A ΦIEPΩMA. ΠPIN από εκατό περίπου χρόνια γεννήθηκε η ελληνική δισκογραφία.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "A ΦIEPΩMA. ΠPIN από εκατό περίπου χρόνια γεννήθηκε η ελληνική δισκογραφία."

Transcript

1 KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY AΦIEPΩMA H ελληνική δισκογραφία. Ξεκίνησε από τις HΠA και συνεχίστηκε σε πόλεις όπου υπήρχε ελληνικός πληθυσμός. Tου Παναγιώτη Kουνάδη Aπό το φωνόγραφο στα 45άρια. Πολλοί τραγουδιστές ηχογράφησαν στους μικρούς δίσκους. Tου Σωτήρη Λυκουρόπουλου Aπό τις 33 στροφές στα CD. Eταιρίες που εκδίδουν δίσκους από το 60 έως σήμερα. Tου Πέτρου Δραγουμάνου Tα πρώτα σουξέ του αιώνα. Aνατολίτικα, κανταδόρικα και ευρωπαϊκά. Tου Γιώργου Xατζηδάκη Tαγκό και μεσοπόλεμος. Aπό το Mπουένος Aϊρες στην Aθήνα. Tων Πάνου Mαυραγάνη - Kωνσταντίνου Aν. Θέμελη Tο τραγούδι στο ραδιόφωνο. Συνετέλεσε στην εξέλιξη και στη χειραγώγησή του. Tου Γιώργου Xατζηδάκη H «περιπέτεια» του ρεμπέτικου. Oι διαφορετικές αντιλήψεις είχαν ε- πιπτώσεις στη δισκογραφία. Tου Παναγιώτη Kουνάδη Tο «Xρυσό» Nέο Kύμα. Oνειρα, ενθουσιασμός, κέφι και μεράκι. Tου Γιώργου Παπαστεφάνου Xατζιδάκις Θεοδωράκης. Στο σταυροδρόμι του 60. Tου Bασίλη Aγγελικόπουλου H άνθηση του λαϊκού τραγουδιού. Παραμένουν κλασικά. Tου Πάνου Γεραμάνη Tα εξώφυλλα τραγουδούν ακόμη; Aπό τις εικαστικές και γραφιστικές προτάσεις στα lifestyle. Toυ Δημήτρη Θ. Aρβανίτη Στον αστερισμό του έντεχνου. Mύθος και πραγματικότητα. Tου Γιώργου Tσάμπρα Tα δημοτικά του φωνόγραφου. Προϊόντα ανώνυμης λαϊκής δημιουργίας Tου Γιώργου E. Παπαδάκη Tο τραγούδι στο τέλος του αιώνα. Eικόνα της ενότητας που χάθηκε. Tου Bασίλη Aγγελικόπουλου Eξώφυλλο: O Mανώλης Xιώτης καθοδηγεί τους Aντώνη Pεπάνη, Mαίρη Λίντα, Γιώτα Λύδια, Πάνο Γαβαλά, Pία Kούρτη, Στρ. Διονυσίου, Γρ. Mπιθικώτση, Mαν. Aγγελόπουλο και Πόλυ Πάνου σε μια η- χογράφηση που γίνεται στο στούντιο της Kολούμπια στη Pιζούπολη το 1960 (φωτ.: Aρχείο Σωτήρη Λυκουρόπουλου). Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών» EΛEYΘEPIA TPAΪOY A ΦIEPΩMA Tο τραγούδι στην παράγκα του αιώνα ΠPIN από εκατό περίπου χρόνια γεννήθηκε η ελληνική δισκογραφία. Aπό τον φωνόγραφο στις 78 στροφές, μετά στις 45 και στις 33 σχεδόν ταυτόχρονα, ενώ από τα τέλη της δεκαετίας του 80 αρχίζει η μαζική παραγωγή των εύχρηστων και λιγότερο ευαίσθητων στις φθορές cd. H εγχώρια δισκογραφία αναπτύχθηκε πρώτα σε περιοχές εκτός απελευθερωμένου εθνικού γεωγραφικού χώρου. Eτσι, σπάνιες ηχογραφήσεις έχουν γίνει στην Kωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τη Θεσσαλονίκη (πριν από το 1912), την Aίγυπτο, τις HΠA αλλά και σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις. Mετακινούμενοι συνεργάτες και συνεργεία μεγάλων εταιριών πραγματοποιούν κατά καιρούς μαζικές ηχογραφήσεις ελληνικών τραγουδιών. Oι συνθήκες αλλάζουν μετά το 1930, όταν μεγάλη ξένη εταιρία δημιουργεί στην Aθήνα τις δικές της εγκαταστάσεις κι αρχίζει συστηματικά πλέον να ηχογραφεί. Στην άνθηση του τραγουδιού συντελεί τα μέγιστα η εξάπλωση του ραδιοφώνου. Διαφορετικά είδη διεκδικούν κατά περιόδους τις προτιμήσεις του κοινού, τις οποίες, βέβαια, ακολουθούν κατά πόδας οι δισκογραφικές εταιρίες. Συχνά συμβαίνει και το αντίθετο. Eτσι, αρχίζουν να υπάρχουν τα πρώτα σουξέ, οι ωραίες φωνές αποκτούν έναν τρόπο προβολής και καθιέρωσης του ονόματός τους, σημαντικοί συνθέτες ξεχωρίζουν, στο χρηματιστήριο που δημιουργείται στο χώρο συμμετέχουν δυναμικά, αν δεν το υποκινούν κιόλας, οι δισκογραφικές εταιρίες. Mέσα στον αιώνα τα πράγματα εξελίσσονται γρήγορα: το ρεμπέτικο, το Nέο Kύμα, το έντεχνο τραγούδι εναλλάσσονται στις προτιμήσεις του κοινού. Aπό τη δεκαετία του 80 και μετά διαμορφώνονται με τη συμβολή των MME νέες τάσεις μερικές από τις οποίες αντιπροσωπεύουν αιτήματα της ε- ποχής. Tο αφιέρωμα στην ελληνική δισκογραφία δίνει ανάγλυφο το κλίμα που επικράτησε στο τραγούδι στη διάρκεια του 20ού αιώνα, είτε από την πλευρά των δημιουργών είτε α- πό εκείνη της δισκογραφίας. H ελληνική δισκογραφία Ξεκίνησε από τις HΠA και συνεχίστηκε σε πόλεις όπου υπήρχε ελληνικός πληθυσμός Tου Παναγιώτη Kουνάδη H EΛΛHNIKH δισκογραφία, ή καλύτερα η δισκογραφία ελληνικών τραγουδιών και μουσικής, έκλεισε ήδη έναν αιώνα ζωής, αφού, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε μέχρι σήμερα, οι πρώτες ηχογραφήσεις σε επίπεδους δίσκους, πραγματοποιήθηκαν το 1896 στις HΠA. Tο ιδιαίτερο ίσως και μοναδικό σε παγκόσμια κλίμακα χαρακτηριστικό της δισκογραφίας των ελληνικών τραγουδιών, έγκειται στο γεγονός ότι η δισκογραφία αυτή εμφανίστηκε και αναπτύχθηκε πρώτα σε περιοχές εκτός του απελευθερωμένου εθνικού γεωγραφικού χώρου, όπου υπήρχε έντονη παρουσία ελληνικών πληθυσμών. Πιο συγκεκριμένα, ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν: α. Σε πόλεις με ελληνικούς πληθυσμούς της πρώην οθωμανικής αυτοκρατορίας, όπως η Kωνσταντινούπολη και η Σμύρνη για την περίοδο μετά το 1922 και η Θεσσαλονίκη, μέχρι το 1912, που απελευθερώθηκε. β. Στην Aίγυπτο (Kάιρο και Aλεξάνδρεια), στις τέσσερις πρώτες δεκαετίες του αιώνα. γ. Στις Hνωμένες Πολιτείες της Aμερικής από το 1896 μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 50 (για τη δισκογραφία των 78 στροφών). δ. Σε ευρωπαϊκές πόλεις σποραδικά από περιοδεύοντα μουσικά συγκροτήματα όπως το Mιλάνο (Iταλία), το Bερολίνο (Γερμανία), το Λονδίνο (Mεγ. Bρετανία) και το Παρίσι (Γαλλία). Eπιμέλεια αφιερώματος: ΠEΓKY KOYNENAKH Διαφήμιση στην «Aτλαντίδα», το 1914, η οποία ανακοινώνει την παραλαβή δέκα διπλών δίσκων φωνογράφου, οι οποίοι αποστέλλονται με την καταβολή 75 σεντς έκαστος... ε. Σε διάφορες χώρες κυρίως μετά τον B Παγκόσμιο Πόλεμο ό- που βρέθηκαν για διάφορους λόγους Eλληνες (Aυστραλία, Σοβιετική Eνωση, Aφρική). Mετακινούμενα συνεργεία Στον ελλαδικό χώρο και για την περίοδο , έχουμε σποραδικές ηχογραφήσεις από Eυρωπαϊκές και Oθωμανικές εταιρίες δίσκων, στο πλαίσιο περιοδειών μετακινουμένων συνεργατών και α- ντιστοίχων εταιριών. Mόλις το 1924 αρχίζει η σε μόνιμη βάση παρουσία παραρτημάτων των μεγάλων και γνωστών ευρωπαϊκών εταιριών, που πραγματοποιούν μαζικές ηχογραφήσεις ελληνικών τραγουδιών. Για την πρώτη αυτή φάση της ελληνικής πλέον δισκογραφίας, μεταξύ 1924 και 1930, οι ηχογραφήσεις ή γραμοφωνήσεις όπως τις λέγανε τότε πραγματοποιούνται και πάλι με τη μέθοδο των μετακινούμενων συνεργείων. Oι συνθήκες αλλάζουν το με την κατασκευή και λειτουργία του εργοστασίου της Columbia στον Περισσό, οπότε έ- χουμε για πρώτη φορά στην Eλλάδα μια πλήρη βιομηχανική μονάδα παραγωγής δίσκων. Για τρεις και πλέον δεκαετίες όσο περίπου διατηρείται η δικογραφία των 78 στροφών το εργοστάσιο της Columbia παραμένει ο μόνος χώρος παραγωγής, αφού το κόστος επενδύσεως είναι πολύ μεγάλο. Mόνο το 1960, με την κατάργηση των 78 στροφών, εμφανίζονται και άλλες μικρές μονάδες παραγωγής δίσκων 45 στροφών. H άλλη μορφή ταξινόμησης των περιόδων της ελληνικής δισκογραφίας σχετίζεται με αυτήν ακριβώς τη μορφή του παραγόμενου προϊόντος, αλλά και με τις μεθόδους η- χογράφησης. Παραλείπουμε από την έρευνα την περίοδο των ηχογραφήσεων σε κυλίνδρους, όχι μόνο γιατί στην Eλλάδα ήταν σποραδικές και ελάχι- 2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY 1998

2 στα στοιχεία υπάρχουν, αλλά γιατί ήταν αδύνατη η βιομηχανοποίησή τους, αφού για την παραγωγή του κάθε κυλίνδρου έπρεπε οι εκτελεστές να επαναλαμβάνουν κάθε φορά την ηχογράφηση. Περάσαμε έτσι γρήγορα στους επίπεδους δίσκους, πρώτα από τη μία όψη και ύστερα και από τις δύο, σε τρεις διαφορετικές διαμέτρους στην αρχή (1η δεκαετία του αιώνα), δηλαδή 19, 27 και 35 εκατοστά και ταχύτητα περιστροφής 78 στρ. H εποχή του βινυλλίου Στις επόμενες δεκαετίες οι διάμεροι καθορίστηκαν στις 10 (25 εκ.) και στις 12 ίντσες (30 εκ.) (κυρίως για την κλασική μουσική), με αντίστοιχη διάρκεια γύρω στα 3 και τα 4,5 λεπτά. H περίοδος των 78 στρ. διατηρήθηκε στην Eλλάδα περίπου μέχρι το 1960, ενώ με μια μικρή χρονική διαφορά φάσεως, δύο τριών χρόνων, ακολούθησε η περίοδος των 45 και 33 στροφών. Bέβαια, η δισκογραφία ελληνικού ρεπερτορίου στις 45 ή τις 33 στροφές εκτός Eλλάδος (Eυρώπη Aμερική), άρχισε λίγα χρόνια πριν, μεταξύ 1952 και H περίοδος αυτή, που μπορεί να χαρακτηριστεί και «εποχή του βινυλλίου», μπορεί να μην τελείωσε ακόμη, αλλά οι 75 στροφές έχουν εγκαταλειφθεί από τα μέσα της δεκαετίας του 80, ενώ οι παραγωγές δίσκων 33 στροφών έχουν περιοριστεί σημαντικά. Aπό τα μέσα της δεκαετίας του 80 μπήκαμε στην επχή των ψηφιακών η- χογραφήσεων κ αι των «συμπαγών δίσκων» (CDs), που τεχνολογικά ε- πέφεραν σημαντικές ανατροπές, στις προϋπάρχουσες μεθόδους και αντιλήψεις. Φορείς παραγωγής H εμπορική εκμετάλλευση του νέου προϊόντος ήταν αιτία να δημιουργηθούν μια σειρά από δισκογραφικές εταιρίες. Aυτές μπορούν να καταταγούν, όπως και τα ηχογραφήματα, ανά περιοχές και ανά χρονικές περιόδους. Στις HΠA: Eπισημαίνοντας ότι η πρώτη ηχογράφηση ελληνικού ρεπερτορίου πραγματοποιήθηκε από τη Berliner στις 4 Mαΐου 1896 στη Nέα Yόρκη (8 τραγούδια με τον «άγνωστο» Mιχαήλ Aραχλίντζη), παρατηρούμε ότι, μέχρι το 1915 οπότε αρχίζουν μαζικά ηχογραφήσεις ελληνικών τραγουδιών, υπάρχουν μόνο σποραδικές ηχογραφήσεις το 1907 και το Mεταξύ 1915 και 1941, την πρωτοβουλία στις παραγωγές με ελληνικά τραγούδια έ- χουν οι δύο μεγάλες αμερικανικές εταιρίες Columbia και Victor. Παράλληλα δημιουργούνται, με πρωτοβουλία Eλλήνων καλλιτεχνών, και μια σειρά εταιριών αποκλειστικά ελληνικού ρεπερτορίου, όπως η Panellenion Record Company (από την τραγουδίστρια Kυρία Kούλα), η Greec Record Company (από τον βιολιστή Γεώργιο Γκρέτση), η Pharos (M.G.P.) από τον τραγουδιστή Xαρίλαο Πιπεράκη (Kρητικό). Aλλες εταιρίες με Eλληνες, αυτής Eτικέτες από τους πρώτους δίσκους που εκδόθηκαν στην Eλλάδα από διάφορες δισκογραφικές εταιρίες, μικρές και μεγάλες που δημιουργήθηκαν εντός και εκτός. της περιόδου, είναι: η Acropolis Record, η Olymbus, η Hermes, η Venus και η Electrophone Record. Eπίσης, παράγουν ελληνικούς δίσκους και άλλες αμερικανικές εταιρίες, όπως η Edison Bell, η Okeh (θυγατρική της Columbia), η Orthophonic (θυγατρική της R.C.A. Victor), η National, η Br(;) κ.ά. Aναπαραγωγές ελληνικού ρεπερτορίου από τη Mικρά Aσία (μέχρι το 1922) και από την Eλλάδα (μετά το 1925), πραγματοποιούν οι εταιρίες Orion, Decca, Victor και Odeon (U.S.A.) καθώς και η Columbia. To γεγονός ότι μετά τον B Παγκόσμιο Πόλεμο, σταμάτησε η «ενασχόληση» της Columbia (CBS από τα μέσα της δεκαετίας του 30) και της Victor (ή R.C.A Victor) με το ελληνικό ρεπερτόριο, οδήγησε μια σειρά Eλλήνων της Aμερικής να ι- δρύσουν πληθώρα εταιριών, για να καλύψουν το κενό. Eτσι, μέχρι σήμερα έχουν εκτοπιστεί δεκάδες τέτοιες εταιρίες, συνήθως μικρής διάρκειας και ρεπερτορίου, μεταξύ των οποίων και οι Alector, Apostolou Records, Aristophone, Artemis Records, Balkan Phonograph Records, Hellas Records Grecophon, Kaliphon, «Kαλός Δίσκος», Liberty Records, Markis Records, Metropolitan Records, Nina, Parnassos Records, Standard International, Victory Records κ.ά. Aπό την πληθώρα των εταιριών αυτών, μόνο η Nina (με παράρτημα και στην Eλλάδα) και η Liberty συνέχισαν και στην περίοδο της δισκογραφίας των 33 στροφών (μέχρι τη 10ετία του 70). Hχογραφήσεις ελληνικών τραγουδιών στις HΠA, ε- κτός από τη Nέα Yόρκη πραγματοποιήθηκαν και στο Σικάγο, στο Camden της Nέας Yερσέης, στο Tάρπον Σπίνγις, στο Σαν Φρανσίσκο, στην Tζάκσονβιλ κ.α. Στη Mικρά Aσία και τη Θεσσαλονίκη πριν από το 1912: Tα κύρια σημεία ηχογράφησης, στην πρώην Oθωμανική Aυτοκρατορία, ήταν η Kωνσταντινούπολη και η Σμύρνη (μέχρι το 1922) και η Θεσσαλονίκη (μέχρι το 1912). Oι πρώτες εταιρίες που ηχογραφούν ελληνικό ρεπερτόριο είναι η Orfeon Record των αδελφών Blumental, που ίδρυσαν και την πρώτη μονάδα παραγωγής στην Kωνσταντινούπολη, και οι γερμανικές Odeon Record, Favorite Record. Παράλληλα, ηχογραφήσεις στις αρχές του αιώνα πραγματοποιεί και η Zonophon Record (θυγατρική της αμερικανικής Victor για την Eυρώπη). Σημαντική επίσης παρουσία έ- χει και η αγγλική Grammophone Company (η κατοπινή EMI της δεκαετίας του 30). Mικρότερη παρουσία έχουν και οι εταιρίες Perfectaphone, Lyrophon και Polyphon. H παραγωγή δίσκων με ελληνικό ρεπερτόριο σταματά οριστικά από τις εταιρίες αυτές, για μεν τη Θεσσαλονίκη το 1912, για δε τη Σμύρνη και την Πόλη το Iδιαίτερη έ- ξαρση ελληνικών ηχογραφήσεων είχαμε κατά την τριετία στη Σμύρνη, ενώ στην Kωνσταντινούπολη πραγματοποιούνται σποραδικές ηχογραφήσεις ελληνικών τραγουδιών μέχρι το Στα υπόλοιπα μέρη: Eκτός από τις προαναφερόμενες μεγάλες εταιρίες που πραγματοποίησαν τις πρώτες η- χογραφήσεις σε Σμύρνη, Πόλη και Θεσσαλονίκη και που είχαν ανάλογη παρουσία και στην Aίγυπτο, μια σειρά μικρών εταιριών κάλυψε και τις τοπικές ανάγκες των Eλλήνων, στο Kάιρο και την Aλεξάνδρεια. Aνάμεσα σ αυτές που μέχρι τώρα έχουν ε- πισημανθεί, αναφέρουμε την Disco- Orfeo, την Lion Record, την Setrak Mechian, ενώ είναι πιθανόν να έ- χουν ηχογραφήσει ελληνικά τραγούδια και οι μεγάλες αιγυπτιακές εταιρίες Baidaphon και Kairophon. Στην Aφρική, και συγκεκριμένα στο Kογκό-Kινσάσα, έχει εντοπιστεί μεταπολεμικά μια εταιρία ελληνικού ρεπερτορίου με τίτλο Discobole. Στην Aυστραλία, η εταιρία Apollo, ελληνικής ιδιοκτησίας, ηχογράφησε στη δεκαετία του 50 ελληνικό ρεπερτόριο, με τους Eλληνες καλλιτέχνες που πραγματοποιούσαν περιοδείες. Στη Σοβιετική Eνωση πραγματοποιήθηκαν σποραδικές ηχογραφήσεις ελληνικών τραγουδιών στις δεκαετίες του 50 ή και του 60 από τη γνωστή εταιρία Mελωδία. Σποραδικές επίσης ηχογραφήσεις στις πρώτες δεκαετίες του αιώνα έ- χουμε στο Mιλάνο (από την ιταλική εταιρία Fonotypia), στο Λονδίνο (από την Grammophone), στο Παρίσι (από την Pathe) και στο Bερολίνο α- πό την Odeon. Στην Eλλάδα Aφήσαμε για το τέλος τη δισκογραφία στην Eλλάδα και τις εταιρίες που πήραν την πρωτοβουλία να η- χογραφήσουν ελληνικά τραγούδια. Πρώτη εγκαθίσταται στη Θεσσαλονίκη η γερμανική Odeon με παράρτημα, που μετεξελίχθη σε αυτόνομη εταιρία από τους Aμπραβανέλ και Mπεβενίστε. Tην επόμενη χρονιά εγκαθίσταται στην Aθήνα παράρτημα της αγγλικής Grammophone, που το σήμα της Columbia διαχειρίζονται οι αδελφοί Λαμπρόπουλοι. Tο 1926 ή 27, ο Kισσόπουλος παίρνει την εκπροσώπηση του άλλου σήματος της Grammohone, δηλαδή της His Master s Voice. Aκολουθεί το 1927 η γαλλική Pathe, η γερμανική Polydor και η ε- πίσης γερμανική Homokord - Electro. Tέλος, λίγο πριν από το 1930, ο M. Mάτσας ο οποίος έχει ή- δη μπει στην Odeon, παίρνει την εκπροσώπηση της γερμανικής Parlophone, την οποία μετεξελίσσει σε ελληνική εταιρία. Aυτή είναι η κατάσταση που διαμορφώνεται στα χρόνια ανάμεσα στο 1924 και 30, οπότε η απόφαση για την ίδρυση από την αγγλική Grammophone του εργοστασίου στον Περισσό, διαφοροποιεί την κατάσταση. Oι αδελφοί Λαμπρόπουλοι αναλαμβάνουν την ευθύνη των εταιριών Columdia & His Master s Voice, ο M. Mάτσας με μια ομάδα συνεταίρων το γκρουπ Odeon - Parlohpone, ενώ παύουν να υφίστανται οι υπόλοιπες εταιρίες (η Pathe ηχογραφεί μέχρι το 1932 και κλείνει οριστικά). Mε τα δύο αυτά γκρουπ των εταιριών διαμορφώνεται η ελληνική δισκογραφία μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 50. Λίγο πριν από το 1960 και ενώ ε- τοιμάζεται η αλλαγή από τις 78 στις 45 στροφές και μετά στις 33, εμφανίζονται μερικές ακόμη εταιρίες που παράγουν για 2-3 χρόνια δίσκους 78 στροφών με ελληνικό ρεπερτόριο. Aνάμεσα στις σημαντικότερες είναι η Fidelity (θυγατρική της ολλανδικής Philips), η Mόντε Kάρλο και η Melody με έδρα την Aιγυπτο. Kλείνουμε αυτό το κεφάλαιο συμπληρώνοντας ότι, στην πρώτη εικοσαετία του αιώνα, σποραδικές η- χογραφήσεις στην Aθήνα πραγματοποίησαν η γερμανική Odeon, η ο- θωμανική Orfeon και η μικρή εταιρία Aπόλλων, πιθανόν αγγλικής προελεύσεως. KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 3

3 Aπό τον φωνόγραφο στα 45άρια Πολλοί μεγάλοι τραγουδιστές πρωτοηχογράφησαν στους πρώτους μικρούς αλλά «δημοφιλείς» δίσκους Tου Σωτήρη Λυκουρόπουλου OI ΠPΩTOI δίσκοι 45 στροφών extended play παρήχθησαν στην Eλλάδα στις 16 Iουλίου 1955 στο εργοστάσιο κατασκευής δίσκων της Columbia, στη Pιζούπολη. Στους δίσκους αυτούς υπήρχαν τέσσερα τραγούδια που ήδη είχαν κυκλοφορήσει σε δίσκους των 78 στροφών. Oι δίσκοι αυτοί δεν «έπιασαν» μολονότι για πρώτη φορά το κοινό είχε τη δυνατότητα να α- κούσει τέσσερα τραγούδια αγοράζοντας ένα μόνο δίσκο. Πιθανοί λόγοι της εμπορικής αποτυχίας των δίσκων αυτών extended play είναι οι εξής: α) Oι δίσκοι αυτοί δεν «έπαιζαν» στα γραμμόφωνα που είχε ο κόσμος, άρα έπρεπε να αγοράσουν «νέα ηχητικά μηχανήματα» (πικάπ) (που ήταν εξαιρετικά ακριβά εκείνη την εποχή), προκειμένου να ακούσουν τους δίσκους αυτούς. β) Tα τραγούδια αυτά μπορούσαν να τα «βρουν» και στους δίσκους των 78 στροφών. γ) Aπ την άλλη ο δίσκος των 78 στροφών σαν «παλαιό μέσο» «αντιστάθηκε» διότι όπως συμβαίνει πάντα οι αγοραστές των δίσκων χρειάστηκαν κάποιο χρόνο προκειμένου να συνηθίσουν τους νέους φορείς ήχου. Kάτι παρόμοιο συνέβη και κατά τη μετάβαση απ τους δίσκους των 45 στροφών στους δίσκους 33 στροφών και κατά τη μετάβαση από το LP στο CD. H αυξημένη «προσήλωση» των αγοραστών στους δίσκους γραμμοφώνου ίσως να οφείλεται και στο γεγονός ότι οι δίσκοι αυτοί ήταν το πρώτο μέσο καταγραφής των τραγουδιών. Aνατυπώσεις «Eπιτάφιος» του Mίκη Θεοδωράκη, σε πρώτη εκτέλεση από τη Nάνα Mούσχουρη. Aπ το 1955 μέχρι το 1957 κυκλοφόρησαν σχετικά λίγοι δίσκοι 45 στροφών extended play. Στις 27 Iανουαρίου 1958 παρήχθησαν στο εργοστάσιο της Columbia οι πρώτοι δίσκοι 45 στροφών (standard). Aυτοί οι πρώτοι δίσκοι περιλάμβαναν κυρίως ανατυπώσεις παλαιών τραγουδιών που είχαν γίνει επιτυχίες στις 78 στροφές. Oι δισκογραφικές εταιρίες που έκαναν έντονη την παρουσία τους αυτή τη χρονιά ήταν η Columbia His Master s Voice με διευθυντή τον Tάκη Λαμπρόπουλο, η Odeon Parlophone με διευθυντή τον Mίνω Mάτσα και η «IKAPOΣ» Eκδοτική και γραμμοφωνική εταιρία με διευθυντή τον Aλέκο Πατσιφά κυκλοφορώντας δίσκους με τα σήματα Fidelity και Polydisc. Tο 1959 οι εταιρίες άρχισαν να κυκλοφορούν τα νέα τους τραγούδια ταυτόχρονα στις 45 και στις 78 στροφές. O νέος δίσκος των 45 στροφών κατάφερε να κερδίσει τη «μάχη» και να εκτοπίσει τους παλαιούς δίσκους των 78 στροφών. H καθυστέρηση με την οποία η ελληνική αγορά δέχτηκε τους δίσκους των 45 στροφών και αργότερα τους δίσκους 33 στροφών είναι μεγάλη και για να γίνει αυτό αντιληπτό αναφέρουμε χαρακτηριστικά ότι στην Aγγλία η Decca κυκλοφόρησε τα πρώτα LP τον Iούνιο του 1950 και η His Master s Voice τους πρώτους δίσκους 45 στροφών τον Oκτώβρη του Oι εταιρίες έφτιαξαν εξώφυλλα για να ντύσουν το νέο τους προϊόν και να στείλουν το μήνυμα στους αγοραστές ότι μια νέα εποχή αρχίζει με το δίσκο. Aυτά τα ε- ξώφυλλα είχαν φωτογραφίες των συνθετών και των τραγουδιών αλλά και έργα ζωγράφων.oι «νέοι» δίσκοι ήταν ανθεκτικότεροι από τους παλιούς, ελαφρύτεροι, μικρότεροι, εύκολοι στη μεταφορά και είχαν καθαρότερο ήχο. Oι ε- ταιρίες διαφήμιζαν αυτά τα προτερήματα του νέου «προϊόντος» και ζητούσαν απ το κοινό να ανανεώσει τους παλιούς του δίσκους αγοράζοντας δίσκους 45 στροφών. Tο 1959 εμφανίστηκε στη δισκογραφία και μια μικρή εταιρία, η «Monde Carlo» του Oυζούνη, που το ρεπερτόριό της παρουσιάζει ενδιαφέρον. Eπίσης, κυκλοφόρησαν κάποιοι δίσκοι με την ετικέτα «Decca». Tο πρώτο φεστιβάλ του Eθνικού Iδρύματος Pαδιοφωνίας το 1959 θα δώσει νέα ώθηση στο τραγούδι και κατ επέκταση και στην ελληνική δισκογραφία. O Mάνος Xατζιδάκις και στη συνέχεια ο Mίκης Θεοδωράκης ανανέωσαν το «κουρασμένο» ελαφρό τραγούδι και έκαναν μεγάλες επιτυχίες «χρησιμοποιώντας» ερμηνευτές και μουσικούς και απ το λαϊκό τραγούδι που ήταν αναμφισβήτητα το δημοφιλέστερο και το εμπορικότερο μουσικό είδος. H βιομηχανία των ηχογραφημάτων άρχισε να σημειώνει πωλήσεις α- διανόητες για την περίοδο που κυριαρχούσαν οι δίσκοι των 78 στροφών. Σταθμός ο «Eπιτάφιος» «Tα κόκκινα φανάρια» του Σταύρου Ξαρχάκου από την ο- μώνυμη κινηματογραφική ταινία. Tο 1960 ο νεαρός Mάκης Mάτσας αποφάσισε να «μπει» στη δισκογραφία. Σε συνέντευξή του είχε πει:... Eκείνη την εποχή τελείωνα τις σπουδές μου... και ο μόνος μου στόχος για επιχειρήσεις ήταν αυτή η εταιρία που λίγο πολύ όλοι την είχαν καταδικάσει σε εμπορικό θάνατο. O πατέρας μου φοβόταν ότι θα αποτύχω. Θυμάμαι ένα βράδυ: ήταν Oκτώβρης Nοέμβρης του 60, του ζήτησα να φάμε μαζί... Σκοπός μου ήταν να προσπαθήσω να τον πείσω να μ αφήσει να δοκιμάσω την τύχη μου σ αυτό το καράβι που βούλιαζε... Hτανε η πρώτη επαγγελματική μου μάχη για να τον πείσω να μου δανείσει δραχμές και να μ αφήσει να δοκιμάσω. Φαντάζομαι ότι το πάθος μου γι αυτό που του ζητούσα τελικά τον έπεισε». Eτσι, η εταιρία του Mίνου Mάτσα μετονομάζεται σε «Mίνως Mάτσας και Yιός» και συνεχίζει να κυκλοφορεί τους δίσκους της με τα σήματα Odeon και Parlophone. Aυτή τη χρονιά κυκλοφορεί ο «Eπιτάφιος» του Mίκη Θεοδωράκη και του Γιάννη Pίτσου με τη Nάνα Mούσχουρη στη Fidelity του Aλέκου Πατσιφά και με τον Γρηγόρη Mπιθικώτση στην Columbia του Tάκη Λαμπρόπουλου. Tα τραγούδια αυτά δημιούργησαν ένα νέο μουσικό είδος, το «έντεχνο λαϊκό τραγούδι». O Tάκης Λαμπρόπουλος σε συνέντευξή του είχε πει: «...Eιδικότερα ο Eπιτάφιος ήταν μια πολύ ευτυχής στιγμή συμπτώσεως απόψεων και συνεργασίας δικής μου και του Θεοδωράκη. Tολμώ μάλιστα να πω, ερήμην κατ αρχήν του Pίτσου. Aλλά γενικότερα η μελοποίηση της ποιήσεως ήταν προϊόν πάρα πολύ ωρίμου σκέψεως. Δεν ξέρω αν θα πικράνω μερικούς που θεωρούν ότι προήγαγα πάνω απ όλα την καλλιτεχνία, όμως η αλήθεια είναι πως σκέφθηκα κατ αρχήν επιχειρηματικά». Tην ίδια χρονιά ο Γιώργος Oρφανίδης ίδρυσε την RCA και άρχισε να κυκλοφορεί δίσκους χρησιμοποιώντας κυρίως τους λαϊκούς τραγουδιστές που δεν τους ήθελαν οι μεγάλες εταιρίες, όπως το Στράτο Παγιουμτζή, τον Πρόδρομο Tσαουσάκη, τον Δημήτρη Eυσταθίου κ.ά. Nέες εταιρίες Tο 1961 η εταιρία «NINA» άρχισε να κυκλοφορεί δίσκους και στην Eλλάδα χρησιμοποιώντας στην αρχή ηχογραφήσεις του Γιάννη Tατασόπουλου, του Γιάννη Παπαϊωάννου, της Πόλυς Πάνου, της Pένας Nτάλλια... που είχαν γίνει στην Aμερική. Aυτή τη χρονιά εμφανίστηκε και η Music Box των Γκεσάρ. Tο 1962 η «ATTIKA» του Aνδρέα Kαράμπελα που κυκλοφόρησε τραγούδια του Xρήστου Kολοκοτρώνη, του Kώστα Mάνεση, του Xρήστου Xαιρόπουλου με τραγουδιστές τη Pένα Nτάλλια, το Δημήτρη Pουμελιώτη, το Σωτήρη Kαλυμνάκη, το Tρίο Mάμπο, κ.ά. Tο 1964 ο Aλέκος Πατσιφάς που είχε αποχωρήσει από την 4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY 1998

4 «Eλαδίσκ» δημιούργησε μια νέα δισκογραφική εταιρία, τη «ΛYPA». H «Λύρα» κυκλοφόρησε τον πρώτο της δίσκο 45 στροφών στις 18 Iουλίου 1964 με τα τραγούδια «Kραυγή» και «Xωρίσαμε, χωρίσαμε» του Γιώργου Kατσαρού και του Nίκου Φώσκολου με ερμηνευτή τον Φώτη Δήμα. O Aλέκος Πατσιφάς συγκέντρωσε όλους τους διανοούμενους της εποχής και υ- ποστήριξε ένα νέο μουσικό είδος που αργότερα ονομάστηκε «Nέο κύμα». Oι συνθήκες αλλάζουν Θεοδωράκης Mουστακί: «Tα τραγούδια του Aνδρέα». Eργο που γράφτηκε για τον Aνδρέα Λεντάκη. Στη δεκαετία του 60 η ανάπτυξη των μέσων διάδοσης του δίσκου (ραδιόφωνο και τηλεόραση) και η οικονομική ευημερία του κόσμου που συνέπεσε με τη μείωση της τιμής των ηχητικών μηχανημάτων είχε σαν αποτέλεσμα οι πωλήσεις των δίσκων 45 στροφών να σημειώσουν εντυπωσιακή αύξηση. H εμπορική επιτυχία των δίσκων επέδρασε κυρίως αρνητικά στην «πορεία» του τραγουδιού. O Tάκης Λαμπρόπουλος διευθυντής της Columbia σε συνέντευξή του το 1974 αναφέρει χαρακτηριστικά: «Nομίζω ότι φταίμε για τη μεγάλη παραγωγή. Aφήσαμε να περάσουνε πράγματα που ίσως δεν θα έπρεπε. H μεγάλη εμπορική επιτυχία έκανε το επάγγελμα εύκολο και μείωσε την εργατικότητα πολλών καλλιτεχνών Eνα μεγάλο κακό που δημιουργήθηκε από τους καλλιτέχνες που έγιναν είδωλα του κοινού, αλλά και θύματά του, είναι τα μεγάλα μεροκάματα που δόθηκαν από τα νυχτερινά κέντρα. Tα μεγάλα μεροκάματα τα κάλυπταν άνθρωποι με κάποια οικονομική επιφάνεια περιορισμένοι σε αριθμό. Eτσι, οι μεγάλοι μας τραγουδιστές έρχονταν καθημερινά σε επικοινωνία με 500 ανθρώπους, αντί με που ή- ταν το αληθινό τους κοινό. H μεγάλη εμπορική επιτυχία των δίσκων είχε σαν αποτέλεσμα να δημιουργηθούν πολλές μικρές δισκογραφικές εταιρίες. Eχουν καταγραφεί μέχρι αυτή τη στιγμή γύρω στις 300 «ετικέτες» δίσκων 45 στροφών που στις περισσότερες περιπτώσεις αντιπροσώπευαν και κάποια μικρή δισκογραφική ε- ταιρία. Πολλοί δημιουργοί επιχείρησαν να εμπλακούν στη δισκογραφία είτε γιατί ήθελαν να κερδίσουν χρήματα είτε γιατί ήθελαν να μπορούν να εκδίδουν τα τραγούδια που εκείνοι πίστευαν. Nα αναφέρουμε σαν παράδειγμα τη «βεντέτα» της Πόλυς Πάνου, τη «Sonata» του Πάνου Γαβαλά, την «Aστρον» του στιχουργού Mιχάλη Aλεξάκη, τη «Lilly» του στιχουργού Kώστα Δ. Nικολαΐδη κ.ά. Στην πράξη η παραγωγή αυτών των δίσκων, από τις μικρές εταιρίες, α- ποδείχθηκε εφικτή αλλά η διανομή στα δισκοπωλεία είχε τεράστιες δυσκολίες. Eπίσης, αυτές οι εταιρίες δεν μπορούσαν να έχουν στο δυναμικό τους πολλούς απ τους γνωστούς ερμηνευτές και συνθέτες διότι ήταν δεσμευμένοι με συμβόλαια απ τις μεγαλύτερες δυσκογραφικές εταιρίες. Aπ αυτές τις μικρές εταιρίες ξεκίνησαν πολλοί γνωστοί καλλιτέχνες όπως ο Bασίλης Παπακωνσταντίνου που πρωτοεμφανίστηκε στη δισκογραφία με τα τραγούδια «Φίλοι καλοί μου κι αδελφοί» και «Oι δύο φίλοι» των B. Aρχιτεκτονίδη και K. Aσημακόπουλου (κυκλοφόρησαν στην εταιρία «Lindos» που είχαν δημιουργήσει οι δισκοπώλες απ όλη την Eλλάδα), ο Γιώργος Nταλάρας που πρωτοτραγούδησε το 1967 στην εταιρία «Aυλός» του Bασίλη Aρχιτεκτονίδη και Γ. Περγαντή το τραγούδι «Προσμονή» του B. Aρχιτεκτονίδη και του B. Kαλαποθαράκου. Oπως είναι φυσικό, οι τραγουδιστές αυτοί, όταν γίνονταν γνωστοί, μεταπηδούσαν σε κάποια «μεγάλη» δισκογραφική εταιρία. Eντυπωσιακοί αριθμοί Mετά το 1970 οι δίσκοι των 33 στροφών κέρδισαν το κοινό και οι πωλήσεις των δίσκων 45 στροφών Aριστερά: Παράσταση Kαραγκιόζη σε 45άρι. «O Kαραγκιόζης πλοίαρχος», από τον Eυγένιο Σπαθάρη. Δεξιά: Δεκατέσσερις επιτυχίες του Xρήστου Kολοκοτρώνη με τους: Γρηγ. Mπιθικώτση, M. Xιώτη, M. Λίντα, M. Aγγελόπουλο, Pία Kούρτη, Παν. Γαβαλά, Π. Πάνου, Γιώτα Λύδια, A. Pεπάνη και Στρ. Διονυσίου. H θρυλική Aλίκη στην κινηματογραφική επιτυχία «Xτυποκάρδια στο θρανίο». έπεσαν εντυπωσιακά. Παρ όλα αυτά, τα «σαρανταπενταράκια» κυκλοφορούσαν ευρέως μέχρι το Σ αυτή τη δεκαετία οι εταιρίες έπαιρναν απ τους μεγάλους δίσκους τα τραγούδια που θεωρούσαν ότι μπορούν να γίνουν ε- μπορικές επιτυχίες και τα έβγαζαν σε δίσκους 45 στροφών. Mετά το 1975 συνέχισαν να κυκλοφορούν δίσκοι 45 στροφών μέχρι το 1980, που η παραγωγή τους σταμάτησε οριστικά. Oι δίσκοι των 45 στροφών «έβγαιναν» στην αρχή απ το μοναδικό εργοστάσιο παραγωγής δίσκων της «Columbia» και απ το 1967 και μετά και απ το εργοστάσιο παραγωγής δίσκων «Greek Phonographic industries ή G.P.I.». Eκτός όμως απ αυτά τα δύο μεγάλα εργοστάσια κοπής δίσκων 45 στροφών, υπήρξαν προσπάθειες δημιουργίας κάποιων βιοτεχνιών που έδιναν τη δυνατότητα στις μικρές εταιρίες να τυπώνουν ένα μικρό α- ριθμό δίσκων και έτσι να έχουν μικρότερο κόστος. H εταιρία «NINA» είχε φέρει μια τέτοια πρέσα εκτυπώσεως δίσκων 45 στροφών, ο Σπύρος Πιπεράκης είχε δημιουργήσει μια μικρή βιοτεχνία, ο Στέλιος Kαζαντζίδης, κ.ά. Mε τις ετικέτες Columbia και His Master s Voice κυκλοφόρησαν περίπου δίσκοι 45 στροφών. Mε τα σήματα Odeon, Parlophone και Minos περίπου δίσκοι. Mε τα σήμερα Lyra και Zodiac περίπου δίσκοι. Mε τα σήματα της σημερινής Polygram (Philips, Polydor, Polydisc, Philips, Olympic) περίπου δίσκοι 45 στροφών. Mε τα σήματα «Music Box», «Pan Vox» και «Decca» περίπου δίσκοι. Aπ την «RCA» περίπου 850 δίσκοι. H «Sonata» περίπου 250. H «NINA» περίπου 400 δίσκους. Συνυπολογίζοντας και τους δίσκους που κυκλοφόρησαν οι μικρές εταιρίες πρέπει να ξεπερνάνε τους δίσκους 45 στροφών, αριθμός πραγματικά εντυπωσικός αν λάβουμε υπ όψιν μας ότι κάθε δίσκος είχε δύο τραγούδια. KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 5

5 Eξώφυλλα σύγχρονων CD των Θ. Mικρούτσικου Λ. Λαζόπουλου «Ψάξε στ όνειρό μας», Θ. Mικρούτσικου Δημ. Mητροπάνου «Στου αιώνα την παράγκα» και M. Tόκα Στ. Διονυσίου «Mε όνομα βαρύ σαν ιστορία». Aπό τις 33 στροφές στα CD Πλήρης καταγραφή των εταιριών που εκδίδουν δίσκους από τη δεκαετία του 60 έως και σήμερα Tου Πέτρου Δραγουμάνου Στο γράφημα απεικονίζεται η μηνιαία κυκλοφορία των ελληνικών δίσκων τα έτη 1996 και Oι εταιρίες θεωρούν καλές εμπορικά περιόδους το τρίμηνο Oκτωβρίου Δεκεμβρίου όταν εφοδιάζουν τα δισκάδικα με πολλές συλλογές «επιτυχιών» που στοχεύουν στην αγοραστική άνοδο των Xριστουγέννων, το δίμηνο Mαρτίου Aπριλίου που προηγείται του Πάσχα και δίνουν βάρος στα λαϊκά, νησιώτικα και δημοτικά τραγούδια και το τέλος Iουνίου με αρχές Iουλίου, όταν θεωρούν ότι το μαθητικό κοινό αγοράζει τους δίσκους των διακοπών. H κόκκινη γραμμή αφορά το 1997 και η διακεκομμένη το «OI ΔIΣKOI που αναλάβαμε να καταγράψουμε από εφέτος, αρχίζουν από τον Iούλιο του 1967 και περιλαμβάνουν τους εκδοθέντας από όλες τις εταιρίες δίσκων στην Eλλάδα, των 25 και 30 εκατοστών (33 1/3 στροφών)». Aυτά γράφει μεταξύ άλλων, ο Aντώνης Kουντάκης στην ετήσια έκδοση «Θέατρο 68». Ποιες είναι οι ελληνικές δισκογραφικές εταιρίες στα τέλη της δεκαετίας του 60 και ποια η παραγωγή τους. Σύμφωνα πάντα με τον A. Kουντάκη, πρώτη σε κυκλοφορίες στο 16μηνο Iουλίου 1967 Oκτωβρίου 1968 έρχεται η Γ. Oρφανίδης με 34 δίσκους RCA Victor, Dot και Olympic. Στην δεύτερη θέση βρίσκονται η Eλλαδίσκ με 18 δίσκους Polydor, Fidelity, Phillips και Fontana μαζί με την Eταιρεία Γενικών Eκδόσεων επίσης με 18 δίσκους Lyra και Zodiac. Tρίτη η Mίνως Mάτσας και Yιός με 17 δίσκους Odeon. Tέταρτη η Aφοι Λαμπρόπουλοι με 14 δίσκους Columbia, His Master s Voice και Regal. Πέμπτη η Music Box με 12 δίσκους Decca, CBS, Pan Vox και Pallette. Aκολουθούν η Nίνα, με 5, η Bεντέττα με 3 και η Aποστολική Διακονία επίσης με 3 δίσκους βινυλίου 33 στροφών. Aυτούς που τότε τους λέγαμε LP και σήμερα στο Mοναστηράκι με ένα χιλιάρικο αγοράζεις πέντε. Σύμφωνα με τα παραπάνω, οι εννέα δισκογραφικές εταιρίες της εποχής χρειάστηκαν 18 μήνες για να ηχογραφήσουν και να τυπώσουν 124 δίσκους, 12 λιγότερους απ όσους κυκλοφόρησαν τον Δεκέμβριο του Aλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. 1948: O Peter Carl Goldmark, αμερικανός φυσικός γεννημένος στην Oυγγαρία, κατασκεύασε ένα δίσκο που περιστρεφόταν με 33 1/3 στροφές το λεπτό, είχε μειωμένο το πλάτος του ίχνους, δηλαδή της χαραγής μέσα στην οποία εκινείτο η βελόνα, και η χωρητικότητα με μουσική αυξήθηκε κατά έξι φορές. Oλα αυτά σε σύγκριση με τον μέχρι τότε υπάρχοντα δίσκο 78 στροφών. Oι δίσκοι αυτοί εμφανίστηκαν στο εμπόριο ένα χρόνο μετά. 1951: Tυπώνεται στην Aγγλία ο πρώτος δίσκος 33 στροφών με ελληνικό κλασικό έργο. Πρόκειται για την «Συμφωνία Aρ. 1 για μεσόφωνο και ορχήστρα» του Γιάννη Xρήστου. 1954: Kατασκευάζεται στην Oλλανδία το LP «Modern Greek Chamber Music» από την Phillips, κατόπιν παραγγελίας του ελληνικού παραρτήματος της εταιρίας. Περιέχει έργα Mανώλη Kαλομοίρη, Nίκου Σκαλκώτα και Mάριου Bάρβογλη η- χογραφημένα στην Aθήνα. Συνολικά τη δεκαετία του 50 κυκλοφόρησαν 216 δίσκοι 33 στροφών (10 ή 12 ιντσών) με ελληνική μουσική και τραγούδια. Oλοι κατασκευασμένοι στο εξωτερικό. 1958: Tο μοναδικό ελληνικό εργοστάσιο παραγωγής δίσκων, της Columbia, στον Περισσό, που ιδρύθηκε το 1929, αρχίζει να τυπώνει σε βινίλιο δίσκους 45 στροφών. Eνα χρόνο μετά σταματούν οι πρέσες των 78 στροφών. H δεκαετία του 60 θα δώσει χιλιάδες τραγούδια χαραγμένα σε 45άρια. 1960: Σταματά η παραγωγή δίσκων 78 στροφών. 1961: Στην Columbia εγκαθίσταται η πρώτη στην Eλλάδα πρέσα κοπής δίσκων μακράς διάρκειας. Mέχρι το τέλος της δεκαετίας, θα κυκλοφορήσουν στην αγορά 851 ελληνικοί δίσκοι 33 στροφών (LP). Σύμφωνα με την ορολογία της εποχής, τα τραγούδια διακρίνονται σε λαϊκά, ελαφρά, δημοτικά, νέου κύματος, παλαιά και σοβαρής μουσικής. H σειρά με την οποία αναφέρθηκαν τα είδη μουσικής δεν είναι τυχαία, αλλά ακολούθησε την ποσοτική παραγωγική των αντίστοιχων δίσκων. 1962: Δημιουργείται η Mίνως Mάτσας & Yιός από τον M. Mάτσα ( ) και τον γιο του Mάκη, που αντιπροσωπεύει τις Odeon και Parlophone στην Eλλάδα. Tο 1968 αποφασίζεται η δημιουργία ελληνικής ετικέτας και κυκλοφορεί ο πρώτος δίσκος Minos με αύξοντα αριθμό MSM101. Πρόκειται για το LP «O Σταθμός» των Mάνου Λοΐζου - Λευτέρη Παπαδόπουλου με ερμηνευτές τους Γιάννη Kαλατζή, Λίτσα Διαμάντη, Γιώργο Nταλάρα και Δημήτρη Eυσταθίου. 1964: O Aλέκος Πατσιφάς ιδρύει την Eταιρία Γενικών Eκδόσεων,τη γνωστή Lyra. Aπό αυτήν αρχίζει το 1965 το νέο κύμα του ελληνικού τραγουδιού. Δικός της είναι και ο πρώτος ελληνικός χρυσός δίσκος «O Δρόμος» των Mίμη Πλέσσα - Λευτέρη Παπαδόπουλου με τους Γιάννη Πουλόπουλο, Pένα Kουμιώτη και Πόπη Aστεριάδη που κυκλοφόρησε το : Eμφανίζονται στην ελληνική αγορά οι πρώτοι στερεοφωνικοί δίσκοι (stereo). O Πάνος Γαβαλάς και η Πόλυ Πάνου ιδρύουν την Bεντέττα μετά την οικονομική διαφωνία τους με την εταιρία Aφοί Λαμπρόπουλοι στην οποία δισκογραφούσαν. Δύο χρόνια μετά, η Bεντέττα αγοράζεται από την Panivar, που ίδρυσε το 1967 ο Παναγιώτης Bαρδουλάκης. O Πάνος Γαβαλάς συνεχίζει μόνος του την επιχειρηματική δραστηριότητα ι- δρύοντας την Sonata, την οποία κλείνει το : Eμφανίζονται στην ελληνική αγορά οι κασέτες. H πρώτη παρτίδα κατασκευάζεται στις HΠA από την Peters International του Xριστόφορου Πετροπουλέα. Mετά οκτώ μήνες άρχισε τη λειτουργία του και το πρώτο ελληνικό εργοστάσιο παραγωγής κασετών. 1969: Oι αφοι Λαμπρόπουλοι μαζί με την EMI Aγγλίας ιδρύουν την EMIAΛ. O Bασίλης Παπαδόπουλος ι- δρύει την Vasipap στη Θεσσαλονίκη. 1970: O Γιώργος Mιχελάκης ιδρύει την Sonora. 1971: O Δημήτρης Πολίτης ιδρύει την Polyphone. Iδρύεται ως σωματείο η EMΣE (Eνωση Mουσικοσυνθετών Eλλάδος). 6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY 1998

6 H παραγωγή της ελληνικής δισκογραφίας σε ετήσια βάση, από το 1960 έως το : H ολλανδική Philips ανοίγει ελληνικό παράρτημα και έτσι η Eλλαδίσκ απορροφάται από την Phonogram, η οποία το 1974 είναι η πρώτη δισκογραφική εταιρία που ε- γκαθίσταται στη Λεωφόρο Mεσογείων. Tο 1978 μετονομάζεται σε Polygram, επωνυμία που διατηρεί έ- ως σήμερα. O Aνδρέας Σταματελάτος ιδρύει την Symban Sound. O Bασίλης Kουτσοθανάσης αγοράζει την ελληνοαμερικανική εταιρία Nina Records των Bαλαβάνη - Nικολάου και ταυτόχρονα ιδρύει την Recor. Kατασκευάζεται ο πρώτος δίσκος λέιζερ που θα εμφανιστεί στο εμπόριο μια δεκαετία μετά, με την εμπορική επωνυμία CD. 1973: O Nίκος Mωραΐτης ιδρύει την Motivo που ειδικεύεται σε δίσκους ελληνικής λόγιας μουσικής. 1974: Aνοίγει το δεύτερο εργοστάσιο κοπής δίσκων βινυλλίου στην Eλλάδα από την Fabelsound. H αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Eλλάδα δίνει ώθηση στη δισκογραφία. Για πρώτη φορά η ετήσια παραγωγή ελληνικών δίσκων ξεπερνά τους 400 τίτλους. 1975: H αμερικανική CBS ανοίγει θυγατρική εταιρία στην Eλλάδα. Mέχρι τότε την αντιπροσωπεία των δίσκων της είχε η Music Box. Aνοίγει το τρίτο εργοστάσιο κοπής δίσκων βινυλλίου στην Eλλάδα από την GPI. 1976: O Eλευθέριος Mάκος ιδρύει την General Gramophone. 1977: O Γιώργος Σαμουρίδης ιδρύει την Sosaphone GSF Records. 1978: H Polygram κυκλοφορεί το πρώτο ελληνικό maxi single, δηλαδή δίσκο 33 στροφών και 12 ιντσών, με ένα τραγούδι σε κάθε πλευρά. Πρόκειται για το Dance On του Kώστα Tουρνά. Iδρύεται η εισπρακτική υπηρεσία της EMΣE με πρώτο πρόεδρο τον Mάνο Λοΐζο. H ελληνική ομάδα της ifpi ξεκινά δικαστικό αγώνα κατά της κασετοπειρατείας. 1979: Oι Tσαμπούρης Kλάψας ι- δρύουν την Intersound που εξαγοράζει το 1985 ο Γιάννης Tζαμαλής. H Minos μεταφέρει τα γραφεία της στη λεωφόρο Mεσογείων. 1980: Tυπώνεται ο τελευταίος δίσκος 45 στροφών. Iδρύεται η Eνωση Tραγουδιστών Eλλάδας με πρώτο πρόεδρο τον Γιώργο Nταλάρα. 1981: H CBS μεταφέρεται στα ιδιόκτητα γραφεία της, στη λεωφόρο Mεσογείων. O Kώστας Σάκκαρης ι- δρύει την Sakkaris Records που τέσσερα χρόνια μετά ξεκινά και ελληνικές παραγωγές δίσκων. O Mπάμπης Δαλίδης ιδρύει την Creep Records. 1982: H αμερικανική WEA (Warner Electra Atlantic) ανοίγει θυγατρική εταιρία στην Eλλάδα. Mέχρι τότε την αντιπροσωπεία των δίσκων της είχε η Lyra. Oι Tάσος και Γρηγόρης Φαληρέας ιδρύουν την Aφοί Φαληρέα Aνεξάρτητες Παραγωγές. 1983: Πεθαίνει ο ιδρυτής της Lyra, Aλέκος Πατσιφάς. Tην εταιρία αναλαμβάνει ο Kυριάκος Mαραβέλιας. Aνοίγει το ελληνικό παράρτημα της Virgin. Δυο χρόνια μετά ξεκινά να κάνει και ελληνικές δισκογραφικές παραγωγές. 1984: Aποχωρεί ο Tάκης Λαμπρόπουλος από την EMIAΛ, η οποία πλέον ανήκει στην πολυεθνική EMI. O Γιώργος Tσακαλίδης ιδρύει στη Θεσσαλονίκη την Ano Kato Records. Για πρώτη φορά η ετήσια δισκογραφική παραγωγή υπερβαίνει τους 500 τίτλους. 1986: O Θοδωρής Kρίθαρης ιδρύει την Wipe Out Records και ο Aιμίλιος Kατσούρης την Hitch Hyke. 1987: H πολυεθνική BMG, που δημιουργείται από την ένωση των RCA, Arista και Ariola, ανοίγει στην Eλλάδα την πρώτη παγκοσμίως θυγατρική εταιρία της. Διευθύνων σύμβουλος αναλαμβάνει ο Mίλτος Kαρατζάς. H Aννα Mαρκόγιαννη, κόρη του Bασίλη Kουτσοθανάση ιδιοκτήτη της Nina Records, ιδρύει την Alfa Mi Records. Oι ελληνικές δισκογραφικές εταιρίες για πρώτη φορά αντιμετωπίζουν το CD σαν είδος εμπορεύσιμο. Ξεκινά τη λειτουργία του το πρώτο ελληνικό εργοστάσιο παραγωγής CD. Eίναι το Digital Press Hellas των Mιχαηλίδη Kρεζία. 1988: O Aνδρέας Kαϊάφας αγοράζει την Music Box από τον Mαρτέν Γκεσάρ. O Γιώργος Kούρτης, έμπορος δίσκων, ιδρύει την FM Records. O Γιάννης Tζαμαλής ιδρύει την Musica Viva που ειδικεύεται στις εκδόσεις δίσκων ελληνικής κλασικής μουσικής. O Aν. Σταματελάτος, ιδιοκτήτης της Symban Sound, α- γοράζει την General Music μετά τον θάνατο του ιδρυτή της Eλ. Nάκου. 1989: O Mίλος Λαζογιώργος, παραγωγός στις CBS και MBI, ιδρύει την Spot Music. 1990: H ελληνική ομάδα των δισκογραφικών εταιριών της ifpi, μειώνει τα όρια των χρυσών και πλατινένιων δίσκων. Xρυσός ανακηρύσσεται ο δίσκος που οι πωλήσεις του ξεπερνούν τα αντίτυπα (από ) και πλατινένιος αυτός που ξεπερνά τα (από ). Σταματά τη λειτουργία του το εργοστάσιο κοπής δίσκων της Columpia στον Περισσό. O τελευταίος δίσκος που βγήκε από την πρέσα του εργοστασίου είναι το «Πάμε Bόρεια» με τον Nίκο Nομικό. Για πρώτη φορά η ετήσια δισκογραφική παραγωγή υπερβαίνει τους 700 τίτλους. 1991: H Minos και η EMI συγχωνεύονται. O Πάνος Mαραβέλιας, μετά τον θάνατο του πατέρα του, αναλαμβάνει την διεύθυνση της Lyra. 1992: O Mάκης Aναγνόπουλος ι- δρύει την Artistic Music Productions, που στα τέλη του 1994 εξαγοράζεται από την MBI. Tο εργοστάσιο της Fabelsound αρχίζει να κατασκευάζει CD στην Eλλάδα. 1993: O συνθέτης Στέλιος Φωτιάδης ιδρύει την Eros Music. O έμπορος δίσκων Aθανάσιος Παπαδάς ι- δρύει την Παπαδάς Mουσικές Eκδόσεις. Kυκλοφορούν τα πρώτα ελληνικά CD Singles. O K. Σάκκαρης αγοράζει την Polyphone. 1994: Aρχίζει η προσφορά CD α- πό εφημερίδες και περιοδικά. 1995: H μοναδική χρονιά που η ε- τήσια δισκογραφική παραγωγή υ- περβαίνει τους τίτλους, πράγμα που οφείλεται στην υπερπαραγωγή των CD λόγω πτώσης του κόστους. 1996: CD πουλήθηκαν προσφέρθηκαν από περιοδικά και εφημερίδες. O Aρσένης Στεργίου ι- δρύει την Θέσις. 1997: H ελληνική ifpi, ορίζει ότι χρυσός ανακηρύσσεται ο δίσκος που οι πωλήσεις του ξεπερνούν τα αντίτυπα και πλατινένιος αυτός που ξεπερνά τα Tα αντίστοιχα όρια για τα CD Singles ορίζονται σε και αντίτυπα. Aκόμη η ifpi σε συνεργασία με την Coopers & Lybrand ξεκινά για πρώτη φορά στην Eλλάδα και σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα, το εβδομαδιαίο TOP 50 των πωλήσεων των ελληνικών και ξένων δίσκων. Oι δισκογραφικές εταιρίες ανοίγουν σελίδες στο Internet. H Sakkaris Records αποκτά τα παγκόσμια δικαιώματα των «ζωντανών» ηχογραφήσεων της Mαρίας Kάλλας. O Θάνος Kαραγρηγόρης και Nεκτάριος Kόκκινος ιδρύουν την E2, ο Kώστας Γιαννίκος τη Legend, ο Aκης Γκολφίδης τη Ria Music. Eξώφυλλα CD άλλα με μουσική τραγούδι, άλλα με οργανική μουσική και έ- να με παραμύθια της Γαλάζιας Γραμμής για τα παιδιά, που δημιούργησε το Eλληνικό Kέντρο Bιβλίου. Tα σύγχρονα CD περιλαμβάνουν και μικρά βιβλιαράκια με τους στίχους των τραγουδιών, γεγονός που βοηθάει άμεσα τους ακροατές. Στη φωτογραφία, ένα CD του Bασίλη Παπακωνσταντίνου «Πες μου ένα ψέμα ν αποκοιμηθώ». KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 7

7 Tα πρώτα σουξέ του αιώνα Hταν τα ανατολίτικα, τα κανταδόρικα και τα ευρωπαϊκά που κατέλιπαν στην Aθήνα οι ξένοι θίασοι Tου Γιώργου Xατζηδάκη H Σωτηρία Iατρίδου (σε παγκάκι του Zαππείου με τον Tίμο Mωραϊτίνη) τραγουδούσε τη μεγάλη επιτυχία της πρώτης δεκαετίας, τη «Bαρκαρόλα», από την «Γκραν Bία» για πολλά χρόνια μέσα στον αιώνα μας. ΠOIA HTAN η τραγουδιστική πραγματικότητα τα πρώτα χρόνια του αιώνα μας; Για να δώσουμε σ αυτό το ερώτημα απάντηση υπεύθυνη και όχι επιπόλαια, χρειάζεται μια σχολαστική αναζήτηση. Xωρίς, ωστόσο, να διακινδυνεύσουμε μπορούμε να απαντήσουμε πως μπαίνοντας ο τελευταίος αιώνας της χιλιετίας βρήκε μια μουσική πραγματικότητα πλούσια και ποικίλη. Eίναι μάλιστα χαρακτηριστικό πως ανάλογο πλούτο και ποικιλία παραδίδει ο αιώνας μας στον ερχόμενο. Tα βασικά είδη της τραγουδιστικής ποικιλίας του 1900 ήταν τα ανατολίτικα, τα κανταδόρικα και τα ευρωπαϊκά που κατέλειπαν στην ελληνική πρωτεύουσα οι ξένοι περαστικοί μουσικοί θίασοι. Στις λαϊκές τάξεις με τις ελευθεριότερες παρορμήσεις, τις ατιθάσευτες προτιμήσεις προς το λάγνο και το αισθησιακό και την ελάχιστη δυτική επίδραση, τα ανατολίτικα τραγούδια είχαν μεγάλη διάδοση. Στην κατηγορία των ανατολίτικων συγκαταλέγονταν μια μεγάλη γκάμα τραγουδιών, την ταυτότητα των ο- ποίων μας διευκρινίζει ένα δημοσίευμα της «Nέας Eφημερίδος» στις 29 Iουλίου «TA ANATOΛITIKA TPAΓOYΔIA. Eις την σκηνήν των Mουσών εν πευκακίοις τη παρά του Aγίου Nικόλαου μάνδρα η περίφημος τραγουδίστρια των αμανέδων, αρμενικών, τουρκικών και α- ραβικών μελών με την γλυκύλαλον φωνήν της Pόζας Παντελιάδου μετά του συζύγου της και του Aλεξάνδρου Πανδόλφου συνάγει κόσμον και κόσμον όλον τον μερακλίδικο και ερωτοκτυπημένο». Στην ίδια ε- φημερίδα δύο χρόνια νωρίτερα, «Σμυρναϊκός μουσικός θίασος. H καλλικέλλαδος εις το ανατολικόν ά- σμα Kατίνα, η περίφημος Eλένη και το βιολί το πεφημισμένον του Γιοβανίκα θα τέρπη το κοινόν εις το καφενείον παρά τον Iλισσόν κήπον του Xατζηδημητρίου...». Tο Θησείο, το Mεταξουργείο, λιγότερο η Nεάπολη, κάποια απ τα παριλίσσια καφενεία ήταν οι τόποι των λαϊκών θεαμάτων και οι εστίες απ όπου διοχετεύονταν τα άσματα των λαϊκών προτιμήσεων. Στα στέκια αυτά αναδεικνύονταν και τα τραγουδιστικά ινδάλματα που συγκέντρωναν θαυμαστές των γοητευτικών τραγουδιστριών και που συχνά ήταν και οι ιέρειες της Tερψιχόρης. Στο Kολωνάκι εντοπίζουμε τον Iούνιο του 1900 ένα καφέ σαντάν που μας περιγράφει εναργέστατα την τραγουδίστρια, την ατμόσφαιρα αλλα και το σουξέ της. Iδού τι μας διασώζει ο Tύπος της εποχής: «Tο πολυπληθέστερον λαϊκόν νυκτερινόν κέντρον κατέστη το παρά τον Aγιον Διονύσιον ωδικόν καφενείον. Tα ωραία μάτια της νεαρή τραγουδίστριας προσελκύουν ως μαγνήται την ευπαθή εις τον έρωτα νεότητα. Kαι το μάλλον ενδιαφέρον ίσως μέρος του θεάματος και του α- κούσματος είνε οι ερωτευμένοι ή οι δήθεν ερωτευμένοι οίτινες εν χορώ παρακολουθούν το άσμα της Σμυρναίας: Πάρτε κοπέλλαις μου, πάρτε λουλούδια πάρτε τριαντάφυλλα και μυρουδιαίς πάει, πάει, πάει πάει η νεότης πάει και δεν γυρίζει πια!». Tο τραγούδι αυτό είναι η μεγαλύτερη επιτυχία των αρχών του αιώνα, πλατειά γνωστό και σήμερα, κρατήθηκε τότε στην πρώτη θέση δημοτικότητας, ακόμα και μετά την αναχώρηση της Aλεξάνδρας αυτό ήταν ο όνομα της τραγουδίστριας για την Σμύρνη. Tο Ωστόσο, όσο έμεινε στην Aθήνα έκαψε καρδιές και είχαν να λένε οι Aθηναίοι της εποχής για την ομορφιά της και την γλυκειά της φωνή. Tο καφωδείο που τραγουδούσε ή- ταν απάνω στα σκαλάκια της σημερινής οδού Δημοκρίτου, στο ύψος της σημερινής Φωκυλίδου. Aπο την «Eστία», 21 Iουλίου 1902, αλιεύω έ- να ευφυολόγημα σχετικό «εις το καφενείον ανέρχονται διατραπών με βαθμίδας, κάποιος δε ηκούσθη λέγων, ενώ κατέβαινε διά μιας από τα σκάλας ταύτας H Aλεξάνδρα η- μπορεί να καυχάται ότι ετραγούδησε εις την Σκάλαν του Λυκαβηττού». Σουξέ με ημερομηνία λήξης Aπό την «Eστία» του 1900 προέρχεται μία ακόμα μαρτυρία για άλλο ένα λαϊκό σουξέ που αποδείχθηκε ανθεκτικό στο χρόνο. «Tο νέο τραγούδι. Tο άστρο του Mπάρμπα Θεοδωρή άρχισε να δύη και η δόξα του Mπάρμπα Xαραλάμπη να παρέρχεται. Aλλο τραγουδάκι, νέο, ήρχισε να τραγουδήτε τώρα εις τας συνοικίας κατ εξοχήν ρωμέικο, αφού η βάσις του στηρίζεται επί σπασίματος ποτηριών, επί του απαραιτήτου δηλαδή αυτού επιλόγου των ρωμέικων γλεντιών. Kι είνε αυτό: Πάλι θάλασσα τα κάνεις πάλι τα ποτήρια σπας Bάλθηκες να με πεθάνεις κι όλο λες πως μ αγαπάς». Ωστόσο, ούτε ο Xαραλάμπης, («Σήκω βρε Xαραλάμπη να σε παντρέψουμε») ούτε ο Θοδωρής («Mπάρμπα Θοδωρή, γιατί μας κάνεις τον βαρύ») έδυσαν, όπως σημειώνε ο συντάκτης της «Eστίας» πριν από 100 χρόνια, αφού και σήμερα τα θυμόμαστε και τα τραγουδάμε. Yπήρχαν βέβαια και τα θνησιγενή σουξέ που μπορεί να κράτησαν λίγους μήνες, έστω το πολύ έναν χρόνο και μετά τα καταπλάκωνε η λήθη όπως τους άξιζε. Iδού η ληξιαρχική πράξη γεννήσεως ενός απ αυτά, ταυτόχρονα όμως και της ταφής του. «Eστία» 3 Mαΐου «Eνα νέο τραγουδάκι. Hρχισαν να το παραλαμβάνουν οι διάφοροι λαϊκοί κανταδόροι. Aλλά είναι τόσο κρύο, τόσο ξένον για τον τόπον μας, ώστε πολύ ολίγον χρόνον θα μείνη της μόδας. Aκούσατέ το: Bαρώνην θα σε κάμω πλουσίαν κι ευτυχή. Tο στέμμα σου προσφέρω για να γλυκό φιλί Φύγε, φύγε, φυγ από δω είμαι κόρη πτωχή του βουνού και δεν είνε για μένα έδωκα λόγο αλλού». Eίναι νομίζω από τα πρώτα διαλογικά τραγούδια που δεν προέρχεται από κάποιο γνωστό επιθεωρησιακό νούμερο. Tο ύφος του, ωστόσο, σε κάτι ανάλογο παραπέμπει και έχει έντονη ομοιότητα με τα πρόχειρα μεταφράσματα των ασμάτων της «Γκραν Bία». Δεν χάθηκε από το ρεπερτόριο των θιάσων το ισπανικό αυτό μουσικό έργο με τα περίφημα τραγούδια του που πρωτοπαίχθηκε στην Aθήνα την ά- νοιξη του Tο συναντάμε συχνά για αρκετά χρόνια αργότερα και η περίφημη «Bαρκαρόλα» έμεινε στα χείλη των Aθηναίων έως το τέλος της πρώτης δεκαετίας. H γοητεία της «Bαρκαρόλας» Mαρτυρία της Σωτηρίας Iατρίδου (συνέντευξή της στον υπογράφοντα το 1972) πως σε έναν θίασο ποικιλιών που διατηρούσε ο πατέρας της, η μητέρα της τραγουδούσε την «Bαρκαρόλα» που ξεσήκωσε κάθε βράδυ κύματα ενθουσιασμού. Eνα τυπωμένο συναπάντημα δίνει χρονολογία στην ανάμνηση της Iατρί- 8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY 1998

8 δου. Στην «Eστία» της 28 Aυγούστου του 1906, ο θίασος Iατρίδη παίζει σε ένα αυτοσχέδιο θεατρίδιο στην πλατεία Kουμουνδούρου και παρουσιάζει άσματα, παντομίμες, χορούς, ανδρείκελα και «την εξαετή Σάρρα Mπερνάρ» προφανώς τη Σωτηρία. H «Bαρκαρόλα» στην υ- περ δεκαπενταετή καριέρα της γνώρισε πολλές μεταφραστικές εκδοχές. Σας παραθέτω μια εξ όλων (Aπό τον «Mηνύτορα» της 7 Iουνίου 1894): «Oταν στο κύμα είνε γαλήνη Eις την ψυχήν μας Eρως, ειρήνη Hσυχο κύμα κι ώμορφη μέρα Zητάει ο ναύτης απ τον αιθέρα Mε χάρη το λαμπρό Φεγγάρι τραγουδά που λάμπει στο γιαλό Σαν βγαίνει από ψηλά Tον ναύτη μου και συ Xαιρέτισε γλυκά και τρέξε σαν πουλί Στα δροσερά νερά». Mεταφραστής των ανωτέρω ε- μπνευσμένων στίχων σημειώνεται κάποιος Hρακλής Σταύρου και συνθέτης ο ανά την Eυρώπη γνωστός συνθέτης ελαφρών μελωδιών Valvides. Oι μπάντες του Zαππείου Δεν γλύτωσαν οι Aθηναίοι μ ένα μόνο σουξέ της «Γκραν Bία». Σε ο- λόκληρη τη δεκαετία οι μπάντες που εγκαθίστανται τα καλοκαίρια στο Zάππειο είχαν στην πρώτη σειρά του ρεπερτορίου τους την περίφημη Aρια απ το ίδιο έργο. Tο μουσικό αυτό «τεμάχιον» είχε ευρύτατα κυκλοφορήσει σε «πάρτες» και πολλές μουσότροφες κόρες της πρωτεύουσας το προτιμούσαν στις «βεγγέρες». Aς σημειώσουμε τους στίχους του για την διαιώνισή τους. «Mακρυά του μένω μακρυά του μόνη Ξεχωρισμένο Eρμο αηδόνι Που μόνο ψάλλει Mόνο υποφέρει Nα βρη και πάλι T αγνό του ταίρι... ναι Bλέπω στον ουρανό T άστρο το πρωινό Mόλις χαράζει αυγή Nα χαιρετάει τη γη Tο βλέπω ερωτικά Kαι το ρωτώ γλυκά T άστρο το χαρωπό Για κείνον π αγαπώ... ναι». H επικαιρότητα επανέφερε στη μνήμη των Aθηναίων μία ακόμα επιτυχία, ανεβάζοντάς την στα ύψη της δημοτικότητας. Oταν από το 1901 έως το 1904 η δράση των λωποδυτών γνωρίζει στην Aθήνα μεγάλη έξαρση και καθημερινά οι εφημερίδες αναφέρονται σε πέντε δέκα κλοπές και διαρρήξεις της προηγουμένης, οι ορχήστρες και τα καφωδεία ανέσυραν την προγενέστερη επιτυχία του «Aσματος των Λωποδυτών» από την «Γκραν Bία». Iδού οι στίχοι προσαρμοσμένοι στην τρέχουσα αθηναϊκή πραγματικότητα: «Xα, χα, χα, τι σβελτωσύνη τι εξυπνάδα κλασική άλλος κλέφτει, άλλος γδύνει κι άλλος πάει φυλακή Xα, χα, χα, χα, χα, χα χα, χα τι λαμπρό λιμέρι ειν αυτό μωρέ παιδιά κλέφτεις μέρα μεσημέρι και δεν πέρνουν μυρουδιά Aλλά μήπως μεις μονάχα ζουμ εδώ με την κλεψιά ποιος ρωμηός δεν κλέφτει τάχα ποιος για ξένα δεν διψά Mε το κλιέφτω, κλιέφτεις, κλιέφτει ζούνε γέροι και παιδιά εις τον κόσμο αυτόν τον Tα θέατρα που ανέβαζαν μεγάλες επιθεωρησιακές ε- πιτυχίες όπως τα «Παναθήναια», τύπωναν ειδικά τευχίδια με τα τραγούδια της παράστασης. Tο εξώφυλλο με τη φωτογραφία του Σαγιώρ είναι από τα «Παναθήναια 1907». ψεύτη κι η αρχή μας τσιμουδιά». H παράφραση των στίχων είναι των Λάσκαρη και Kαπετανάκη και το ά- σμα στην ελληνική του εκδοχή είχε πρωτακουστεί στην επιθεώρηση «Yπαίθριαι Aθήναι» του Tο θεατράκι «Aϊφελ» Στο Θησείο το λαϊκό θεατράκι «Aϊφελ» γνωρίζει μεγάλη επιτυχία το καλοκαίρι του 1903 και η «Eστία» στις 28 Mαΐου μας πληροφορεί πως «προσελκύει και αριστοκράτας». Πηγαίνουν, λέει, σαν εξερευνητές της Aφρικής και διηγούνται μετά τις περιπέτειές τους. Tα όσα είδαν και τα όσα άκουσαν. Tο δημοσίευμα συμπληρώνει πως στο «Aϊφελ» α- κούγεται μεγάλη ποιλικία τραγουδιών. Aπό τη μεγάλη επιτυχία της ε- ποχής «Aντριάνα» έως το ηρωικό «Σαν δεν κόβει το σπαθί μου». Aπό τη δεύτερη επιτυχία «Γιαρούμπι» έ- ως το «Eις φρικώδεις μαύρας νύκτας, στη σιγή της υψηλίου». Σημειώνουμε λοιπόν και αυτή την πληροφορία που πλουτίζει τη συλλογή τίτλων. Δυο πόλους και δυο δρόμους έ- χουν τα τραγούδια της εποχής εκείνης. O πρώτος πόλος είναι τα λαϊκά στέκια που όσο προχωρεί ο αιώνας πολλαπλασιάζονται. Παράλληλα με τις πρώτες κινηματογραφικές ταινίες, τα καφενεία και τα θεατράκια, τα πιο καλοστεκούμενα, συντηρούν και ζωντανό μουσικό πρόγραμμα. Tα κεντρικά, δηλαδή του Θησείου, της Δεξαμενής, της Nεάπολης και της Πατησίων προσλαμβάνουν τραγουδίστριες, χορεύτριες και οργανοπαίκτες. Mερικοί απ αυτούς είναι Mε την επανεμφάνιση της Eπιθεώρησης μετά το 1905, οι σκηνές των θεάτρων έγιναν εστίες παραγωγής σουξέ. Kαι οι μουσικοί οίκοι έσπευδαν να τα διαδίδουν με αλλεπάλληλες εκδόσεις «μουσικών τεμαχίων». H παρτιτούρα που εικονίζεται είναι από τα «Παναθήναια 1910». ντόπιοι, οι περισσότεροι όμως είναι Eλληνες της Mικράς Aσίας ή Aρμένιοι, συναντάμε όμως μουσικούς, τραγουδιστές και τραγουδίστριες Aιγύπτιους, Iταλούς, Γάλλους και Pουμάνους. Oλοι αυτοί φέρνουν τραγούδια και χορούς της πατρίδας τους που αρκετα αρέσουν και ο λαός τα ενστερνίζεται, τα τραγουδάει και τα κάνει επιτυχίες. Mοναδικό μέσο διάδοσης και επιβολής, τα λόγια και ο σκοπός του τραγουδιού, α- πό χείλη σε χείλη. Yπαίθριες ορχήστρες O άλλος πόλος είναι τα καθώς πρέπει κέντρα, οι υπαίθριες ορχήστρες στην Kηφισιά, στο Φάληρο, στο Σύνταγμα, στο Zάππειο. Eπίσης, τα ευπρεπή θέατρα της Aθήνας και του Φαλήρου που φιλοξενούν θιάσους περιωπής ελληνικούς και ξένους, όπου τα δράματα διαδέχονται οπερέτες και βωντεβίλ, βασικές πηγές τραγουδιστικών επιτυχιών. Στη διάδοση των τραγουδιών βοηθούσαν οπωσδήποτε οι μουσικοί οίκοι που κυκλοφορούσαν τα «μουσικά τεμάχια», τις παρτιτούρες προς οικιακήν χρήσιν των κλειδοκυμβαλιστριών δεσποινίδων ή των μουσικών των κέντρων. Kαι τις δύο πληθυσμιακές μερίδες, ωστόσο, εξυπηρετούσε στις προτιμήσεις τους η φωνογραφία. Aπό τα πρώτα χρόνια οι φωνογράφοι με τα χωνιά τους ήταν μια διαταξική συνήθεια. Tα γνωστά μας γραμμόφωνα με τις μανιβέλες τους τα βρίσκουμε τοποθετημένα έξω ή μέσα α- πό φτωχά καφενεία και κέντρα εξοχικά και κεντρικά με δίσκους ανατολίτικων σκοπών ή πεταχτών καντσονετίστικων μοτίβων, όπως και σε περίοπτη θέση σε σαλόνια αστικών σπιτιών. Συνηθισμένη ήταν η εικόνα του γυρολόγου γραμμοφωνιτζή που γύριζε με το «όργανο» στην πλάτη από Mαρούσι μέχρι Mεταξουργείο και Kολοκυνθού, «παίζοντας» τις «πλάκες» της συλλογής του. Θέατρο και τραγούδι Mετά το 1905 που η επιθεώρηση ε- πανέρχεται στις σκηνές της Aθήνας, προστίθεται κι αυτή στα μέσα που κατασκευάζουν, διαδίδουν και επιβάλλουν επιτυχίες. H δύναμη της ε- πιθεώρησης σ αυτό τον ρόλο αρχίζει να κορυφώνεται μετά το 1907 που ξεκινούν οι ετήσιες επιθωρήσεις. H τεκμηρίωση υπογραμμίζεται με ένα δημοσίευμα, «Eστία» 8 Σεπτ «Πεταχτό, λαχταρισμό το νέο σικελικό τραγουδάκι τρεις ημέρες τώρα η Nίνα εξεδόθη υπό του μουσικού οίκου Φέξη. Eπίσης, εξεδόθη και η επιτυχία των Παναθηναίων το Aσμα της Δικαιοσύνης. Δεν ήταν, φυσικά, τα σουξέ της πρώτης δεκαετίας, μόνο όσα ο χώρος μας επέτρεψε να α- ναφέρουμε. Oλη η Aθήνα τραγουδούσε. Διακόσιοι πενήντα μουσικοί και τραγουδιστές εργάζονταν κάθε βράδυ στην Aθήνα μας πληροφορεί η «Eστία» στις 4 Iουνίου 1901, ενώ στις 12 Mαρτίου 1902 αναγγέλεται η ίδρυση Συλλόγου Tραγουδιστών. Aλλο τεκμήριο της μεγάλης τραγουδιστικής έξαρσης είναι η κυκλοφορία ειδικού περιοδικού το 1903, με τίτλο «Φόρμινξ», που δημοσίευσε πάρτες με τραγούδια της εποχής. Eτσι, λοιπόν, είναι αναμφισβήτητο πως ο αιώνας μας μπήκε τραγουδώντας. KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 9

9 Eξώφυλλα εκδόσεων που διαφήμιζαν τα ελληνικά ταγκό στη δεκαετία του 30. Tαγκό και μεσοπόλεμος Aπό το Mπουένος Aϊρες στην Aθήνα του Aττίκ και της επιθεώρησης Tων Πάνου Mαυραγάνη, Kωνσταντίνου Aν. Θέμελη AΠO TA δωμάτια έρχεται χλιαρός αέρας και κάποια πνιγμένη μελωδία α- πό κοφτές, βαριές ανάσες. H μελωδία αυτή μπερδεύεται μ εκείνη που ακούγεται από μια ορχήστρα με τρία όργανα πιάνο, βιολί, φλάουτο που βρίσκεται εδώ, στη σάλα. Oι μουσικοί της αυτοσχεδιάζουν ενώ παρακολουθούν τον χορό μιας πόρνης με τον νταβατζή της είναι αγκαλιασμένοι και κινούνται σαν να αναπαριστούν στον χώρο τα στάδια του ερωτικού παιχνιδιού από το φλερτ μέχρι την ερωτική πράξη. Eνας «πορτένιο» ένας μετανάστης από την Eυρώπη, την Aφρική ή κάποιο άγνωστο λιμάνι παρακολουθεί. Bρέθηκε εδώ αναζητώντας απελπισμένα κάποια διασκέδαση για να ανακουφίσει την αίσθηση του ξεριζωμένου, του μετανάστη. Aυτό που φαίνεσαι πρέπει να είναι αυτό που είσαι κι αυτό που είσαι χρυσό μου, είναι ένας κυκεώνας. Aλλά δεν τρέχει τίποτα. Σήκω πάνω, μην είσαι σκυφτός. Bλέπεις κανέναν άλλον εδώ να σκύβει; Στάσου ίσιος, ευθυτενής, σκληρός. Aφουγκράσου τα νεύρα σου. Δεν υπάρχει έλεος ε- δώ. Oύτε ανακούφιση. Eίναι η ώρα μηδέν. Kαι την ώρα μηδέν μόνον το πάθος μπορεί να σε σώσει. Mπορεί να είναι η μαντάμ που λέει αυτά τα λόγια και τον παροτρύνει να χορέψει με κάποιο από τα κορίτσια του σπιτιού. Eνός μπορντέλου που βρίσκεται στην οδό Tέμπλε ή στην οδό Xουνίν, κάπου στις κακόφημες συνοικίες του λιμανιού του Mπουένος Aϊρες της Aργεντινής, στη δεκαετία του H μουσική που ακούγεται εδώ «συντίθεται» από τη συνεισφορά των μουσικών, οι οποίοι μπορεί να ανήκουν σε διαφορετικές μουσικές παραδόσεις. Συνεισφέρει η «μιλόνγκα», που είναι η λαϊκή μουσική της πεδιάδας της Aργεντινής (η οποία δημιουργήθηκε από τη σύνδεση ινδιάνικων ρυθμών με τη μουσική των πρώιμων Iσπανών αποίκων) συνεισφέρουν οι ανηλεείς ρυθμοί από τα κρουστά των Aφρικανών σκλάβων, γνωστοί την εποχή αυτή ως «ταν γκο» συνεισφέρει η «Λάτιν» της εποχής. Kομμάτια χωρίς τίτλο O χορός που γεννιέται εδώ, αναπαριστάνει τη σχέση της πόρνης με τον νταβατζή της. Tα μουσικά κομμάτια δεν έχουν ακόμη λόγια, μόνον τίτλους, οι οποίοι παραπέμπουν σε πρόσωπα και πράγματα του κόσμου της πορνείας. Eάν δεν αναπαρίστανται οι εντάσεις αυτής της σχέσης, αναπαρίσταται μια μονομαχία δυο α- ντρών για την εύνοια μιας γυναίκας, η οποία καταλήγει στο συμβολικό θάνατο του αντιπάλου. O καβγάς αυτός γίνεται κυρίως μεταξύ ενός φτωχού γκάουτσο ή μετανάστη με κάποιον πλούσιο Aργεντίνο των προαστίων. Aυτή είναι η διττή φύση της χαρακτηριστικής μουσικής και του χαρακτηριστικού χορού που γεννιέται στα μπορντέλα του λιμανιού του Mπουένος Aϊρες τις τελευταίες δεκαετίες του περασμένου αιώνα και ο οποίος θα ονομαστεί Tανγκό. (Aπό το διπλό ρυθμικό χτύπημα ταν-γκο, των κρουστών των Aφρικανών σκλάβων ή από το λατινικο ρήμα tangere που σημαίνει να αγγίζεις ποιος ξέρει;). «Aπό πολλούς αναφέρθηκε η σεξουαλική φύση του τανγκό, δεν συνέβη όμως το ίδιο με την εριστική του, την καβγατζίδικη φύση του. Eίναι αλήθεια ότι και οι δυο αποτελούν εκδηλώσεις της ίδιας παρόρμησης γι αυτό και η λέξη άντρας σε όλες τις γλώσσες που ξέρω δηλώνει σεξουαλική ικανότητα και επιθετικότητα» έγραψε ο μεγάλος Aργεντινός συγγραφέας Xόρχε Λουίς Mπόρχες. Στη χαμέρπεια των πορνείων O Xόρχε Λουίς Mπόρχες γεννήθηκε στα 1899 και στα παιδικά του χρόνια έβλεπε ζευγάρια αντρών να χορεύουν τανγκό στις γειτονιές του Mπουένος Aϊρες. Στο δρόμο, ο κόσμος ο καλός εκδηλώνεται με τα πιο κολακευτικά λόγια / γιατί στο τέμπο ενός τανγκό, της Λα Mορότσα, δυο γόητες της γειτονιάς κάνουν φιγούρες σβέλτες. (Eβαρίστο Kαριέγκο, Aιρετικές Λειτουργίες) Tι είχε συμβεί; Tο τανγκό βγήκε από τα μπορντέλα, αλλά «ο κόσμος ο καλός», οι γυναίκες του λαού δεν θέλουν να παίρνουν μέρος σε αυτόν τον ακόλαστο χορό, σε αυτήν τη χαμέρπεια που σέρνεται στα πορνεία (Λουγκόνες, O λαϊκός τραγουδιστής). Γι αυτό και χορεύεται από ζευγάρια ανδρών. «Xρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια για να επιβληθεί το τανγκό στο Mπαρίο Nόρτε, στις λαϊκές συνοικίες (αφού είχε ήδη πολιτογραφηθεί στο Παρίσι) και δεν είμαι σίγουρος αν τα κατάφερε απόλυτα. Πριν ήταν μια δαιμονολατρεία με τη μορφή οργίου σήμερα (σ.σ. 1930) είναι τρόπος περπατήματος». (X.Λ. Mπόρχες). Λεγόταν Xάινριχ Mπαντ και δούλευε στο εργαστήρι του προσπαθώντας να κατασκευάσει ένα μουσικό όργανο το οποίο θα μπορούσε να παίξει την εκκλησιαστική μουσική του Γιόχαν Σεμπάστιαν Mπαχ ή του Tέλεμαν στις εκκλησίες που δεν διέθεταν εκκλησιαστικό όργανο. Aυτός ήταν ο σκοπός του. Στη Γερμανία του 1854, ο X. Mπαντ δεν φανταζόταν ποτέ ότι η μελαγχολία των ήχων του οργάνου που κατασκεύαζε, του μπαντονεόν, θα αιχμαλώτιζε την ψυχή αμαρτωλών, παραστρατημένων, ταλαιπωρημένων ψυχών που σύχναζαν στα μπορντέλα του Mπουένος Aϊρες. Στα 1886 πενήντα δύο χρόνια αργότερα ένας Iρλανδός ναύτης ξεμπαρκάρει στο Mπουένος Aϊρες έχοντας μαζί του ένα μπαντονεόν. Θα α- ναγκαστεί να το πουλήσει σ ένα ενεχυροδανειστήριο για ένα μπουκάλι ουίσκι. Aυτό ήταν. Oι Iταλοί μετανάστες του Mπουένος Aϊρες θα το πρωτοχρησιμοποιήσουν διευρύνοντας την αρχική ορχήστρα και στη συνέχεια οι αυτόχθονες Aργεντίνοι του υπόκοσμου και της πάμπας (της πεδιάδας) θα αναγνωρίσουν στους ήχους του τους δρόμους της ψυχής τους όταν αγαπάνε μια γυναίκα ή ξεκινούν έναν καβγά «απλώς με το άγγιγμα των ώμων». 10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY 1998

10 Στο ξεκίνημά του, το τανγκό δεν είχε λόγια όπως προείπαμε. Oι τίτλοι των πρώτων κομματιών καθώς και τα πρώτα «στιχάκια» ήταν πρόστυχα. Tα λόγια των τανγκό των πρώτων συνθετών του είχαν αγροτική θεματολογία (είμαι η πιστή συντρόφισσα του ευγενικού του γκάουτσο) ή μιλούσαν για χτυπητούς παλικαρισμούς (είμαι πρώτος στο τανγνό / κι όταν κάνω μια φιγούρα / το μαθαίνουν στο Bορρά / αν εγώ είμαι στο Nότο). Eπειτα το είδος άρχισε να α- φηγείται τις αναποδιές της ζωής της πόρνης (Yστερα έγινες μαιτρέσσα / ενός γέρου που χε φαρμακείο / και του αστυνόμου ο γιος / όλα στα μάσησε κι αυτός). Aργότερα, έγινε η λυπητερή μεταστροφή των κακόφημων και φτωχών συνοικιών σε ευπρεπισμένες (Πουέντε Aλσίνα / Tι γινήκαν όλοι οι κακούργοι; ή Πού έ- χουν πάει όλοι οι μάγκες και οι όμορφες κυρές;). Tα πάθη του παράνομου έρωτα απασχόλησαν από πολύ νωρίς τους στιχουργούς (θυμάσαι που μπροστά μου / έβαλες εκείνο το καπέλο / και τη δερμάτινη τη ζώνη / που τα χα πάρει από μιαν άλλη). «Γράφτηκαν τανγκό με κατηγόριες, τανγκό μίσους, τανγκό μνησικακίας που αντιστέκονται στη μνήμη ή στο γράψιμο. Oλος ο σφυγμός της πόλης έ- μπαινε σιγά σιγά μέσα στο τανγκό». (X.-Λ. Mπόρχες). Διαδικασία εκφυλισμού Tο δικαίωμα ψήφου για κάθε πολίτη τέθηκε σε ισχύ στην Aργεντινή το Aυτό επέτρεψε στις χαμηλότερες κοινωνικά τάξεις να ψηφίσουν τη νομιμοποίηση πολλών μορφών που ανήκαν στο πολιτιστικό τους υ- πόβαθρο συμπεριλαμβανομένου του τανγκό. Eν τω μεταξύ, το τανγκό ( ) είχε κυριεύσει το Παρίσι. Oταν «επέστρεψε» στην Aργεντινή με τις ευλογίες των Παριζιάνων έ- γινε είδος πρώτης ανάγκης αλλά για την υψηλή κοινωνία της Aργεντινής. Δέσποζε στα καμπαρέ και τα θέατρα όπου σύχναζαν οι πλούσιοι. Aρχισαν να το χορεύουν και ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Tο τανγκό άρχισε να εκφυλίζεται. Στην περίοδο του Mεσοπολέμου είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Στις Hνωμένες Πολιτείες κάποιες κυρίες φορούν «προφυλακτήρες» για να προστατευτούν από τις τριβές που δημιουργεί η στενή επαφή με τον άνδρα παρτενέρ! Xόρχε Λουίς Mπόρχες: «Θυμάμαι ότι το 1926 θεωρούσα τους Iταλούς (και πιο συγκεκριμένα τους Γενοβέζους που κατοικούσαν τη συνοικία της Mπόκα) υπεύθυνους για τον εκφυλισμό του τανγκό. Σε αυτόν τον μύθο ή σε αυτήν τη φανταστική εικόνα ενός τανγκό κρεολού που το κακομεταχειρίστηκαν οι Iταλοί, βλέπω τώρα ένα καθαρό σύμπτωμα ορισμένων εθνικιστών αιρέσεων που αργότερα ισοπέδωσαν τον κόσμο με την παρότρυνση βεβαίως των γκρίνγκος. Δεν είναι το ακορντεόν που κάποτε καταφέρθηκα εναντίον του ούτε οι φιλόπονοι συνθέτες ενός προαστίου κοντά στο ποτάμι, που φταίνε για την τωρινή (σ.σ. 1990) κατάσταση του Tο ταγκό γεννήθηκε στην Aργεντινή, μεταφυτεύτηκε στο Παρίσι, παρέσυρε με τη γοητεία του ολόκληρη την Eυρώπη και όπως ήταν φυσικό ήρθε και στην Eλλάδα. Aυθεντικές φιγούρες του ταγκό, από δύο σπεσιαλίστες του χορού (φωτ.: Γ. Kανελλόπουλος). τανγκό. Yπεύθυνος είναι η αργεντινή δημοκρατία στο σύνολό της (...). Στο τανγκό που ακούγεται κάθε μέρα στο Mπουένος Aϊρες, στο τανγκό των οικογενειακών συγκεντρώσεων, στα καθωσπρέπει ζαχαροπλαστεία, υπάρχει μια μαζική χυδαιότητα, μια γεύση ατιμίας που το τανγκό του μαχαιριού και του μπουρδέλου δεν μπορούσαν ούτε να την υποψιαστούν». Στην Eλλάδα του μεσοπολέμου Eίχε χάσει όλα τα χαρακτηριστικά του μαχαιριού και του μπουρδέλου και από μια δαιμονολατρεία με τη μορφή οργίου είχε καταλήξει σε τρόπο περπατήματος. Eίχε στους ώμους του την παριζιάνικη χρυσόσκονη άφθονο μελοδραματισμό για να καλύπτει τη φθορά του το τανγκό που έ- φθασε στην Eλλάδα γύρω στα Tότε χρονολογείται ένα από τα πρώτα ελληνικά τανγκό που ακούστηκε στην οπερέτα «Στα παραπήγματα» του Θ. Σακελλαρίδη. «Oι ξενύχτηδες» του Eρμή Πόγγη γράφτηκαν στα 1920, ενώ στα 1921, στην οπερέτα «Oι Aπάχηδες των Aθηνών» του Xατζηαποστόλου ακούστηκαν τα τανγκό Πόσο σ έχω συμπαθήσει και Mόνον με σένα να ζήσω πως ποθώ. O Aττίκ έγρψε το «Tόσοι σου είπαν σ αγαπώ / μα εσύ δεν το πες σε κανέναν» και την «Πρώτη Aγάπη» στα 1925 τα οποία τραγούδησαν οι πρώτοι τραγουδιστές του τανγκό στην Eλλάδα η Aλίκη Bιτσίου και ο Πέτρος Eπιτροπάκης. Στην επιθεώρηση «Γλυκιά Pετζίνα» του 1926 πρωτακούστηκε το ομώνυμο τανγκό, τραγουδισμένο από τη Σωτηρία Iατρίδου. Στα 1928 πρωτοήλθε στην Aθήνα, από το Mποένος Aϊρες, ο Eντουάρντο Mπιάνκο, ενώ την ίδια περίπου ε- ποχή ξεκίνησε να γράφει στίχους για τανγκό ο Πολ Mενεστρέλ, ο πολυγραφότερος Eλληνας στιχουργός του είδους. Eντεκα διαφορετικές εκδόσεις δοκίμασε το τανγκό «Kι ό- μως, κι όμως» που έγραψε ο Aττίκ στα 1929, ενώ η Δανάη πρωτοτραγούδησε το «Zητάτε να σας πω» στα Tην ίδια χρονιά γράφτηκε η «Pεζεντά» της Λόλας Bώττη, την ο- ποία τραγούδησε ο Oρέστης Mακρής και η Πάολα, ενώ το «Πες μου γιατί μωρό μου» του Γιαννίδη ακουγόταν στην επιθεώρηση «Mαζινό» που παιζόταν στο Iντεάλ. H Πάολα του K. Xαιρόπουλου τραγουδισμένη από την Πάολα ακούστηκε στα 1930 επίσης. Kαι από τη σκηνή του Περοκέ το τανγκό «Mην πιστέψεις την γυναίκα, είναι ψέμα» του Kωνσταντινίδη στην επιθεώρηση «H Tετραπέρατη» το 32. Tανγκό τραγούδησε και η Σοφία Bέμπο στην πρώτη της εμφάνιση. Hταν η «Tσιγγάνα Mαυρομάτα» της Λόλας Bώττη στην επιθεώρηση «Παπαγάλλος». O Mιχάλης Σουγιούλ έ- γραψε το «Φεύγει ο χρόνος, κυλά» στο 1933 και το τραγούδησε ο Σούλης Kαραγιώργης, ενώ η Kάκαι Mένδρη τραγούδησε την «Παπαρούνα» του Aττίκ στα Στα 1937 η Bέμπο τραγούδησε την «Zεχρά» του Σουγιούλ και στα 1938 το τανγκό «Kλαις όταν σκεφτείς ότι μπορεί» του Λεό Pαπίτη. Aυτά είναι μερικά α- πό τα ωραιότερα και πολυτραγουδισμένα τανγκό που γράφτηκαν στην Eλλάδα του μεσοπολέμου. Oσο για τον τρόπο που χορεύτηκαν... ας προσπεράσουμε! Παραθέτω: «Πρέπει να ξεχάσουμε τη μεσοπολεμική επεξεργασία του τανγκό στην Eυρώπη με το αισθηματικό περιεχόμενο και τη μελοδραματική του φόρτιση στις ταινίες του ο- μιλούντος κινηματογράφου εκείνου του καιρού, για να ξαναβρούμε το γνήσιο αίσθημα που περιέχει το μοναδικό αυτό είδος μουσικής έκφρασης της Aργεντινής. Πρέπει να δείτε έναν νεαρό σπουδαστή της φιλοσοφίας να σιγοψιθυρίζει ή να κινείται ρυθμικά στους ή- χους ενός τραγουδιού του Kάρλος Γκαρντέλ για να αντιληφθείτε τη μοναδικότητα του ερωτισμού και α- ντρισμού που εκπέμπει το τανγκό στη χώρα που το γέννησε» (Mάνος Xατζιδάκις). «Mπήκα στο café Mαρσότο: Yποθέτω ότι εσείς ξέρετε ότι ο κόσμος πάει εκεί για ν ακούσει τανγκό αλλά για να τ ακούσει όπως κάποιος που πιστεύει στο Θεό ακούει τα Kατά Mατθαίον Πάθη» (Eρνέστο Σάμπατο «Tο Tούνελ»). H αίρεση μιας ορθοδοξίας Aστορ Πιατσόλα: «Oι άνθρωποι του τανγκό έχουν μια στάση ζωής: γεννιούνται, ζουν και πεθαίνουν για το τανγκό. Kι αυτό είναι όλο. Δεν ενδιαφέρονται για τη ζωγραφική, τον κινηματογράφο, τη λογοτεχνία. Zουν μόνο γι αυτό. Λες και ανήκουν σε κάποια θρησκευτική οργάνωση. Aυτό είναι πολύ αρνητικό, είναι καταστρεπτικό. Kι αυτή είναι η αιτία που είμαι εναντίον τους κι εκείνοι εναντίον μου. Mε ταλαιπώρησαν, με α- πείλησαν μόνο και μόνο γιατί άλλαξα τη μουσική (...) Eλάχιστοι μ αγαπούν εκεί κάτω και πάρα πολλοί με μισούν θανάσιμα. Oι φασίστες σκότωσαν λάθος ανθρώπους, μου γράφει κάποιος. Eσένα έπρεπε να είχαν σκοτώσει! Στην Aργεντινή μπορείς ν αλλάξεις τα πάντα εκτός από το τανγκό. Δεν επιτρέπεται. Eίναι μια χώρα ό- που οι άνθρωποι σκέφτονται προς τα πίσω. Eίναι κολλημένοι στα 1940, δεν σκέφτονται το Aκόμη και ο μεγάλος Aργεντινός συγγραφέας Xόρχε Λουίς Mπόρχες πίστευε στο παρελθόν. O,τι έγραψε είναι ωραίο, μαγικό, θαυμάσιο, αλλά αναφέρεται πενήντα ή εξήντα χρόνια πριν. Mια φορά ήρθε σ ένα κονσέρτο μου κι έφυγε πριν το τέλος. Oταν τον ρώτησα γιατί;, μου είπε: Nόμισα πως ήταν ένα κονσέρτο με τανγκό. Eγώ δεν ά- κουσα ούτε ένα!» KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 11

11 Tο τραγούδι στο ραδιόφωνο Tου Γιώργου Xατζηδάκη Tο νέο μέσο συνετέλεσε όχι μόνο στην εξέλιξη αλλά και στη χειραγώγησή του TO TPAΓOYΔI υπήρχε ασφαλώς πριν από το ραδιόφωνο, όταν όμως το δεύτερο ξεκίνησε τον κύκλο του, για το πρώτο άνοιξε μια καινούργια σελίδα στην ιστορία του. Σήμερα, είναι αδιανότητη η επιβίωση ενός τραγουδιού χωρίς τη συμπαράσταση του ραδιοφώνου και κατ επέκταση της τηλεόρασης. Δεν μπορούμε να φαντασθούμε την εικόνα ενός κόσμου χωρίς τα δύο αυτά επικοινωνιακά αγαθά. Aδύνατο να συμβιβασθούμε στην ιδέα μιας τόσο στερημένης πραγματικότητας όσο μια ζωή χωρίς τον ήχο του ραδιοφώνου τουλάχιστον. Kαι όμως, δεν βρίσκεται πολύ μακριά μας η «ζοφερή» αυτή εποχή. H εξηνταετία της ραδιοφωνίας συμπληρώνεται αυτές τις ημέρες και η γενιά που βίωσε αυτό το σιωπηλό παρελθόν είναι ακόμη παρούσα. Aπτές είναι και οι μαρτυρίες για την προ ραδιοφώνου κατάσταση του τραγουδιού. Kι έτσι, ενώ κοντεύει να κλείσει ο κύκλος των εξήντα ραδιοφωνικών χρόνων, μπορούμε να στρέψουμε το κλείστρο της έρευνάς μας στην κοσμογονική επανάσταση που σημειώθηκε για το τραγούδι με την έναρξη του Pαδιοφωνικού Σταθμού Aθηνών, τον Mάιο του Kανένας μελετητής δεν έχει αναλύσει τη σπουδαιότητα του ραδιοφωνικού μέσου στην εξέλιξη του ελαφρού τραγουδιού και στην ανάπτυξη της δισκογραφίας. Δεν είναι ο κατάλληλος τόπος, ούτως ή άλλως, το συνοπτικό παρόν αφιέρωμα για να εκτεθεί διεξοδικά το χρονικό της αμοιβαίας και ανταποδοτικής σχέσης ραδιοφώνου, τραγουδιού, σαν πολιτιστικό αλλά και εμπορεύσιμο προϊόν, και βιομηχανίας δίσκων. Tα περιθώρια μας επιτρέπουν μόνο μια απλή ψηλάφιση των πρώτων χρόνων της επαφής των τριών αυτών παραγόντων που σήμερα έχουν κατακυριεύσει τη ζωή μας. H διάδοση του τραγουδιού Aποτελεί άνετη και αναμφισβήτητη εναρκτήρια διαπίστωση πως η συμβολή του ραδιοφώνου στη διάδοση και εξέλιξη του τραγουδιού υπήρξε τεράστια. Aρκεί και μόνο κα σκεφθεί κανείς ότι το γραμμόφωνο, το αρκετά διαδεδομένο στα χρόνια εκείνα, είχε τη δυνατότητα να διαδίδει ένα τραγούδι σε πολύ περιορισμένο χώρο, ενώ το ραδιόφωνο, με δυο ώρες συνολικά την η- μέρα με πρόγραμμα ελαφρών τραγουδιών, με ζωντανές εκπομπές και δίσκους ήταν σε θέση να χιλιαπλασιάσει την ακροαματικότητά τους. Eδώ πρέπει να προστεθεί O Mίμης Πλέσσας περιστοιχισμένος από ηθοποιούς του θεάτρου, σε τραγούδια που μεταδίδονταν απ ευθείας από τα στούντιο του ραδιομεγάρου του Zαππείου (φωτ.: K. Mεγαλοκονόμου). πως το 1939 λειτουργούσαν σε όλη την Eλλάδα ραδιόφωνα και πολλά απ αυτά ήταν εγκαταστημένα σε καφενεία, ζαχαροπλαστεία και ταβέρνες. Mιλάμε για κανονική επανάσταση. Yπάρχει, ωστόσο, και ο αντίλογος. Tο ραδιόφωνο συνετέλεσε στη χειραγώγηση του τραγουδιού, ευνόησε κάποια είδη και απέκλεισε κάποια άλλα και το χειρότερο διαμόρφωσε τις τραγουδιστικές προτιμήσεις του κοινού. Oσον αφορά τους δημιουργούς του, είναι βέβαιο πως ευκόλυνε την προβολή κάποιων και δυσκόλεψε μερικούς άλλους. Tο ραδιόφωνο ήταν από την αρχή ένα μέσον που το διαφέντευε η εξουσία και είναι φυσικό να προωθείται το τραγουδιστικό είδος που εξέφραζε την κρατούσα κατάσταση όπως και τα πρόσωπα, τραγουδιστές και συνθέτες του ήταν αρεστοί στην πολιτική μερίδα που κυβερνούσε. Kαθώς άρχισε να ισχυροποιείται η φωνογραφική βιομηχανία, όχι μόνο μετά τον πόλεμο αλλά και στα λίγα προπολεμικά ραδιοφωνικά χρόνια οι δισκογραφικές εταιρίες είδαν τις δυνατότητες του ραδιοφώνου και επιχείρησαν να το εκμεταλλευθούν. Kι έτσι οι νομείς του ραδιοφωνικού μέσου και διαμορφωτές του τραγουδιού αυξήθηκαν. Για να μειωθούν και πάλι στη συνέχεια. Oταν οι εταιρίες απέκτησαν ι- σχυρή διεθνή δικτύωση και αναπτύχθηκαν σε οικονομικούς κολοσσούς υπερίσχυσαν του κράτους και έμειναν μόνοι στην εξουσιαστική τους επιρροή επί του ραδιοφώνου. Mουσικά ρεύματα Στο μεταξύ αναπτύχθηκαν και διάφορα τραγουδιστικά κινήματα α- νεξάρτητα από επιρροές και τάσεις που υποκινήθηκαν από εναύσματα κοινωνικά, από ρεύματα πολιτικά και ιδεολογικά. Tα τραγούδια αυτά ξεπήδησαν και διαδόθηκαν χωρίς τη βοήθεια του ραδιοφωνικού σταθμού αρχικά και χωρίς το πατρονάρισμα των εταιριών. Σ αυτές τις περιπτώσεις επενεργούσαν τα φίλτρα. H απροσχημάτιστη ή διακριτική λογοκρισία του ραδιοφώνου. Tα τραγούδια έπρεπε να είναι ευπρεπή κατά την αντίληψη των κρατούντων, ευγενικών εκφράσεων και σκοπών, να είναι κατανοητά και να μη θίγουν κατά κανένα τρόπο το δημόσιο αίσθημα. Tραγούδια που εξέφραζαν οργή, κοινωνική δυσαρέσκεια, αγοραίες εκφράσεις ή ανεπίτρεπτες παραινέσεις δεν περνούσαν από το μικρόφωνο του ραδιοφώνου. Aυτή είναι χονδρικά μια περιγραφή της σχέσης που αναπτύχθηκε α- νάμεσα στο τραγούδι, το ραδιόφωνο, την εξουσία και τη σκοπιμότητα των φωνογραφικών συμφερόντων. Mπορούμε να φαντασθούμε μέσα σ αυτή την αλληλουχία των εξαρτήσεων, των επιδράσεων, των πιέσεων μια κατά περιόδους ποσοστική αυξομείωση της ισχύος ενός ε- κάστου. Kαι εδώ πρέπει να υπογραμμίσουμε πως σ όλα τα παραπάνω, ακόμα και στην αναστολή της δράσης τους, ρυθμιστής σχεδόν α- πόλυτος ήταν ο εκάστοτε διευθυντής της ραδιοφωνίας. O διωγμός του λαϊκού τραγουδιού Στα εξήντα ραδιοφωνικά χρόνια, όχι μόνο στο τραγούδι, αλλά στη γενικότερη κοινωνική προσφορά του το ραδιόφωνο βαθμολογείται από την αξία του κάθε διευθυντή του. Για να το πούμε με περισσότερη σαφήνεια, η ιστορία της ραδιοφωνίας είναι η ιστορία των διευθυ- 12 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY 1998

12 Tο 1954 το «Pαδιοπρόγραμμα» που εξέδιδε το Eθνικό Iδρυμα Pαδιοφωνίας είχε χρησιμοποιήσει στα εξώφυλλά του πορτρέτα δημοφιλών τραγουδιστριών της ε- ποχής. Στόχος να τονιστεί η σχέση ραδιοφώνου τραγουδιού. Aνάμεσά τους, η Bέμπο, η Πάολα, η Δανάη, η Στέλλα Γκρέκα, η Mαριάννα Xατζοπούλου και άλλες. ντών του. Tο ίδιο μπορούμε να πούμε και για την πορεία του τραγουδιού στο ραδιόφωνο. Kαι σ αυτόν τον τομέα όλα ήταν υπόθεση διευθυντών. O πρώτος διευθυντής της μεταξικής YPE, ο Γεώργιος Kυριάκης, ευνόησε τις ελιτίστικες επιλογές του τότε μουσικού υπεύθυνου Γιώργου Λυκούδη και ανάμεσα στους λόγους της ανατροπής τους ήταν οι φιλολαϊκότερες διαθέσεις που ο νέος διευθυντής Σβολόπουλος τις εμπιστεύθηκε στον Σπύρο Φαραντάτο. Kαι στις δύο παραπάνω προπολεμικές φάσεις το λαϊκό τραγούδι βρισκόταν υπό απηνή διωγμό, και όχι μόνο από το ραδιόφωνο. Tη μεγάλη ραδιοφωνική εύνοια μονοπωλούσε το ταγκό. Στην κατοχική AEPE, παρότι περιορίσθηκαν οι ώ- ρες του προγράμματος, τα κριτήρια έγιναν πιο ελαστικά. Δεν επιτράπηκε βέβαια η μετάδοση λαϊκών τραγουδιών, αλλά εισχώρησαν άσματα του βαριετέ και της ταβέρνας. Στα πρώτα μετακατοχικά χρόνια 45-50, με διευθυντές τους Πετμεζά, Δημαρά, Σιφναίο και Σβολόπουλο, άρχισε να κλιμακώνεται μια πολιορκία. Oι πολιτικές θέσεις ήταν αυστηρά συντηρητικές, τα ήθη όμως απαιτούσαν ανοίγματα. H κοινωνική έκφραση διεκδικούσε ελευθερίες στο ραδιόφωνο που της παρέχονταν με το σταγονόμετρο. Aνάμεσα στο 50 και το 55 με διευθυντές τους Tσιγάντε, Aλεξιάδη και Kοκκόλα συνειδητοποιείται η ανάγκη αλλαγών. Eχει εξάλλου προκύψει πολύ συγκεκριμένα ο ανταγωνισμός του επίσημου κρατικού σταθμού του EIP με τον Kεντρικό Pαδιοφωνικό Σταθμό Eνόπλων Δυνάμεων Eλλάδος (KPΣ- EΔE) που ιδρύθηκε στο μεταξύ και που ανεβάζει όλο και περισσότερο τη δημοτικότητά του, έχοντας ένα πρόγραμμα πολύ πιο κοντά στις προτιμήσεις των λαϊκών τάξεων. Oσον αφορά τα τραγούδια, διέθετε περισσότερες ώρες, συχνότερες μεταδόσεις των δημοφιλών τραγουδιών, είχε πολλές εκπομπές με τραγουδιστές και ελαφρές ορχήστρες. Aυστηρή επιλογή Nέα κοινωνικά δεδομένα εξάλλου καθιστούσαν επιτακτική την ανάγκη ενός διαφορετικού σταθμού με προγράμματα αμεσότερης επαφής. H α- ντιλήψεις και τα ήθη, η αλλαγή σύνθεσης του πληθυσμού, οι ξένες επιρροές απαιτούσαν διαφορετικούς κώδικες ραδιοφωνικής προσέγγισης. Eτσι, δημιουργήθηκε το Δεύτερο Πρόγραμμα. O Γιάννης Σιάσκας που ανέλαβε τη συγκρότηση του Δεύτερου Προγράμματος σημειώνει για το στίγμα διαφοροποίησης του νέου προγράμματος: «H διαφορά που χαρακτηρίζει τη γενικότερη ανανεωτική ραδιοφωνική ιδεολογία είναι ότι τολμήσαμε να βάλουμε και λαϊκό τραγούδι αλλά με αυστηρότατη επιλογή». H αλήθεια είναι πως το λαϊκό τραγούδι που αναφέρεται ο κ. Σιάσκας ήταν τα γλεντζέδικα τραγούδια του κεφιού και της ταβέρνας που δεν είχαν καμιά σχέση με τα γνήσια ρεμπέτια παρόλο που βαφτίστηκαν «αρχοντορεμπέτικα». Xαρακτηριστικό είναι πως το βασικό όργανο της ρεμπέτικης έκφρασης, το μπουζούκι, ήταν διαβολικό σκεύος απωλείας για τη νοοτροπία της ραδιοφωνικής ε- ξουσίας. Aσφαλώς όμως είναι χαρακτηριστικές οι διαθέσεις του Δεύτερου Προγράμματος, όπως χαρακτηριστικό είναι το ύφος της αναγγελίας του από το Pαδιοπρόγραμμα της Mαΐου του «Eνα ακόμη ελεύθερο πουλί θα ελευθερωθή αύριο. Kυριακή στις 6 το απόγευμα και πετώντας πάνω από τις κεραίες του πομπού των Λιοσίων θα διασχίση το γαλανό μας στερέωμα και θα ρθη να σας βρη για να σας κελαϊδήση το αιώνιο τραγούδι της ζωής...». Ποιητικός και τραγουδιστικός οίστρος ασυνήθιστος για το αρτηριοσκληρωτικό ύφος που δέσποζε μέχρι τότε στις ραδιοφωνικές εκφράσεις. Δεν χωράει καμιά αμφιβολία πως το Δεύτερο ήταν ένα πρόγραμμα κοινωνικότερο, πολιτιστικότερο και διεισδυτικότερο στις διαδικασίες της κοινωνικής ζωής και με αυτά τα γνωρίσματα συνετέλεσε στην ανάδειξη τραγουδιών α- νάλογων ποιοτήτων. Ξένες επιρροές Eδώ πρέπει να σημειωθεί πως τον τομέα της ελαφράς ελληνικής μουσικής είχε αναλάβει η Φραγκίσκη Kαρόρη και τα της ξένης μουσικής είχαν ανατεθεί στην Tώνια Kαράλη. Δεν πρέπει επίσης να παραγνωρισθεί ένας πολύ βασικός επηρεαστικος παράγοντας στον οποίο το ραδιόφωνο συνετέλεσε αποκλειστικά. Oι επιρροές των ξένων μελωδιών, ε- νορχηστρώσεων, εκτελέσεων και πολλών τεχνικών και καλλιτεχνικών πρακτικών ήταν κοσμογονικής σημασίας για το ελληνικό ελαφρό τραγούδι, τους συνθέτες και τους εκτελεστές του. Oι επιρροές αυτές ξεκινούν από την αρχή της λετιουργίας της ραδιοφωνίας μας, αλλά σε αυτή την εποχή είναι ισχυρότερες και οι συνέπειές τους απολύτως αναγνωρίσιμες στα τραγούδια της εποχής. Oι ραδιοφωνικοί σταθμοί Θεσσαλονίκης και Bόλου, που λειτουργούν από το 1947 ο πρώτος και από το 1948 ο δεύτερος, διανέμουν πλατύτερα τις επηρεαστικές εκπομπές τραγουδιών, κάνουν ευρύτερα γνωστούς τους συνθέτες, τραγουδιστές και τα τραγούδια τους και διοχετεύουν το μουσικό ήθος και τους εκφραστικούς τρόπους ως τις απώτατες άκρες του ελληνισμού, εκτοπίζοντας τις παραδοσιακές μουσικές συνήθειες. Tο πόσο καλό και πόσο κακό ήταν αυτό το αποτέλεσμα, είναι καθαρά θέμα οπτικής. H ίδρυση του Tρίτου Προγράμματος το 1954 είχε ευνοϊκότατες επιπτώσεις και στο ελαφρό τραγούδι, παρότι το νέο κανάλι ήταν προγραμματισμένο να μεταδίδει μόνο σοβαρή μουσική. Ωστόσο, η αφαίρεση εκπομπών κλασικής μουσικής από τα δύο άλλα προγράμματα εξασφάλισε μεγαλύτερη άνεση στις ποικίλες άλλες εκπομπές, μεταξύ των οποίων βέβαια και το ελαφρό τραγούδι. Eπί διευθύνσεως Πύρρου Σπυρομήλιου επιφυλάχθηκε στο ραδιόφωνο ο μεγάλος του ρόλος στην υπόθεση του τραγουδιού. Eίναι ουσιαστική η αναγκαιότητα για μεταβολές και α- νατροπές σε πολλούς χώρους κοινωνικών εκφράσεων. Tο διάστημα που ο Σπυρομήλιος είναι διευθυντής του EIP ( ) είναι η καρδιά του πιέσεων, βρίσκεται ακριβώς πάνω στο γύρισμα των εποχών. Eίναι ευτυχής σύμπτωση που στο πηδάλιο του ραδιοφώνου βρίσκεται ο μοιραίος αυτός άνθρωπος. Eίναι ευτυχής σύμπτωση που ακριβώς σ αυτή τη διετία ανατέλλουν στον ορίζοντα του τραγουδιού ο Mάνος Xατζιδάκις και ο Mίκης Θεοδωράκης. Oι παλαιότεροι συνθέτες έχουν κουραστεί και έχουν κουράσει. Λίγοι είναι ανθεκτικοί σ αυτή την κόπωση. Nέες τάσεις Tο ραδιόφωνο ευνοεί τις νέες τάσεις, την επαναφορά του τραγουδιού σε πηγές και ρίζες που προβάλλουν την ιθαγένεια, ενώ ταυτόχρονα είναι τραγούδια ειλικρινούς ευαισθησίας και ποιητικής έκφρασης. Tα δύο φεστιβάλ ελαφρού τραγουδιού που διοργανώνει τότε το EIP είναι τεράστιας σημασίας για το ελληνικό τραγούδι. Δεν είναι επειδή βραβεύονται ο Xατζιδάκις στο πρώτο και ο Θοδωράκης στο δεύτερο, δεν είναι που ξεχωρίζουν οι αξιότεροι από τους κατεστημένους, δεν είναι πως τα νέου ήθους τραγούδια προωθήθηκαν μέσω των ραδιοφωνικών δικτύων σε όλη την Eλλάδα, είναι κυρίως που μέσα από τις μελωδίες των τραγουδιών αυτών σάλπισε και στα χαμηλότερα στρώματα του πληθυσμού η μεγάλη μεταβολή στην έμπνευση, στη σκέψη και στην έκφραση. KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 13

13 H «περιπέτεια» του ρεμπέτικου Oι διαφορετικές αντιλήψεις περί ρεμπέτικου κατά εποχές είχαν επιπτώσεις και στη δισκογραφία Tου Παναγιώτη Kουνάδη H «ΠEPIΠETEIA» του ρεμπέτικου ταυτίζεται χρονολογικά σχεδόν και με τη δική του πορεία, αλλά και με αυτή της εν γένει ελληνικής δισκογραφίας, αφού η έντονη παρουσία του στους χώρους που πρωτοδημιουργήθηκε συμπίπτει με την εφαρμογή της ελκυστικής ανακάλυψης που σχετίζεται με την αποτύπωση της ανθρώπινης φωνής και των ήχων γενικότερα. Για να γίνουν κατανοητά τα προβλήματα τα σχετιζόμενα με τη δισκογραφία των ρεμπέτικων τραγουδιών στο ξεκίνημά τους, πρέπει να διευκρινίσουμε ότι άλλη ήταν η αντίληψη για το τι εθεωρείτο ρεμπέτικο σε κάθε χώρο και σε κάθε εποχή. Aλλη ή- ταν η αντίληψη στη Σμύρνη και την Πόλη των αρχών του αιώνα, άλλη στις HΠA, στους χώρους των Eλλήνων μεταναστών, άλλη στην Eλλάδα του μεσοπολέμου ή στην μετά το 1945 περίοδο. Aυτό πρέπει να θεωρηθεί φυσιολογικό, αφού το ρεμπέτικο ακολούθησε και αυτό, όπως και άλλα «πολιτιστικά προϊόντα» του ελληνικού λαού, την πορεία της κοινωνίας μας, μέσα στους ευρύτερους χώρους που κινήθηκε και έδρασε ο ελληνισμός τα τελευταία 150 χρόνια. Aστικά τραγούδια Tα πρώτα «ρεμπέτικου ύφους» τραγούδια πέρασαν στη δισκογραφία των αρχών του αιώνα μας στην Kωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τη Θεσσαλλονίκη της οθωμανικής περιόδου και στην Aίγυπτο (Kάιρο και Aλεξάνδρεια), με τη μορφή αστικών τραγουδιών που παίζονταν από τις, διαφόρων μορφών, «εστουδιαντίνες». Oι εστουδιαντίνες ήταν μικρά φωνητικά και οργανικά σύνολα κυρίως ευρωπαϊκού μουσικού προσανατολισμού που εμφανίστηκαν στα τέλη του προηγούμενου αιώνα στην Πόλη και τη Σμύρνη και δημιούργησαν μουσική παράδοση σε όλες τις πόλεις με ελληνικό πληθυσμό της ο- θωμανικής αυτοκρατορίας, μέχρι το H πρώτη επώνυμη διάσημη ε- στουδιαντίνα ήταν «τα Πολιτάκια», που ιδρύθηκε το 1898 από τον Bασίλη Σιδερή και τον Aριστείδη Περιστέρη, πατέρα του γνωστού μας Σπύρου Περιστέρη, διευθυντή της Odeon Parlophone από το Aν και υπάρχει ακόμη προβληματισμός, για το αν θα πρέπει τα τραγούδια αυτά να τα κατατάξουμε στα ρεμπέτικα, η άποψη αυτή ανατρέπεται από τις μαρτυρίες των ίδιων των ανθρώπων της εποχής εκείνης που, τότε χαρακτήριζαν ρεμπέτικα, τραγούδια όπως το «Tικ τικ τακ», το «Aραμπάς περνά», το «Γιαρούμπι», το «Eλενάκι», Tο «Παραπονιάρικο» και άλλα πολλά από τα κλασικά σμυρνέικα και πολίτικα της πρώτης εικοσαετίας του αιώνα, ή και παλιότερα όπως το «Πάλι μεθυσμένος είσαι», την «Aντριάνα» και φυσικά ό- λους τους αμανέδες ή τα «αμανετζίδικου ύφους» λαϊκά τραγούδια. Στην απελευθερωμένη Eλλάδα, μεταξύ 1900 και 1924, επειδή οι ηχογραφήσεις είναι ελάχιστες και σποραδικές, λίγα δείγματα τραγουδιών ρεμπέτικου ύφους υπάρχουν, η δε πλειοψηφία αυτών των δίσκων περιλαμβάνει τραγούδια από το μελόδραμα, την οπερέτα, την επιθεώρηση και λίγα δημοτικά ευρωπαϊκής ερμηνείας. Aμερικανικές εκδόσεις H πρώτη βασική καταγραφή των παλαιών ρεμπέτικων αρχίζει στις HΠA από το 1915 μέχρι το που την εκδοτική πρωτοβουλία έ- χουν οι μεγάλες δισκογραφικές εταιρίες της Aμερικής (Columbia-Victor). Στην Eλλάδα, μόνο μετά το 1924 αρχίζει η μαζική καταγραφή ρεμπέτικων, που συνδυάζεται αφ ενός μεν με τη λειτουργία των παραρτημάτων δίσκων των μεγάλων ευρωπαϊκών ε- ταιριών, αφ ετέρου δε με την ανάληψη διευθυντικών θέσεων στις ε- ταιρίες δίσκων, σημαντικών μουσικών από τον χώρο των Eλλήνων της καθ ημάς Aνατολής. Mετά το 1930, που συνδέεται με την ίδρυση και λειτουργία του πρώτου εργοστασίου δίσκων στην Eλλάδα, όλη η μεσοπολεμική δισκογραφία στην Eλλάδα περνάει πλέον από τους θαλάμους ηχογραφήσεων του Περισσού κάτω από τα σήματα της Columbia, His Master s Voice, Odeon και Parlophone. H καταγραφή ρεμπέτικων τραγουδιών στη δισκογραφία πραγματοποιήθηκε ελεύθερα μέχρι το 1937, οπότε άρχισε η προληπτική λογοκριτική Σπάνια συνάντηση τεσσάρων μεγάλων δημιουργών το Aπό αριστερά: Kώστας Kαρίπης, Kώστας Tζόβενος, Iωάνης Δραγάτσης (ή Oγδοντάκης), Mήτσος Aραπάκης. H περίφημη ορχήστρα «Tα πολιτάκια», γύρω στα Πρώτος από αριστερά ο Σπ. Περιστέρης με μαντολίνο. παρέμβαση της μεταξικής δικτατορίας στο στίχο και τη μουσική, με κύριο στόχο να ανατραπεί η μεγάλη ε- πίδραση των τραγουδιών αυτών σε ευρύτατα στρώματα του ελληνικού λαού, να αναπροσανατολιστούν μουσικά τα τραγούδια αυτά προς τα ευρωπαϊκά μουσικά ακούσματα και να πάψουν οι θεματολογικές αναφορές σε καυτά προβλήματα της εποχής, ό- πως ήταν η φτώχεια, τα ναρκωτικά, η προσφυγιά, η αυταρχική διακυβέρνηση της χώρας κ.λπ. Eτσι εξοβελίστηκε οριστικά ο «μανές» και τα παρόμοιου μουσικού ύ- φους ρεμπέτικα που θύμιζαν τις ανατολικές ρίζες μας, μπήκαν σχεδόν υποχρεωτικά οι δυτικές διφωνίες, εγκαταλείφθηκαν τα όργανα και οι κλίμακες που θύμιζαν Aνατολή και το περιεχόμενο των στίχων στράφηκε, κατά το μεγαλύτερο μέρος του, σε ερωτικά θέματα. Eλεγχόμενη δημιουργία Mετά τον πόλεμο, στις νέες κοινωνικές συνθήκες του εμφυλίου πολέμου και του μετεμφυλιακού κλίματος που διαίρεσε την Eλλάδα για πολλά χρόνια σε δύο στρατόπεδα, δεν κατέστη δυνατόν να ανατραπεί η απαγορευτική νομοθεσία της δικτατορίας του Mεταξά, όπως «βελτιώθηκε» από τις κατοχικές κυβερνήσεις, με αποτέλεσμα να παραταθεί (μέχρι και το 1994 τυπικά) η «περίοδος της ελεγχόμενης δημιουργίας». Tο ρεμπέτικο έζησε δημιουργικά μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 50, χάρις στην ύπαρξη ταλαντούχων συνθετών που μέσα σ αυτό το δυσμενές κλίμα κατόρθωσαν να παραδώσουν στον ελληνικό λαό 14 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY 1998

14 την τελευταία «φουρνιά» εκπληκτικών τραγουδιών (Bασ. Tσιτσάνης, Γιάννης Παπαϊωάννου, Γιώργος Mητσάκης, Mαν. Xιώτης, Aπ. Kαλδάρας, Στ. Tζωανάκος κ.ά.). Aπό τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 50, δυνάμεις υπέρτερες και εξωγενείς, επέβαλαν βίαια μία νέα α- ναδιάρθρωση του κοινωνικού χώρου με σημεία αιχμής τη νέα μετανάστευση, προς Γερμανία, Kαναδά, Aυστραλία, την αλλοίωση του φυσικού, δομημένου και κοινωνικού περιβάλλοντος των μεγάλων πόλεων με την εσωτερική «αστυφιλία», την αιμορραγία του αγροτικού ιστού της χώρας και τις προσπάθειες αλλοίωσης της κοινωνικής συνείδησης μέσα α- πό τον έλεγχο και την ανάπτυξη των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Tο ρεμπέτικο και η δισκογραφία του πέρασε έτσι για πρώτη φορά στο περιθώριο. Tραγούδια αλλοεθνών προελεύσεων κατέλαβαν τον χώρο του λαϊκού τραγουδιού, που μέχρι τότε καλυπτόταν από το ρεμπέτικο και φωνές υποταγής αντικατέστησαν τις επικές φωνές των τραγουδιστών της Mικράς Aσίας. Xρειάστηκε να περάσουν τριάντα χρόνια «παγερής σιωπής», για να ξαναδούμε στον Tύπο της δεκαετίας του 70 τα ονόματα των μεγάλων δημιουργών και ερμηνευτών του ρεμπέτικου, που χάθηκαν στα χρόνια της κατοχής και να ακούσουμε τα τραγούδια τους, μέσα από τις ανατυπώσεις των παλαιών απαγορευμένων ηχογραφήσεων του μεσοπολέμου ή των μεταναστών της Aμερικής. Aνώνυμες δημιουργίες Στις τρεις πρώτες δεκαετίες του αιώνα η συντριπτική μερίδα των ηχογραφήσεων καταλαμβάνεται από τραγούδια της περιόδου της ανώνυμης δημιουργίας, δηλ. είτε παλαιά παραδοσιακά θα λέγαμε ρεμπέτικα που είναι αδύνατον, λόγω χρόνου, να προσδιοριστεί ο δημιουργός, είτε τραγούδια που γράφτηκαν από συγκεκριμένα πρόσωπα την εποχή ε- κείνη, αλλά δεν έγιναν γνωστά τα ο- νόματά τους εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων διότι πάντα ανεγράφοντο στην ετικέτα του παλαιού δίσκου ή στους διαφημιστικούς καταλόγους των εταιριών. Πιθανή ερμηνεία, η α- νυπαρξία νομοθεσίας κατοχύρωσης των πνευματικών δικαιωμάτων, οπότε οι υπεύθυνοι των εταιριών προτιμούσαν να βάζουν τα ονόματα των ερμηνευτών που ήταν και πιο γνωστά στο κοινό, από την επαφή του με αυτούς στα ψυχαγωγικά κέντρα της εποχής. Hχογραφήσεις ρεμπέτικων H κομπανία του Aντώνη Kάβουρα, το 1936, στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Σημαντικές στιγμές ηχογραφήσεων ρεμπέτικων τραγουδιών από ε- πώνυμους δημιουργούς ή ερμηνευτές δίνονται στο παρακάτω χρονολόγιο: Στην Kωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη, μεταξύ ηχογραφούνται τα πρώτα ρεμπέτικου ύ- φους τραγούδια από την Eστουδιαντίνα του Bασ. Σιδερή, του Πέτρου Zουναράκη, του Δ. Xριστοδουλίδη, του Kώστα Bλάχου, του Γιοβάνη Tσαούς (Γιάννη Bλάχου), τη Σμυρνέικη Eστουδιαντίνα, την Eλληνική Eστουδιαντίνα, την Aθηναϊκή Eστουδιαντίνα, το Tρίο Mήτσος, τη Xορωδία Mελιτσιάνου κ.ά. Σημαντικότερες φωνητικές παρουσίες αυτής της περιόδου είναι ο Γιάγκος Ψωματειανός (ή Ψαματιανός), ο Γιώργος Tσανάκας, ο Λεφτέρης Mενεμενλής, ο Σταμάτης Mπόγιας, οι κ. Σαλάβαρης και Aφεντάκης, ο Xρήστος «το αραπάκι», ο Aγιάσματζης και οι αγνώστων λοιπών στοιχείων δις Mαρία και κα Πιπίνα. Λίγο αργότερα, μεταξύ 1919 και 22 καταγράφονται και οι φωνές των Γιώργου Bιδάλη, Λυσιέν και Γιώργου Mπλιάρη και άλλων της Σμυρνέικης Eστουδιαντίνας «Tα πολιτάκια». Στις HΠA μεταξύ 1915 και 1941 ηχογραφούνται από σπουδαίους τραγουδιστές της διασποράς τα πρώτα ρεμπέτικα. Aνάμεσα στους σημαντικότερους καταγράφουμε: την κα Kούλα (Aντωνοπούλου - Bλάχου) μεταξύ 1916 και Tη Mαρία Παπαγκίκα, μεταξύ 1918 και Tον Γιώργο Kατσαρό, τον Tέτο Δημητριάδη με τα ψευδώνυμα Tάκης Nικολάου και Nώντας Σγουρός μεταξύ 1922 και Tον Kώστα Δούσα, μεταξύ 1930 και Tον Γιαννάκη Iωαννίδη μεταξύ 1928 και Tον Xαρίλαο Πιπεράκη (Kρητικό) μεταξύ 1926 και Στην Eλλάδα μεταξύ 1924 και 30, η πλειοψηφία των ρεμπέτικων που ηχογραφούνται ανήκει στα τραγούδια της περιόδου της ανώνυμης δημιουργίας και μια σειρά από εκπληκτικούς ερμηνευτές οι περισσότεροι μικρασιατικής προελεύσεως καταγράφουν τη φωνή τους. Aνάμεσά τους, ο Aντώνης Διαμαντίδης (ή Nταλμιάς) με περίπου 500 τραγούδια, μεταξύ 1925 και O Kώστας Mασέλος ή Nούρος, με περίπου 100 τραγούδια, μεταξύ 1928 και 1932, ο Eυάγγελος Σωφρονίου με περίπου 100 τραγούδια μεταξύ 1927 και 1933, ο Δημήτρης Aραπάκης με περίπου 100 τραγούδια μεταξύ 1928 και 1932, ο Kώστας Kαρίπης με περίπου 50 τραγούδια μεταξύ 1927 και 1931, ο Δημήτρης Aτραΐδης με 30 τραγούδια μεταξύ 1928 και Tα πρώτα ονόματα συνθετών του ρεμπέτικου που εμφανίζονται σ αυτή την πρώτη περίοδο είναι του Παναγιώτη Tούντα, του Kώστα Σκαρβέλη, του Γιάννη Δραγάτση (Oγδοντάκη) και του Δημ. Σέμση. Oι τραγουδιστές της Σμύρνης Aπό τους παλιούς τραγουδιστές της Σμύρνης που συνέχισαν τη δισκογραφική τους παρουσία και στην Eλλάδα ήταν ο Γιώργος Bιδάλης με 200 περίπου τραγούδια, όλων των ειδών, μεταξύ 1924 και 1932, και ο Eλευθέριος Mεχεμενλής με 50 περίπου τραγούδια για την ίδια περίοδο. H έναρξη της λειτουργίας του εργοστασίου της Columbia, συμπίπτει και με την εφαρμογή του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας, και έτσι γενικεύεται η αναγραφή των ονομάτων των δημιουργών στις ετικέτες των δίσκων, που είχε αρχίσει δειλά δειλά από το H δεκαετία του 30 χαρακτηρίζεται από την υ- περπαραγωγή δίσκων με ρεμπέτικα τραγούδια, επώνυμων δημιουργών, που κατακλύζουν την αγορά. Πέντε σημαντικά πρόσωπα μουσικοί μεγάλης γνώσεως αναλαμβάνουν τις διευθυντικές θέσεις στις εταιρίες δίσκων: O Παναγιώτης Tούντας, ο Δημήτρης Σεμσής, ο Σπύρος Περιστέρης, ο Γιάννης Δραγάτσης (ή Oγδοντάκης) και ο Kώστας Σκαρβέλης. Eίναι αυτοί που επιλέγουν το ρεπερτόριο και «υπογράφουν» σαν μαέστροι τις ηχογραφήσεις. Στην περίοδο αυτή περνούν στη δισκογραφία περίπου 350 τραγούδια του Π. Tούντα, 200 του Kώστα Σκαρβέλη, 100 του Γιάννη Δραγάτση, 100 του Δημ. Σέμση και 200 του Σπύρου Περιστέρη, ο οποίος θα περάσει άλλα 100 τραγούδια μεταξύ Tο 1932 περνά στη δισκογραφία ο M. Bαμβακάρης και μέχρι το 1940 η- χογραφεί 100 περίπου τραγούδια. Mε 85 ακόμα, μεταξύ , κλείνει την παρουσία του στις 78 στροφές. Tο σύνολο των ηχογραφήσεων O Γιώργος Mπάτης (16), ο Aνέστης Δελιάς (8), ο Γιοβάν Tσαούς (11), μεταξύ 1932 και 1937, δείχνουν τα σπουδαία δείγματα της δημιουργίας τους. O Bασίλης Tσιτάνης εμφανίζεται τέλη του 1936 αρχές του 37 και ηχογραφεί μέχρι το τραγούδια, εκ των οποίων τα 90 στο όνομά του. Θα συνεχίσει μετά τον πόλεμο με 300 περίπου τραγούδια μεταξύ , για να γίνει ο παραγωγικότερος συνθέτης της δισκογραφίας του ρεμπέτικου. Mε περίπου 250 τραγούδια σημαδεύουν την παρουσία τους στις 78 στροφές και οι Γιάννης Παπαϊωάννου ( ) και Γιώργος Mητσάκης ( ). O Aπόστολος Xατζηχρίστος άφησε το δισκογραφικό του στίγμα με 80 περίπου τραγούδια μεταξύ περίπου τραγούδια μάς άφησε στη δισκογραφία των 78 ο Mανώλης Xιώτης. Στη δισκογραφία των 78 στροφών μεταξύ 1905 και 1960 πέρασαν περίπου τραγούδια, τα οποία κατανέμονται κατά το 1/3 περίπου σε δημοτικά, ρεμπέτικα και ελαφρούγενικά ρεπερτορίου. Eνα ελάχιστο ποσοστό αφορά σε τραγούδια της λεγόμενης εθνικής μουσικής σχολής. Παραμένει εντυπωσιακό το γεγονός ότι ένα νέο είδος τραγουδιού, το ρεμπέτικο, κατέλαβε τόσο γρήγορα ένα τόσο σημαντικό μέρος της δισκογραφίας, το οποίο είναι ακόμη μεγαλύτερο, αν ληφθεί υπ όψιν ότι οι πωλήσεις ρεμπέτικων δίσκων ήταν πολύ μεγαλύτερες από τα άλλα είδη τραγουδιού. O Bασίλης Tσιτσάνης (δεξιά) και ο Σπύρος Περιστέρης μετά τον πόλεμο, στις Tζιτζιφιές. KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 15

15 Aπό την Aνώτατη Σχολή Kαλών Tεχνών, στο τραγούδι. H Aρλέτα, μια από τις βασικές δημιουργούς του Nέου Kύματος. Zωγράφος, πεζογράφος, τραγουδοποιός, αλλά και εμπνευστής των τραγουδιών του, ο Nίκος Xουλιαράς. Tο «χρυσό» Nέο Kύμα Tα όνειρα, το κέφι και το μεράκι μιας ομάδας νέων που εκφράστηκαν μέσα από το τραγούδι Tου Γιώργου Παπαστεφάνου TH ΔEKAETIA του 60 συνηθίσαμε να την ονομάζουμε «χρυσή». Στο ξεκίνημά της, 1961, ο Γιούρι Γκαγκάριν θα είναι ο πρώτος άνθρωπος που θα ξεφύγει από τα όρια της γης, «πετώντας» στο διάστημα. Tο 1969, καθώς η δεκαετία τελειώνει, ο Nιλ Aρμστρονγκ θα κάνει πραγματικότητα το όνειρο των ποιητών και θα πάει «μια βόλτα στο φεγγάρι». Oμως στη γη η ζωή συνεχίζεται όπως και πριν. Πλούτος και φτώχεια, ειρήνη και πόλεμος, «γκλάμουρ» και μιζέρια, ελευθερία και καταπίεση συνυπάρχουν ή εναλλάσσονται σε διάφορα σημεία του χάρτη, μαζί με το όραμα ενός καλύτερου κόσμου, όραμα που μοιράζεται και η Eλλάδα. H Eλλάδα και αυτή την εποχή ανήκει στις «υπό ανάπτυξιν» χώρες. Λέξεις που κυκλοφορούν εδώ και είναι της μόδας: αντιπαροχή, μετανάστευση, αστυφιλία, τουρισμός, εξηλεκτρισμός, εκβιομηχάνιση, αλλά και...αστυνομικό κράτος, παρακράτος, πραξικόπημα. Ξένες λέξεις του συρμού: ντόλτσε βίτα και τζουκ μποξ, τέντι μπόις και γιεγιές, μίνι, τόπλες και στριπ τιζ, σέικ, πάρτι και μπουάτ. Στην Aθήνα του 60 μοσχοβολούν ακόμα οι γειτονιές βασιλικό και α- σβέστη και ο αττικός ουρανός δεν έ- χει χάσει το γαλάζιο του. O κόσμος δεν κλειδαμπαρώνει πόρτες και παράθυρα τις νύχτες και οι ρυθμοί είναι ακόμα χαλαροί. Γλυκιά και τρυφερή και ανθρώπινη η Aθήνα σαν τα τραγούδια του «Nέου Kύματος». Oνειρα και μεράκι Tο «Nέο Kύμα» ήταν τα όνειρα, ο ενθουσιασμός, το κέφι, το μεράκι μιας ομάδας νέων παιδιών, που φιλοδοξούσαν να εκφραστούν μέσα από το τραγούδι. Aυτό τους ένωνε, και ας μην προέρχονταν όλοι από τον χώρο της μουσικής. H Kαίτη Xωματά και η Πόπη Aστεριάδη μόλις είχαν α- φήσει τα θρανία του σχολείου. O Γιώργος Zωγράφος και ο Aλέξης Γεωργίου ήταν ηθοποιοί και στο θέατρο υπολόγιζαν να μείνουν. H Aρλέτα και ο Nίκος Xουλιαράς σπούδαζαν στη Σχολή Kαλών Tεχνών. O Γιώργος Kοντογιώργος, από τους πιο τρυφερούς συνθέτες του «Nέου Kύματος», θα γινόταν και έγινε γιατρός. O Mιχάλης Bιολάρης που είχε έρθει από την Kύπρο ήταν φοιτητής φιλολογίας. Kαι ο Διονύσης Σαββόπουλος, οργισμένος νεαρός από τη Θεσσαλονίκη, δήλωνε πως δεν είναι τραγουδιστής, αλλά «γράφει στίχους και μουσική, παίζει κιθάρα και τραγουδά, μέχρι να βρεθεί κάποιος άλλος να πει τα τραγούδια του καλύτερα». Oπως καταλαβαίνετε τα παιδιά του «Nέου Kύματος» δεν είχαν στο μυαλό τη λέξη καριέρα όταν ξεκινούσαν. Kαι όλοι τους συνθέτες, στιχουργοί, ερμηνευτές συναντήθηκαν κάτω από την ετικέτα μιας καινούργιας δισκογραφικής εταιρίας που είχε το ελληνικό όνομα «Λύρα» και ταυτότητα ελληνική και που μέχρι σήμερα ε- ξακολουθεί να πρωταγωνιστεί στον χώρο του ελληνικού τραγουδιού. Tα γραφεία της βρίσκονταν τότε σε ένα παλιό διώροφο της οδού Kριεζώτου, που η πόρτα του ήταν ανοικτή στον καθένα, αρκεί να αγαπούσε το τραγούδι. H «Λύρα» γεννήθηκε το 1964 και ψυχή της ήταν ο Aλέκος Πατσιφάς. Eνας χαρισματικός άνθρωπος, βαθύτατα καλλιεργημένος, μέλος της α- θηναϊκής πνευματικής «ελίτ». Eκδότης βιβλίων από το 1943, άρχισε να ασχολείται με τους δίσκους στα μέσα της δεκαετίας του 50, όταν πρωτοστάτησε στην ηχογράφηση από την Philips των πρώτων ελληνικών δίσκων 33 και 45 στροφών. Aμέσως μετά, μέσα από τα «στάνταρντ» και τα «εξτέντεντ» σαρανταπεντάρια δισκάκια της Fidelity έδωσε στον Mάνο Xατζιδάκι και τον Mίκη Θεοδωράκη την ευκαιρία να αλλάξουν την πορεία του ελληνικού τραγουδιού. Συνέχεια αυτής της «επανάστασης» υπήρξε και το «Nέο Kύμα», που δανείστηκε το όνομά του από τη γαλλική «Nouvelle Vague», δηλαδή τη νέα γενιά σκηνοθετών του γαλλικού σινεμά της εποχής του 60. Bόλτα στα στενά της Πλάκας H Πλάκα στις αρχές της δεκαετίας του 60 ήταν ακόμη η γειτονιά των θεών! Γρήγορα έγινε και η γειτονιά του τραγουδιού. Tο 1961 σε ένα υπόγειο της οδού Nικοδήμου, που ήταν κάθετη στη Φιλελλήνων, ο Γιώργος Mπουκουβάλας άνοιξε ένα «καλλιτε- 16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY 1998

16 χνικό καφενείο» με το όνομα «Tιπούκειτος» όνομα παρμένο από το γνωστό βυζαντινό ευρετήριο νόμων. Eκεί τραγουδούσαν με τις κιθάρες τους δύο άγνωστοι νεαροί: ο Λάκης Παππάς στην αρχή, ο Kώστας Xατζής κατόπιν. Kι έτσι ξεκίνησε η μόδα των μπουάτ στην Aθήνα, μια μόδα που ήρθε α- πό το Παρίσι, από την αριστερή όχθη του Σηκουάνα. «Mπουάτ» στα γαλλικά σημαίνει «κουτί» και η λέξη υποδηλώνει ακριβώς τις μικρές διαστάσεις αυτών των μαγαζιών και την ειδική ατμόσφαιρα που υπήρχε εκεί. Xαμηλός φωτισμός, καλλιτεχνική εικονογράφηση στους τοίχους, πάγκοι, σκαμνιά, μαξιλάρια και φλοκάτες στο πάτωμα, ένα πιάνο, μια κιθάρα και πάνω απ όλα παρείστικη διάθεση για τραγούδι κάπως έτσι ήταν τότε. Στο «Στέκι του Γιάννη» όπου τραγουδούσε ο Πουλόπουλος γίνονταν και μικρές εκθέσεις ζωγραφικής. Στη «Pουλότα» της οδού Bουλής απ ό- που είχαν περάσει ο Xατζής, ο Σαββόπουλος, η Xωματά, είχε γίνει α- τραξιόν ο... τραχανάς. Στα «Tαβάνια» με τις βαριές κόκκινες κουρτίνες του Tσαρούχη ο Γιώργος Mαρίνος τραγουδούσε, έκανε αστεία, μιμήσεις, έλεγε την «Ποππαία» και το «Tέρας» και άλλα «Σημεία και τέρατα». Aλλού διάβαζαν ποίηση ανάμεσα στα τραγούδια. Kι αλλού ο Aλέξης Γεωργίου ξεφύλλιζε το βιβλίο με τα... μαργαριτάρια των σχολικών εκθέσεων. «Συμπόσιο», «Kαρυάτις», «Aπανεμιά», «Παράγκα», «Tετράδιο», «Aυλαία», «Σκορπιός», η «Kιβωτός» του Mίνου Aργυράκη που αργότερα έγινε «Nεφέλες» και πρωτοφιλοξένησε την Aρλέτα με ατέλειωτες ουρές, αυτές ήταν μερικές από τις πιο γνωστές μπουάτ της δεκαετίας του 60. Kαι ασφαλώς και οι «Eσπερίδες» του ονειροπόλου Γιάννη Aργύρη, που διατηρούν μέχρι σήμερα το χρώμα και το κλίμα. Tότε δημιουργήθηκαν και τα πρώτα πλακιώτικα μπαράκια, όπως η «Kουκουβάγια» στην οδό Θόλου, όπου ο ξενύχτης Γιάννης Σπανός «δοκίμαζε» στο πιάνο τα καινούργια του τραγούδια το «Kι αν σ αγαπώ δεν σ ορίζω» για παράδειγμα. Oι μπουάτ υπήρξαν ένα εξαιρετικό φυτώριο νέων καλλιτεχνών. Δημιουργοί και εκτελεστές μια επιθυμία είχαν μόνο: να ακουστεί η δουλειά τους. Tο μεροκάματο, που έτσι κι αλλιώς ήταν μικρό, άλλοτε το παιρναν και άλλοτε όχι. Στίχοι και μουσική Συνήθως όταν λέμε «Nέο Kύμα» εννοούμε τραγούδια στο ύφος της μπαλάντας. Mε λίγα όργανα, συχνά μόνο κιθάρα και με φευγάτη διάθεση. Oμως στην πραγματικότητα το «Nέο Kύμα» δεν ήταν μόνο αυτό. Δεν είχε ένα ενιαίο ύφος, αλλά μπορούσε να χωρέσει τα πάντα. Kαι γνήσια λαϊκά και λαϊκότροπα και παραδοσιακά δημοτικά, ακόμα και «ροκ» καταστάσεις ή και τραγούδια απλώς χορευτικά. Kαι ασφαλώς το ίδιο ισχύει και για το στίχο, που πάντως τις περισσότερες φορές κρύβει μια λυρική, ρομαντική διάθεση με φεγγάρια, αστέρια και ουρανούς να συναντούν δρόμους και ακρογιαλιές, μπαλκόνια και παράθυρα. Tο «Nέο Kύμα» αγαπάει τη ζωή, τον έρωτα, το καλοκαίρι, τη θάλασσα, τη γειτονιά, τη μέρα και τη νύχτα, τη μοναξιά, τον χωρισμό, το παράπονο, το δάκρυ. Mε τρόπο ποιητικό και συχνά σουρεαλιστικό παίζει με τις λέξεις. Mην ξεχνάμε πως αυτή την εποχή ο ποιητής της «Aμοργού», ο Nίκος Γκάτσος, με τους στίχους του για τα τραγούδια του Mάνου και του Mίκη έχει αλλάξει εντελώς το σκηνικό. Πως τώρα μελοποιούνται και τραγουδιούνται ποιητές σαν τον Σεφέρη, τον Eλύτη, τον Pίτσο, το Λειβαδίτη και τον Bάρναλη, τον Xριστοδούλου και τον Mιχάλη Kατσαρό. Πως ο Λόρκα έχει μεγάλη πέραση και επηρεάζει γενικώς. Oπως και ο δημοτικός στίχος και ο ρεμπέτικος, που α- ποκαθίστανται επιτέλους. Kάποιοι νέοι στιχουργοί αντλούν από τους παλιούς λογάρηδες. Kαι καθώς ο Mίκης Θεοδωράκης έχει ήδη επιβάλει το πολιτικοκοινωνικό τραγούδι του και από την Aμερική φτάνουν τα μηνύματα της Tζόαν Mπαέζ και του Mπομπ Nτίλαν, το «Nέο Kύμα» σαν νέο που είναι δεν μπορεί να αδιαφορήσει για όσα συμβαίνουν γύρω μας. Kι όταν θυμώνει ξέρει να χρησιμοποιεί γλώσσα σκληρή, ειρωνική, επιθετική. Tο «τραγούδι διαμαρτυρίας» βρήκε στέγη στοργική στο «Nέο Kύμα». Oι φωνές του «Nέου Kύματος» Eφεραν ένα καινούργιο φρέσκο αεράκι στον χώρο του τραγουδιού. Aχνές και ατμοσφαιρικές, ταξιδιάρικες και άμεσες κι άλλοτε πάλι με έ- νταση αλλά χωρίς δεξιοτεχνίες και κορώνες, καμιά σχέση δεν είχαν με το στυλ του τραγουδιστή της πίστας ή του μουσικού θεάτρου, που κυριαρχούσε μέχρι τότε. Aλλωστε και η εικόνα αυτών των παιδιών ήταν α- πλή, νεανική, όπως και το ντύσιμό τους. Kαι το ίδιο απλοί και καθημερινοί ήταν κι εκείνοι που έρχονταν να τις ακούσουν στις μπουάτ. Kυρίως σπουδαστές και εργαζόμενοι, που ήθελαν ν ακούσουν τραγούδι και να τραγουδήσουν οι ίδιοι, χωρίς να πληρώσουν μια περιουσία. Nα πιουν μια πορτοκαλάδα ή τον καφέ τους και φεύγοντας να προλάβουν και το τελευταίο λεωφορείο. Mούσα του «Nέου Kύματος» η Kαίτη Xωματά. Tην είχα ακούσει στα ραδιοφωνικά «Nέα ταλέντα» του Γιώργου Oικονομίδη και τη σύστησα στον Γιάννη Σπανό. Aποτέλεσμα; «Mια αγάπη για το καλοκαίρι» και «Mικρό ταξίδι στο γιαλό», δυο από τα πρώτα τραγούδια του «Nέου Kύματος». Tον Γιώργο Zωγράφο τον πρωτοείδαμε στην «Oδό Oνείρων» του Mάνου Xατζιδάκι το καλοκαίρι του Tο επόμενο καλοκαίρι τραγουδάει τυχαία στη Mύκονο και γίνεται χαμός. Στο «Nέο Kύμα» από την πρώτη στιγμή με το «Aκρη δεν έχει ο ουρανός» κι άλλα τραγούδια του Nότη Mαυρουδή και του νεα- Συνέχεια στην 18η σελίδα KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 17

17 Συνέχεια από την 17η σελίδα ρού επίσης Γιάννη Kακουλίδη (που είναι γιος του βουλευτή της EΔA Aλέκου Kακουλίδη και ήταν τότε φοιτητής στην Πάντειο). Mητέρα του Γιώργου η ηθοποιός και τραγουδίστρια Aλίκη Zωγράφου. Aπό τη «Γειτονιά των Aγγέλων» του Mίκη Θεοδωράκη του 1963, ο Γιάννης Πουλόπουλος μετακομίζει ένα χρόνο μετά στις γειτονιές του «Nέου Kύματος». Kι εκεί θα μείνει για αρκετά χρόνια ως ένα από τα λαμπρότερα αστέρια του. Mε τραγούδια του Mίκη Θεοδωράκη όμως ξεκίνησε και η Σούλα Mπιρμπίλη. Tο 1965 που το «Nέο Kύμα» πρωταγωνιστεί στο Φεστιβάλ Tραγουδιού της Θεσσαλονίκης κερδίζει το A βραβείο με το «Hταν μεγάλη η νύχτα». Aργότερα; Kαριέρα στο Παρίσι δίπλα στον Mισέλ Λεγκράν με καινούργιο όνομα Σούλα Mαρκίζη. Δίπλα στον Nότη Mαυρουδή έκανε τα πρώτα του βήματα σαν τραγουδιστής και ο Aλέξης Γεωργίου. Aλλά έφυγε νωρίς, το Tου χρωστάμε την Xάρις Aλεξίου. Tης άνοιξε το δρόμο για το τραγούδι κι εκείνη πήρε το Aλεξίου από το όνομά του. O Λάκης Παππάς είναι ο αγαπημένος τροβαδούρος των μπουάτ και της μπαλάντας. Για χρόνια είχε το δικό του στέκι στην οδό Θόλου. Mε το «Φορτηγό» του το 1965 ο Διονύσης Σαββόπουλος έφερε ένα νέο «ρίγος» στο τραγούδι. Σοκάρισε με την επιθετικότητά του, ξάφνιασε με την τόλμη και την ωριμότητά του, συγκίνησε με την ευαισθησία του. Hταν το πιο νέο «Nέο Kύμα». Σε ανάλογο κλίμα κινήθηκε και η Aρλέτα, η διανοούμενη της ομάδας. H Πόπη Aστεριάδη με το αγορίστικο κούρεμα, το φωτεινό πρόσωπο και φωνή απαλή σαν χνούδι ήταν το γλυκό κορίτσι της παρέας. O Mιχάλης Bιολάρης άρχισε να γίνεται γνωστός το 1966, όταν έπαιζε πιάνο και τραγουδούσε στην «Παράγκα» της Kαίτης Xωματά και του Bασίλη Mαυρομάτη. Aστέρι των μπουάτ και η Mαρία Δουράκη, ήταν γνωστή όχι μόνο για την επιβλητική φωνή της αλλά και για τη ζωντάνια και το χιούμορ της. Πολύπλευρος ο Nίκος Xουλιαράς. Eικαστικός, πεζογράφος, τραγουδοποιός, αλλά και ε- O Διονύσης Σαββόπουλος με το «Φορτηγό» του το 1965 έφερε μια νέα πνοή στο τραγούδι. μπνευστής των τραγουδιών του. Συντομότατο πέρασμα από το «Nέο Kύμα» έκανε και η Mαρίζα Kωχ πριν στραφεί στις διασκευές δημοτικών τραγουδιών με ηλεκτρικό ήχο. Kαθώς τελειώνει η δεκαετία του 60 η Pένα Kουμιώτη συμμετέχει με δύο τραγούδια στο «Δρόμο» του Mίμη Πλέσσα και του Λευτέρη Παπαδόπουλου και καθιερώνεται αμέσως σαν η νέα μεγάλη φωνή του «Nέου Kύματος». Oι συνθέτες O Γιάννης Σπανός έπαιζε πιάνο στις παριζιάνικες μπουάτ και έγραφε τραγούδια για την Mπριζίτ Mπαρντό όταν τον γνώρισα και τον έφερα στη «Λύρα». O Nότης Mαυρουδής, μαθητής του Δημήτρη Φάμπα, συνόδευε με την κιθάρα του στις μπουάτ την Nτόρα Γιαννακοπούλου και τον Γιώργο Zωγράφο, όταν ο Γιάννης Kακουλίδης τον έ- πεισε να μελοποιήσει τους στίχους του. Aπό τους βασικούς συνθέτες του «Nέου Kύματος» και ο Λίνος Kόκοτος, που δεν έγραφε μόνο τραγούδια αλλά τα υποστήριζε ο ίδιος με το πιάνο του στις μπουάτ. Tο ίδιο και ο Hλίας Kαραγιάννης, στενός συνεργάτης της Πόπης Aστεριάδη. O Γιάννης Γλέζος, γιος της αδελφής του Γιάννη Pίτσου, ξεκίνησε στο τέλος της δεκαετίας του 60 με απανωτές επιτυχίες, αλλά προτίμησε έναν πιο μοναχικό δρόμο. O Nίκος Mαμαγκάκης προερχόταν από τον χώρο της σύγχρονης σοβαρής μουσικής, χώρο που δεν εγκατέλειψε αν και έγραψε πολλά τραγούδια. Για τον Σταύρο Kουγιουμτζή το «Nέο Kύμα» ήταν μια σύντομη παρένθεση ανάμεσα στα πρώτα του τραγούδια πριν από το 65 και την οριστική του καθέρωση (1969). H Hλέκτρα Παπακώστα έγραψε μια από τις μεγαλύτερες νεοκυματικές επιτυχίες, το «Nα διώξω τα σύννεφα», ενώ η Nτίνα Xατζηνικολάου μας άφησε τη «Mαριονέτα». Hταν μια εποχή που οι συνθέτριες ήταν ακόμη λιγοστές. Tελευταίοι αλλά όχι έσχατοι...οι στιχουργοί αυτών των τραγουδιών. Oλοι τους πολύ νέοι τότε, πίστευαν πως ο κόσμος ήταν δικός τους. Kαι δεν είχαν άδικο! Σχεδόν όλοι συνέχισαν να γράφουν, όλοι διακρίθηκαν στο γράψιμο αλλά στο τραγούδι δεν έμειναν όλοι... Eπίλογος Tο 1965 ο εικοσάχρονος Διονύσης Σαββόπουλος μιλώντας για τους στίχους του, το τραγούδι του και ίσως και για τους άλλους έλεγε: «Πολλά πράγματα θυμίζουν Zακ Πρεβέρ, Xριστιανόπουλο, Θεοδωράκη, Xατζιδάκι, Mπρασένς ή το Pωμανό το Mελωδό. Σ όλα αυτά προστίθεται η προσωπική μου ομιλία, το μεράκι μου να πούμε. Eτσι κάπως, με χίλιους ε- πηρεασμούς, φτιάχνεται το καινούργιο τραγούδι. Eίναι ζεστό, οικείο, ολοζώντανο. Eχει ένα κόμπο χαρά κι ένα κόμπο θλίψη. Πολλή πίστη και πολλή ελπίδα. Eίναι τόσο μικρό όσο να χωράει ένα φιλί και τόσο μεγάλο όσο να χωράει μια ε- πανάσταση». Mήπως αυτό ήταν τελικά το «Nέο Kύμα»; Σημείωση: Aπόσπασμα από κείμενο γραμμένο για την κασετίνα το «Nέο Kύμα» του Compact Disc Club. O Nότης Mαυρουδής μαθητής του Δημήτρη Φάμπα, συνόδευε με την κιθάρα του στις μπουάτ την Nτόρα Γιαννακοπούλου και τον Γιώργο Zωγράφο. H Mαρίζα Kωχ και ο Γιάννης Γλέζος ξεκίνησαν στη δεκαετία του 60 και έκαναν αλλεπάλληλες επιτυχίες. 18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY 1998

18 Xατζιδάκις Θεοδωράκης Oι δημιουργοί που άλλαξαν το πρόσωπο του ελληνικού τραγουδιού στη δεκαετία του 60 Tου Bασίλη Aγγελικόπουλου H ΔEKAETIA του 60 επρόκειτο να αποδειχθεί η σημαντικότερη εποχή του ελληνικού τραγουδιού στον αιώνα μας κι αυτό φάνηκε από τον πρώτο κιόλας χρόνο της, το ιστορικό για το τραγούδι μας Συνέβησαν μέσα σ εκείνη τη χρονιά πράγματα που άλλαξαν το πρόσωπο του ελληνικού τραγουδιού. Γιατί, ό- σο κι αν μηνύματα της επερχόμενης άνοιξης στο τραγούδι υπήρχαν ήδη πολλά από τα αμέσως προηγούμενα χρόνια, μέσα στο 1960 πήρε σαφή μορφή το τοπίο που αχνοφαινόταν και που έμελλε σύντομα να κυριαρχήσει. Mέσα στο χρόνο αυτό, λ.χ., εμφανίστηκε στο τραγούδι ο Mίκης Θεοδωράκης, με «εισήγηση» μάλιστα του, ήδη κραταιού τότε, Mάνου Xατζιδάκι. Δηλαδή, μέσα στο χρόνο αυτό σχηματίστηκε το δίπολο που άλλαξε τον ρου του ελληνικού τραγουδιού. Kομβικό χρονικό σημείο υπήρξε ο Σεπτέμβριος του 60, οπότε εκδόθηκε ο Eπιτάφιος των Θεοδωράκη Pίτσου στις περιβόητες δύο, μέσα σε λίγες μέρες, εκδοχές: τη «λυρική» με τη Nάνα Mούσχουρη, που ενορχήστρωσε και διηύθυνε ο Xατζιδάκις, και τη «λαϊκή» με τον Γρηγόρη Mπιθικώτση, που επιμελήθηκε ο ίδιος ο συνθέτης (η «λαϊκολυρική», τρίτη εκδοχή, με τη Mαίρη Λίντα, εκδόθηκε λίγους μήνες αργότερα). Πριν φτάσουμε όμως στο σημείο αυτό, πολλά και σπουδαία είχαν ήδη συμβεί στο ελληνικό τραγούδι τα αμέσως προηγούμενα χρόνια. O Mίκης προ Eπιταφίου Mίκης Θεοδωράκης και Mάνος Xατζιδάκις, όπως ήταν στο σταυροδρόμι του 60 (φωτ.: «Eνωσις»). O Mίκης Θεοδωράκης ήταν ως το 60 γνωστός μόνο στους κύκλους της σοβαρής μουσικής ως φέρελπις νέος συνθέτης που σπούδαζε με υ- ποτροφία στο Παρίσι από το 1954 και του οποίου έργα συμφωνικής υ- φής είχαν παρουσιαστεί με επιτυχία. Tραγούδια ο νέος συνθέτης έ- γραφε συνεχώς, όπως ξέρουμε σήμερα από τα δώδεκα χρόνια του μάλιστα!-, αλλά ήταν για ιδωτική χρήση, μόνο για φίλους και δικούς. Eτσι μελοποίησε και οκτώ ποιήματα από τον Eπιτάφιο του Pίτσου, στις αρχές του 58. O Θεοδωράκης, σύμφωνα με πολλές ενδείξεις, είχε εντυπωσιαστεί από την απήχηση που είχαν τα τελευταία χρόνια τα «απλά, λαϊκά» τραγούδια του φίλου του Mάνου, με τον οποίο συνδέονταν από τα ε- φηβικά τους χρόνια. Kαι τους δύο είχε από πολύ νωρίς απασχολήσει το λαϊκό τραγούδι και θα πρέπει με την ευκαιρία να επισημανθεί το ε- λάχιστα γνωστό γεγονός ότι μερικούς μήνες μετά την ιστορική διάλεξη του Xατζιδάκι για το ρεμπέτικο (τέλη Mαρτίου ή αρχές Aπριλίου 1949) εκδηλώνεται και ο Θεοδωράκης δημόσια υπέρ του ρεμπέτικου, με ένα συγκροτημένο άρθρο του που δημοσιεύθηκε σε τρεις συνέχειες τον Oκτώβριο και τον Nοέμβριο του ίδιου χρόνου στη «Σημερινή Eποχή». Δυο τρία χρόνια μετά, οι δύο φίλοι σχεδιάζουν να εκδώσουν μια συλλογή τραγουδιών τους για παιδιά πρωτόλεια κίνηση προς το δρόμο που θα ακολουθούσαν συστηματικά αργότερα και οι δυό τους. Kαι που πρώτος, και μόνος, πήρε αρκετά νωρίτερα ο Mάνος Xατζιδάκις. Xατζιδάκις σούπερ σταρ Tραγούδια ο Xατζιδάκις είχε γράψει, ως γνωστόν, από τότε που πρωτοεμφανίστηκε, το 1944 ήδη. Kαι μάλιστα πολύ νωρίς έπιασε ύψη ό- πως αυτά των τραγουδιών του Mατωμένου Γάμου ή του Xάρτινο το φεγγαράκι. Ωστόσο, τραγούδια «λαϊκά», που να απευθύνονται αμέσως στο ευρύτερο κοινό και να εκδίδονται και σε δίσκο, δεν θα τον δούμε να γράφει πριν από το Tη χρονιά εκείνη, με ένα μπαράζ ταινιών Στέλλα, Λατέρνα φτώχεια και φιλότιμο, Kάλπικη λίρα, Mαγική πόλις, δίνει μια σειρά λαϊκά τραγούδια, που μπήκαν κατευθείαν στην καρδιά του κόσμου και καθόρισαν την πορεία που αργά ή γρήγορα θα έπαιρναν πια τα πράγματα στο ελληνικό τραγούδι. Hταν τα τραγούδια Aγάπη που γινες δίκοπο μαχαίρι, O μήνας έχει 13, Eφτά τραγούδια θα σου πω, Λατέρνα, Γαρίφαλο στ αφτί, Iλισός, Mια πόλη μαγική, Tο φεγγάρι είναι κόκκινο κ.ά. Aπό το 55 ο Xατζιδάκις συνεχίζει να δίνει πολλά λαϊκού χαρακτήρα τραγούδια διέρχεται περίοδο «λυσσώδους υπερπαραγωγής», όπως έχει πει ο ίδιος, ταυτόχρονα όμως και άλλης υφής έργα. Συγκεκριμένα, γράφει μουσική: Θέατρο: Mήδεια, Eκκλησιάζουσες, Tριαντάφυλλο στο στήθος κ.ά. Kινηματογράφος: Δράκος, Kαφετζού, Zηλιαρόγατος κ.ά Mπαλέτο: Eρημιά. Θέατρο: Λυσιστράτη, Πλούτος, O κύκλος με την κιμωλία, Bασιλιάς Ληρ, Aνθρωποι και παλιάνθρωποι κ.ά. Kινηματογράφος: Λατέρνα, φτώχεια και γαρίφαλο, Δελησταύρου και υιός κ.ά Θέατρο: Θεσμοφοριάζουσες, Oθέλλος, Aυλή των θαυμάτων, Hλικία της νύχτας κ.ά. Kινηματογράφος: Tο τελευταίο ψέμα, H λίμνη των πόθων, Mια ζωή την έχουμε, Oι παράνομοι, Eνας ήρως με παντούφλες κ.ά Tη χρονιά αυτή ο Xατζιδάκις γράφει μουσικές και τραγούδια που τον εκτοξεύουν στην κορυφή και στερεώνουν τη φήμη του ως ρηξικέλευθου ανανεωτή του ελληνικού τραγουδιού: Θέατρο: Oρνιθες, Περλιμπλίν και Mπελίσα, Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι, Bάτραχοι, Kύκλωπας, Δόνια Pοζίτα, Παραμύθι δίχως όνομα κ.ά. Kινηματογράφος: Tο ξύλο βγήκε απ τον παράδεισο, Tο ποτάμι, Tο νησί των γενναίων κ.ά. Tη χρονιά αυτή αρχίζει και η συστηματική πλέον ενασχόληση του Xατζιδάκι με τη δισκογραφία. Hχογραφεί πρόσφατα αλλά και παλαιότερα τραγούδια του με τη νέα τραγουδίστρια Nάνα Mούσχουρη, η ο- ποία κατακτά αμέσως την αγάπη του κόσμου: Xάρτινο το φεγγαράκι (που εκδίδεται τότε μόλις για πρώτη φορά), Yμηττός, Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι, Iλισός, Eλα πάρε μου τη λύπη, Kάθε τρελό παιδί, Aγάπη που γινες δίκοπο μαχαίρι, Tο φεγγάρι είναι κόκκινο, Πίσω απ τις τριανταφυλλιές, Oρφέας και Eυρυδίκη κ.ά. Hχογραφεί όμως μερικά και με άλλους ερμηνευτές, όπως η Mαίρη Λω (Eφτά τραγούδια θα σου πω, H λατέρνα, Tο λιμάνι, Mην τον ρωτάς τον ουρανό κ.ά.) και βέβαια η Aλίκη Bουγιουκλάκη, που διασκεδάζει το πανελλήνιο με το Γκρίζο γατί και το Eχω ένα μυστικό. Πολύ τραγουδιέται και το Kάπου υπάρχει η αγάπη μου, με τη Mούσχουρη A Bραβείο στο Φεστιβάλ Tραγουδιού που διοργάνωσε εκείνη τη χρονιά για πρώτη φορά το Eθνικό Iδρυμα Pαδιοφωνίας. Tην ίδια χρονιά (1959), σε κινήσεις παράλληλες, ο Xατζιδάκις παρουσιάζει για πρώτη φορά δημόσια (σε ρεσιτάλ με τον Γιώργο Mούτσιο) τον Kύκλο του CNS έργο που γράφτηκε το 1954, όταν δηλαδή κλείνει η πρώτη, «αναγνωριστική», δεκαετία του στη μουσική και αρχίζει η δεύτερη, πιο παραγωγική αλλά και πιο «λαϊκή», που θα τον φέρει στο ευρύ κοινό, και μάλιστα όχι μόνο στο ελληνικό, αλλά και το διεθνές. Στις αρχές του 1960 ηχογραφεί τα τραγούδια του Ποτέ την Kυριακή, για τα οποία σε λίγους μήνες επρόκειτο να μιλάει όλος ο κόσμος. Tο καλοκαίρι σαρώνει τα βραβεία στο B Φεστιβάλ Tραγουδιού του EIP, με την Tιμωρία και το Kυπαρισσάκι, ε- νώ την ίδια χρονιά προβάλλονται πολλές ταινίες, που φέρνουν μια νέα φουρνιά δημοφιλών τραγουδιών του: Tο πέλαγο είναι βαθύ, Aθήνα, Tώρα που πας στην ξενητιά, Σαν σφυρίξεις τρεις φορές, Θάλασσα πλατιά, Mες σ αυτή τη βάρκα, Γλάρος, Δεν μπορεί κανείς να ξέρει κ.ά. Oταν τον Σεπτέμβριο του 60 κάνει την εμφάνισή του ο Mίκης Θεοδωράκης με τον Eπιτάφιο, η Eλλάδα τραγουδά ήδη από καιρό και μετά μανίας Xατζιδάκι. O κομβικός Eπιτάφιος O Θεοδωράκης είχε στείλει στον Xατζιδάκι τον Eπιτάφιο για να τον ε- νορχηστρώσει και να τον εκδώσει σε δίσκο. H ηχογράφηση έγινε τον Aύγουστο του 60 και ο δίσκος εκδόθηκε, από τη Fidelity, ένα μήνα αργότερα. Λίγες μέρες μετά, βγήκε ο «μπιθικώτσικος» Eπιτάφιος, που εν τω μεταξύ ο Θεοδωράκης ηχογράφησε στην Columbia. Πώς και γιατί συνέβη αυτή η διπλή Συνέχεια στην 20η σελίδα KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 19

19 Συναυλία στο Kεντρικό, με παρουσιάστρια την πρωταγωνίστρια κ. Kατερίνα. Συνέχεια από την 19η σελίδα έκδοση; Για το ζήτημα αυτό υπάρχει μια τεράστια γραπτή και άγραφη «φιλολογία»: Aπό το «δεν άρεσε στον Θεοδωράκη η εκδοχή Xατζιδάκι Mούσχουρη», που διέδιδαν ψιθυριστές της λαϊκότροπης παράταξης (μαινόταν βεβαίως ο πόλεμος και μεταξύ των δισκογραφικών ε- ταιριών, σύντομα δε και ο κομματικός...), έως την οργισμένη διεκδίκηση από τον συνθέτη και της «άποψης» Xατζιδάκι Mούσχουρη («O Xατζιδάκις ακολούθησε πιστά τις δικές μου αντιλήψεις για το έργο» ή «Eγώ προσωπικά δίδαξα στη Mούσχουρη το έργο»), όταν αρθρογράφοι υποστήριζαν ότι το έργο αναδεικνύεται στη «λυρική εκδοχή», που είχε τη σφραγίδα Xατζιδάκι, ε- νώ «χαντακωνόταν» στη «λαϊκιστική» άλλη... Xρειάστηκε να μιλήσει πολύ τότε ο Θεοδωράκης για να εξηγήσει το πώς και το γιατί της «λαϊκής» εκδοχής του Eπιταφίου, υποστηρίζοντας πως δεν ήταν παρά η εφαρμογή των απόψεών του για το λαϊκό τραγούδι. Φαντάζει απίστευτο σήμερα, αλλά η διπλή έκδοση του Eπιταφίου είχε πυροδοτήσει έναν πραγματικό πόλεμο μεταξύ (χοντρικά) υποστηρικτών και εχθρών του λαϊκού τραγουδιού, ο οποίος κράτησε πολλούς μήνες και διεξήχθη όχι μόνο στις στήλες του Tύπου, αλλά και σε αίθουσες διαλέξεων, ραδιόφωνο, συναυλίες, επιθεωρήσεις, παρέες, σπίτια! Eίναι χαρακτηριστικό ότι λίγες μόνο μέρες μετά την κυκλοφορία των δύο δίσκων, στις 5 Oκτωβρίου 1960, ο Σύλλογος Kρητών Φοιτητών διοργανώνει ειδική βραδιά στην αίθουσα «Eλευθέριος Bενιζέλος», Xρήστου Λαδά 2, όπου μίλησαν για το θέμα ο Φοίβος Aνωγειανάκης, ο Mάνος Xατζιδάκις και ο Mίκης Θεοδωράκης παρουσία πολιτικών αλλά και πλήθους κόσμου, που είχε κατακλύσει και το κλιμακοστάσιο του κτιρίου, έως έξω στο πεζοδρόμιο... Tο τραγούδι, που έως τότε αντιμετωπιζόταν ως θέμα ελαφρό μάλλον, και πάντως μη πνευματικό, είχε αναχθεί εν μια νυκτί σε πρωτοσέλιδο και έδινε αφορμή για συζήτηση σοβαρών πνευματικών ζητημάτων συχνά και πολιτικών. Δεν ήταν φυσικά ο Eπιτάφιος που γέννησε αυτόν τον προβληματισμό, ο Eπιτάφιος ό- μως ήταν που τον αποκάλυψε. Tαυτόχρονα, ο Θεοδωράκης εκδίδει και μερικά άλλα τραγούδια του που συναρπάζουν: Mυρτιά, Δραπετσώνα, Eίχα φυτέψει μια καρδιά, H νεαρά Nάνα Mούσχουρη, λίγο πριν ανοίξει τα φτερά της στο διεθνή χώρο, τραγουδά υπό τη διεύθυνση του Mάνου Xατζιδάκι (φωτ.: Hνωμένοι Φωτορεπόρτερ). Mάνα μου και Παναγιά, σε στίχους Γκάτσου και Λειβαδίτη. Tα τραγούδια αυτά ήταν η μαγιά δύο νέων κύκλων Πολιτεία A και Aρχιπέλαγος που θα περάσουν αμέσως στο στόμα όλων των Eλλήνων, ακόμα και αυτών που πολιτικά έχει αρχίσει να «ενοχλεί» ο νέος συνθέτης. Eκδίδει ε- πίσης τους κύκλους Λιποτάκτες, σε ποίηση Γιάννη Θεοδωράκη, και, το 1961, Eπιφάνια, σε ποίηση Σεφέρη. Aνοιξη του 61 διοργανώνονται για πρώτη φορά στα χρονικά συναυλίες ελληνικού τραγουδιού στον Oρφέα του Xατζιδάκι για το Oσκαρ και στο Kεντρικόν του Mίκη, με λαϊκούς τραγουδιστές επί σκηνής στις οποίες το κοινό συμμετέχει με ενθουσιασμό και συγκίνηση, μέσα σε ατμόσφαιρα παντελώς διάφορη από εκείνη των συναυλιών στα γήπεδα της μεταπολίτευσης. Ποίηση και τραγούδι H εμφάνιση του Θεοδωράκη και των τραγουδιών του, πέρα από το ό- τι πυροδότησε ένα γενικότερο και πολυεπίπεδο προβληματισμό, προκάλεσε μεγάλες αλλαγές στο ίδιο το τραγούδι: Oι στίχοι μιλούν πλέον και για πολιτικοκοινωνικές καταστάσεις. Tο ακόμη σπουδαιότερο είναι ότι παντρεύονται λαϊκό τραγούδι και ποίηση όχι πια η ποίηση του λαϊκού τεχνίτη, αλλά η λόγια ποίηση, που κατεβαίνει στα χείλη του κόσμου. Δημιουργείται έτσι μια παράδοση που σφράγισε το ελληνικό τραγούδι στο β μισό του 20ού αιώνα και συνεχίζει και σήμερα, παρά τα φαινόμενα, να αποτελεί βασικό μέτρο στην τέχνη του τραγουδιού. O στίχος με τον ο- ποίο το ελληνικό τραγούδι μπαίνει στον 21ο αιώνα, ακόμα κι αν αγνοεί παντελώς την ποίηση (που συχνότατα καθόλου δεν την αγνοεί), έχει ως συνείδηση το στίχο που τραγούδησαν οι Eλληνες από το 60 και εξής. Tο πάντρεμα τραγουδιού και ποίησης είχε ήδη αρχίσει με τον Xατζιδάκι, αλλά καλλιεργήθηκε συστηματικά και «νεταρίστηκε» στη συνείδηση του κόσμου από τον Θεοδωράκη. Tο ίδιο συνέβη και με το μουσικό αντίστοιχο αντίστροφο, δηλαδή τη χρήση λαϊκών ρυθμών, «δρόμων», οργάνων και φωνών από «λόγιους» συνθέτες. O Xατζιδάκις πρώτος είχε χρησιμοποιήσει λαϊκά μοτίβα, μπουζούκια και λαϊκούς ερμηνευτές στα τραγούδια του (ο Mπιθικώτσης, λ.χ., τέσσερα ήδη χρόνια πριν από τον Eπιτάφιο είχε τραγουδήσει το Γαρύφαλο στ αφτί, το ίδιο και η Mαρίκα Nίνου το Aγάπη πού γινες δίκοπο μαχαίρι). Aλλά με τον Θεοδωράκη το πράγμα πήρε άλλες διαστάσεις. Eίναι χαρακτηριστικό ότι από το 60 και μετά όλοι σχεδόν οι άλλοι τραγουδοποιοί, και οι πιο άξιοι, και οι πιο παλιοί ακόμα, ακολουθούν (ή και μιμούνται απροσχημάτιστα) τον ένα ή τον άλλο του «διπόλου» στο στίχο, τη μελωδία, το ρυθμό, την ενορχήστρωση, τον τρόπο ερμηνείας. Aκόμα και βετεράνων λαϊκών συνθετών ο στίχος και ο ήχος δεν έμεινε ανεπηρέαστος. Tο ελληνικό τραγούδι ή- ταν άλλο μετά το H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY 1998

20 H άνθηση του λαϊκού τραγουδιού Xιλιάδες τραγούδια παραμένουν κλασικά και αποτελούν βασικό στοιχείο της μουσικής παράδοσης Tου Πάνου Γεραμάνη ZΩNTANO κομμάτι της μουσικής μας παράδοσης και σε προέκταση του νεοελληνικού πολιτισμού, το λαϊκό τραγούδι αποτελεί, εδώ και 50 χρόνια, μια από τις μορφές έκφρασης της καθημερινής ζωής. Oι μεγάλες στιγμές του λαϊκού τραγουδιού, όπως δόθηκαν από τους δημιουργούς και τους ερμηνευτές του, είναι άρρηκτα δεμένες με πολλά γεγονότα και παραστάσεις, που σημάδεψαν τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. H γέννηση ή ακόμη και η άνθηση του αυθεντικού λαϊκού τραγουδιού, τοποθετούνται σε μια ταραγμένη, πολύ δύσκολη και σκληρή περίοδο, που υπήρξε, ασφαλώς, καθοριστική για τις πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις στις επόμενες δεκαετίες. Mετά την απελευθέρωση (1944) και μέχρι το 1955, συνέβησαν γεγονότα τα οποία δημιούργησαν εμπνεύσεις στους λαϊκούς στιχουργούς και μουσικούς αλλά και στους τραγουδιστές, ώστε να τα καταγράψουν, να τα συνθέσουν και να τα δώσουν με τρόπους απλούς στις μάζες, που τα αναζητούσαν σαν βάλσαμο ψυχής. Στην τόσο ταραγμένη δεκαετία συντελούνται οι «διεργασίες» και προχωρεί η μετεξέλιξη του ρεμπέτικου σε αυθεντικό λαϊκό τραγούδι. Oι δημιουργοί-πρωταγωνιστές σε αυτή τη νέα κατάσταση είναι κατά βάση οι ίδιοι που είχαν αρχίσει αυτή την προσπάθεια για την εδραίωση του ρεμπέτικου, από τις αρχές του 1930 έως τη γερμανική κατοχή και μέσα στη διάρκειά της. Bαμβακάρης, Γκόγκος, Xατζηχρήστος, Tσιτσάνης, Παγιουμτζής, Στελλάκος, Γεωργακοπούλου, Παπαϊωάννου, Xιώτης κι άλλοι γνωστοί δημιουργοί. Kοντά σε αυτόν τον «ηγετικό πυρήνα» του ρεμπέτικου μπαίνουν στο χώρο και νέα πρόσωπα: Mητσάκης, Kαλδάρας, Xρυσίκης, Kλουβάτος, Tζουανάκος, Bίρβος, Δερβενιώτης, Mπακάλης, Παπαγιαννοπούλου, Kολοκοτρώνη, Xαρ. Bασιλειάδης, ενώ εμφανίζονται και νέες, πολύ καλές φωνές: Mπέλλου, Tσαουσάκης, Mπίνης, Xασκίλ, Nίνου, Nτάλια, Xρυσάφη, Eυγενικός, Pουμελιώτης και αργότερα Mπιθικώτσης, Γκρέυ, Kαζαντζίδης, Γαβαλάς, Πάνου, Λύδια και πολλοί άλλοι.. Eρωτικά και κοινωνικοπολιτικά τραγούδια Tα γεγονότα κατά τη διάρκεια του Eμφύλιου, και για πολλά χρόνια μετά τη λήξη του, είναι συγκλονιστικά. Mε αφορμή λοιπόν αυτή τη δύσκολη κατάσταση, οι στιχουργοί, συνθέτες, οργανοπαίκτες και τραγουδιστές, λειτουργώντας αυθόρμητα, συναισθηματικά, γράφουν και τραγουδούν τραγούδια με θέματα όχι μόνο ερωτικά και διασκεδαστικά αλλά κυρίως κοινωνικοπολιτικά. Δεν είναι υπερβολή να παραδεχτούμε ότι ο κύριος όγκος του ρεπερτορίου της δισκογραφίας της λαϊκής μας μουσικής χαρακτηριζόταν από το βαρύ κλίμα της εποχής. Στα περισσότερα τραγούδια που κυκλοφορούσαν στους δίσκους γραμμοφώνου 78 στροφών, διακρινόταν η συμπάθεια προς τον κόσμο της ηττημένης πλευράς, δηλαδή Στέλιος Kαζαντζίδης Mαρινέλλα και ο λαϊκός τραγουδιστής Mανώλης Γεράρδης (αριστερά) στην «Tριάνα» του Xειλά το της Aριστεράς. Tο γεγονός αυτό φυσικά είχε ενοχλήσει τα στελέχη του αμερικανοκίνητου καθεστώτος στην Eλλάδα μετά τον Eμφύλιο, που εκτός από τις απαγορεύσεις κυκλοφορίας τέτοιων λαϊκών τραγουδιών, προχώρησαν σε μια χωρίς προηγούμενο δυσφήμηση των πρωταγωνιστών του είδους. Πάντως, είναι πολύ χαρακτηριστικό ό- τι ο λαός με τον τρόπο του αγάπησε και αγκάλιασε αυτά τα τραγούδια με πολιτικοκοινωνικό περιεχόμενο και τα έκανε επιτυχίες. Tότε γράφτηκαν τα μεγαλύτερα λαϊκά τραγούδια όλων των εποχών: η «Συννεφιασμένη Kυριακή» του Bασίλη Γιάννης Tατασσόπουλος Γιάννης Σταματίου (ή Σπόρος). Δύο από τους πιο διάσημους δεξιοτέχνες του μπουζουκιού, που παράλληλα διακρίθηκαν και σαν λαϊκοί συνθέτες. Σαν σολίστες πήραν μέρος σε εκατοντάδες ηχογραφήσεις δίσκων μεταξύ Tσιτσάνη με τη συνεργασία του Aλέκου Γκούβερη, «Nύχτωσε χωρίς φεγγάρι» του Kαλδάρα, «Aπόψε είναι βαριά» του Mητσάκη, «Kάποια μάνα αναστενάζει» των Tσιτσάνη Mπακάλη, «Aπόψε μελλοθάνατος» με τον Kαζαντζίδη, «Kάνε κουράγιο, καρδιά μου» του Παπαϊωάννου με την Mπέλλου, «Σ ένα βράχο φαγωμένο» του Kαλδάρα, «Mην α- πελπίζεσαι» του Tσιτσάνη. Eκτός, όμως, από αυτά και ορισμένα άλλα τραγούδια που ακούγονταν λίγο πολύ σε λαϊκά κέντρα, ταβέρνες και καφενεία που διέθεταν, ακόμη τότε, γραμμόφωνο, είχαν κυκλοφορήσει (μεταξύ ) δεκάδες συνθέσεις λαϊκών δημιουργών με πολιτικό περιεχόμενο, που «έκοψε» η λογοκρισία των μετεμφυλιακών κυβερνήσεων, όποιον χαρακτήρα είχαν αυτές. Για παράδειγμα, είχαν εξαφανισθεί από την αγορά τραγούδια του Mπιθικώτση, («Tο καντήλι τρεμοσβήνει σε μια κάμαρα φτωχή, και μια μάνα σιγολιώνει στο κρεβάτι μοναχή»), του Kαζαντζίδη, («Aπ έξω από τις φυλακές κλαίνε μανούλες και αδελφές, έ- χουν αδέλφια και παιδιά στα σίδερα κλεισμένα, σε θάνατο τα έχουν δικασμένα. Σήμερα της το είπανε πως χάρη δεν τους κάνουν, πάνε οι ελπίδες χάθηκαν και μαύρο δάκρυ χύνουν»). Aυτά και άλλα πολλά είχαν αποσυρθεί από τα καταστήματα δίσκων, αλλά και από τα κέντρα διασκέδασης και απαγόρευσαν να τα τραγουδούν. Ως αντίβαρο, πάντως, εκείνη τη δύσκολη εποχή, ορισμένοι λαϊκοί δημιουργοί έγραψαν τραγούδια για την «άλλη πλευρά», τους «νικητές». O Tσιτσάνης τον «Tραυματία» ή «Πέφτουν οι σφαίρες σαν το χαλάζι», ο Παπαϊωάννου κάποιο τραγούδι με περιεχόμενο τη Συνέχεια στην 22η σελίδα KYPIAKH 26 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 21

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Το scratch διαθέτει αρκετά μεγάλη ποικιλία έτοιμων ενσωματωμένων ηχητικών clips τα οποία θα βρείτε πολύ ενδιαφέροντα και θα σας βάλουν σε πειρασμό να πειραματιστείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Α1 Κατανόηση προφορικού λόγου Διάρκεια: 25 λεπτά (25 μονάδες) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Ο Δημήτρης και ο φίλος του ο Πέτρος αυτό το σαββατοκύριακο θα πάνε εκδρομή στο βουνό. Θα ακούσετε δύο (2) φορές το Δημήτρη

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Τρύπες. PDF Created with deskpdf PDF Writer - Trial :: http://www.docudesk.com

Τρύπες. PDF Created with deskpdf PDF Writer - Trial :: http://www.docudesk.com Τρύπες Γιάννης Αγγελάκας: φωνή Γιώργος Καρράς: µπάσσο - φωνητικά Μπάµπης Παπαδόπουλος: κιθάρες- φωνητικά Ασκληπιός Ζαµπέτας: κιθάρες Γιώργος Τόλιος: τύµπανα ηµιουργήθηκαν το 1983 όταν ο Γιώργος Καρράς

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της Μουσικής. Τάξη: Γ 3 Μαθήτριες: Τάιχ Βαρβάρα και Στίνη Αΐντα Θέμα: Έντεχνο Τραγούδι

Εργασία στο μάθημα της Μουσικής. Τάξη: Γ 3 Μαθήτριες: Τάιχ Βαρβάρα και Στίνη Αΐντα Θέμα: Έντεχνο Τραγούδι Εργασία στο μάθημα της Μουσικής Τάξη: Γ 3 Μαθήτριες: Τάιχ Βαρβάρα και Στίνη Αΐντα Θέμα: Έντεχνο Τραγούδι Έντεχνο Τραγούδι o Πότε εμφανίστηκε το έντεχνο τραγούδι; Το έντεχνο τραγούδι εμφανίστηκε προς στα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ. Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ. Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου Ποιο είναι το αγαπημένο είδος μουσικής των μαθητών της Α Λυκείου Στα πλαίσια του μαθήματος «Tεχνολογία» ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2009

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεόραση και διαφήμιση

Τηλεόραση και διαφήμιση Τηλεόραση και διαφήμιση Δείτε τι έγραψαν μερικά παιδιά για τις διαφημίσεις:... Σε κάθε σπίτι σήμερα έχει μπει η τηλεόραση και, όπως γνωρίζουμε, κάθε μέρα βομβαρδιζόμαστε από τις διάφορες διαφημίσεις που

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα.

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ο χαρούμενος βυθός Σχόλιο [D2]: Σπανουδάκης Κύματα Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ψαροτουφεκάδες, δύτες και ψαράδες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΗΜ/ΝΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σεπτέμβριος Αφόρμηση: ίνω στα παιδιά σε χαρτόνι φωτοτυπημένη μια σβούρα και τους

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

A.K. 0294. Επώνυμο. Παλαιοθόδωρος. Όνομα. Παναγιώτης. Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα. Τάκης Παλαιοθόδωρος. Τόπος γεννήσεως.

A.K. 0294. Επώνυμο. Παλαιοθόδωρος. Όνομα. Παναγιώτης. Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα. Τάκης Παλαιοθόδωρος. Τόπος γεννήσεως. A.K. 0294 Επώνυμο Παλαιοθόδωρος Όνομα Παναγιώτης Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα Τάκης Παλαιοθόδωρος Τόπος γεννήσεως Καλύβια Ηλείας Ημερομηνία γεννήσεως 3/5/1942 Ημερομηνία θανάτου Εν ζωή Βιογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ-ΟΣΤΙΝΑΤΟ (2) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: Α ΑΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ: ΑΚΡΟΑΣΗΣ: Επίπεδο 1ο Επίπεδο 2ο Επίπεδο 3ο Επίπεδο 4ο Επίπεδο 5ο Ακούσουν το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Το Internet θέλει προσοχή!

Το Internet θέλει προσοχή! Το Internet θέλει προσοχή! Στο Internet αν θες να πας πρέπει να προσέχεις που πατάς γιατί με ένα λάθος βηματάκι θα πέσεις μέσα σε χαντάκι. Το Internet κρύβει πολλά άλλα ωραία άλλα τραγικά γι αυτό πρόσεχε

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 2521 / 22.05.2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 2521 / 22.05.2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 2521 / 22.05.2015 Σύμφωνα με: α) τις διατάξεις των άρθρων 123, 124, 135 και 136 του Ν.4072/2012

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 07 ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΣΕΑ1ΔΑ 1. «Εφτά τραγούδια θα σου πω» Στίχου Μ. Κακογιάννης Μουσική: Μ. Χατζιδάκις Τραγούδι: Αναστασία Παιχνίδια - Διασκέδαση

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΡΚΕΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΡΟΪΔΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ» Ο Ηρακλειώτης τραγουδοποιός και ερμηνευτής Γιώργος Σταυρακάκης μιλά στην «Π»

«ΑΡΚΕΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΡΟΪΔΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ» Ο Ηρακλειώτης τραγουδοποιός και ερμηνευτής Γιώργος Σταυρακάκης μιλά στην «Π» «ΑΡΚΕΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΡΟΪΔΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ» Ο Ηρακλειώτης τραγουδοποιός και ερμηνευτής Γιώργος Σταυρακάκης μιλά στην «Π» [Συνέντευξη στη Σοφία Τσεντελιέρου, Εφημερίδα «Πατρίς» (20/12/2004)]

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ Βάζει η δασκάλα εργασία για το σπίτι, να ρωτήσουν πως γεννιούνται τα παιδιά. - Μαμά, μαμά, λέει ο Σοτός μόλις πήγε σπίτι, η δασκάλα μας είπε να σας ρωτήσουμε πως γεννιούνται τα παιδιά. - Δεν μπορώ τώρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1o ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ Εισαγωγή Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου Για την κατανόηση του θέματος καθώς το διαβάζουμε θα πρέπει γνωρίζουμε ή να έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Ο Kodály γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1886 στο Kecskemet της Ουγγαρίας. Ο πατέρας του ήταν σταθμάρχης σιδηροδρομικής γραμμής και έπαιζε ερασιτεχνικά

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009 Μάθημα: ΕΛΛΗΝΙΚΑ Επίπεδο: 1 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου;

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ενότητα: Ελεύθερος χρόνος διασκέδαση (2 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ - ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ - ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ - ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Τα μηχανήματα του κινηματογράφου Τα μέλη της ομάδας Γεωργία Παρασκευοπούλου Γιώργος Ζαχαρόπουλος Γιώργος Λυμπέρης Υπεύθυνος καθηγητής : Παπαδόπουλος Σπυρίδων Ο κινηματογράφος

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ενότητα: Κοινωνικές σχέσεις (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009 Τ.Θ.: 534, 715 00 ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ.: 2810 763141 FAX: 2810 762701 www.ppkae.gr / e-mail: info@ppkae.gr Αγαπητοί φίλοι, Κρατάτε στα χέρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ Πέρος Ζαχαρίας Ζαχαρίας Πέρος ψευδώνυμο, του σπουδαστή της Αντιρύπανσης Ζαχαρία Περογαμβράκη. Στην Κοζάνη ασχολήθηκε με το Θέατρο σαν ερασιτέχνης ηθοποιός σε αρκετές παραστάσεις, συμμετείχε σε μία ταινία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδές στο ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, στο τμήμα Τεχνολογίας τροφίμων.

Σπουδές στο ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, στο τμήμα Τεχνολογίας τροφίμων. A.K. 0176 Επώνυμο Κανλής Ονομα Οδυσσέας Ψευδώνυμο/καλλιτεχνικό όνομα Πάγκαρος Τόπος γεννήσεως Θεσσαλονίκη Ημερομηνία γεννήσεως 1993 Βιογραφικά στοιχεία Σπουδές στο ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, στο τμήμα Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!!

Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!! Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!! Με αυτή τη μικρή αναφορά θα μάθεις πώς να παίζεις γρήγορα σε

Διαβάστε περισσότερα

να αντικατασταθεί με τον νεαρό Richard Starkey, ο οποίος έγινε γνωστός ως Ringo Starr.

να αντικατασταθεί με τον νεαρό Richard Starkey, ο οποίος έγινε γνωστός ως Ringo Starr. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ Καμία μπάντα δεν επηρέασε ποτέ την ποπ κουλτούρα όπως οι Beatles. Για πολλούς, η μουσική τους ήταν ένα από τα καλύτερα πράγματα που συνέβησαν τον 20 ο αιώνα. Ενσάρκωναν απόλυτα το στυλ των

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα χαρακτηριστικά των μικροφώνων

Εισαγωγή στα χαρακτηριστικά των μικροφώνων ΕΙΔΗ ΜΙΚΡΟΦΩΝΩΝ Επιμέλεια: Νίκος Σκιαδάς ΠΕ 17.13 Μουσικής Τεχνολογίας Το μικρόφωνο πήρε την ονομασία του από τον Ντέιβιντ Χιουζ, ο οποίος επινόησε μια διάταξη μεταφοράς ήχου που ήταν τόσο ευαίσθητη, που

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ Τα μουσικά αρχεία με τις ακροάσεις των τραγουδιών που περιλαμβάνονται στα Ανθολόγια των βιβλίων της Α και Β τάξης (εκδοχή με φωνή και ορχηστρική εκδοχή-playback)

Διαβάστε περισσότερα

Movie Maker (Δημιουργία βίντεο)

Movie Maker (Δημιουργία βίντεο) Movie Maker (Δημιουργία βίντεο) - Με πόσους τρόπους μπορούμε να διηγηθούμε μια ιστορία; - Μπορούμε να την πούμε ο ένας στον άλλο. - Μπορούμε να την γράψουμε. - Μπορούμε να τη ζωγραφίσουμε κομμάτι-κομμάτι.

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Ελένη Χριστοπούλου Δημήτριος Ρίγγας Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πληροφορικής Συλλογικές Μνήμες μιας Πόλης στο Χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας).

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας). Ζωρζ Μπιζέ [George Bizet] (1836-1875) Γάλλος συνθέτης Συµφωνία αρ. 1, σε Ντο µείζονα Η µία και µοναδική συµφωνία του γάλλου συνθέτη του 19 ου αιώνα Ζωρζ Μπιζέ, ήταν ένα από τα πρώτα του έργα και γράφτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885)

ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885) ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885) Ανάλυση σε επιμέρους στόχους: 1. Εκτιμούν τη μορφή γραφημάτων με βάση τα δεδομένα τους. 2. Κατανοούν ότι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Ήταν μια φορά.. Moυσικά Παραμύθια για αφηγητή και ορχήστρα εγχόρδων. Η εκδήλωση εντάσσεται στον κύκλο Το Ελληνικό Σχέδιο στη Στέγη

Ήταν μια φορά.. Moυσικά Παραμύθια για αφηγητή και ορχήστρα εγχόρδων. Η εκδήλωση εντάσσεται στον κύκλο Το Ελληνικό Σχέδιο στη Στέγη 10.4.2013 Ήταν μια φορά.. Moυσικά Παραμύθια για αφηγητή και ορχήστρα εγχόρδων Η εκδήλωση εντάσσεται στον κύκλο Το Ελληνικό Σχέδιο στη Στέγη Για παιδιά από 5 ετών και άνω. 28 Απριλίου 2013 Κεντρική Σκηνή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ Κυριακή 19 Δεκεμβρίου 2010 Έμπλεη ευγνωμοσύνης, με βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΈντι, ένας συγγραφέας, βρίσκεται μετά από ατύχημα απομονωμένος

ΟΈντι, ένας συγγραφέας, βρίσκεται μετά από ατύχημα απομονωμένος Ο ΟΥΡΑΝΟΣ ΠΟΥ ΟΝΕΙΡΕΥΤΗΚΕΣ Σύγχρονη Λογοτεχνία Γιάννης Σκαραγκάς Επιμέλεια: Κατερίνα Σχινά ISBN: 978-960-218-942-9 Τιμή: 11.00 ευρώ Αριθμός σελίδων: 264 Διαστάσεις: 12,5x21 Γλώσσα: Ελληνικά Οκτωβρίου 2014

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα.

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Δεν είναι πάντα εφικτό να το προγραμματίζουμε κατά προτεραιότητα.

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 7 Μια μαύρη δεκαετία για την ανθρωπότητα καθώς ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος είναι στο προσκήνιο. Η επιβίωση του ανθρώπου είναι πιο

Διαβάστε περισσότερα

Α. Γαλανού: «Οι ήρωες των βιβλίων μου με ακολουθούν πάντα»

Α. Γαλανού: «Οι ήρωες των βιβλίων μου με ακολουθούν πάντα» Ημερομηνία 20/01/2015 Μέσο Συντάκτης Link prosopakritis.gr Αμαλία Αγγελάκη http://goo.gl/a1tyfd Α. Γαλανού: «Οι ήρωες των βιβλίων μου με ακολουθούν πάντα» H Άννα Γαλανού γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης.

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: http://hassanakos.blogspot.com.es/2011/12/17.html (16/10/2013) http://www.asda.gr/hgianniris/senario.htm (16/10/2013)

Πηγή: http://hassanakos.blogspot.com.es/2011/12/17.html (16/10/2013) http://www.asda.gr/hgianniris/senario.htm (16/10/2013) A.K. 0280 Επώνυμο Μελησσινός Όνομα Ιάσων Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα Τόπος γεννήσεως Ημερομηνία γεννήσεως Ημερομηνία θανάτου Βιογραφικά στοιχεία Προσωπογραφίες Μόνιμη εγκατάσταση Ημερομηνίες ενασχόλησης

Διαβάστε περισσότερα

Αυήγηση της Οσρανίας Καλύβα στην Ειρήνη Κατσαρού

Αυήγηση της Οσρανίας Καλύβα στην Ειρήνη Κατσαρού Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας χωριάτης κι ήτανε φτωχός. Είχε ένα γάιδαρο και λίγα τάλαρα. Εσκέφτηκε τότε να βάλει τα τάλαρα στην ουρά του γαϊδάρου και να πάει να τον πουλήσει στο παζάρι στην πόλη. Έτσι

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 1 Επίπεδο Α1 ιάρκεια: 30 λεπτά Πρώτο µέρος (12 µονάδες) Ερώτηµα 1 (6 µονάδες) Ένας φίλος σας σάς προσκαλεί στη βάφτιση της κόρης του. ιαβάστε το προσκλητήριο και σηµειώστε στις προτάσεις που πιστεύετε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2009 ΔΕ ΤΡ ΤΕ ΠΕ ΠΑ ΣΑ ΚΥ

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2009 ΔΕ ΤΡ ΤΕ ΠΕ ΠΑ ΣΑ ΚΥ 2009 ΛΕΥΚΩΣΙΑ. Νέος χρόνος με διασκέδαση! Μήνας με τα κρύα του ο πρώτος, το ξενοδοχείο «Χίλτον» προσφέρει ζεστασιά και μουσική. Μπάντα εποχής διανθίζει τη βραδιά του 1970, με τον Γιώργο Κοτσώνη στο πιάνο,

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου 19-10-2015

Δελτίο Τύπου 19-10-2015 Ιβήριδος 9, T.K. 54351 Θεσσαλονίκη, τηλ.: 2310 905164, fax: 2310 903721 Email επικοινωνίας: anestis_anastasiadis@yahoo.gr, axmetaloulis@gmail.com Ιστοσελίδα: www.loutropoleis.com Δελτίο Τύπου 19-10-2015

Διαβάστε περισσότερα