχε. Έτσι, όταν ήταν ανύπαντρη, φορούσε τη ροζ, όταν παντρευόταν τη γαλάζια και τη βυσσινί, όταν ήταν ηλικιωμένη την πράσινη στην Καρδιά Πτολεμαϊδας (Σοφία Μητκάνη), ότι: σε όλες τις ποδιές έραβαν μια τσέπη από διάφορα χρωματιστά υφάσματα. Από αυτήν την τσέπη φαινόταν η οικογενειακή κατάσταση της γυναίκας. Οι ανύπαντρες κοπέλες είχαν την τσέπη στην αριστερή πλευρά, ενώ οι παντρεμένες στη δεξιά ακόμη: οι ανύπαντρες και γενικότερα οι νέες κοπέλες φορούσαν άσπρες μαντίλες, με δαντέλες γύρω γύρω, και πολλές φορές κεντημένες με χάντρες ή πούλιες, ενώ, οι γυναίκες μέσης ηλικίας φορούσαν μπλε σκούρες και οι ηλικιωμένες μαύρες. Εκτός από τις ηλικιακές κλίμακες, στις εργασίες του ΛΑΠΙ διαφαίνεται, εξάλλου, ότι τα κοζανίτικα ενδύματα μαρτυρούν ακόμη κλίμακες ευπορίας και απορίας μέσα στην ίδια κοινότητα, καθώς συχνά συνυπάρχουν αφενός πολυτελή ενδύματα από αγοραστά ακριβά υφάσματα (μεταξωτά, βελούδινα, τσόχινα), αφετέρου ενδύματα από ντόπια υφαντά (μάλλινα, βαμβακερά και λινά): [είχαμε] μάλλινα και βαμβακερά και τα υφαίναμε στον αργαλειό, οι πλούσιοι όμως είχαν και μπιρισκένια [ολομέταξα], είπε η πληροφορήτρια από το Βελβενδό (Μαριάνθη Καψάλη). Επίσης, ο αριθμός των ενδυμάτων στις προίκες των γυναικών αποκαλύπτει ανισότητες. Στην Αγία Παρασκευή (Αικατερίνη Καλαμπούκα) π.χ.: η διαφορά μιας εύπορης και μιας φτωχής κοπέλας ήταν εμφανής μονάχα στον γάμο, με την προίκα που έπαιρνε η καθεμιά συνήθως έπαιρνε περισσότερες φούστες. Ακόμη, η διακόσμηση των ενδυμάτων είτε με κεντήματα (π.χ. στην Κάτω Κώμη [Κυριακή Κοντού]: πολλές φορές για λόγους οικονομίας άφηναν χωρίς κεντήματα το μπροστινό μέρος της φούστας, εκείνο που καλυπτόταν από την ποδιά), είτε με κοσμήματα, τα οποία μάλιστα κάποτε οι γυναίκες δανείζονταν, προκειμένου να ανταποκριθούν στην «αναγκαιότητα» της

14 χρήσης τους, 42 ενώ στον Πεντάλοφο στα χρόνια του πολέμου η οικονομική ανέχεια ταπεινώνει τις φορεσιές των γυναικών, καθώς: τα κοσμήματα λιγοστεύουν αισθητά, και η πείνα τις αναγκάζει να τα πουλήσουν όσο-όσο (Αλεξάνδρα Καρούτα). 43 Από την άλλη πλευρά, η πληροφορήτρια από την Καρδιά θυμάται ότι νωρίτερα: όταν χώρισε το χωριό [μετεγκατάσταση Καρδιάς 1927], πήγαμε και αγοράσαμε βέρες. Ήμασταν και περήφανες τότε, που είχαμε λεφτά αρκετά. Δεν θα μέναμε με τις ασημένιες και τις τσίγκινες (Σοφία Μητκάνη). Η προσεκτική ανάγνωση των τοπικών κοζανίτικων ενδυματολογικών συμπεριφορών αποκαλύπτει, επίσης, καλά αφομοιωμένα και σταθερά ενσωματωμένα στοιχεία, που μαρτυρούν ότι τα δύο κέντρα της περιοχής, η Κοζάνη και η Σιάτιστα, το άλλοτε «φλωροχώρι», 44 παραμένουν ως έναν βαθμό και κατά το 20 ο αι., πρότυπα ενδυματολογικής αναφοράς για τις υπόλοιπες κοινότητες. Δίνω δυο χαρακτηριστικά παραδείγματα: α) Το αστικό φουστάνι, για το οποίο έγινε λόγος προηγουμένως, κυριαρχεί στο γαμήλιο και εορτινό ενδυματολογικό σύστημα των χωριών. Ολομέταξο και πλατύχωρο, παρεμβάλλεται ανάμεσα στο πουκάμισο και τον εξωτερικό επενδύτη, και τροποποιεί το αγροτικό ύφος του συνόλου, πλησιάζοντας το αστικό πρότυπο: Στον ορεινό Πεντάλοφο φορούν τη «στοφένια» φορεσιά στην Άνω Κώμη τη «στιόφα» και στην Κάτω Κώμη τον βελούδινο «κατιφέ» στην Αγία Παρασκευή τη «στόφα», τον «κατιφέ», το «εκκλησιαστικό» στην Εράτυρα τη Ενδεικτικό απόσπασμα για τα κοσμήματα από μαρτυρία γερόντισσας από την Αιανή: Στο στήθος έβαναν ένα χαϊμαλί κι ένα σταυρό με σαβάτια. Δεξιά, έβαναν το χαϊμαλί, κι αριστερά, το σταυρό. Κιουστέκια έβαναν στη μεριά πάν απ την ποδιά, λίγο πιο πάν απ τ αριστερό το πόδ, κοντά στην τζέπη. Το φουστάνι είχε τζέπια [τσέπες] κι έβαναν μαντίλια απ έξω με μαργαρ τάρια, με φούντις μπροστά, φτιαχτά, χωριάτικα... Στο χέρι φορούσαμι γιαλέινα μπιλτίκια με χρωματιστές πέτρες και δαχτυλίδια με σαβάτια. Ο χρυσοχόος μας έδινε κι τα χαϊμαλιά κι το σταυρό κι τις καδένες. Όταν γενομάσταν νύφις, τα αγόραζαν τα πεθερικά μας, αλλιώς οι πατεράδις μας. Άλλα πάλι δανειζόμασταν. Στην πλάτη εριχνάμι το χαϊμαλί μ αλ τσίδα [αλυσίδα]. Και στς αλ τσίδες είχαμι περασμένα τάληρα που πηγαίναμε στο χρυσοχόο και τα τρυπούσε στ αλ τσίδα, στο σταυρό και στο χαϊμαλί, και φαίνουνταν από πίσω. Τα τάληρα άξιζαν τότε και τά ριχνάμε και στα βακούφια. Στο λαιμό είχαμε μούγκι καδένες και το κατασάρ μι το κέντημα και την χάντρα. Το χαϊμαλί και ο σταυρός ήταν λειτουργημένα και δεν βασκαίνονταν όποιος τα φορούσε... Όταν γενομάσταν νύφες, φορούσαμι σκ λαρίκια με χάντρις να κρέμουντι κι βροντοκοπούσαν ωραία. Κι αφήναμε τις κλώσσες [πλεξίδες] σιακάτ [κάτω] και καρφιτσωνάμε κορδέλλες άσπρες, κόκκινες, γαλάζιες και ροζ πάνω σ αυτές κι έπιφταν ωραία στα φουστάνια (Ευαγγελία Φτάκα, Αιανή, πληρ. Ευαγγελία Φτάκα [γιαγιά]). Τότε, μάλιστα, αρχίζει και η περαιτέρω εγκατάλειψη, το «ξεπούλημα» των ενδυμασιών σε πολλές κοινότητες: Οι ηλικιωμένες του 1983, σκέφτονται με βαθιά πίκρα το ξεπούλημα της φορεσιάς τους. Η κατοχή τις ανάγκασε να την πουλήσουν κομμάτι-κομμάτι, γιατί δεν είχαν άλλους πόρους. Οι διάφοροι κερδοσκόποι εκμεταλλεύονταν τότε τους κατόχους αυτών των ενδυμάτων (και άλλων σκευών κλπ.), και έπαιρναν ό,τι πουλούσαν σε ευτελείς τιμές (Δήμητρα Χατζηστεργίου, Αυγερινός). Βλ. και παραπάνω, σημ. 31.

15 βελούδινη ή μεταξωτή «στιόφα» (ανοιχτόχρωμη οι νεότερες και οι νύφες, σκουρόχρωμη, οι ηλικιωμένες, ενισχυμένη με «πάστες» ειδικό ύφασμα του εμπορίου, με πολλές πιέτες και με πολλές φαρδιές βελούδινες λωρίδες, οι πλούσιες) στην Αιανή, τα φουστάνια γίνονταν επίσης από «κατιφιδένια» υφάσματα, φερμένα από τα εμπορικά της πόλης, ενώ: για να επιτύχουν να είναι η φορεσιά φουντωτή, όπως ήταν επιθυμητό, φορούν πολλές φορές διπλές και τριπλές φούστες εσωτερικά (Ευαγγελία Φτάκα). 45 β) Ένα δεύτερο στοιχείο που «καταπίπτει» από τους αστικούς τρόπους στις φορεσιές των αγροτικών κοζανίτικων κοινοτήτων είναι η χρήση πρόσθετων αγοραστών επίρραπτων διακοσμητικών στοιχείων. Διαβάζουμε σε όλες τις συλλογές όχι μόνο για «φλουριά» και «πεντόλιρα», αλλά και για «βελούδινες ταινίες», «βελούδινες λωρίδες», «κατιφένιες» λωρίδες και «ταινίες κατιφέ», που προστίθενται στους ποδόγυρους (και αναδεικνύονται στα πλέον αναγνωρίσιμα μορφολογικά στοιχεία των κοζανίτικων ενδυμασιών), «σιρίτια», «τρέσες», «δαντέλες» «κρόσια», «χάντρες», και ακόμη «πούλιες» («φέξες» τις ονόμαζαν στην Αγία Παρασκευή). Και αυτά με τη σειρά τους, επίσης, συνδέουν αυτές τις φορεσιές όχι μόνο με τα κέντρα της περιοχής (Κοζάνη, Σιάτιστα), αλλά και ως έναν βαθμό με την ευρύτερη περιοχή της Δυτ. και Κεντρ. Μακεδονίας, 46 υπονοώντας ένα δίκτυο περιοδευόντων εμπόρων και πραματευτάδων, 47 που με όσα διαθέτουν προς πώληση οδηγούν τα τοπικά ενδύματα σε νεότερες εκδοχές και μετεξελίξεις τους. Μια ακόμη παρατήρηση, που απορρέει από το υλικό των εργασιών και αφορά όλες τις κοινότητες που ερευνώνται στην κοζανίτικη περιφέρεια είναι ότι, ενώ στη Πβ. και την παρατήρηση για τον Πεντάλοφο, όπου: Συναντάμε ακόμη περιπτώσεις που πάνω απ το πουκάμισο φοριέται φούστα, φτιαγμένη στον αργαλιό από άσπρο μαλλί και νήμα, κεντημένη εμπρός και στον ποδόγυρο. Ο λόγος που τη φορούν, πέρα απ την προφύλαξη απ τις καιρικές συνθήκες, είναι και καλαισθητικός. Η παχουλή γυναίκα είναι για την εποχή το πρότυπο της γυναικείας ομορφιάς (Αλεξάνδρα Καρούτα, Πεντάλοφος). Πβ. επίσης και τη μαρτυρία από την Αγία Παρασκευή στο χφ 1341 του ΣΛΠΑ: Η νύφη φορούσι το κατασάρι, του π κάμπ σου, τέσσερις φούστις μαλλίσιες (πράσινη, κόκκινη, γαλάζια, καρύσια). Απάν απού τσ φούστις, φουρούσι τ στιόφα ή μουαρέ [ύφασμα μεταξωτό καφέ χρώματος με λουλούδια] (Αγία Παρασκευή, συλλ. Γ. Καραλίγκας 1971, πληρ. Βασιλική Καραλίγκα). Βλ. π.χ. Παπαντωνίου, «Συμβολή στη μελέτη της γυναικείας ελληνικής παραδοσιακής φορεσιάς», ό.π., σ , όπου αναφορές στις παλιές και νεότερες ποδιές στα Άλωνα και τον Ακρίτα (με «γαϊτάνια, κορδέλες, πούλιες και χάντρες»), τις ποδιές της Σκοπιάς (που «στολίζονται με μαύρο βελούδο και με επιπρόσθετες δαντέλες»), των Ψαράδων στις Πρέσπες (που τις στόλιζαν «με διάφορα κουμπιά και βελούδινο μαύρο ρέλι στον ποδόγυρο»), του Γιδά στη νεότερη εκδοχή τους (με ραμμένες «διάφορες πούλιες»). Βλ. και Νάτσινας, Οι Μακεδόνες πραματευτάδες, ό.π.

16 διάρκεια του 20 ου αι. οι γυναίκες ενσωματώνουν στις εορτινές και γαμήλιες, κατεξοχήν, φορεσιές τους αστικά στοιχεία, παρόλα αυτά δεν εγκαταλείπουν το «σιγκούνι» της γεωργοκτηνοτροφικής αφετηρίας τους, 48 το οποίο κρατά σταθερή θέση και σε πολλές παραλλαγές από χωριό σε χωριό είτε σε καθημερινή (χειμερινή και θερινή) 49 είτε σε εορτινή χρήση εκτενής λόγος γίνεται, μάλιστα, για την «κουντούσια» στον Πεντάλοφο και τον γειτονικό Αυγερινό. 50 Επισημαίνεται ακόμη η χρήση της ποδιάς, της «φύρτας» (ή «μισάλλας»: στ μέσ εδινάμι τ μισάλλα), 51 απαραίτητης μάλιστα όχι μόνο στα αγροτικά αλλά και στα αστικά σύνολα, κάτι που παρατηρείται και σε άλλες περιοχές της Δυτ. και Κεντρ. Μακεδονίας (Καστοριά, Βέροια, Νάουσα), παρά τη γενικότερη «αστικοποίηση» («αμαλιοποίηση») των τοπικών ενδυμασιών από το ίδιο μεταξωτό ύφασμα και στο ίδιο χρώμα με τη στόφα, άλλοτε και σε διαφορετικό. Η ποδιά αλλά και τα καλύμματα κεφαλής διαδραματίζουν πολυσήμαντο ρόλο σε όλα τα κοζανίτικα ενδυματολογικά σύνολα η παρατήρηση αφορά και τα Πβ. μαρτυρία πληροφορήτριας από την Αγία Παρασκευή, όπως τη σταχυολόγησα από το χφ 1341 του ΣΛΠΑ: Του χειμώνα απάν απ του φουστάν φουρούσαμι του συγγούνι. Αυτό ήταν ανοιχτό απού μπρουστά ουλόκληρον. Του ύφανάμι στουν αργαλειό. Μουναχές μας. Απού τ μέσ κι κάτ του συγγούνι είχι πουλλά λαγγιόλια κι σ στ (που στο πάνω μέρος δεξιά άκρις τα βανάμι συρίτια (Αγία Παρασκευή, συλλ. Γ. Καραλίγκας, 1971, πληρ. Σουλτάνα Καλαμπούκα) Αξιοσημείωτη είναι και η μαρτυρία ότι το σιγκούνι, κατά τη διάρκεια του πένθους, το φορούσαν από την ανάποδη πλευρά ακόμα και κατά το θερισμό (Κυριακή Κοντού, Κάτω Κώμη). Η κουντούσια μπορούμε να πούμε πως αποτελεί ένα μακρύ πανωφόρι χωρίς μανίκια. Ανοιχτή εμπρός, μόλις δένει στη μέση με δυο κορδονάκια. Το μάκρος της καθορίζεται απ το φουστάνι. Είναι δυο-τρεις πόντους πιο κοντή απ αυτό, όσο χρειάζεται, δηλαδή, για να διακρίνεται το γαρνίρισμα του φουστανιού. Το τελείωμα της μασχάλης φέρνει τρεις σειρές κόκκινο σειρήτι., καθώς επίσης και η μοναδική δεξιά τσέπη, όπως και τα μπροστινά φύλλα και γύρω γύρω ο ποδόγυρος. Το στήθος της κουντούσιας στολίζεται με κεντήματα από χάρτζια (χρυσά κορδονάκια), σε δυο και τρεις σειρές. Η τσόχα κάτω απ το κέντημα είναι χρώματος μπλε και την ονομάζουν ρούχο. Το χρώμα της τσόχας και το βάρος του κεντήματος αποτελούν τα δυο στοιχεία που μας βοηθούν να ξεχωρίσουμε την κουντούσια της νέας γυνασίκας απ αυτήν της γερόντισσας. Η β γραμμή της κουντούσιας φαρδαίνει ελαφρά προς το τέλος με τη βοήθεια πρόσθετων κομματιών που συνηθίζουν να τα ονομάζουν λαγκιόλια. Ακόμη δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που πάνω από την κουντούσια φοριέται η κάπα (κάτι που αποτελεί κανόνα για τις γεροντότερες) (Αλεξάνδρα Καρούτα, Πεντάλοφος) Είναι πάντα μαύρη, μάλλινη, υφαμένη στον αργαλειό και πλυμένη στη νεροτριβή. Είναι κοντότερη από τη φούστα, χωρίς μανίκια, αρκετά ανοιχτή στο στήθος, σε σχήμα ανάποδου Π. Κουμπώνει στη μέση μπροστά, με κουμπί, ή δένεται με δυο κορδόνια. Από πίσω σχηματίζει τρεις ή τέσσερις πιέτες (πλισέ). Στον ποδόγυρο είναι διακοσμημένη με 2 κόκκινα σειρήτια, κολλητά, το ένα δίπλα στο άλλο. Τέτοια σειρήτια υπάρχουν και στο άνοιγμα της κουντούσιας, μπροστά, από τη μέση και κάτω, στα μανίκια και στη λοξή τσέπη που υπάρχει στη δεξιά μεριά. Στο άνοιγμα του στήθους, υπάρχουν χρυσά κεντημένα σειρήτια. Αυτά ήταν πολύ ευαίσθητα στις καιρικές συνθήκες και, όταν βρέχονταν, έχαναν τη λάμψη τους. Την κουντούσια την έβαφαν με μπρούστηρα (έτσι λεγόταν η ρίζα ενός φυτού σαν το σπανάκι) και με λουλάκι (Δήμητρα Χατζηστεργίου, Αυγερινός). Η μισάλλα ήταν μαλλίσσια κι αυτήν. Οι νέεις φορούσαμι χρουματιστές μισάλλις, πράσινις, κόκκινις, γαλάζιες, καρύσις κι άλλα χρώματα. Οι μπάμπις [γριές] φουρούσαν μαύρου χρώμα. Οι μισάλλις ήταν κιντημένες γύρου γύρου. Του καλουκαίρ φουρούσαμι βαμπακιρές (Συλλογή ΣΛΠΑ, χφ 1341, Αγία Παρασκευή, συλλ. Γ. Καραλίγκας 1971, πληρ. Σουλτάνα Καλαμπούκα).

17 αστικά. 52 Ο κεφαλόδεσμος, μάλιστα, σε ορισμένες κοινότητες (Αιανή, Άνω και Κάτω Κώμη, Βελβενδό) είναι συνδεδεμένος και με τοπικές παραδόσεις, οι οποίες επικαλούνται γεγονότα του ελληνικού (αρχαίου αλλά και νεότερου) παρελθόντος, 53 υπενθυμίζοντας ανάλογες παραδόσεις για τον γνωστό κεφαλόδεσμο των κοντινών κοινοτήτων της περιοχής του Γιδά (Ρουμλούκι) Ημαθίας. 54 Η ενδυμασία, έτσι, της κοινότητας του Βελβενδού παραμένει μια ξεχωριστή περίπτωση της κοζανίτικης περιφέρειας, καθώς, γενικότερα, με τους «μαλλίτ κους καπλαμάδες», το «καβάδι» της και με τον ιδιότυπο κεφαλόδεσμό της («κατσούλι»), αναπτύχτηκε πολύ κοντά προς την αισθητική αντίληψη του Γιδά. Πρόκειται για μια ενδυμασία καλά γνωστή, βέβαια, και από εκτενές κείμενο της βελβενδινής λόγιας Αθηνάς Τζινίκου-Κακούλη, 55 το οποίο οι συλλογείς του ΛΑΠΙ έχουν μελετήσει και συνυπολογίσει στα κείμενά τους, επαυξάνοντας, ωστόσο, με τη συλλογή τεκμηριωτικού φωτογραφικού υλικού εξαιρετικού ενδιαφέροντος, που «πόρταπόρτα» συγκέντρωσαν και αναλυτικά σχολιάζουν. ΙΙΙ. Η τρίτη ομάδα περιλαμβάνει σχήματα που μαρτυρούν την εγκατάλειψη των τοπικών ενδυματολογικών αντιλήψεων και συνηθειών και την προσχώρηση επίσης και των Κοζανιτών στην ευρωπαϊκή «μόδα», στους νεωτερισμούς, οι οποίοι εν τέλει μεταμορφώνουν το ενδυματολογικό τοπίο πόλης και χωριών της περιοχής, σε μιαν Ελλάδα που «αστικοποιείται» και αλλάζει, με το βλέμμα της στραμμένο προς τη Δύση. Αυτά τα κοστούμια «της μόδας», των προπολεμικών και μεταπολεμικών δεκαετιών, μας γίνονται γνωστά όχι τόσο από τις γραπτές μαρτυρίες στις φοιτητικές εργασίες, όσο από το εύγλωττο φωτογραφικό υλικό που τις πλαισιώνει, στα εικονιζόμενα πρόσωπα του οποίου συστήνονται Κοζανίτες και Κοζανίτισσες, πόλεων και χωριών, με ευρωπαϊκά ενδύματα, ενώ οι τοπικές ενδυμασίες, αποψιλωμένες, απέρχονται Το μαντήλι το φορούσαν οι παντρεμένες γυναίκες για λόγους αισθητικούς, αλλά και για ηθικούς λόγους. Γυναίκα χωρίς μαντήλι στο κεφάλι, θεωρούνταν γυναίκα χωρίς τιμή, λέει η γιαγιά μου Μαρία Ψαλλίδα (Γραμματική Γούλα, πόλη της Κοζάνης Όπως, άλλωστε, καταγράφονται στις εργασίες από τους συλλογείς. Βλ. Αγγελική Χατζημιχάλη, Ελληνική λαϊκή τέχνη. Ρουμλούκι, Τρίκερι, Ικαρία, εκδ. Πυρσός, Αθήνα 1931, σ Αθηνά Τζινίκου-Κακούλη, Λαογραφικοί αντίλαλοι Βελβενδού, Θεσσαλονίκη 1979, σ Η φορεσιά... φοριόταν από την πιο μικρή ηλικία μέχρι τη μεγαλύτερη. Αυτό συνέβαινε μέχρι το , όταν έκαναν την εμφάνισή τους τα ευρωπαϊκά φορέματα. Αρχίζουν, λοιπόν, σιγά-σιγά οι κάτοικοι να παραμερίζουν τα χωριάτικα, όπως λέγανε τη φορεσιά τους, και να υιοθετούν τη νέα μόδα. Η τελευταία κατάφερε να εισχωρήσει στο χωριό λόγω της μετανάστευσης των κατοίκων στην Ευρώπη (Αγγλία, Γερμανία). Όσοι, δηλαδή, έφευγαν στην Ευρώπη έφερναν στο

18 Πέραν του πληροφοριακού υλικού που σχολιάστηκε παραπάνω, οι εργασίες των συλλογέων περιέχουν πολλά διαφωτιστικά στοιχεία για δευτερεύοντα ενδύματα και ενδυματολογικά εξαρτήματα, 57 ενώ ιδαίτερες αναφορές, συχνά εκτενείς, γίνονται και σε άλλα συναφή με την ένδυση θέματα, όπως είναι π.χ. η καθαριότητα 58 και ο καλλωπισμός του σώματος 59 και, ακόμη, ο καθαρισμός των ενδυμάτων και η φύλαξή τους. 60 Τέλος, κάνω ξεχωριστή αναφορά στην εργασία που εξέτασε την τέχνη των γουναράδων της Κοζάνης, καθώς βασίζεται στη βιωματική εμπειρία του φοιτητή Κ. Ζαγάρα, ο οποίος ευσυνείδητα κατέγραψε και φωτογράφησε και όλον τον εργαλειακό εξοπλισμό του εργαστηρίου του πατέρα του (έτ ) και χωριό ενδύματα και ιδέες που γνώρισαν. Τότε υπήρχε και η λανθασμένη αντίληψη πως οτιδήποτε έρχεται απ έξω είναι καλύτερο και ανώτερο. Μεγάλο ρόλο έπαιξε και η λίγη επικοινωνία που είχε το χωριό με την πόλη της Κοζάνης, λόγω της έλλειψης συγκοινωνίας, όπως προαναφέρθηκε, διότι εκεί αυτός ο τρόπος ενδυμασίας είχε φτάσει πιο νωρίς (Αικατερίνη Καλαμπούκα, Αγία Παρασκευή). Τη φορεσιά αυτή τη φορούσαν στο χωριό όλες οι γυναίκες ανεξάρτητα από την ηλικία μέχρι το Σήμερα [ ] τη φορούν μόνο οι γριές αλλά σε πιο απλοποιημένη μορφή. Μάλιστα υπάρχει το έθιμο να τη φορούν οι γυναίκες της μέσης ηλικίας σε κάθε πανηγύρι ή γάμο που γίνεται στο χωριό. Όμως αυτό που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή είναι ότι κάθε κοπέλα που παντρεύεται παίρνει ως προίκα και μια φορεσιά παραδοσιακή που η κατασκευή της στοιχίζει περίπου δρχ. (Δήμητρα Χατζηστεργίου, Αυγερινός). Αναφορά στη χρήση γαντιών εν ώρα εργασίας: Ένα άλλο εξάρτημα που είχαν ήταν τα γάντια. Επειδή οι γυναίκες δούλευαν στα χωράφια και υπήρχε ο κίνδυνoς του εγκαύμστος το καλοκαίρι από τον ήλιο, έπλεκαν γάντια για όλο το χέρι από άσπρο μαλλί. Βέβαια, αυτό γινόταν και για αισθητικούς λόγους, γιατί θεωρούσαν όμορφες τις γυναίκες με άσπρο δέρμα. Έτσι δεν ήθελαν να τις βλέπει καθόλου ο ήλιος (Σοφία Μητκάνη, Καρδιά Πτολεμαΐδας). Το πρόσωπο το πλενάμι με σαπούνια και μοσχοσάπ να (Ευαγγελία Φτάκα, Αιανή, πληρ. Ευαγγελία Φτάκα [γιαγιά]). Ενδεικτικό απόσπασμα από την Αιανή: Κρέμες δεν είχαμε τότε. Έκανάμε τα φτιασίδια. Έπαιρνάμε πλάκες απ το ξούγκι απ τα πρόβατα, το βανάμε σε ξύλινο π νάκι και το στούμπ ζαμε με ξύλινο στούμπο. Ύστερα ρίχναμε δριάργυρο [υδράργυρο], που το παίρναμε από τους μπακαλάδες από την Κοζάνη. Το ξούγκι γαλάζιωνε από το δριάργυρο. Μετά το λιάζαμε στον ήλιο καμιά βδομάδα και το βανάμε σε χτιά [κουτιά] σφρα(ι)στά για να μη πάει σκόν. Αν το φτιαχνάμε δυο κορίτσια μαζί, το μοιραζάμι μ σό κι μ σό. Όταν ζύγωναν γιορτές, ενίβομάσταν το βράδυ και έβαζάμε. Τη χαραή σαπ νιζόμασταν. Σ ένα φλυτζάνι με στουπέτσι, νερό και λίγο τσίπρο, βάζαμε σφουγγάρι και χαλνούσαμε μ αυτό το γαλάζιο. Πρώτα όμως ξυριζόμασταν, να μην έχουμε τρίχες στο πρόσωπο που έπριπι να είναι γκόλιαβο. Είχαμι και ένα τσόλι με κόκκινη μπογιά που βάφαμι τα αυγά και εβανάμι στα μούτρα κι έβαφάμε τα χείλια. Τα νύχια δεν τα έβαφάμι ποτέ... Όταν ήθελαν να πετύχει το φτιασίδι, έλεγαν Πε μου ένα ψέμα, να γένει καλό. Έλεγαν ένα ψέμα, όπως τον τάδε τον βρήκαν με την τάδε και το πίστευαν και πετ χαίνονταν (Ευαγγελία Φτάκα, Αιανή, πληρ. Ευαγγελία Φτάκα [γιαγιά]). Η συλλογέας συμπληρώνει ότι στο χωριό έχει μείνει σε χρήση η έκφραση: «φτιασίδι κάνεις και λες ψέματα;». Η φορεσιά σήμερα [1982] στα σπίτια που σώζεται πιάνει ένα μέρος του μπαούλου τους. Εκεί φυλάγεται, βέβαια, με ιδιαίτερη προσοχή. Σχολαστικό στέκεται το δίπλωμα της κουντούσιας, έτσι ώστε να μη τρίβονται μεταξύ τους τα χάρτζια κι ούτε να τσαλακώνονται οι φούρλες. Ακόμα πιο σχολαστικό είναι το δίπλωμα της ποδιάς, για να μη χαθούν οι πιέτες. Συμπλήρωμα απαραίτητο αποτελεί το μουλτσοβότανο, για να μην τα κόψει ο σκόρος. Απ τα μπαούλα οι φορεσιές βγαίνουν πλέον μόνο στις εθνικές γιορτές, για να τις δανειστούν οι μαθήτριες του Λυκείου, στο πανηγύρι, για να χορέψουν μ αυτές οι νιες στην πλατεία του χωριού και, καμιά φορά, και την πρώτη μέρα του Πάσχα, για να ντύσουν τις ιδιοκτήτριές τους (Αλεξάνδρα Καρούτα, Πεντάλοφος).

19 σχολίασε τις συνθήκες εργασίας, τις οικονομικές παραμέτρους και την κρίση της τέχνης των γουναράδων στην αυγή του 21 ου αιώνα. Επιλογικά Οι εργασίες των φοιτητών στο ΛΑΠΙ (όπως και του Αρχείου ΣΛΠΑ), παρά τις αδυναμίες και τις ελλείψεις τους, αφού δεν έχουν συνταχθεί από ολοκληρωμένους επιστήμονες, αποτελούν με τις συγκεντρωμένες, σε εποχές οριακές, μαρτυρίες τους μικρές ενδυματολογικές μονογραφίες, και μάλιστα για κοζανίτικες κοινότητες με την πλειονότητα των οποίων δεν ασχολήθηκε κανείς λαογράφος ως σήμερα. Για την αξιολόγηση και αξιοποίηση των μαρτυριών αυτών πρέπει να επισημανθεί ότι η καταγραφή τους έγινε από άτομα της ίδιας ηλικίας, του αυτού, κατά το μάλλον ή ήττον πνευματικού επιπέδου, με βιωμένη γνώση των τόπων από τους οποίους δίνουν τα στοιχεία και από τους οποίους προέρχονται, που α) ακολούθησαν, ως έναν βαθμό, τη μεθοδολογία που τους υποδείχτηκε, β) στηρίχτηκαν στις βιωματικές εμπειρίες και τις μνήμες των υπερηλίκων πληροφορητών/τριών τους, γ) πρόσεξαν, ιδιαίτερα, τη διαπλοκή των οικονομικώνκοινωνικών παραμέτρων και την ηλικιακή-κοινωνική-αξιακή διάρθρωση στην ενδυματολογική συμπεριφορά των κοζανίτικων κοινοτήτων του παρελθόντος, δ) κατέγραψαν και διέσωσαν όχι μόνο πολύτιμες άγνωστες ενδυματολογικές πληροφορίες, αλλά και πλούσιο γλωσσικό υλικό, που εμπλουτίζει την ελληνική ενδυματολογική ορολογία και, γενικότερα, τροφοδοτεί το πεδίο της Γλωσσικής Λαογραφίας, και ακόμη ε) συνέλεξαν «πόρτα-πόρτα» και κατέθεσαν σπουδαίο άγνωστο και πολλαπλά χρήσιμο τεκμηριωτικό φωτογραφικό υλικό. Το ενδυματολογικό περιεχόμενο των εργασιών μπορεί, βέβαια, να επαληθευτεί για την αξιοπιστία του. 61 Οι επάλληλες εξάλλου καταγραφές, με χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Βελβενδού (4 εργασίες), προσφέρονται για αντιπαραβολές, διασταυρώσεις και συγκρίσεις. Ακόμη, το υλικό των φοιτητικών καταγραφών μπορεί με τη σειρά του να επαληθεύσει και να ενισχύσει μαρτυρίες από άλλες πηγές, τις οποίες και εμπλουτίζει από την πλευρά της αντιπροσωπευτικότητας. Οι 61 Για την αξιοπιστία των εργασιών των φοιτητών βλ. και Μ. Γ. Μερακλής, Λαογραφικές εργασίες φοιτητών για τη Β. Ελλάδα. Ορισμένα γνωρίσματά τους», στο: ο ίδιος, Θέματα Λαογραφίας, Αθήνα 1999, σ. 91. Πβ. Βαρβούνης Κούζας, ό.π., σ. 16.

20 εργασίες αυτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν μελλοντικά ως βάση και πρότυπα για νέες εκτενέστερες μονογραφίες, να συμβάλουν στη σύνθεση ενός ενδυματολογικού χάρτη της Δυτικής και Κεντρικής Μακεδονίας, να γίνουν αφορμή για μια συγκριτική μελέτη, η οποία, με σημείο αναφοράς το ενδυματολογικό σύστημα κάθε κοζανίτικης κοινότητας ξεχωριστά, με τις δικές της πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, πολλά θα είχε να αποκαλύψει για τις κοζανίτικες τοπικές κοινωνίες, για τις δομές τους, για τις αξίες τους, για τις σχέσεις των κατοίκων τους μεταξύ τους, για την αισθητική τους και, ακόμη, για τις επικοινωνίες τους με τις άλλες κοζανίτικες κοινότητες, στο πλαίσιο επίσης κάθε ομάδας χωριών (π.χ. χωριά Βοΐου, χωριά Τσιαρσαμπά κλπ.) και ευρύτερα με τα λοιπά χωριά της κοζανίτικης περιφέρειας, καθώς και με την ευρύτερη περιοχή της Δυτ. και Κεντρ. Μακεδονίας, αλλά και με τις χώρες της Βαλκανικής και της Ευρώπης.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΦΤΣΑΣ

Η ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΦΤΣΑΣ Η ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΦΤΣΑΣ 'Η Μπαλάφτσα, τώρα Κολχικό, βρίσκεται στα βορειονατολικά τής Θεσσαλονίκης και σέ απόσταση 26 χιλιομέτρων, Άπο το Λαγκαδά απέχει 6 χιλιόμετρα. Είναι χτισμένη στα ριζά τών αντερεισμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο Η ενδυμασία αποτελείται από κάθε τι με το οποίο ο άνθρωπος καλύπτει και στολίζει το σώμα του. Περιλαμβάνει δηλαδή τα ρούχα και

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 2 Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους Ομάδα 2 Οι Θεές των Όφεων Η ενδυμασία στους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργώντας τη γη. νιν ή ινίν σκάλα του αμπελιου

Καλλιεργώντας τη γη. νιν ή ινίν σκάλα του αμπελιου Καλλιεργώντας τη γη άλετρο βουκάνη ή δουκάνη νιν ή ινίν σκάλα του αμπελιου πενταδόντιν δρεπάνι Οι άνθρωποι όργωναν τη γη με το ξύλινο άλετρο που το έσερναν τα βόδια και έβαζαν τους σπόρους του σιταριού.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΛΕΣ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

ΣΤΟΛΕΣ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ εέλλ ΣΤΟΛΕΣ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΓΕΛ ΚΑΣΤΡΙΤΣΙΟΥ Πάτρα 22/1/2013 Φωτεινή Νικολαΐδη Γρηγόρης Κόντος Στέφανος Κυρλιγκίτσης Στέλλα Σιόλου Παντελής Αδαμίδης Θα θέλαμε με την ευκαιρία της παράδοσης της ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΣΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΩΝ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΣΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΣΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΩΝ ΑΘΗΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 1.ΣΤΟΛΗ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ... 3 2. ΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ...3 3. ΣΤΟΛΗ NΑΥΤΟΠΡΟΣΚΟΠΩΝ... 3 4. ΣΤΟΛΗ ΑΕΡΟΠΡΟΣΚΟΠΩΝ... 4 5. ΣΤΟΛΗ ΑΝΙΧΝΕΥΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΛΥΣΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΛΥΣΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΛΥΣΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΣΧΕΔΙΟ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ομάδα 5 Μαρία Στεφανία - Ευάγγελος Σχολικό έτος 2013 2014 1 Ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ. Tμήμα Δ2 Ερωτήσεις 1. Τί υλικά χρησιμοποιούσαν για την ύφανση και από ποιες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Κως: 17-02-2015 ΝΟΜΟΣ ΔΩΔ/ΣΟΥ Αρ. Πρωτ. :432 ΔΗΜΟΣ ΚΩ ΔΗΜΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ & ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ ΔΗΜΟΥ ΚΩ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Κως: 17-02-2015 ΝΟΜΟΣ ΔΩΔ/ΣΟΥ Αρ. Πρωτ. :432 ΔΗΜΟΣ ΚΩ ΔΗΜΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ & ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ ΔΗΜΟΥ ΚΩ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Κως: 7-0-05 ΝΟΜΟΣ ΔΩΔ/ΣΟΥ Αρ. Πρωτ. :43 ΔΗΜΟΣ ΚΩ ΔΗΜΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ & ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ ΔΗΜΟΥ ΚΩ ΤΑΧ. Δ/ΝΣΗ: Άγιος Ελευθέριος Αθλητικό Πολύκεντρο ΤΑΧ. ΚΩΔ:

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

MYSTICO Βαμβακερή Φόρμα - Πυτζάμα http://store.kapetanis.com/nightware/mystico-nightware-cotton-262951.html

MYSTICO Βαμβακερή Φόρμα - Πυτζάμα http://store.kapetanis.com/nightware/mystico-nightware-cotton-262951.html MYSTICO Βαμβακερή Φόρμα - Πυτζάμα http://store.kapetanis.com/nightware/mystico-nightware-cotton-262951.html SKU: mystico_nightware_cotton_262951 Tweet Me Φόρμα-Πυτζάμα Βαμβακερή από την νεανική σειρά της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π. ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7 Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ 2013-2014 Περιεχόμενα: Α Τι φορούσαν στα συμπόσια οι άντρες; Τι φορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Υφασματογραφίας

Δημιουργία Υφασματογραφίας Δημιουργία Υφασματογραφίας Δημιουργία υφασματογραφίας Με την τεχνική αυτή μπορούμε να δημιουργήσουμε μια σύνθεση με το ράψιμο διάφορων υφασμάτων και άλλων υλικών μεταξύ τους, πάνω σε μια βάση από ανθεκτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΑΣ» «Η ΤΟΠ 1 Κ Η ΕΝ Δ Τ ΜΑ Σ 1 Α Σ Ε ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩ Σ ΤΟ?ΦΑΝΤΟ Τ Ρ Γ 1 Α Σ ΤΙΤΛΟΣ: Τ.Ε. 1. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΠΛΕΚΤ 1 ΚΗΣ ...

ΕΛΛΑΔΑΣ» «Η ΤΟΠ 1 Κ Η ΕΝ Δ Τ ΜΑ Σ 1 Α Σ Ε ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩ Σ ΤΟ?ΦΑΝΤΟ Τ Ρ Γ 1 Α Σ ΤΙΤΛΟΣ: Τ.Ε. 1. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΠΛΕΚΤ 1 ΚΗΣ ... 547 Πτυχιακή Καρότση Β. Ειρήνης Τ.Ε. 1. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩ Σ ΤΟ?ΦΑΝΤΟ Τ Ρ Γ 1 Α Σ ΤΟΜΕΑΣ ΠΛΕΚΤ 1 ΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ: «Η ΤΟΠ 1 Κ Η ΕΝ Δ Τ ΜΑ Σ 1 Α Σ Ε ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ»...... ΤΠΟ : Ε 1 ΡΗΝΗ Β. ΚΑΡΟΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν μες στο μουσείο, μες στο μουσείο μια μερα μπήκα με φόρα κι εγω, μη με τραβάτε μη μου κολλάτε, απ το μουσείο δεν θέλω Στο Μουσείο να βγω. Τρέχω Οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς τρέχω μές στα δωμάτια, μ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΝ ΥΜΑΣΙΑΣ ΕΧΟΕ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΝ ΥΜΑΣΙΑΣ ΕΧΟΕ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΝ ΥΜΑΣΙΑΣ ΕΧΟΕ Οι κανονισµοί αυτοί αποτελούν µέρος των κανονισµών αγώνων της EXOE. ΑΡΧΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ Οι κανονισµοί αυτοί ενδυµασίας εφαρµόζονται σε όλους τους αναγνωρισµένους αγώνες IDSF και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού

ΙΖ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού ΙΖ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Σχολική χρονιά: 2009 2010 Δασκάλα: Γεωργία Δημητρίου ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΜΑΣ Στα χέρια σας κρατάτε το τρίτο τεύχος του περιοδικού μας «Ταξίδι στον κόσμο της γλώσσας...»

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Την Πέµπτη 24 του Οκτώβρη επισκεφτήκαµε το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης που βρίσκεται σε ένα χωριό της Πάφου τη Γεροσκήπου. Εκεί έχει πολλά αντικείµενα που χρησιµοποιούσαν οι

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧ. ΕΤΟΥΣ 2011-2012 ΤΑΞΗ Α. Τα Ρούχα μας αυτοί οι Άγνωστοι!!!!

1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧ. ΕΤΟΥΣ 2011-2012 ΤΑΞΗ Α. Τα Ρούχα μας αυτοί οι Άγνωστοι!!!! 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧ. ΕΤΟΥΣ 2011-2012 ΤΑΞΗ Α Τα Ρούχα μας αυτοί οι Άγνωστοι!!!! Τα Ρούχα μας αυτοί οι Άγνωστοι!!!! Οι Μαθήτριες Α ντωνοπ ούλου Β άσ ι α, Α σκέροβα Μ ό νι κα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΕΙΔΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΣΤΟΛΗΣ

ΤΕΥΧΟΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΕΙΔΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΣΤΟΛΗΣ ΤΕΥΧΟΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΕΙΔΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΣΤΟΛΗΣ Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της από 11/7/2011 προκήρυξης διαγωνισμού για την προμήθεια ειδών της Προσκοπικής Στολής Αθήνα, Ιούλιος 2011 2 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία της υφαντικής στο πλαίσιο της δράσης Πηνελόπη-Ghandi

Διδασκαλία της υφαντικής στο πλαίσιο της δράσης Πηνελόπη-Ghandi ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ Ε - ΣΤ ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗΣ ΖΩΝΗΣ Διδασκαλία της υφαντικής στο πλαίσιο της δράσης Πηνελόπη-Ghandi ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ο παρακάτω σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Την ημέρα του γάμου μαζεύονται οι κοπέλες στο σπίτι της νύφης και την ντύνουν. Μετά η μάνα της, της πλένει τα πόδια για να

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΔΑ ΚΑΙ VINTAGE ΑΝΑ ΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ

ΜΟΔΑ ΚΑΙ VINTAGE ΑΝΑ ΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ ΜΟΔΑ ΚΑΙ VINTAGE ΑΝΑ ΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΜΟΔΑΣ Μόδα είναι μια συνήθως παροδική συνήθεια αναφορικά με πολλά θέματα που αφορούν τον άνθρωπο όπως είναι ο τρόπος ζωής, το ντύσιμο, η διακόσμηση του σπιτιού,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 4. ΠΡΟΣ: Όλα τα Μέλη του Σ.Ε.Π. ΘΕΜΑ: Κανονισμός Στολών. Αγαπητοί μου,

ΒΑΣΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 4. ΠΡΟΣ: Όλα τα Μέλη του Σ.Ε.Π. ΘΕΜΑ: Κανονισμός Στολών. Αγαπητοί μου, ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΕΦΟΡΟΣ Αθήνα, 22 Ιανουαρίου 2010 ΒΑΣΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 4 ΠΡΟΣ: Όλα τα Μέλη του Σ.Ε.Π. ΘΕΜΑ: Κανονισμός Στολών Αγαπητοί μου, Το Διοικητικό Συμβούλιο στη συνεδρίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Μάθημα: ΣΧΕΔΙΟ ΜΟΔΑΣ (358) Ημερομηνία: Τρίτη, 01 Ιουνίου 2010 Ώρα εξέτασης: 11.00

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΣΧΕΔΙΟ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΣΧΕΔΙΟ ΜΟΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΑΜΕ ΜΕ ΤΗΝ ΥΦΑΝΤΙΚΗ

ΓΙΑΤΙ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΑΜΕ ΜΕ ΤΗΝ ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΛΗΜΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: «ΥΦΑΝΤΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ, ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΥΦΑΝΤΙΚΗΣ» ΣΧΟΛ ΕΤΟΣ 2006-07 καθηγήτριες: Ολυμπία Μανουσογαννάκη ΠΕ 04 συντονίστρια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΝΔ ΥΜΑΣΙΕΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΥΠΟ:ΙΩΑΝΝΑ ΖΕΡΒΑ ΒΙΒΛ Ι ΟΘΗΚΗ

ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΝΔ ΥΜΑΣΙΕΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΥΠΟ:ΙΩΑΝΝΑ ΖΕΡΒΑ ΒΙΒΛ Ι ΟΘΗΚΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΝΔ ΥΜΑΣΙΕΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΥΠΟ:ΙΩΑΝΝΑ ΖΕΡΒΑ ΒΙΒΛ Ι ΟΘΗΚΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2010 ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΝΔ ΥΜΑΣΙΕΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ Πτυχιακή εργασία που υποβλήθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά για την ελληνική φορεσιά

Γενικά για την ελληνική φορεσιά Γενικά για την ελληνική φορεσιά Ίσαμε τις αρχές του 20ού αι. η ελληνική εθνική ενδυμασία συνηθιζόταν σε ολόκληρη σχεδόν την ύπαιθρο χώρα και τα νησιά εκτός από τα μεγάλα αστικά κέντρα. αλλά και από τριάντα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΚΑΙ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΤΗ ΙΑΣΠΟΡΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΟΝΑΔΕΣ 5 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ, Ε. ΙΑ.Μ.ΜΕ. Ρέθυµνο, 014 1 ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ Άσκηση 1 (6

Διαβάστε περισσότερα

Το σχολείο μας είναι σχετικά παλιό. Βρίσκεται στην κεντρική λεωφόρο Γερίου, απέναντι από το Δημαρχείο Γερίου. Έχει χτιστεί το 1976 και αποτελείται

Το σχολείο μας είναι σχετικά παλιό. Βρίσκεται στην κεντρική λεωφόρο Γερίου, απέναντι από το Δημαρχείο Γερίου. Έχει χτιστεί το 1976 και αποτελείται Το σχολείο μας είναι σχετικά παλιό. Βρίσκεται στην κεντρική λεωφόρο Γερίου, απέναντι από το Δημαρχείο Γερίου. Έχει χτιστεί το 1976 και αποτελείται από δώδεκα αίθουσες διδασκαλίας, τέσσερις ειδικές αίθουσες

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ. 2103235794 magazaki@seo.gr

Τηλ. 2103235794 magazaki@seo.gr Τηλ. 2103235794 magazaki@seo.gr ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΔΩΝ ΣΤΟΛΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014- ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 ΚΛΑΔΟΣ ΑΣΤΕΡΙΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗ ΣΤΟΛΗ Kορίτσια και αγόρια, φορούν: Φόρµα τυρκουάζ Παπούτσια αθλητικά ΘΕΡΙΝΗ ΣΤΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

56. Αντίκες. 2503 ΠΙΑΤΟ χάλκινο, γανωμένο και αφιερωμένο, με τέσσερις ανάγλυφες σφραγίδεςεπιγραφές,

56. Αντίκες. 2503 ΠΙΑΤΟ χάλκινο, γανωμένο και αφιερωμένο, με τέσσερις ανάγλυφες σφραγίδεςεπιγραφές, 2503 2504 2505 2506 2509 2507 2511 2508 2510 2512 2513 2514 2515 2516 2517 2503 ΠΙΑΤΟ χάλκινο, γανωμένο και αφιερωμένο, με τέσσερις ανάγλυφες σφραγίδεςεπιγραφές, διάμετρος 22 εκ. 80-100 2504 ΠΙΑΤΟ χάλκινο,

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Αρχαγγέλου

Γενικό Λύκειο Αρχαγγέλου Γενικό Λύκειο Αρχαγγέλου 2011-2012 Α Λυκείου Ερευνητική εργασία ΕΕ3 Παραδοσιακές ενδυμασίες Ρόδου Εκπαιδευτικοί: Στόλη Σοφία! Τσαγκαρής Στράτος! ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ A Πρόλογος Β. Σκοπός της έρευνας και ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Ι ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΦΟΥ Σχολική χρονιά: 2013-2014 ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Εργασία από τα παιδιά της Γ2 Υπεύθυνη δασκάλα: Χριστίνα Αγαθοκλέους Ο παπλωματάς Ο παπλωματάς είναι ένα από τα παραδοσιακά επαγγέλματα

Διαβάστε περισσότερα

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς 1 Σχολείο: 63 ο Δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης Συμμετέχοντες Τάξη / Τμήμα: ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Με την έναρξη των εργασιών του Παττίχειου Δημοτικού Μουσείου, Ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού στην ανακαινισμένη πρώην Οικία Έπαρχου, ο Δήμος

Διαβάστε περισσότερα

2. Την Απόφαση της Επιτροπής των ΕΚ με αριθμό Ε (2007) 6402/11-12-2007 που αφορά την έγκριση του Ε.Π. «ΑΛΙΕΙΑΣ».,

2. Την Απόφαση της Επιτροπής των ΕΚ με αριθμό Ε (2007) 6402/11-12-2007 που αφορά την έγκριση του Ε.Π. «ΑΛΙΕΙΑΣ»., ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Ε.Π. ΑΛΙΕΙΑΣ & ΘΑΛΑΣΣΑΣ Ε.Φ.Δ.: ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΝΟΤΙΟΥ ΗΠΕΙΡΟΥ - ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αρ. Πρωτ. Δήμου Ιλίου: 38912/31-07-2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ

Αρ. Πρωτ. Δήμου Ιλίου: 38912/31-07-2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Αρ. Πρωτ. Δήμου Ιλίου: 38912/31-07-2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ 29 η Τακτική Συνεδρίαση Οικονομική Επιτροπής ΔΗΜΟΣ Ι Λ Ι Ο Υ την 31-07-2012 Η Οικονομική Επιτροπή Ιλίου συνήλθε στο Δημαρχιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Ιανουάριος Μάιος 2011 Δευτέρα 09:00 11:00: «Άλεθε, μύλε μ, άλεθε» (αφήγηση παραμυθιού) 6 /παιδί 10:00 12:00: «Μυλογυρίσματα

Διαβάστε περισσότερα

vassiliki handmade clothing LOOKBOOK

vassiliki handmade clothing LOOKBOOK vassiliki handmade clothing LOOKBOOK new collection 2013 A B O U T U S Είμαι η Βούλα Σπύρου - Μαγουλά γεννημένη εδώ και πάρα μα πάρα πολλά χρόνια, ο λαός μας έχει μια σοφή παροιμία που λέει: Να κάνεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΩΝ ΕΙ ΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΣΤΟΛΗΣ

ΤΕΥΧΟΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΩΝ ΕΙ ΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΣΤΟΛΗΣ ΤΕΥΧΟΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΩΝ ΕΙ ΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΣΤΟΛΗΣ Αποτελεί αναπόσπαστο µέρος της από 15 Ιουλίου 2013 προκήρυξης διαγωνισµού για την προµήθεια ειδών της Προσκοπικής Στολής Αθήνα, Ιούλιος 2013 2

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ.

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Για 3 η χρονιά λειτουργεί η ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Μητρόπολής μας. Πυξίδα μας η καλή συντροφιά σε τόπο αρκετά οικείο πλέον, στο «Πέρασμα»,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΝΙΑΙΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΔΙΑΙΤΗΣΙΑΣ SOO BAHK DO TANG SOO DO ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΝΙΑΙΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΔΙΑΙΤΗΣΙΑΣ SOO BAHK DO TANG SOO DO ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΝΙΑΙΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΔΙΑΙΤΗΣΙΑΣ SOO BAHK DO TANG SOO DO ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΕΠΙΤΡΕΠΟΜΕΝΕΣ ΦΟΡΜΕΣ ΑΝΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ (ΕΓΧΡΩΜΕΣ ΖΩΝΕΣ) 10 GUP Κιτσο Χιονγκ Ιλ μπου 9-8 GUP Κιτσο Χιονγκ Ιλ μπου Κιτσο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΣΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΩΝ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΣΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΣΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΩΝ Εγκρίθηκε στις 8.7.2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 Α. ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΣΤΟΛΗ... 4 1. ΣΤΟΛΗ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ...4 2. ΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ...5 3. ΣΤΟΛΗ ΑΝΙΧΝΕΥΤΩΝ...6 4. ΣΤΟΛΗ ΜΕΛΩΝ ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

fι:χνοi1 ο γ1κ ό εκποι~ιυτικ ο ' Ι δ ρυμcι τ.ε.ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Κλωστοϋφαντουργ(ας Παραδοσιακές ενδυμασίες της Χίου και

fι:χνοi1 ο γ1κ ό εκποι~ιυτικ ο ' Ι δ ρυμcι τ.ε.ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Κλωστοϋφαντουργ(ας Παραδοσιακές ενδυμασίες της Χίου και 572 ~ t\ fι:χνοi1 ο γ1κ ό εκποι~ιυτικ ο ' Ι δ ρυμcι τ.ε.ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Κλωστοϋφαντουργ(ας Παραδοσιακές ενδυμασίες της Χίου και παραδοσιακά υφάσματα και κεντήματα Επιμέλεια: Σβώκου Ειρήνη Α.Μ.: 36849

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Για την σχολική χρονιά 2014-2015 πραγματοποιούνται τα κάτωθι προγράμματα : Α) ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ Γερμανικού και Μυλλέρου Μεταξουργείο Δήλωση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΣ, 27/07/2015 Αριθ.Πρωτ.:2636/2015

ΚΩΣ, 27/07/2015 Αριθ.Πρωτ.:2636/2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΜΟΝΟΜΕΤΟΧΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΛΙΜΕΝΑ ΚΩ ΚΩΣ, 27/07/205 Αριθ.Πρωτ.:2636/205 ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚ ΗΛΩΣΗΣ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Α) ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Α) ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ ΡΟΥΧΙΣΜΟΥ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΔΗΣΗΣ, ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ-ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΕΤΩΝ 06-0 2-4 3 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Α) ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ α) Στολή Ανδρική

Διαβάστε περισσότερα

στολών ειδικού ένστολου προσωπικού της ηµοτικής Αστυνοµίας του ήµου

στολών ειδικού ένστολου προσωπικού της ηµοτικής Αστυνοµίας του ήµου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΡΑΜΑΣ Αριθ.Αποφ 107/2011 ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ Από το 15 ο Πρακτικό της συνεδρίασης της Οικονοµικής Επιτροπής του ήµου ράµας Την 29-6-2011 ΘΕΜΑ 7ο ΕΚΤΑΚΤΟ: Κατακύρωση πρακτικών µειοδοτικού

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

Αικατερίνη Καμηλάκη-Πολυμέρου, Δ/ντρια Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας Ακαδημίας Αθηνών, polymer@academyofathens.gr, Τηλ.

Αικατερίνη Καμηλάκη-Πολυμέρου, Δ/ντρια Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας Ακαδημίας Αθηνών, polymer@academyofathens.gr, Τηλ. 11 Iουνίου 2012 ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΩΝ ΟΡΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗ & GANDHI Αικατερίνη Καμηλάκη-Πολυμέρου, Δ/ντρια Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας Ακαδημίας Αθηνών, polymer@academyofathens.gr,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ 1 ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΒΙΒΛΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΧΕΙΑΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΔΙΔΑΣΚOΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΧΟΥΛΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πορεία Δραστηριότητες

Πορεία Δραστηριότητες ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Κυπριακή Λαϊκή Τέχνη/ Στάδια Σχεδιασμού & Τεχνολογίας/ Πρόβλημα Εντολή - Προδιαγραφές Χρόνος: 40 Μάθημα: 3 ο Ημερομηνία: 20/03/08 Στόχοι: Οι μαθητές: Να αναγνωρίζουν τα Φυτιώτικα

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

15REQ003241675 2015-11-02

15REQ003241675 2015-11-02 15REQ003241675 2015-11-02 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ - ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΠΑΡΟΧΕΣ ΣΕ ΕΙΔΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΣΤΟΛΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΑΡ. ΜΕΛΕΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ ***

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ *** ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ *** ΚΑΡΠΑΘΟΣ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 20 4 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ,

Διαβάστε περισσότερα

περιεχόμενα Σκουφιά... 3-16 Καπέλα...17-19 Πασμίνες - Κασκόλ...20-33 Γάντια...34-49 Σετ γυναικεία - παιδικά...50-52 Αξεσουάρ...

περιεχόμενα Σκουφιά... 3-16 Καπέλα...17-19 Πασμίνες - Κασκόλ...20-33 Γάντια...34-49 Σετ γυναικεία - παιδικά...50-52 Αξεσουάρ... σκουφιά Σκουφιά... - Καπέλα...7-9 Πασμίνες - Κασκόλ...0 - Γάντια... - 9 Σετ γυναικεία - παιδικά...0 - Αξεσουάρ... - Παντόφλες - Πασουμάκια Καλτσοπαντόφλες...7 - περιεχόμενα 7 8 9 ΚΩΔ. 09009 0 7 8 9 0 7

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να λύσετε τον κύβο του Rubik

Πώς να λύσετε τον κύβο του Rubik Πώς να λύσετε τον κύβο του Rubik από τον Έλτον 1 Σκόντι, Β Λυκείου 1 ο ΓΕ.Λ. Ελευσίνας σχολικό έτος 2008-9 ΒΗΜΑ 1 Ο : Φτιάχνουμε έναν σταυρό σε όποιο χρώμα θέλουμε. Δηλαδή: Αν π.χ. θέλουμε να φτιάξουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ν. Φιλ/φεια: 2/10/2015 NOMOΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Αριθμ. Πρωτ: 19728 ΔΗΜΟΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ-ΧΑΛΚΗΔΟΝΑΣ Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ν. Φιλ/φεια: 2/10/2015 NOMOΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Αριθμ. Πρωτ: 19728 ΔΗΜΟΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ-ΧΑΛΚΗΔΟΝΑΣ Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η Ν. Φιλ/φεια: 2/10/2015 NOMOΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Αριθμ. Πρωτ: 19728 ΔΗΜΟΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ-ΧΑΛΚΗΔΟΝΑΣ Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η Διενέργειας για την εκτέλεση εργασίας < ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ > με τη συνοπτική διαδικασία της απευθείας

Διαβάστε περισσότερα

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά!

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Αυτές τις γιορτές βλέπουμε τη χριστουγεννιάτικη διακόσμηση με πολλή δημιουργικότητα και λιγότερα έξοδα! Το Sofan Handmade και η ομάδα του Ftiaxto.gr μοιράζονται

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα στη ζωή μιας γυναίκας που φτιάχνει «μαρτενίτσες»

Μια μέρα στη ζωή μιας γυναίκας που φτιάχνει «μαρτενίτσες» Μια μέρα στη ζωή μιας γυναίκας που φτιάχνει «μαρτενίτσες» Ονομάζομαι Μαρία, είμαι συνταξιούχα, και κατασκευάζω «μαρτενίτσες» από χόμπι αλλά και για ένα μικρό εισόδημα. Πρώτα, όμως, θα σας εξηγήσω τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

4. ΗΜΟΣ ΣΠΕΡΧΕΙΑ ΑΣ - 41 -

4. ΗΜΟΣ ΣΠΕΡΧΕΙΑ ΑΣ - 41 - 4. ΗΜΟΣ ΣΠΕΡΧΕΙΑ ΑΣ - 41 - 4.1 ΑΓΙΟΣ ΣΩΣΤΗΣ Όπως και τα υπόλοιπα, έτσι και το πρώην σχολείο του Αγίου Σώστη είναι ένα πέτρινο κτίριο µε κεραµοσκεπή και βρίσκεται στο κέντρο του χωριού. Tο κτίριο είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΤΟΙΧΟΙ - ΠΡΑΣΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΤΟΙΧΟΙ - ΠΡΑΣΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Ηλιούπολη 12 Μαρτίου 2012 ΠΡΑΣΙΝΗ ΑΤΤΙΚΗ ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΤΟΙΧΟΙ ΠΡΑΣΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ 10 ο Δημοτικό Σχολείο Ηλιούπολης Μυκόνου 34, Ηλιούπολη Οριοθετείται από: Aριστερά από την οδό Πάφου, δεξιά από την οδό Αιγίνης και

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής Σεπτέμβριος 2012 Η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Δεύτερη διδακτική πρόταση Ανέκδοτα-Αινίγματα Ενδεικτική διάρκεια: 1 διδακτική ώρα (εναλλακτικά, να δίνονται ένα ή δύο ανέκδοτα στο πρώτο ή τελευταίο δεκάλεπτο

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεύουσα σειρά ενδυμασίας αναψυχής

Πρωτεύουσα σειρά ενδυμασίας αναψυχής 410 Πρωτεύουσα σειρά ενδυμασίας αναψυχής Ιδανικό για Εταιρική Παρουσίαση Πληροφόρηση Υφάσματος Αυτό το υπέροχο για δραστηριότητες αναψυχής ύφασμα κατασκευάζεται χρησιμοποιώντας ένα μείγμα από πολυεστέρα

Διαβάστε περισσότερα

401 LW12 Πρωτεύουσα Γυναικεία Πουκαμίσα 24 Kingsmill 210 g Μαύρο, Μπλέ σκούρο, Λευκό XS - 3XL Λιλά S - XXL LW13 Μοντέρνα Πουκαμίσα 24

401 LW12 Πρωτεύουσα Γυναικεία Πουκαμίσα 24 Kingsmill 210 g Μαύρο, Μπλέ σκούρο, Λευκό XS - 3XL Λιλά S - XXL LW13 Μοντέρνα Πουκαμίσα 24 400 Συλλογή για Γυναίκες Αυτή η αποκλειστική σειρά ενδυμάτων εργασίας για γυναίκες έχει σχεδιαστεί για άνεση και στυλ. Το υψηλής ποιότητας ύφασμα Kingsmill κόβεται για να δώσει μια κολακευτική τακτοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Σκουφιά...3-17. Καπέλα... 18-20. Πασμίνες - Κασκόλ... 21-34. Γάντια... 35-50. Σετ γυναικεία - παιδικά... 51-52. Αξεσουάρ... 53-58

Σκουφιά...3-17. Καπέλα... 18-20. Πασμίνες - Κασκόλ... 21-34. Γάντια... 35-50. Σετ γυναικεία - παιδικά... 51-52. Αξεσουάρ... 53-58 σκουφιά Σκουφιά... - 7 Καπέλα... 8-0 Πασμίνες - Κασκόλ... - Γάντια... - 0 7 8 9 0 ΚΩΔ. 09009 Σετ γυναικεία - παιδικά... - Αξεσουάρ... - 8 Παντόφλες - Πασουμάκια Καλτσοπαντόφλες... 8-7 8 9 0 7 8 σκουφιά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΥΤΑΡΕΩΣ ΣΚΟΥΤΑΡΙ ΣΕΡΡΩΝ 90 ΧΡΟΝΙΑ

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΥΤΑΡΕΩΣ ΣΚΟΥΤΑΡΙ ΣΕΡΡΩΝ 90 ΧΡΟΝΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΥΤΑΡΕΩΣ «Ασπίδα μου, αγλάισμα της Θρώσσας γης που εχάθη, στα λαξευμένα μάρμαρα της μνήμης τ όνομά σου...» ΣΚΟΥΤΑΡΙ ΣΕΡΡΩΝ 90 ΧΡΟΝΙΑ Από τις αλησμόνητες πατρίδες στους νέους τόπους Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ ΤΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΜΟΤΙΒΩΝ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ΣΚΥΡΟΥ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ ΤΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΜΟΤΙΒΩΝ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ΣΚΥΡΟΥ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΫΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΛΕΚΤΙΚΗΣ ΕΤΟΙΜΟΥ ΕΝΔΥΜΑΤΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ ΤΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΜΟΤΙΒΩΝ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΒΑΛΛΑΡΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΚΚΑΛΑ ΜΑΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ» Σχολικό έτος 2006-07

«ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ» Σχολικό έτος 2006-07 «ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ» Σχολικό έτος 2006-07 ΣΧΕΔΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιβ.Εκπ/σης Εθνικό Δίκτυο «ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ» του Κ.Π.Ε Νάουσας ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΕΝΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΑ Νηπ/γείο Καλυβίων Ν. Πέλλας Νηπ/γείο Αγγελοχωρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011 Βιομηχανικός σχεδιασμός συσκευασίας και ετικέτας παραδοσιακών προϊόντων ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Περιεχόμενα Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

«Πράσινο» σχολείο με λουλούδια, αρωματικά φυτά και λαχανικά

«Πράσινο» σχολείο με λουλούδια, αρωματικά φυτά και λαχανικά 50 ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΓΑΛΗΝΗΣ «Πράσινο» σχολείο με λουλούδια, αρωματικά φυτά και λαχανικά Στον αυλόγυρο του Νηπιαγωγείου και του Δημοτικού Σχολείου της Γαλήνης ολοκληρώθηκε και παραδόθηκε ο κήπος των μικρών μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ρουσούδα. Στα ψηλά τα παραθύρια

Η Ρουσούδα. Στα ψηλά τα παραθύρια Η Ρουσούδα Χρόνουν κιρό Ρουσούδα μ σ αγαπώ, Δεν το καμις νισάφι, για να μι κράξης Ρούσα μ μια βραδιά, ένα Σαββάτου βράδυ, σαν πάι η μάνα σ σ ν ικκλησιά, πατέρας σ στου παζάρι. κι τα μικρά διρφάκια σου,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

180-250 2287 ΑΝΕΜΙΣΤΗΡΑΣ 50-60 2288 AGA 60-80 2289 TORPEDO

180-250 2287 ΑΝΕΜΙΣΤΗΡΑΣ 50-60 2288 AGA 60-80 2289 TORPEDO 2283 2284 2285 2287 2288 2286 2289 210 2292 2293 2290 2291 2283 ΡΟΛΟΙ επιτραπέζιο, ξύλινο με εσωτερικό εκκρεμές. Με το κλειδί του, σε λειτουργία. Διαστάσεις 28 χ 35 χ 15 εκ. 100-120 2284 ΡΟΛΟΙ επιτραπέζιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Οι δύο φίλοι μιλάνε για τον αγώνα

ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Οι δύο φίλοι μιλάνε για τον αγώνα ΕΝΟΤΗΤΑ 11 - Ρούχα και χρώματα A ΜΕΡΟΣ Α. ΔΙΑΛΟΓΟΣ Κωνσταντίνος: Ρόμπερτ: Κωνσταντίνος: Ρόμπερτ: Κωνσταντίνος: ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ Οι δύο φίλοι μιλάνε για τον αγώνα Σήμερα είναι η μεγάλη μέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΑΝΤΑ

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΑΝΤΑ ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΑΝΤΑ A/A ΚΩΔΙΚΟΙ ΕΙΔΟΥΣ ΥΦΑΣΜΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΙΜΗ ΜΕ ΦΠΑ ΣΧΟΛΙΑ Α. ΜΠΛΟΥΖΕΣ-ΣΑΚΑΚΙΑ-ΧΙΤΩΝΙΑ 1 101 ΜΠΛΟΥΖΑ ΛΕΥΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΝΔΡΙΚΗ ΜΜ ΠΓ 25,00 2 100 ΧΙΤΩΝΙΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΛΕΥΚΟ ΜΕ ΛΟΞΟ ΚΟΥΜΠΩΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνοι Καθηγητές: Πλάκας Ηλίας Γιώτα Ευαγγελία

Υπεύθυνοι Καθηγητές: Πλάκας Ηλίας Γιώτα Ευαγγελία 2 Ο ΛΥΚΕΙΟ ΛΑΜΙΑΣ Τάξη :Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2012 2013 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Παραδοσιακή ενδυμασία Στερεάς Ελλάδος ΟΜΑΔΑ1 Μέλη ομάδας : 1. Βαρούτη Παρασκευή 2. Γιαταγάνα Ασπασία 3. Παπαθανασίου Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ /ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΧ/ΣΗΣ ΜΗΧ/ΚΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ /ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΧ/ΣΗΣ ΜΗΧ/ΚΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ /ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΧ/ΣΗΣ ΜΗΧ/ΚΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ: Προμήθεια ειδών ένδυσης- υπόδησης έτους 2010 του προσωπικού της /νσης της ημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Κυπριακή Λαϊκή Τέχνη Τάξη: Β Γυμνασίου Χρόνος: 40 Μάθημα: 2 ο Ημερομηνία: 13/03/08

Θέμα: Κυπριακή Λαϊκή Τέχνη Τάξη: Β Γυμνασίου Χρόνος: 40 Μάθημα: 2 ο Ημερομηνία: 13/03/08 ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Κυπριακή Λαϊκή Τέχνη Χρόνος: 40 Μάθημα: 2 ο Ημερομηνία: 13/03/08 Στόχοι: Οι μαθητές: Να εντοπίζουν μέσα από την παρουσίαση των εργασιών τους, τα χαρακτηριστικά των διάφορων παραδοσιακών

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα