ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Εργαστήριο Υγιεινής Διευθυντής: Λεοτσινίδης Μιχαήλ ΤΙΤΛΟΣ: Αιτιογνωστική και προγνωστική ανάλυση απουσιών σε κοορτή εργαζομένων στη βιομηχανία Μερεκούλιας Γεώργιος ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΑΤΡΑ 2014

2 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Εργαστήριο Υγιεινής Διευθυντής: Λεοτσινίδης Μιχαήλ ΤΙΤΛΟΣ: Αιτιογνωστική και προγνωστική ανάλυση απουσιών σε κοορτή εργαζομένων στη βιομηχανία Μερεκούλιας Γεώργιος ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΑΤΡΑ

3 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Ορισμός τριμελούς επιτροπής και θέματος στις 24/3/2009 βάσει της απόφασης της ΓΣ του Τμήματος Ιατρικής με αριθμό 532/ Μέλη της Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής 1. ΓΕΛΑΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ : ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ Ιδιότητα / Θέση : ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΜΗΜΑ: ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΙΔΡΥΜΑ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Ταχυδρομική διεύθυνση επιβλέποντος: Πανεπιστήμιο Πατρών/ Σχολή Επιστημών Υγείας / Τμήμα Ιατρικής / Εργαστήριο Υγιεινής /26500 Ρίο / Πάτρα Τηλ.: Fax : upatras.gr 2. ΛΕΟΤΣΙΝΙΔΗΣ ΜΙΧΑΗΛ: ΜΕΛΟΣ ΤΡΙΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Ιδιότητα / Θέση : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΜΗΜΑ :ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΙΔΡΥΜΑ : ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Ταχυδρομική διεύθυνση μέλους: : Πανεπιστήμιο Πατρών/ Σχολή Επιστημών Υγείας / Τμήμα Ιατρικής / Εργαστήριο Υγιεινής /26500 Ρίο / Πάτρα Τηλ.: Fax : ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ: ΜΕΛΟΣ ΤΡΙΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Ιδιότητα / Θέση : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ: ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΙΔΡΥΜΑ / ΦΟΡΕΑΣ : ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Ταχυδρομική διεύθυνση μέλους: Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης / Σχολή Επιστημών Υγείας / Τμήμα Ιατρικής / Εργαστήριο Υγιεινής Και Προστασίας Περιβάλλοντος / Δραγανα / Αλεξανδρούπολη Τηλ.: Fax:

4 ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 1. ΓΕΛΑΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ : ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ,ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ 2. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ, ΜΕΛΟΣ ΤΡΙΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 3. ΛΕΟΤΣΙΝΙΔΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ, ΜΕΛΟΣ ΤΡΙΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 4. ΤΥΛΛΙΑΝΑΚΗΣ ΜΙΝΩΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ, ΜΕΛΟΣ ΕΠΤΑΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 5. ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ: ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ,ΜΕΛΟΣ ΕΠΤΑΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 6. ΓΟΥΡΖΗΣ ΦΙΛΙΠΠΟΣ: ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ, ΜΕΛΟΣ ΕΠΤΑΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 7. ΓΩΓΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ, ΜΕΛΟΣ ΕΠΤΑΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 3

5 Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7 Α. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ... 9 Α1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α2. ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ Α3. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Α4. ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Α5. ΔΕΙΚΤΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ Α6. ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Α6.1 Θετικές συνέπειες Α6.2 Αρνητικές συνέπειες Α7. ΑΙΤΙΑ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Παράγοντες επιρροής απουσιασμού ασθενείας Α7.1Δημογραφικοί παράγοντες Α7.2 Οικογενειακοί παράγοντες Α7.3 Κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες Α7.4 Εργασιακοί παράγοντες Α7.5 Παρεμβάσεις στο χώρο εργασίας Α7.6 Ανεργία Α7.7 Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλισης Α8. ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Α9. ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Α9.1 Γενικό ασφαλιστικό πλαίσιο Α9.2 Η ασφάλιση των μισθωτών Α10. ΑΝΑΠΗΡΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ-ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α10.1 Αναπηρική σύνταξη Α10.2 Εκτίμηση ασθενούς και ικανότητας εργασίας του Β. ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Β1. ΣΚΟΠΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Β2. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ Β2.1 Χαρακτηριστικά Πληθυσμού μελέτης Β2.2 Σχεδιασμός μελέτης Β2.2.1 Μελέτη απουσιασμού ασθενείας Β2.2.2 Μελέτη στάθμισης Δείκτη Ικανότητας Εργασίας (Work Ability index)

6 Β2.2.3 Προγνωστικό Μοντέλο Β3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Β3.1 Ανασκόπηση διεθνούς και ελληνικής βιβλιογραφίας περιγραφικών στατιστικών των απουσιών Β3.1.1 Διεθνή δεδομένα στον απουσιασμό Β3.1.2 Επίπεδα απουσιασμού στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα Β3.2 Στάθμιση του Work Ability Index(Δείκτης Ικανότητας Εργασίας) στα ελληνικά Β3.2.1 Συσχετίσεις με SF Β3.2.2 Παραγοντική ανάλυση Β3.2.3 Εσωτερική συνάφεια Β3.3 Πρωτογενής συλλογή δεδομένων που αφορά σε διάρκεια, συχνότητα, αιτίες απουσιών και προγνωστικό μοντέλο Β3.3.1 Πληθυσμός μελέτης (ναυπηγική βιομηχανία) Β3.3.2 Ανάλυση των απουσιών στη ναυπηγική βιομηχανία Β Νοσηρότητα και συνοσηρότητα του πληθυσμού Β Ανάλυση παλινδρόμησης για το τελικό σκορ του Δείκτη Ικανότητας Εργασίας Β Απουσιασμός ασθενείας και ειδικότητα εργασίας Β Απουσιασμός ασθενείας και φύλο Β Απουσιασμός ασθενείας και ηλικία Β Απουσιασμός ασθενείας και διάρκεια απασχόλησης Β Παράγοντας Bradford Β3.4 Προγνωστικό μοντέλο Β4. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Β4.1 Επίπεδα απουσιασμού Β4.2 Δείκτης Ικανότητας Εργασίας Β4.3 Ανάλυση απουσιών-προγνωστικό μοντέλο Β5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Γ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Γ1. SUMMARY Δ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ε. ΠΙΝΑΚΕΣ Ζ. ΕΙΚΟΝΕΣ Η. ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΛΕΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

7 Η1. ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Η2. ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Η3. ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ ΜΕ ΚΡΙΤΕΣ Θ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Θ1. ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΑΠΗΧΗΣΗΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΠΟΥ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΑΝ ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ 145 Θ2. ΑΡΚΤΙΚΟΛΕΞΑ-ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ Θ3. ΔΕΙΚΤΗΣ IΚΑΝΟΤΗΤΑΣ EΡΓΑΣΙΑΣ

8 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρακολούθηση και καταγραφή των αναρρωτικών αδειών είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ιατρικής της εργασίας. Αν και οι αναρρωτικές άδειες δεν αποτελούν απλά εκδήλωση μιας παθολογίας, αλλά περιλαμβάνουν ψυχολογικούς παράγοντες και συμπεριφορές μίμησης και άμυνας, δεν παύουν να αποτελούν ένα πολύτιμο εργαλείο για την αξιολόγηση της ικανότητας εργασίας και της επίδρασης που έχουν διάφορες παθολογικές και μη καταστάσεις στο άτομο. Λίγες είναι οι μελέτες που εστιάζουν σε αυτόν τον παράγοντα καθώς και στην ολική εκτίμηση της αμφίδρομης σχέσης που έχει το άτομο με την εργασία του, ιδιαίτερα σε ένα πληθυσμό όπως είναι οι εργάτες μιας βαριάς βιομηχανίας σαν τη ναυπηγική. Τα τελευταία μόλις χρόνια έχει αρχίσει να μελετάται συστηματικά από χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής το φαινόμενο της απουσίας από την εργασία για λόγους υγείας, και το κατά πόσο το φαινόμενο αυτό μπορεί να κατανοηθεί πλήρως και να χρησιμοποιηθεί τόσο στην κλινική πράξη όσο και σε άλλους τομείς αποφάσεων όπως είναι η εργοδοσία, η νομοθεσία και η ασφαλιστική κάλυψη. Στην Ελλάδα το φαινόμενο από ιατρικής πλευράς δεν έχει μελετηθεί και γενικά είναι ελάχιστες οι συνολικές αναφορές μέχρι πρόσφατα. Σκοπός της διατριβής ήταν η διερεύνηση των παραγόντων κινδύνου για απουσία (για λόγους υγείας) από την εργασία στη βαριά βιομηχανία, κάτω από τις καθοδηγητικές υποδείξεις του Δρ Αλεξόπουλου και της επιβλεπούσης αναπληρώτριας καθηγήτριας υγιεινής κ. Ελένης Γελαστοπούλου. Η παρούσα διδακτορική διατριβή στηρίχτηκε κυρίως στη μελέτη του αρχείου αναρρωτικών αδειών (μιας κοορτής) εργαζομένων σε ένα από τα μεγαλύτερα ναυπηγεία της χώρας. Η συστηματική συλλογή των δεδομένων είχε ξεκινήσει από το από τον (τότε) ιατρό εργασίας των ναυπηγείων Δρ. Αλεξόπουλο Ευάγγελο και συνεχίστηκε έως το 2008, κατά την περίοδο που ο κ. Αλεξόπουλος είχε εκλεγεί και υπηρετούσε ως λέκτορας ιατρικής της εργασίας στην ιατρική σχολή του πανεπιστημίου Πατρών ( ). Με την είσοδο μου, στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα στις κλινικές και κλινικοεργαστηριακές ιατρικές ειδικότητες της Ιατρικής Σχολής, συναποφασίστηκε μεταξύ του κ. Αλεξόπουλου και της κ. Γελαστοπούλου, επίκουρης (τότε) καθηγήτριας στο εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας, να εμπλακώ μεταξύ άλλων συνεργατών στη συνεχιζόμενη αυτήν προοπτική μελέτη, με στόχο να μελετήσω στα πλαίσια της διδακτορικής μου διατριβής, το φαινόμενο των απουσιών για λόγους υγείας στο δείγμα αυτό των Ελλήνων εργαζομένων της βαριάς βιομηχανίας. Θα ήθελα να εκφράσω τη βαθιά ευγνωμοσύνη και τις ευχαριστίες μου και στους δυο δασκάλους μου, τη κυρία Γελαστοπουλου και το κύριο Αλεξόπουλο, για την εμπιστοσύνη που μου έδειξαν αναθέτοντας μου τη παρούσα διατριβή, και κυρίως 7

9 για τη συνεχή υποστήριξη και τις πολύτιμες υποδείξεις σε όλα τα στάδια εκπόνησης αυτής της διατριβής. Επίσης τους ευχαριστώ για το πάθος που μου μετέδωσαν για την έρευνα. Θερμές ευχαριστίες και στα υπόλοιπα μέλη της τριμελούς επιτροπής που υπήρξαν αρωγοί και πίστεψαν σε αυτήν την προσπάθεια, τον καθηγητή κ. Λεοτσινίδη και τον καθηγητή κ. Κωνσταντινίδη. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω την οικογένεια μου και κυρίως τη σύζυγο μου Μαρία, για την υπομονή, τη συνεχή ενθάρρυνση και υποστήριξη καθόλη τη διάρκεια εκπόνησης αυτής της διατριβής, αλλά και της όλης ιατρικής μου πορείας. Στον Υιο μου Να εύχεσαι να είναι μακρύς ο δρόμος... 8

10 Α. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 9

11 Α1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α2. ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ Πριν γίνει οποιαδήποτε αναφορά στο φαινόμενο του 'απουσιασμού', θα πρέπει να οριστεί. Είναι ένα φαινόμενο που έχει μελετηθεί αρκετά στο εξωτερικό εδώ και πολλές δεκαετίες, με ιδιαίτερη έμφαση να δίνεται σε αυτό πρόσφατα, τόσο από κοινωνιολόγους όσο και στην ιατρική κοινότητα[1]. Στην Ελλάδα είναι ελάχιστες οι αναφορές σε αυτό[2] και ιδιαίτερα από ιατρικής πλευράς. Αυτός είναι και ένας κύριος λόγος που ο ίδιος ο όρος 'απουσιασμός' δεν είναι γνώριμος στην πλειοψηφία της ιατρικής επιστημονικής κοινότητας στην Ελλάδα. Η μόνη προϋπάρχουσα ελληνική διατριβή[3] πάνω στο θέμα, στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας είχε χρησιμοποιήσει τον εξής ορισμό: «Απουσιασμός είναι το φαινόμενο της μη παρουσίας κάποιου σε ένα χώρο κατά το χρόνο στον οποίο αυτός υπό συνήθεις συνθήκες ή καθ υποχρέωση προσέρχεται με κανονικότητα προς πραγματοποίηση συγκεκριμένου σκοπού». Ο όρος «απουσιασμός» προέρχεται από τη μετάφραση του αγγλικού όρου 'absenteeism' που χρησιμοποιείται για τη περιγραφή του φαινόμενου, και έχει καθιερωθεί στα ελληνικά ως δόκιμος όρος, αφού τον συναντάμε σε έγκυρα λεξικά και εγκυκλοπαίδειες όπως για παράδειγμα ο Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα[4]. Ο ορισμός αυτός είναι πολύ γενικός όμως, καθώς περιλαμβάνει και άλλα αίτια απουσίας πλην των λόγων υγείας. Οι λόγοι απουσίας θα μπορούσαν να χωριστούν σε δυο μεγάλες κατηγορίες. Τις αντικειμενικές αιτίες απουσίας και τις υποκειμενικές αιτίες απουσίας. Στις αντικειμενικές αιτίες απουσίας περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων οι λόγοι υγείας, όπως η ασθένεια, το ατύχημα και η εγκυμοσύνη, που θα αποτελέσουν αντικείμενο μελέτης αυτής της διατριβής. Αντικειμενικά αίτια απουσίας συνιστούν και τα καιρικά φαινόμενα ή η ανάγκη να παραστεί κάποιος στο δικαστήριο για παράδειγμα. Ο αστικός κώδικας (άρθρα ) μάλιστα περιλαμβάνει την εγκυμοσύνη, τη λοχεία και τα ατυχήματα στα ανυπαιτια κωλύματα για να παραστεί κάποιος στην εργασία του μαζί με καταστάσεις όπως η άσκηση εκλογικού δικαιώματος, ο θάνατος μέλους οικογενείας ή στενού συγγενούς, η κλήση μάρτυρος σε δίκη κλπ. Στις περιπτώσεις αυτές συνήθως υπάρχει η ενημέρωση και συγκατάθεση του εργοδότη για την απουσία. Στις υποκειμενικές αιτίες περιλαμβάνονται οι λόγοι εκείνοι όπου ενώ δεν υπάρχει κάποιο φυσικό εμπόδιο για την παρουσία στην εργασία, το άτομο επιλέγει να είναι κάπου άλλου (π.χ. σε μια εκδρομή, η σε ένα γάμο ενός φίλου του). 10

12 Αν και το σύνολο των απουσιών αποτελούν αντικείμενο μελέτης ιδιαίτερα των κοινωνικοοικονομικών επιστημών, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) αλλά και ο Οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη (OECD) δίνουν έμφαση στον απουσιασμό για λόγους υγείας (απουσιασμό ασθενείας), τον οποίο παρακολουθούν τις τελευταίες δεκαετίες (OECD Health database - WHO Health for all Database). Το φαινόμενο του απουσιασμού έχει υπάρξει αντικείμενο έρευνας διεθνώς, ειδικά στις ΗΠΑ, όπου το γραφείο εθνικών υποθέσεων (bureau of national affairs) παρουσιάζει ετήσια και μηνιαία στατιστικά στοιχεία για τον απουσιασμό[5]. Στην Ευρώπη η παρακολούθηση γίνεται κυρίως από οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης και στατιστικές υπηρεσίες, από όπου και αντλούν συνήθως τα δεδομένα τους ο WHO και ο OECD ή και το διεθνές νομισματικό ταμείο (IMF)[2, 3, 6]. Α3. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Με τον όρο ασθένεια εννοούμε τη συμπτωματολογία που βιώνει ένα άτομο, που μπορεί να παρεμποδίσει τη καθημερινή του δραστηριότητα σαν υγιές άτομο σε μια κοινωνία. Η φυσική διάσταση της ασθένειας (σημεία και συμπτώματα) δεν ταυτίζεται πάντα με το κοινωνικό της ρόλο. Ήδη από το 1950 έχει περιγραφεί ο ρόλος του ασθενούς ατόμου[7], αποδίδοντας σε αυτόν χαρακτηριστικά όπως: ο ασθενής απαλλάσσεται από τις συνήθεις κοινωνικές υποχρεώσεις ο ασθενής δεν μπορεί να καθορίσει την έναρξη και διάρκεια της ασθενείας του και κατά συνέπεια δεν θεωρείται υπεύθυνος για την κατάσταση του ο ασθενής θα πρέπει να θεωρεί την κατάσταση του δυσάρεστη, και δεν θα πρέπει να εκμεταλλεύεται την κατάσταση αυτή ο ασθενής πρέπει να αναζητήσει ιατρική και όποια άλλη βοήθεια χρειάζεται για να γίνει καλά. Ο ορισμός αυτός με ορισμένες διαφοροποιήσεις ως προς τους χρόνιους πάσχοντες είναι γενικά αποδεκτός ορίζοντας τα δικαιώματα και της υποχρεώσεις των ασθενών σε μια κοινωνία. Οι χρόνιοι πάσχοντες έχουν το χρόνο να προσαρμοστούν, να αναλάβουν μέρος της ευθύνης και να είναι λειτουργικοί σε μια κοινωνία, σε κάποιο βαθμό. Η επιθυμία να επανέλθει κάποιος σε υγιή κατάσταση δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη, καθώς στις προτεραιότητες κάθε ανθρώπου δεν έρχεται η υγεία πάντα πρώτη. Ενδεικτικά αναφέρονται περιπτώσεις που θα μπορούσε το άτομο να επιθυμεί και να επιδιώκει τη παραμονή του σε ρόλο ασθενούς. 1. Ο ρόλος του ασθενούς επιφέρει την προσοχή των άλλων, η οποία για κάποιους ανθρώπους είναι απαραίτητο στοιχείο της ύπαρξης τους. 11

13 2. όλοι οι άνθρωποι θα δεχόντουσαν τη παρουσία μιας ελαφράς παροδικής ασθένειας προκειμένου να απαλλαγούν από κάποιες υποχρεώσεις. 3. η ασθένεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν δικαιολογία σε περίπτωση αποτυχίας, ειδικά τη σύγχρονη εποχή όπου η ανάγκη επιτυχίας και η αποδοχή των άλλων προβάλλεται στους ανθρώπους από μικρή ηλικία. Α4. ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Η σχέση ανάμεσα σε υγειονομικούς παράγοντες κινδύνου και απουσιασμού έχει αναδειχτεί[8 10], καθιστώντας τον απουσιασμό λόγω ασθενείας, αντικείμενο μελέτης ήδη από δεκαετίες, με αναφορές ήδη πριν από 70 χρόνια[11]. Προκειμένου να μελετηθεί ο απουσιασμός, και ιδιαίτερα ο απουσιασμός για λόγους υγείας σε διεθνές επίπεδο και να παρακολουθείται διαχρονικά, θα πρέπει να υπάρχει σαφής ορισμός. Αποτελεί μάλιστα ο ορισμός του θέμα συζήτησης σε αρκετά συνέδρια μέχρι σήμερα, από την ίδια τη διεθνή οργάνωση εργασίας (ILO)[12], αλλά και του ευρωπαϊκού συνδέσμου δημόσιας υγείας (EUPHA)[1] μεταξύ άλλων. Ένας ορισμός που είχε χρησιμοποιηθεί από την εγκυκλοπαίδεια της επαγγελματικής υγείας και ασφάλειας της διεθνούς οργάνωσης εργασίας[13] και που φαίνεται να ασπάζεται το γραφείο εθνικών υποθέσεων (BNA) και στατιστικής της εργασίας (BLS) της Αμερικής[14] είναι ο εξής: «Απουσιασμός ασθενείας είναι η απουσία από την εργασία, συνήθως μικρής διάρκειας, για λόγους που δεν σχετίζονται απαραίτητα με το χώρο εργασίας, και η οποία αποδίδεται από τον εργαζόμενο σε ασθένεια ή τραυματισμό, και γίνεται αποδεκτή από τον εργοδότη σαν τέτοια.» Απώλειες ωρών εργασίας λόγω κοινωνικών καταστάσεων, όπως οι διακοπές, η μητρότητα ή η πατρότητα καθώς και η εκπαίδευση και οι απεργιακές κινητοποιήσεις αποτελούν επίσης σημαντικό μέρος του απουσιασμού[12]. Το συμβούλιο της Ευρώπης και οι περισσότεροι οργανισμοί που αναφέρθηκαν, δέχονται και χρησιμοποιούν στις μετρήσεις τον ακόλουθο παρόμοιο ορισμό ταυτίζοντας σε μεγάλο βαθμό τις αναρρωτικές άδειες με το πραγματικό απουσιασμό ασθενείας: «Απουσιασμός ασθενείας ή αναρρωτική αδεία είναι οι αποζημιωμένες μέρες απουσίας ανά εργαζόμενο κατά έτος λόγω τραυματισμού ή ασθενείας»[3, 12, 15, 16]. Αποκλείουν δηλαδή την συμμετοχή της προσωπικής επιλογής στον απουσιασμό, λόγω της ανεργίας και των εργασιακών σχέσεων που έχουν αναδειχτεί τις τελευταίες δεκαετίες. Η εγκυμοσύνη δεν καταγράφεται στον απουσιασμό ασθενείας[16], αν και παρακολουθείται κυρίως από οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης. 12

14 Α5. ΔΕΙΚΤΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ Το γεγονός ότι δεν υπάρχει σαφής ορισμός του απουσιασμού φαίνεται και από το γεγονός ότι έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα πολλοί δείκτες για τη παρακολούθηση του φαινομένου[17]. Ο Gaudet το 1963 αναφέρει τη παρουσία 41 διαφορετικών μεθόδων εκτίμησης του απουσιασμού σε προηγούμενες μελέτες[18]. Η εκτίμηση του απουσιασμού ασθενείας είναι μια πρόκληση παρά τη παρουσία δεδομένων που αφορούν τον αριθμό των αναρρωτικών αδειών, των ατόμων που απουσιάζουν ή τη διάρκεια της απουσίας τους[19]. Στις επιδημιολογικές μελέτες είναι απαραίτητο να καθοριστεί ο υπό μελέτη πληθυσμός. Ειδικά σε αυτές που αφορούν τον απουσιασμό ασθενείας συνήθως είναι απαραίτητο τα άτομα αυτού του πληθυσμού να καλύπτονται από κάποιο ασφαλιστικό οργανισμό προκειμένου να υπάρχει καταγραφή[19]. Οι απουσίες βέβαια μπορεί να καταγράφονται πέρα από τον ασφαλιστικό οργανισμό, από τους εργοδότες ή και να αυτοαναφέρονται από τον υπό μελέτη πληθυσμό. Στη τελευταία περίπτωση υπάρχει πιθανότητα υποεκτίμησης του φαινομένου[20]. Τα άτομα σε κίνδυνο για απουσία από την εργασία μπορούν να ανήκουν σε τρεις βαθμίδες: το γενικό πληθυσμό, τον ασφαλισμένο πληθυσμό και τα άτομα εκείνα που απουσιάζουν (κίνδυνος παράτασης απουσίας). Eπίσης οι περιπτώσεις απουσίας μπορεί να μετρώνται και να ποσοτικοποιούνται όσον αφορά τα άτομα, τα περιστατικά απουσίας ασχέτως ατόμων, και τη διάρκεια της απουσίας (Πίνακας 1). Πίνακας 1. Βασικές μονάδες μέτρησης που μπορεί να χρησιμοποιηθούν στη μελέτη του απουσιασμού Κατηγορία επικέντρωσης (μονάδα μέτρησης) Χαρακτηριστικά που μπορεί να έχει η μονάδα μέτρησης Κρούσμα απουσίας Νέο κρούσμα/ συνεχιζόμενο κρούσμα Διάρκεια Μερική/πλήρη απώλεια ημέρας Αναρρωτική άδεια/αποκατάσταση/αναπηρική σύνταξη Διάγνωση Χρόνος Ήμερες Ώρες Ημερολογιακές/εργάσιμες Ώρες απουσίας Μερική/πλήρη απώλεια ημέρας Αποζημιωμένες ημέρες Ημέρες απουσίας Ποσοστό απουσίας επί του συνόλου των εργάσιμων ωρών Άτομο που απουσιάζει Αριθμός ατόμων που απουσιάζουν Ποσοστό ατόμων που απουσιάζουν επί του εργατικού δυναμικού 13

15 Κάθε μια από αυτές τις κατηγορίες μετράει διαφορετικές παραμέτρους του φαινομένου του απουσιασμού, και χρησιμοποιούνται ποικιλοτρόπως στους διάφορους δείκτες που έχουν εφαρμοστεί στις μελέτες[17, 19]. Είναι πολύ σημαντικό επομένως να γίνεται αναλυτική περιγραφή του δείκτη και του τρόπου υπολογισμού του σε οποιαδήποτε μελέτη για να είναι δυνατή η εκτίμηση των αποτελεσμάτων καθώς και η δυνατότητα συγκρίσεων[20]. Είναι χαρακτηριστικό ότι μια μεγάλη αναθεώρηση της έρευνας στον απουσιασμό που είχε γίνει το 2004 από το Σουηδικό Συμβούλιο για την αξιολόγηση των τεχνολογιών υγείας (SBU) ανέδειξε την έλλειψη καλά εκτελεσμένων από πλευράς μεθοδολογίας ερευνών πάνω στον απουσιασμό[21]. Τα πιο κοινά μεθοδολογικά προβλήματα είναι τα εξής: 1) Η μη σωστή δειγματοληψία μπορεί να οδηγήσει σε υπερεκπροσώπηση ή υποεκπροσώπηση από υγιείς εργαζομένους[20, 22]. 2) Η επίδραση συγχυτικών παραγόντων, όπως είναι η ηλικία, το φύλο, το επάγγελμα ακόμη και η κοινωνικοοικονομική κατάσταση του εργαζομένου[20, 23]. 3) Η έλλειψη αντιπροσωπευτικότητας του δείγματος ως προς το πληθυσμό που θέλουμε να γενικεύσουμε τη μελέτη. Κάτι πολύ σημαντικό και για συγκρίσεις μεταξύ μελετών[19]. 4) Η μη εφαρμογή κατάλληλων στατιστικών μεθόδων, δεδομένου ότι ο απουσιασμός δεν παρουσιάζει φυσιολογική κατανομή μιας και η πλειοψηφία των εργαζομένων απουσιάζει λίγες μέρες και μια μειοψηφία απουσιάζει πολλές μέρες[20]. 5) Η χρήση μη κατάλληλων δεικτών ανάλογα με το ερώτημα που θέλουμε να απαντήσουμε[19]. Ενδεικτικά στο πίνακα 2 αναφέρονται οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενοι δείκτες[6, 17, 24 27]: 14

16 Πίνακας 2. Δείκτες απουσιασμού που απαντώνται στη βιβλιογραφία Δείκτης απουσιασμού Κατηγορία επικέντρωσης δείκτη Υπολογισμός δείκτη Πληθυσμός υπό κίνδυνο Μονάδα μέτρησης Συχνότητα απουσιασμού ασθενείας (αναρρωτικών αδειών) [frequency of sickness absence] Κρούσμα απουσίας [Αριθμός περιπτώσεων απουσιασμού κατά τη περίοδο μελέτης (νέα ή συνεχιζόμενη αναρρωτική άδεια)]/ [αριθμός εργαζομένων υπό κίνδυνο απουσιασμού] Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι συμπεριλαμβανομένων των ήδη εχόντων αναρρωτική άδεια Άδεια/ εργαζόμενο/ περίοδο μελέτης (%) Διάρκεια απουσιασμού ασθενείας (αναρρωτικών αδειών) [length of sickness absence] Χρόνος απουσίας [Αριθμός ημερών απουσίας στις τρέχουσες ή νέες άδειες κατά τη περίοδο μελέτης] / [αριθμός εργαζομένων με αναρρωτική άδεια] Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι που έχουν πάρει αναρρωτική άδεια (νέα ή συνεχιζόμενη) στη περίοδο μελέτης Ημέρες απουσίας/ απουσιάζοντα εργαζόμενο/ περίοδο μελέτης Αθροιστική επίπτωση απουσιασμού/ ατομικός δείκτης επίπτωσης απουσίας [cumulative incidence] Άτομο που απουσιάζει [αριθμός εργαζομένων με μια τουλάχιστον άδεια στη περίοδο μελέτης]/ [αριθμός εργαζομένων σε κίνδυνο απουσιασμού] Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι σε κίνδυνο απουσιασμού κατά την αρχή της περιόδου μελέτης Εργαζόμενοι με απουσία/ Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι (%) Δείκτης επίπτωσης απουσιασμού ασθενείας (incidence rate) Κρούσμα απουσίας - χρόνος απουσίας [Νέες άδειες κατά τη περίοδο μελέτης]/ [αριθμός εργαζομένων εργάσιμες ημέρες κατά τη περίοδο της μελέτης (αφαιρώντας τις ημέρες απουσίας)] Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι σε κίνδυνο απουσιασμού κατά την αρχή της περιόδου μελέτης (αφαιρώντας τις ημέρες απουσίας) Άδεια/ εργατοημέρα Μέση διάρκεια απουσίας ανά κρούσμα απουσίας (duration of absence) Χρόνος απουσίας [σύνολο ημερών απουσίας]/ [συνολικός αριθμός κρουσμάτων απουσίας] Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι που έχουν πάρει αναρρωτική άδεια στη περίοδο μελέτης Ημέρες απουσίας / κρούσμα απουσίας 15

17 Δείκτης απουσιασμού Κατηγορία επικέντρωσης δείκτη Υπολογισμός δείκτη Πληθυσμός υπό κίνδυνο Μονάδα μέτρησης Μέσος απουσιασμός από την εργασία (σε εργάσιμες ημέρες ή ώρες ανά εργαζόμενο) (sick-leave rate) Χρόνος απουσίας - άτομο που απουσιάζει [αριθμός απουσιών (ημέρες ή ώρες)]/ [συνολικό αριθμό εργαζομένων (άτομα σε κίνδυνο για απουσία)] Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι σε κίνδυνο απουσιασμού κατά την αρχή της περιόδου μελέτης Ημέρες απουσίας/ εργαζόμενο/ περίοδο μελέτης Επιπολασμός περιόδου (Period prevalence) Άτομο που απουσιάζει - Κρούσμα απουσίας - χρόνος απουσίας [αριθμός εργαζομένων με μια τουλάχιστον άδεια συγκεκριμένης διάρκειας (π.χ. 3 ημερών) στη περίοδο μελέτης]/ [αριθμός εργαζομένων σε κίνδυνο απουσιασμού] Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι σε κίνδυνο απουσιασμού κατά την αρχή της περιόδου μελέτης Άδεια(συγκεκριμένης διάρκειας)/ εργαζόμενο/ περίοδο μελέτης (%) Δείκτης απουσιασμού [ποσοστό απώλειας εργάσιμου χρόνου] (absenteeism rate) Χρόνος απουσίας [αριθμός ημερών (ωρών) απουσίας]/ [συνολικός αριθμός εργαζομένων αριθμός εργάσιμων ημερών (ωρών)] Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι σε κίνδυνο απουσιασμού κατά την αρχή της περιόδου μελέτης Ημέρες απουσίας/ εργατοημέρα Ποσοστό εργαζομένων που απουσιάζουν (daily percentage of employment in absence) Άτομο που απουσιάζει [αριθμός εργαζομένων με μια τουλάχιστον άδεια Μέση διάρκεια κρούσματος απουσίας]/[συνολικός αριθμός εργαζομένων αριθμός εργάσιμων ημερών (ωρών)] Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι σε κίνδυνο απουσιασμού κατά την αρχή της περιόδου μελέτης Εργαζόμενοι με απουσία/ Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι Bradford factor Άτομο που απουσιάζει - Κρούσμα απουσίας - χρόνος απουσίας [συνολικός αριθμός κρουσμάτων απουσίας σε μια περίοδο] 2 x [σύνολο ημερών απουσίας την ίδια περίοδο] Ασφαλισμένοι εργαζόμενοι σε κίνδυνο απουσιασμού κατά την αρχή της περιόδου μελέτης Πόντοι που αξιολογούνται από τον εργοδότη 16

18 Η χρήση των δεικτών βασίζεται στον σκοπό της εκάστοτε μελέτης. Έτσι: Οι δείκτες που δεν λαμβάνουν υπόψιν τη διάρκεια αλλά τη συχνότητα των απουσιών είναι πιο ειδικοί για την ατομική παρακολούθηση του απουσιασμού. [π.χ. frequency of sickness absence, cumulative incidence, incidence rate, period prevalence] Ανάλογα με το αν η μελέτη εστιάζει σε οικονομικά θέματα της εργασίας θα χρησιμοποιηθούν δείκτες που επικεντρώνουν στη συχνότητα και τη διάρκεια της απουσίας. [π.χ. frequency of sickness absence, cumulative incidence, incidence rate, period prevalence, length of sickness absence, duration of absence, sick-leave rate, absenteeism rate, Bradford factor] Αν η μελέτη εστιάζει σε υγειονομικά θέματα θα χρησιμοποιηθούν δείκτες που επικεντρώνουν στα άτομα που απουσιάζουν. [π.χ. cumulative incidence, sick-leave rate, period prevalence, daily percentage of employment in absence] Δείκτες που επικεντρώνουν στην διάρκεια των απουσιών (στο σύνολο ή ανά κρούσμα) είναι χρήσιμοι για τη παρακολούθηση του φορτίου νοσηρότητας, τη σύγκριση μεταξύ ομάδων, αλλά κυρίως της αποκατάστασης και της αποτελεσματικότητας τυχόν παρεμβάσεων[19]. [π.χ. length of sickness absence, duration of absence, sick-leave rate, absenteeism rate] Δείκτες όπως το Bradford factor, έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί τονίζοντας τα κρούσματα μικρής διάρκειας, σε μια προσπάθεια ανάδειξης ατόμων που μπορεί να εκμεταλλεύονται την ελαστικότητα των εργοδοτών[27], αν και η χρήση του έχει σχολιαστεί αρνητικά, καθώς μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά των εργαζομένων όσον αφορά τις απουσίες. Ο δείκτης απουσιασμού (ποσοστό απώλειας εργασίμου χρόνου) από το 1981 έχει προταθεί από το διεθνή οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης (International Social Security Association) ως διεθνής δείκτης απουσιασμού, καθώς λαμβάνει υπόψιν τις διαφορές σε εργάσιμο χρόνο ανά χώρα ή επαγγελματικό τομέα[28]. Οι μεγάλες διαφορές που υπάρχουν στο νομοθετικό πλαίσιο που αφορά στις παροχές στους ασθενείς, ακόμη και εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και βεβαίως οι διαφορές στις εργασιακές σχέσεις από χώρα σε χώρα, κάνουν ιδιαίτερα προκλητική τη πραγματοποίηση μελετών πάνω στον απουσιασμό για λόγους υγείας, πόσο μάλλον τις διεθνείς συγκριτικές μελέτες. Έχουν γίνει στο παρελθόν τέτοιες προσπάθειες με αρκετά μεθοδολογικά προβλήματα[6, 29, 30]. Ιδιαίτερη αναφορά στο θέμα της ασφαλιστικής κάλυψης θα γίνει σε ειδικό κεφάλαιο. Α6. ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Οι επιπτώσεις που έχουν συγκεκριμένες παθήσεις στο άτομο και το περιβάλλον του έχουν μελετηθεί. Αντικείμενο μελέτης αποτελεί όμως και η διερεύνηση των 17

19 επιπτώσεων της απουσίας από την εργασία, καθώς, όπως προαναφέρθηκε, οι παθήσεις δεν συμβαδίζουν πάντα με απουσία από την εργασία. Θεωρητικά οι συνέπειες του φαινομένου μπορούν να αναζητηθούν: Στους ασθενείς Στις οικογένειες των ασθενών Στους εργοδότες Στις υπηρεσίες υγείας Στο ασφαλιστικό σύστημα Στη κοινωνική συνοχή και αλληλεγγύη Α6.1 Θετικές συνέπειες Η δυνατότητα αποχής από την εργασία λόγω νόσου επιτρέπει στον ασθενή να αναρρώσει, δίνοντας του τη δυνατότητα να ακολουθήσει σωστά όλο το θεραπευτικό πρωτόκολλο (εξετάσεις, θεραπεία, πρόγραμμα αποκατάστασης), αλλά και να απομακρυνθεί από παράγοντες που μπορεί να επιδεινώνουν τη πάθηση του. Σε πολλές περιπτώσεις είναι απαραίτητη η απουσία από το χώρο εργασίας, ακόμη και αν δεν επηρεάζεται η ικανότητα για εργασία, όπως για παράδειγμα στη περίπτωση μεταδοτικών νοσημάτων, έτσι ώστε να προστατεύεται η υγεία των εργαζομένων, και κατά συνέπεια να διατηρείται η όποια παραγωγική διαδικασία. Οι θετικές συνέπειες έχουν να κάνουν κυρίως με τη μείωση της διάρκειας και των συνεπειών της εκάστοτε πάθησης. Α6.2 Αρνητικές συνέπειες Οι αρνητικές επιπτώσεις έχουν να κάνουν με το γεγονός ότι οι αποδοχές του ατόμου συνήθως μειώνονται, ενώ παράλληλα αυξάνονται οι κοινωνικές παροχές. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι ο απουσιασμός δρα ανασταλτικά στην δυνατότητα ανέλιξης στον εργασιακό χώρο, καθώς επίσης επηρεάζει αρνητικά την ψυχική υγεία, ιδίως όταν δεν επιδιώκεται η απουσία από τον ίδιο τον ασθενή, κάτι που ισχύει και για τις αναπηρικές συντάξεις. Σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζει και η κοινωνική απομόνωση, μαζί με την αβεβαιότητα για επάνοδο στην προηγούμενη κατάσταση. Α7. ΑΙΤΙΑ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Στη προσπάθεια να εξηγηθεί το φαινόμενο του απουσιασμού ασθενείας και οι διακυμάνσεις που αυτό παρουσιάζει στο χώρο και στο χρόνο, εμπλέκονται διάφορα πεδία επιστημών, όπως η ιατρική, η ψυχολογία, η κοινωνιολογία και οι οικονομικές επιστήμες. Οι ιατρικές έρευνες σχετίζονται κυρίως με τη διερεύνηση της διάγνωσης, της διάρκειας και της πρόγνωσης των παθήσεων, καθώς και της αναζήτησης παραγόντων κινδύνου και παρεμβάσεων που μπορεί να αλλάξουν τη φυσική τους πορεία. Οι παράγοντες κινδύνου για να απουσιάσει ένας εργαζόμενος λόγω ασθένειας δεν ταυτίζονται με τη πιθανότητα να εμφανίσει τη συγκεκριμένη νόσο, καθώς ανάλογα με την εν λόγω πάθηση και τις κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες, η παρουσία μιας νόσου οδηγεί σε διαφορετικά ποσοστά απουσιασμού. Yπάρχει 18

20 δηλαδή το αντίστροφο φαινόμενο που θα μπορούσε να μεταφραστεί στα ελληνικά ως «παρουσία ασθενείας», από το αγγλικό sickness presence. Γεγονός που αποτελεί το βασικό λόγο που ο απουσιασμός ασθενείας μπορεί να είναι ενδεικτικός της νοσηρότητας ενός πληθυσμού αλλά δεν την αντιπροσωπεύει. Την ανωτέρω διαφορά καλούνται να εξηγήσουν οι διάφοροι άλλοι εμπλεκόμενοι επιστημονικοί τομείς με μοντέλα και θεωρίες[31]. Παράγοντες επιρροής απουσιασμού ασθενείας Θεωρίες και μελέτες έχουν αναδείξει τις παραμέτρους που επηρεάζουν τον απουσιασμό ασθενείας[32]. Οι παράγοντες αυτοί μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως εξής: Α7.1Δημογραφικοί παράγοντες Ηλικία, φύλο και τύπος διαμονής (αστική-μη αστική) έχουν συσχετιστεί στενά με τον απουσιασμό ασθενείας, σε τέτοιο βαθμό που θα πρέπει σε οποιαδήποτε μελέτη να θεωρούνται συγχυτικοί παράγοντες και να αντιμετωπίζονται ανάλογα. Η ηλικία φαίνεται να έχει γραμμική συσχέτιση με τον απουσιασμό ασθενείας[32, 33], πιθανώς λόγω της έκπτωσης των φυσικών και πνευματικών δυνατοτήτων. Όσον αφορά στο φύλο, οι γυναίκες εμφανίζουν μεγαλύτερο απουσιασμό ασθενείας[23, 32]. Πιθανές αιτίες είναι οι αυξημένες οικογενειακές απαιτήσεις και οι διαφορετικές αντοχές σε συγκεκριμένα εργασιακά περιβάλλοντα. Η διαμονή επίσης φαίνεται να παίζει ρόλο καθώς μελέτες δείχνουν μεγαλύτερα ποσοστά απουσιασμού σε επαρχιακές περιοχές[32]. Μια εξήγηση του φαινόμενου αυτού είναι ότι στην επαρχία τα άτομα με μειωμένο επίπεδο υγείας έχουν καλύτερη υποστήριξη από το κοινωνικό δίκτυο και την οικογένεια, με αποτέλεσμα να παραμένουν σε μεγαλύτερο ποσοστό στο εργατικό δυναμικό, και να απουσιάζουν συχνά για λόγους υγείας. Α7.2 Οικογενειακοί παράγοντες Η οικογενειακή κατάσταση, με την έννοια της παρουσίας συντρόφου και σε δεύτερο επίπεδο παιδιών ή άλλων ατόμων που απαιτούν επίβλεψη στο σπίτι, βρέθηκε να επηρεάζει τον απουσιασμό ασθενείας[32]. Οι έρευνες εδω και δεκαετίες δείχνουν ότι η απουσία γάμου συνδέεται με μεγαλύτερα ποσοστά απουσιασμού[34] και ειδικά τα πρόσφατα διαζύγια[35], αν και υπάρχουν μεθοδολογικά προβλήματα, κυρίως ως προς το που ταυτίζονται η έννοια του γάμου, της συγκατοίκησης και της συντροφικότητας. Ο αριθμός και η ηλικία των παιδιών επίσης παίζει ρόλο. Φαίνεται ότι η παρουσία παιδιών, ιδίως μικρής ηλικίας[36], συνδέεται με μεγαλύτερα ποσοστά απουσιασμού, κυρίως για τις γυναίκες και ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει γάμος[32]. Όταν υφίσταται γάμος τα παιδιά φαίνεται να συνδέονται με χαμηλότερα ποσοστά απουσιασμού, πιθανότερα επειδή οι υγιείς εργαζόμενοι έχουν τη τάση να κάνουν και περισσότερα παιδιά. 19

21 Α7.3 Κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες Βασικός παράγοντας που επηρεάζει τον απουσιασμό είναι το κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο του εργαζομένου, που σε ένα βαθμό εκφράζεται από τη θέση εργασίας του (διοικητική θέση, υπάλληλος γραφείου, ειδικευμένος/ανειδίκευτος εργάτης)[37]. Θέσεις εργασίας που αντιστοιχούν σε χαμηλότερο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο συνδέονται με υψηλότερο απουσιασμό και υπάρχουν σημαντικές διαφορές από χώρα σε χώρα όπως ανέδειξε συστηματική ανασκόπηση των παραγόντων κινδύνου για απουσιασμό από το Σουηδικό Συμβούλιο για την αξιολόγηση των τεχνολογιών υγείας (SBU)[32]. Σύμφωνα με αρκετές μελέτες, οι συνθήκες διαβίωσης και οι καθημερινές συνήθειες, όπως το κάπνισμα, η διατροφή και η φυσική άσκηση σχετίζονται με τον απουσιασμό. Συγκεκριμένα, τόσο το κάπνισμα όσο και η κακή διατροφή αυξάνουν τον απουσιασμό ασθενείας[32]. Όσον αφορά στην φυσική άσκηση, όταν προσαρμόζεται στις ανάγκες και την νοσηρότητα των εργαζομένων, φαίνεται να προάγει το χαμηλό απουσιασμό, ενώ σε αντίθετη περίπτωση θα μπορούσε να οδηγήσει και σε αύξηση του απουσιασμού[38]. Α7.4 Εργασιακοί παράγοντες Παράγοντες όπως οι ώρες εργασίας, οι βάρδιες και το συγκεκριμένο φυσικό και ψυχικό φορτίο που υπάρχει σε μια εργασία, έχουν συσχετιστεί με τον απουσιασμό ασθενείας[32, 39]. Όσον αφορά το φυσικό φόρτο μιας εργασίας, φαίνεται ότι η μη σωστή εργονομία στην εργασία αυξάνει περισσότερο τη πιθανότητα να απουσιάσει κάποιος, σε σχέση με την έκθεση σε εξωγενείς παράγοντες (ψύχος, σκόνη, ακτινοβολία κτλ)(32, 39). Όσον αφορά το ψυχικό φόρτο, οι μελέτες δείχνουν ότι ο μικρότερος έλεγχος στην εργασία από τον υπάλληλο (ελλιπής αυτονομία) σχετίζεται με μεγαλύτερο απουσιασμό. Οι αυξημένες απαιτήσεις της εργασίας και η υποστήριξη από τους συναδέλφους δεν φαίνεται να σχετίζονται στον ίδιο βαθμό με τον απουσιασμό ασθενείας[32, 39]. Α7.5 Παρεμβάσεις στο χώρο εργασίας Έχουν μελετηθεί διαφορές παρεμβάσεις με ενθαρρυντικά αποτελέσματα όσον αφορά στη μείωση του απουσιασμού, μετά από προγράμματα ενθάρρυνσης της διακοπής του καπνίσματος, της τακτικής άσκησης, της σωστής διατροφής, μέσω συνεδριών και διαμορφωμένων χώρων στην εργασία[32, 40]. Υπήρχαν και περιπτώσεις όπου η ευκολότερη πρόσβαση σε ιατρό εργασίας, συνοδεύτηκε με αύξηση του απουσιασμού, πιθανώς λόγω ευκολότερης λήψης αναρρωτικής άδειας[41]. 20

22 Α7.6 Ανεργία Ο απουσιασμός ασθενείας έχει τη τάση να μειώνεται σε περιόδους μεγάλης ανεργίας και εργασιακής ανασφάλειας και να μεγαλώνει όταν τα επίπεδα ανεργίας είναι μικρά[32]. Δεν μπορεί να δικαιολογήσει ο παράγοντας αυτός όμως τις διαφορές μεταξύ των χωρών[42]. Α7.7 Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλισης Η επίδραση στον απουσιασμό ασθενείας που έχει το ασφαλιστικό σύστημα και οι σχετικές παροχές, είναι δεδομένη[32, 43, 44]. Όσο πιο πλούσιες και εύκολες στη πρόσβαση είναι οι παροχές τόσο πιο εύκολα απουσιάζουν οι εργαζόμενοι. Αντικείμενο μελέτης αποτελεί το επίπεδο και το είδος των αλλαγών που δεν θα επηρέαζε τον απουσιασμό προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση[32]. Α8. ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ Η ασφαλιστική κάλυψη των εργαζομένων είναι στις περισσότερες χώρες υποχρεωτική. Στην πραγματικότητα αυξάνεται ο αριθμός των ανασφάλιστων ατόμων που επωφελούνται από τα συστήματα παροχής υπηρεσιών υγείας και πρόνοιας χωρίς να έχουν συνεισφέρει (είτε ενσυνείδητα, είτε από αμέλεια ή και από αδυναμία), διότι στις σύγχρονες κοινωνίες δύσκολα αρνείται η κοινή γνώμη τη παροχή βοήθειας σε ανασφάλιστους εργαζόμενους[7]. Το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και ειδικά οι παροχές σε περίπτωση ασθένειας ποικίλουν ανά την Ευρώπη και είναι διαρκώς μεταβαλλόμενες. Το ποσοστό αποζημίωσης του ημερομισθίου, η ημέρα έναρξης της αποζημίωσης, η συμμετοχή δημοσίων και ιδιωτικών ασφαλιστικών σχημάτων είναι παράγοντες που διαφέρουν από χώρα σε χώρα[7]. Ενδεικτικά ο πίνακας 3 δείχνει τι ίσχυε μέχρι πρόσφατα στις χώρες της δυτικής Ευρώπης. Για να γίνει μια μελέτη αναφορικά με τις απουσίες για λόγους υγείας, θα πρέπει ο πληθυσμός να παρακολουθείται σε σχέση με τον εν λόγω παράγοντα. Αυτός είναι και ο λόγος που συμπεριλαμβάνονται στις μελέτες εργαζόμενοι που έχουν κάποιας μορφής ασφαλιστική κάλυψη για την περίπτωση ασθένειας[19]. Η συγκέντρωση στοιχείων από τους ασφαλιστικούς οργανισμούς επιτρέπει τη μαζικότερη συλλογή δεδομένων για αναλύσεις και συγκρίσεις, αν και τα αρχεία από τους ιατρούς εργασίας των επιχειρήσεων, όπου αυτό εφαρμόζεται, είναι το ίδιο ή και περισσότερο αντικειμενικά, μιας και ο ίδιος γιατρός χειρίζεται ασθενείς από τον ίδιο εργασιακό χώρο[20, 45]. Αν και τα υφιστάμενα συστήματα ασφάλισης είναι απαραίτητα και βοηθούν στη παρακολούθηση του φαινομένου του απουσιασμού, προκύπτουν αρκετά προβλήματα στην μελέτη του φαινομένου. Όπως προαναφέρθηκε, βασικό πρόβλημα αποτελούν οι ορισμοί των δεικτών που μπορεί να χρησιμοποιηθούν για 21

23 το σκοπό αυτό. Πέραν τούτου, προκύπτουν διάφορα μεθοδολογικά προβλήματα. Για παράδειγμα, σε πολλές χώρες δεν είναι δυνατή η καταγραφή των απουσιών μικρής διάρκειας (ημερών), ενώ και οι μακρότερες απουσίες που μπορούν να καταγραφούν ποικίλουν από χώρα σε χώρα, καθώς στις πολύ μεγάλες απουσίες τα χρονικά όρια για διακοπή αποζημίωσης και ένταξη σε κάποιο πρόγραμμα αποκατάστασης ή σύνταξης, ποικίλουν. Επίσης, ο πληθυσμός μελέτης μπορεί να μην είναι αναλογικός για συγκρίσεις μεταξύ των χωρών, λόγω διαφορετικών ηλικιακών ή επαγγελματικών κριτηρίων αποκλεισμού. Επιπλέον, δεδομένης της θετικής επίδρασης που έχει στην συχνότητα και τη διάρκεια του απουσιασμού μια γενναιόδωρη αποζημίωση για την απουσία ασθενείας[43], οι διαφορές στις αποζημιώσεις μεταξύ των χωρών θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν στην εκτίμηση οποιουδήποτε αποτελέσματος. Πρέπει να τονιστεί ότι η μητρότητα αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση και δεν θεωρείται ασθένεια, οπότε δεν καταγράφεται στον απουσιασμό ασθενείας[16], αν και παρακολουθείται κυρίως από οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης. Για το λόγο αυτό δεν θα γίνει εκτενή αναφορά στον απουσιασμό της κύησης. 22

24 Πίνακας 3. Κανόνες που αφορούν τις παροχές ασθενείας σε 8 ευρωπαϊκές χώρες Χώρα Δικαιούχος Προαπαιτούμενο δικαιολογητικό Ημέρα έναρξης παροχών Επίπεδο παροχών Διάρκεια Φορολόγηση παροχών Ηνωμένο Βασίλειο Εργαζόμενοι επί 2 έτη τουλάχιστον Πιστοποιητικό από ιατρό μετά την 8η μέρα απουσίας Από τη 4η μέρα απουσίας Βασικό επίδομα 95 / εβδομάδα. Μέγιστο επίδομα 500 / εβδομάδα 4 μέρες έως 28 εβδομάδες Πλήρως Γερμανία Εργαζόμενοι και άνεργοι που είναι εγγεγραμμένοι στο ταμείο κοινωνικής ασφάλισης. Δεν απαιτείται εργασιακός χρόνος Πιστοποιητικό από ιατρό από την 3η μέρα απουσίας Από τη 1η μέρα απουσίας 70% του μικτού εισοδήματος, χωρίς να υπερβαίνει το 90% του καθαρού εισοδήματος 78 εβδομάδες σε μια περίοδο 3 ετών Δεν φορολογείται Γαλλία Όλοι οι πολίτες που έχουν εργαστεί για 6 μήνες. Πιστοποιητικό από ιατρό από την 4η μέρα απουσίας Από τη 4η μέρα απουσίας 50% του εισοδήματος. Μέγιστο επίδομα 185 / εβδομάδα 1 έτος (σε περίπτωση μακροχρόνιας ασθένειας μέχρι 3 έτη) Φορολογείται το 80%-90% των παροχών Ολλανδία Όλοι οι εργαζόμενοι <65 ετών που είναι εγγεγραμμένοι σε έγκυρο ταμείο κοινωνικής ασφάλισης. Δεν απαιτείται εργασιακός χρόνος Ενημέρωση του διαχειριστή στο ταμείο κοινωνικής ασφάλισης χωρίς πιστοποιητικό από ιατρό Από τη 1η μέρα απουσίας 70% του ημερήσιου εισοδήματος. Μέγιστο επίδομα 725 / εβδομάδα 1 έτος Πλήρως Δανία Εργαζόμενοι, αυτοαπασχολούμενοι και άνεργοι που έχουν δουλέψει 120 ώρες τις τελευταίες 13 εβδομάδες Πιστοποιητικό από ιατρό από την 4η μέρα απουσίας Από τη 1η μέρα απουσίας 100% του μικτού ωριαίου εισοδήματος. Μέγιστο επίδομα / χρόνο (οι άνεργοι λαμβάνουν επίδομα σύμφωνα με τη τελευταία εργασία τους 52 εβδομάδες σε περίοδο 18 μηνών Πλήρως 23

25 Χώρα Δικαιούχος Προαπαιτούμενο δικαιολογητικό Ημέρα έναρξης παροχών Επίπεδο παροχών Διάρκεια Φορολόγηση παροχών Νορβηγία Εργαζόμενοι και αυτοαπασχολούμενοι που έχουν δουλέψει 28 μέρες τουλάχιστον Πιστοποιητικό από ιατρό από την 4η μέρα απουσίας Από τη 1η μέρα απουσίας % του μισθού για αυτοαπασχολούμενους. 100% του μισθού για εργαζόμενους (από τη 14η μέρα απουσίας) 52 εβδομάδες και μετά ή σύνταξη ή αποκατάσταση. Μέγιστο επίδομα / χρόνο Πλήρως Φινλανδία Όλοι οι κάτοικοι ετών (και οι άνεργοι) Πιστοποιητικό από ιατρό από την 1η μέρα απουσίας Από τη 1η μέρα απουσίας 70 % του εισοδήματος. Μέγιστο επίδομα 730 / εβδομάδα 50 εβδομάδες σε περίοδο 2 ετών Πλήρως Σουηδία Εργαζόμενοι και αυτοαπασχολούμενοι και άνεργοι(άνω των 16 ετών). Πιστοποιητικό από ιατρό από την 8η μέρα απουσίας Από τη 2η μέρα απουσίας 80% εισοδήματος (2-21 μέρες απουσίας) 76,6% εισοδήματος (>22 μέρες απουσίας). Μέγιστο / χρόνο Χωρίς ανώτερο όριο διάρκειας χορήγησης επιδόματος Πλήρως Ελλάδα Οι ασφαλισμένοι εργαζόμενοι που έχουν δουλέψει 120 μέρες τις τελευταίες 15 μήνες Πιστοποιητικό από ιατρό από την 3η μέρα απουσίας. Σε περίπτωση απουσίας για πάνω από 10 ημέρες, απαιτείται ο εργαζόμενος να περάσει από επιτροπή του ασφαλιστικού οργανισμού Από τη 4η μέρα απουσίας Από τη 1η ημέρα 50% του ημερομίσθιου από τον εργοδότη (έως 1 μήνα). Σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος πλήρη αποζημίωση από τον εργοδότη. Μετά τη 3η ημέρα απουσίας, 50% του ημερομισθίου από το ασφαλιστικό του ταμείο. 1 έτος (σε ειδικές περιπτώσεις μέχρι 2 έτη).o εργαζόμενος δικαιούται επιδόματα ασθενείας, για τόσους μήνες όσα τα χρόνια εργασίας του. Πλήρως Πηγή: Τροποποιημένος πίνακας από Alexanderson K, Norlund A. Swedish Council on Technology Assessment in Health Care (SBU). Chapter 1. Aim, background, key concepts, regulations, and current statistics. Scand. J. Public Health 63:

26 Α9. ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΑΠΟΥΣΙΑΣΜΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Α9.1 Γενικό ασφαλιστικό πλαίσιο Το Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλισης αποτελεί τον κύριο άξονα του Ελληνικού μοντέλου κοινωνικής προστασίας. Η λειτουργία του, όπως έχει διαμορφωθεί ιστορικά από τη δεκαετία του 1950 μέχρι σήμερα, επιδιώκει την κάλυψη των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι, χορηγώντας παροχές και υπηρεσίες που αναπληρώνουν τη μείωση ή την απώλεια εισοδήματος από απασχόληση. Η ανάπτυξη του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε κατά έναν τρόπο αποσπασματικό, μέσω της σύστασης αυτοτελών φορέων ασφάλισης που κάλυπταν συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού με βάση επαγγελματικά κριτήρια και χαρακτηριστικά. Δεν υιοθετήθηκε ένα ενιαίο ασφαλιστικό καθεστώς για όλους τους εργαζόμενους, αλλά πληθώρα συστημάτων κύριας, επικουρικής και συμπληρωματικής ασφάλισης. Ο σχεδιασμός των δημόσιων πολιτικών ασφάλισης γίνεται από τους φορείς της κεντρικής διοίκησης και συγκεκριμένα από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, το Υπουργείο Οικονομικών, το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας, το Υπουργείο Εθνικής Αμύνης, το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας και το Υπουργείο Γεωργίας. Το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων ασκεί αυτοτελείς αρμοδιότητες στο πεδίο της κοινωνικής ασφάλισης, ενώ τα άλλα Υπουργεία ασκούν συμπληρωματικές αρμοδιότητες σε σχέση με τον κύριο άξονα των δραστηριοτήτων τους[46]. Μέχρι το 1995, οι αυτοτελείς αρμοδιότητες ασκούνταν από ένα ενιαίο φορέα, το Υπουργείο Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Το 1995 αποφασίστηκε ο διαχωρισμός του τομέα της κοινωνικής ασφάλισης από τους τομείς της υγείας και πρόνοιας ώστε να εξυπηρετηθεί η ορθολογική διασύνδεση μεταξύ ασφάλισης και απασχόλησης. Έτσι ο τομέας της ασφάλισης μεταφέρθηκε στις αρμοδιότητες του Υπουργείου Εργασίας, το οποίο μετονομάστηκε σε Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Ενδεικτικά ο πίνακας 4 δείχνει τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης που υπήρχαν κατά τη διάρκεια της παρούσας μελέτης. 25

27 Πίνακας 4. Φορείς κοινωνικής ασφάλισης κατά επαγγελματική κατηγορία κάλυψης Αριθμός Φορέων Ασφάλισης αρμοδιότητας Υπουργείου Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων Επαγγελματικές κατηγορίες 22 Εργαζόμενοι ιδιωτικού τομέα 10 Προσωπικό τραπεζών 12 Προσωπικό δημόσιων επιχειρήσεων 6 Ανεξάρτητοι επαγγελματίες 11 Ελεύθεροι επαγγελματίες 6 Προσωπικό τύπου 1 Αγρότες 17 Δημόσιοι υπάλληλοι Πηγή: Γενική Γραμματεία Κοινωνικών Ασφαλίσεων (http://www.ggka.gr/asfalistikokefiii.htm) Α9.2 Η ασφάλιση των μισθωτών Ο γενικός φορέας κύριας ασφάλισης των μισθωτών είναι το Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΙΚΑ), το οποίο ιδρύθηκε το 1934 και άρχισε να λειτουργεί ουσιαστικά τη δεκαετία του Το 1983 επεκτάθηκε η ασφαλιστική κάλυψη των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα από το ΙΚΑ στο σύνολο του πληθυσμού, διευρύνοντας την προστασία που εξασφαλιζόταν πριν από την ίδρυσή του για συγκεκριμένες κατηγορίες εργαζομένων μέσω των ειδικών ταμείων κύριας ασφάλισης μισθωτών (π.χ. ΤΑΠΟΤΕ, ΤΣΠ-ΗΣΑΠ, ΤΣΠ-ΕΤΕ, ΤΣΠ-ΑΤΕ, ΤΣΠ-ΤΕ, ΤΑΠ-ΙΛΤ, ΤΑΠ-ΕΤΒΑ, ΤΣΕΑΠΓΣΟ και ΤΑΠΑΕΕ), αλλά και καλύπτοντας τους εργαζόμενους χωρίς ασφαλιστικό καθεστώς. Αρκετά ειδικά ταμεία εξακολουθούν να λειτουργούν και σήμερα αυτοτελώς υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, ενώ ορισμένα συγχωνεύτηκαν στο ΙΚΑ[47]. Το ασφαλιστικό πλαίσιο είναι σε μια δυναμική κατάσταση, κατά τη συγγραφή αυτής της διατριβής. Δεδομένης της επίδρασης που έχει πάνω στον απουσιασμό[43] είναι αναγκαία η αναφορά σε βασικά στοιχεία, όπως αυτά φαίνονται και στο Πίνακα 3. Στον ελληνικό ιδιωτικό τομέα, ο εργαζόμενος που απουσιάζει για λόγους υγείας, αποζημιώνεται από τον εργοδότη με το 50% του ημερομίσθιου, ενώ στην περίπτωση εργατικού ατυχήματος αποζημιώνεται πλήρως από τον εργοδότη. Μετά τη τρίτη ημέρα απουσίας, ο εργαζόμενος λαμβάνει αποζημίωση έως 50% του ημερομισθίου από το ασφαλιστικό του ταμείο και ο εργοδότης υποχρεούται να καταβάλλει τη διαφορά μεταξύ του ημερομισθίου του εργαζόμενου και του ημερήσιου επιδόματος αποζημίωσης, μόνο για τις εργάσιμες ημέρες για μέγιστο χρονικό διάστημα ενός μηνός (ανάλογα με την προϋπηρεσία). Μετά την παρέλευση 26

28 αυτού του διαστήματος, γίνεται καταβολή μόνο του ημερήσιου επιδόματος ασθένειας, που μπορεί να ανέλθει σε μερικές περιπτώσεις στο 100% του τεκμαρτού ημερομισθίου της κλάσης του ασφαλισμένου. Οι εργαζόμενοι μπορούν να λαμβάνουν επιδόματα ασθενείας για ένα έτος και σε μερικές περιπτώσεις για 2 έτη. Εν συνεχεία, είτε θα πάρουν αναπηρική σύνταξη, είτε θα επιστρέψουν στην εργασία (χωρίς ή μετά από πρόγραμμα αποκατάστασης), είτε θα απολυθούν αν ο εργοδότης ή η ασφαλιστική εταιρεία επιχειρηματολογήσει ότι ο εργαζόμενος δε συμμορφώνεται με τις υποδείξεις των ιατρών για να βελτιώσει την υγεία του. Γενικά ο εργαζόμενος δικαιούται επιδόματα ασθενείας για τόσους μήνες όσα και τα χρόνια εργασίας του. Οι αναρρωτικές άδειες μέχρι 2 ημερών πιστοποιούνται με απλή δήλωση ασθενείας από τον ίδιο τον εργαζόμενο (μέχρι 4 αναρρωτικές άδειες ανά έτος). Για απουσιασμό ασθενείας άνω των 3 ημερών απαιτείται πιστοποιητικό από ιατρό και σε περίπτωση απουσίας για πάνω από ημέρες απαιτείται ο εργαζόμενος να περάσει από επιτροπή του ασφαλιστικού οργανισμού που τον καλύπτει. Στην περίπτωση της μητρότητας το ΙΚΑ επιδοτεί τις άμεσα ασφαλισμένες για 56 ημέρες πριν το τοκετό και 63 ημέρες μετά τον τοκετό, με αποζημίωση του ημερομίσθιου από 50% έως 100% ανάλογα με την ασφαλιστική κλάση. Για να τύχουν των επιδομάτων πρέπει να έχουν συμπληρώσει 200 ημέρες εργασίας στην ασφάλιση τα δύο προηγούμενα χρόνια από την πιθανή ή την πραγματική ημέρα τοκετού και να μην εργάζονται κατά τον χρόνο της επιδότησης[48]. Α10. ΑΝΑΠΗΡΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ-ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α10.1 Αναπηρική σύνταξη Όπως αναφέρθηκε, η ασθένεια ενός εργαζόμενου μπορεί να οδηγήσει είτε στην πλήρη ίαση και επάνοδο της ικανότητας εργασίας, είτε σε απώλεια μέρους της ικανότητας εργασίας μέχρι του βαθμού της αναπηρίας, οπότε δικαιούται αναπηρική σύνταξη. Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησης λόγω γήρατος και αναπηρίας είναι αυτές που ορίζονται κατά περίπτωση από τα άρθρα 24, 25 και 26 του ν. 2084/1992[49]. Ο ασφαλισμένος δικαιούται σύνταξη αναπηρίας, αν έγινε ανάπηρος και έχει πραγματοποιήσει στην ασφάλιση: α) τριακόσιες (300) ημέρες ή ένα (1) έτος εργασίας και δεν έχει συμπληρώσει το 21ο έτος της ηλικίας. Οι πιο πάνω 300 ημέρες ή ένα έτος εργασίας αυξάνονται προοδευτικά σε ημέρες ή 5 έτη εργασίας με την προσθήκη ανά 120 ημερών ή 5 μηνών εργασίας κατά μέσο όρο για κάθε έτος ηλικίας πέραν του 21ου ή 27

29 β) έχει πραγματοποιήσει τουλάχιστον χίλιες πεντακόσιες (1.500) ημέρες ή 5 έτη εργασίας, από τις οποίες τις εξακόσιες (600) ημέρες ή δύο (2) έτη μέσα στα πέντε (5) έτη το αμέσως προηγούμενα από εκείνο που έγινε ανάπηρος. Αν κατά τη διάρκεια των πέντε αυτών ετών ο ασφαλισμένος έχει επιδοτηθεί για ασθένεια ή ανεργία ή έχει συνταξιοδοτηθεί, η περίοδος των πέντε ετών επεκτείνεται για τον αντίστοιχο προς την επιδότηση ή συνταξιοδότηση χρόνο, ή γ) έχει πραγματοποιήσει τέσσερις χιλιάδες πεντακόσιες (4.500) ημέρες ή δεκαπέντε (15) έτη εργασίας οποτεδήποτε. Ο ασφαλισμένος θεωρείται βαριά ανάπηρος αν λόγω παθήσεως, βλάβης, εξασθένισης σωματικής ή πνευματικής, μεταγενέστερης της υπαγωγής του στην ασφάλιση, ετησίας τουλάχιστον διάρκειας με ιατρική επίβλεψη, δεν μπορεί να κερδίζει από εργασία που ανταποκρίνεται στις δυνάμεις, τις δεξιότητες και τη μόρφωση του περισσότερο από το 1/5(80% αναπηρία) του ποσού που συνήθως κερδίζει σωματικά και πνευματικά υγιής άνθρωπος της ίδιας μόρφωσης. Αντίστοιχα θεωρείται ανάπηρος ή μερικά ανάπηρος αν δεν κερδίζει περισσότερο από το 1/3(66.6% αναπηρία) ή το 1/2(50% αναπηρία) του ποσού αυτού. Για την διαπίστωση της αναπηρίας του ασφαλισμένου από ιατρική άποψη γνωμοδοτούν οι αρμόδιες υγειονομικές επιτροπές των φορέων, οι οποίες εκτός από την διαπίστωση της φύσεως, των αιτιών, της εκτάσεως και της διάρκειας της σωματικής ή της πνευματικής παθήσεως του ασφαλισμένου, αποφαίνονται και για την επίδραση αυτών στην καθολική ικανότητα του για άσκηση του συνήθους ή παρεμφερούς επαγγέλματος τους ή την ανάκτηση της ικανότητας αυτής. Σύμφωνα με τον Νόμο 3863/2010 δημιουργήθηκαν τα Κέντρα Πιστοποίησης Αναπηρίας (ΚΕ.Π.Α.), υπαγόμενα στη Διεύθυνση Αναπηρίας και Ιατρικής της Εργασίας της Διοίκησης ΙΚΑ, για την εξασφάλιση της ενιαίας υγειονομικής κρίσης όσον αφορά στον καθορισμό του βαθμού αναπηρίας των ασφαλισμένων όλων των ασφαλιστικών φορέων, συμπεριλαμβανομένου του Δημοσίου, καθώς και των ανασφάλιστων, για τους οποίους απαιτείται η πιστοποίηση της αναπηρίας. Οι συντάξεις λόγω αναπηρίας απονέμονται για όσο χρόνο ορίζονται από τις αρμόδιες υγειονομικές επιτροπές, παρατείνονται δε με την ίδια διαδικασία και για τον εκάστοτε οριζόμενο από τις υγειονομικές επιτροπές χρόνο ανικανότητας. Καθίστανται αυτοδικαίως οριστικές όταν: α) Ο συνταξιούχος έχει συμπληρώσει το 55ο έτος της ηλικίας του και χρόνο συνταξιοδότησης επτά (7) ετών συνεχώς, κατά την διάρκεια των οποίων υποβλήθηκε σε τρεις τουλάχιστον εξετάσεις από τις οικείες υγειονομικές επιτροπές. β) Ο συνταξιούχος έχει συμπληρώσει το 60ο έτος της ηλικίας του και χρόνο συνταξιοδότησης πέντε (5) ετών συνεχώς, κατά την διάρκεια των οποίων υποβλήθηκε σε δύο τουλάχιστον εξετάσεις από τις οικείες υγειονομικές επιτροπές. γ) Ο επί 12ετία συνεχώς συνταξιοδοτούμενος, ανεξαρτήτως ορίου ηλικίας. 28

30 δ) Ο επί 20ετία διακεκομμένα, αλλά από τριετίας συνεχώς συνταξιοδοτούμενος ανεξαρτήτως ορίου ηλικίας. Όσον αφορά τη σύνταξη λόγω εργατικού ατυχήματος ή ατυχήματος εκτός εργασίας: 1. Οι ασφαλισμένοι δικαιούνται σύνταξη αναπηρίας και τα μέλη της οικογένειας τους σύνταξη θανάτου, σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις, ανεξαρτήτως χρόνου ασφάλισης, αν η αναπηρία ή ο θάνατος οφείλεται σε εργατικό ατύχημα ή ατύχημα κατά την απασχόληση. 2. Επί ατυχήματος εκτός εργασίας ή απασχόλησης περί του οποίου κρίνουν τα αρμόδια όργανα των φορέων, οι ασφαλισμένοι δικαιούνται σύνταξη αναπηρίας και τα μέλη της οικογενείας τους σύνταξη θανάτου, αν έχουν πραγματοποιήσει το μισό χρόνο ασφάλισης, που απαιτείται για την συνταξιοδότηση λόγω αναπηρίας από κοινή νόσο. Όπως αναφέρθηκε το νομοθετικό πλαίσιο είναι διαρκώς μεταβαλλόμενο, και η αναφορά στις εργασιακές συνθήκες κατά τη περίοδο αυτής της διατριβής γίνεται για να αντιληφθεί ο αναγνώστης το περιβάλλον στο οποίο γίνεται η μελέτη του φαινομένου του απουσιασμού. Τόσο τα επιδόματα ασθενείας, όσο και η δυνατότητα λήψης αναπηρικής σύνταξης μετά από μια ασθένεια, είναι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψιν. Οι ευρωπαϊκές χώρες διαφέρουν ως προς τις ελάχιστες απαιτήσεις για τη λήψη αναπηρικής σύνταξης[7]. Στη Σουηδία και την Ολλανδία, ανικανότητα της τάξης του 25% και 15% αντίστοιχα, αρκούν για μερική αναπηρική σύνταξη, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες χώρες που απαιτείται αναπηρία 50%-67%. Σε ορισμένες χώρες όπως η Αγγλία χρησιμοποιούνται αντικειμενικά κριτήρια όπως το All Work Test, για την εκτίμηση της ικανότητας εργασίας [50]. Ο πίνακας 5 δείχνει αυτές τις διαφορές. 29

31 Πίνακας 5. Κανόνες γύρω από τις αναπηρικές συντάξεις σε ευρωπαϊκές χώρες Χώρα Ελάχιστο επίπεδο αναπηρίας Αναγκαία προϋπόθεση Επίπεδο παροχών Διάρκεια αναπηρικής σύνταξης Αγγλία 'Aνικανότητα εργασίας' βάσει του ειδικού ερωτηματολόγιου εκτίμησης Σε αναρρωτική άδεια >52 εβδομάδες την εβδομάδα. Παρέχονται επιπλέον Άνδρες: μέχρι τα 65 Γυναίκες: μέχρι τα 60 ( All Work Test/ Personal Capability Assessment) >14% απώλεια του μισθού επιδόματα σε φροντιστές(59 ) Γερμανία Απώλεια ικανότητας εργασίας στο 50% >20% απώλεια μισθού Μέχρι 67% του μισθού < /έτος Μέχρι τη συνταξιοδότηση στα 65 έτη Γαλλία Απώλεια ικανότητας εργασίας >66.6% Σε αναρρωτική άδεια 156 εβδομάδες Μέχρι 100% του μισθού < /έτος Μέχρι τη συνταξιοδότηση στα 60 έτη Ολλανδία Απώλεια ικανότητας εργασίας > 15% Σε αναρρωτική άδεια 52 εβδομάδες Όμοια με τα επιδόματα ασθενείας Μέχρι τη συνταξιοδότηση στα 65 έτη Δανία Απώλεια ικανότητας εργασίας στο 50% Πιστοποίηση μόνιμης Μέχρι 80% του μισθού Μέχρι τη συνταξιοδότηση στα απώλειας ικανότητας εργασίας Νορβηγία Απώλεια ικανότητας εργασίας στο 50% Πιστοποίηση απώλειας ικανότητας εργασίας. Ασφαλισμένος για ένα χρόνο τουλάχιστον Φινλανδία Απώλεια ικανότητας εργασίας στο 60%- (Πλήρης αναπηρική σύνταξη). Απώλεια ικανότητας εργασίας στο 40%- (μερική αναπηρική σύνταξη). >58 ετών δεν υπάρχει όριο για μερική σύνταξη Σουηδία Απώλεια ικανότητας εργασίας στο 25%- Σε αναρρωτική άδεια 52 εβδομάδες Να υπάρχει το ελάχιστο (μερική σύνταξη) επίπεδο αναπηρίας Ελλάδα Απώλεια ικανότητας εργασίας στο 50% Ένα έτος εργασίας που αυξάνεται προοδευτικά σε 5 έτη εργασίας με την προσθήκη 5 μηνών εργασίας για κάθε έτος ηλικίας πέραν του 21ου < /έτος Βασική αποζημίωση και βασική αναπηρική σύνταξη και επίδομα φροντίδας ( /ετος) Μέχρι 85% του μισθού Μέχρι 100% του μισθού < /έτος Μέχρι 100% του μισθού Δε μπορεί να υπερβαίνει το τετραπλάσιο του μέσου μηνιαίου κατά κεφαλήν ΑΕΠ 67 έτη Μέχρι τη συνταξιοδότηση στα 65 έτη Μέχρι τη συνταξιοδότηση στα 65 έτη Μέχρι τη συνταξιοδότηση στα 65 έτη Μέχρι τη συνταξιοδότηση στα 65 έτη Πηγή: Τροποποιημένος πίνακας απόalexanderson K, Norlund A. Swedish Council on Technology Assessment in Health Care (SBU). Chapter 1. Aim, background, key concepts, regulations, and current statistics. Scand. J. Public Health 63:

32 Α10.2 Εκτίμηση ασθενούς και ικανότητας εργασίας του Η διαχείριση των ασθενών από το υγειονομικό προσωπικό και η εκτίμηση της ικανότητας εργασίας μέσω των αναρρωτικών αδειών έχει γίνει αντικείμενο μελέτης[45]. Η τοποθέτηση ενός ατόμου στο ρόλο του ασθενούς από το γιατρό τον βάζει σε ένα τελείως διαφορετικό καθεστώς, με άλλα δικαιώματα και υποχρεώσεις. Επίσης σε πολλές κοινωνίες η διάγνωση μιας πάθησης μπορεί να συνοδεύεται και από στιγματισμό του άτομου. Ο στιγματισμός μπορεί να είναι εντονότερος όταν μια διάγνωση συνοδεύεται από ανικανότητα για εργασία. Η σοβαρότητα όμως μιας πάθησης δεν ταυτίζεται απαραίτητα και με τον βαθμό ανικανότητας για εργασία που προκαλεί[7]. Πολλές παθήσεις ή παθολογικές καταστάσεις επίσης δεν μπορούν να διαγνωστούν με αντικειμενικά τεστ ή κριτήρια. Ένα κάταγμα, ή ένα έμφραγμα για παράδειγμα είναι σαφέστερη διάγνωση από μια κατάσταση όπως η οσφυαλγία, ή η κεφαλαλγία (ημικρανία), όπου βασικό ρόλο παίζουν οι πληροφορίες που δίνει ο ασθενής. Όλες αυτές οι καταστάσεις όμως μπορεί να μειώσουν την ικανότητα εργασίας εξίσου, ανάλογα με τις ανάγκες τις εργασίας, αν και πολλές φορές διαγνώσεις που δεν βασίζονται σε αντικειμενικά τεστ αμφισβητούνται από τις ασφαλιστικές εταιρείες που καλούνται να αποζημιώσουν τον εργαζόμενο. Είναι επίσης γεγονός ότι η εκτίμηση της ικανότητας εργασίας έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό και με τις απαιτήσεις της εργασίας, με αποτέλεσμα η ίδια διάγνωση να μην επηρεάζει στον ίδιο βαθμό την ικανότητα εργασίας όλων των εργαζομένων[7]. Είναι σημαντικό επομένως να υπάρχει μια κοινή αρχή στη λογική με την οποία γράφονται οι άδειες από τους θεράποντες ιατρούς. Είναι χαρακτηριστικό ότι έχουν δημιουργηθεί βάσεις δεδομένων που με τη βοήθεια μεγάλης λίστας ειδικών ανά τομέα και μετά από μακροχρόνια συλλογή δεδομένων, έχουν καταλήξει σε σαφείς (αν και δυναμικές) οδηγίες για τη χορήγηση αναρρωτικής άδειας, που καλύπτει μεγάλο εύρος των διαγνώσεων[51 53]. Μάλιστα σε πολλές πολιτείες των ΗΠΑ έχει υιοθετηθεί η χρήση αυτών των οδηγιών (Εικόνα 1). 31

33 Εικόνα 1. Οδηγίες χορήγησης αναρρωτικής άδειας σε περίπτωση οσφυαλγίας. Εικόνα από την διαδικτυακή εφαρμογή official disability guidelines, που μεταξύ άλλων δίνει οδηγίες στους θεράποντες για την διάρκεια της αναρρωτικής άδειας, ανάλογα με την επιλεγμένη θεραπεία και την εργασία του ασθενούς. παρατίθεται το παράδειγμα της οσφυαλγίας (http://www.disabilitydurations.com/) (copyright 2013 official disability guidelines) Είναι πολλοί οι παράγοντες που επηρεάζουν το τρόπο διαχείρισης μιας ασθένειας και ειδικά τη χορήγηση αναρρωτικής άδειας. Οι εν λόγω παράγοντες μπορεί να σχετίζονται τόσο με τον ιατρό (ειδικότητα, κλινική εμπειρία, προσωπικότητα) όσο και με τους ασθενείς (πάθηση, κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, εργασιακό περιβάλλον, προσωπικότητα), αλλά και το ασφαλιστικό και υγειονομικό πλαίσιο που υπάρχει. Γενικά η διαδικασία της χορήγησης αναρρωτικής άδειας βασίζεται στους εξής άξονες: Περιγραφή πάθησης η τραυματισμού και διάγνωση βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων. Καθορισμός αν η συγκεκριμένη πάθηση ή τραυματισμός επηρεάζει τη λειτουργική ικανότητα του ασθενούς, σε βαθμό που να επηρεάζεται η ικανότητα εργασίας, με βάσει τις απαιτήσεις της τελευταίας. Στα πλαίσια αυτά μπορεί να συσταθεί η αποφυγή συγκεκριμένων κινήσεων ή εργασιών. Συζήτηση με τον ασθενή, για τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα της αποχής από την εργασία. Πρέπει να τονίζεται η θετική επίδραση που θα έχει η αναρρωτική άδεια στην πλήρη και ταχύτερη ανάρρωση, αλλά και οι κίνδυνοι κοινωνικής απομόνωσης, και συναισθηματικών διαταραχών που εμφανίζονται συχνά λογω της αποχής από την εργασία, ειδικά σε μακρόχρονες άδειες. Έτσι θα πρέπει να ενθαρρύνεται η ενεργή συμμετοχή 32

34 του ασθενούς στη προσπάθεια αποθεραπείας με τη σωστή τήρηση των οδηγιών του θεράποντος. Καθορισμός του τύπου της αναρρωτικής άδειας (πλήρης ή για λίγες ώρες την ημέρα) και της διάρκειάς της. Ορίζεται συγκεκριμένο πλάνο διαγνωστικής διερεύνησης, θεραπείας και παρακολούθησης κατά τη διάρκεια αυτή. Καθοδηγείται ο ασθενής και ο εργοδότης για τις διαδικασίες που απαιτούνται, μέσω συνεργασίας με τους εμπλεκόμενους φορείς (για παράδειγμα, ασφαλιστικοί φορείς, φυσικοθεραπευτές, φαρμακοποιοί, συνεπικουρούσες ειδικότητες, κοινωνική υπηρεσία) Εκδοση πιστοποιητικού για τον ασφαλιστικό οργανισμό και τον εργοδότη που να δικαιολογεί την αναρρωτική άδεια, και όποιο άλλο επιβοηθητικό μέτρο χρειάζεται για την γρήγορη επιστροφή στην εργασία Μια μεταανάλυση από το Karolinska Institute το 2004[45], περιέλαβε μελέτες από αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, σε μια προσπάθεια να περιγραφούν οι συμπεριφορές των ιατρών. Αναδείχτηκαν οι εξής παρατηρήσεις: 1. Αν και δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για το ποιος ξεκινά συνήθως τη συζήτηση για αναρρωτική άδεια, είναι συχνότερη η λήψη αυτής όταν επιδιώκεται αυτή από τον ίδιο τον ασθενή παρά όταν προτείνεται από το θεράποντα. 2. Δεν υπάρχει αρκετή εκπαίδευση στους ιατρούς για την εκτίμηση της επίδρασης της ασθένειας στην εργασία. 3. Συνήθως ο ασθενής συμφωνεί με την εκτίμηση του ιατρού για την διάρκεια της αναρρωτικής άδειας, αν και οι διάφοροι γιατροί ( ιδίως διαφορετικών ειδικοτήτων) διαφωνούν όσον αφορά την αντιμετώπιση της ίδιας κατάστασης. 4. Συνήθως τα στοιχεία στις αναρρωτικές άδειες που χορηγούνται από τους ιατρούς είναι ανεπαρκή. 5. Η έντονη απαίτηση του ασθενούς, ιδίως όταν γνωρίζει το γιατρό οδηγεί συχνότερα σε λήψη αναρρωτικής άδειας. Μια υγιής σχέση ασθενούς ιατρού δεν φαίνεται να επηρεάζει. 6. Τα κυριότερα προβλήματα που αναφέρουν οι ίδιοι οι ιατροί έχουν να κάνουν με την ελλιπή γνώση πάνω στο φαινόμενο του απουσιασμού ασθενείας, τη νομοθεσία που τον διέπει, καθώς επίσης και το γεγονός ότι χρειάζεται πολλές φορές να διαλέξουν μεταξύ του συνηγόρου του ασθενή και του ιατρικού εμπειρογνώμονα. 33

35 7. Υπάρχουν στοιχεία ότι στοχευμένες δράσεις στους γιατρούς που γράφουν άδειες, όπως για παράδειγμα η ενημέρωση της αποτελεσματικότητας τους με επανεξέταση στο τέλος της άδειας, μπορεί να επηρεάσει τις πρακτικές τους. Είναι σημαντικό επομένως να εκπαιδεύονται οι ιατροί στην εκτίμηση της ικανότητας εργασίας. Σημαντική βοήθεια σε αυτό το τομέα θα ήταν η παρουσία εργαλείων που θα δρούσαν επικουρικά όπως για παράδειγμα το Personal Capability Assessment Questionnaire[54] ή το μεταγενέστερο Work Capability Assessment[55] που χρησιμοποιούνται στη Μεγάλη Βρετανία, καθώς επίσης και το ευρέως διαδεδομένο Work Ability Index[56, 57]. Το Work Ability Index (Δείκτης ικανότητας εργασίας) είναι ένα ερωτηματολόγιο που προήλθε ύστερα από εκτεταμένες μελέτες του Φινλανδικού Ινστιτούτου Επαγγελματικής Υγείας(Finnish Institute of Occupational Health-FIOH)[56]. Θα αναλυθεί περαιτέρω στο τμήμα της μεθοδολογίας αυτής της διατριβής, καθώς σταθμίστηκε στα ελληνικά. Είναι ένα εργαλείο 7 διαστάσεων (κατηγοριών ερωτήσεων) που εκτιμά την ικανότητα εργασίας από την οπτική του ιδίου του εργαζομένου. Αυτό είναι κάτι που θα πρέπει πάντα να λαμβάνεται υπόψιν από τον ιατρό εργασίας, και κάθε ενδιαφερόμενο, καθώς η ικανότητα εργασίας είναι μια έννοια πολυπαραγοντική και επηρεάζεται σημαντικά από παραμέτρους όπως οι προσωπικές ανάγκες και προτεραιότητες, η κουλτούρα και το κοινωνικό περιβάλλον του εργαζομένου. Στην Ελλάδα η χρήση τέτοιων σταθμισμένων εργαλείων είναι περιορισμένη, και είναι ελάχιστες οι μελέτες που να αφορούν την παρακολούθηση, εκτίμηση και διατήρηση της ικανότητας εργασίας[58, 59]. Η διατήρηση της ικανότητας εργασίας στη θεωρία είναι στενά συνδεδεμένη με την καλή υγεία των εργαζομένων, και κατά συνέπεια με χαμηλά επίπεδα απουσιών λόγω ασθένειας[60, 61]. 34

36 Β. ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 35

37 Β1. ΣΚΟΠΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Σκοπός της μελέτης ήταν η εκτίμηση του απουσιασμού ασθενείας, στον ιδιωτικό τομέα στον ελλαδικό χώρο, η διερεύνηση των αιτιών και των παραγόντων κινδύνου για απουσία από την εργασία στη βαριά βιομηχανία, καθώς και της πιθανής ύπαρξης προτύπου που θα επιτρέπει τη πρόγνωση, το χρόνο επιστροφής και της ικανότητας εργασίας των εργαζομένων. Παράλληλος στόχος ήταν στα πλαίσια της διατριβης να γίνει στάθμιση στα ελληνικά ευρέως χρησιμοποιούμενου ερωτηματολογίου εκτίμησης της ικανότητας εργασίας (Work Ability Index), τόσο ως μέτρο προληπτικής παρακολούθησης των εργαζομένων, όσο και ως μέτρο εκτίμησης της επίδρασης της υγείας και των συνθηκών εργασίας στην ικανότητα εργασίας. Παράλληλα έγινε ανασκόπηση της βιβλιογραφίας για τα διεθνή δεδομένα στον απουσιασμό την ίδια περίοδο, με σκοπό τη σύγκριση με τα δεδομένα της μελέτης. Το ειδικό μέρος χωρίζεται στα εξής τμήματα: Υλικό και μέθοδος o Πληθυσμός μελέτης o Σχεδιασμός μελέτης Αποτελέσματα o Ανασκόπηση διεθνούς και Ελληνικής βιβλιογραφίας περιγραφικών στατιστικών των απουσιών o Στάθμιση της ελληνικής έκδοσης του Work Ability Index (δείκτης ικανότητας εργασίας) o Πρωτογενής συλλογή δεδομένων που αφορά σε διάρκεια, συχνότητα, αιτίες απουσιών και προγνωστικό μοντέλο Συζήτηση 36

38 % Β2. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ Β2.1 Πληθυσμός μελέτης Ο πληθυσμός της μελέτης περιλαμβάνει εργάτες ναυπηγικής εταιρείας, που εδράζει στην Ελλάδα, των οποίων ο αριθμός κατά τη διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης και αναφοράς κυμαινόταν από 1600 έως 2000 ανά έτος. Κριτήρια για αποκλεισμό από τη μελέτη, ήταν εκτός από την άρνηση συμμετοχής, εργασιακή εμπειρία μικρότερη του ενός έτους. Εικόνα 2. Κατανομή του υπό μελέτη πληθυσμού ανά φύλο ΑΝΔΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ 7% 93% Εικόνα 3. Κατανομή του υπό μελέτη πληθυσμού ανά φύλο και ηλικιακές ομάδες >45 Άνδρες Γυναίκες Ο πληθυσμός της μελέτης είναι σύμφωνα με τους ερευνητές που συμμετείχαν σε αυτή τη μελέτη, αντιπροσωπευτικός της βαριάς βιομηχανίας όσον 37

39 αφορά την σύσταση ανά φύλο, ηλικία και τις εμπλεκόμενες ειδικότητες [62], αν και θα μπορούσε να επεκταθεί και πέραν της βαριάς βιομηχανίας, ειδικά αν λάβουμε υπόψιν το πλήθος των ειδικοτητων που συμμετεχουν. Ο πληθυσμός της μελέτης μπορεί να χωριστεί σε δυο μεγάλες κατηγορίες, τους εργάτες (blue collar workers) που ασχολούνται κυρίως με χειρωνακτική εργασία, και τους υπαλλήλους (white collar workers) που ασχολούνται κυρίως με δουλειές γραφείου. Αναλυτικά η διακύμανση του πληθυσμού κατά τη διάρκεια της μελέτης φαίνεται στον Πίνακα 6. Πίνακας 6. Κατανομή του υπό μελέτη πληθυσμού ανά έτος και εργασιακή κατηγορία Έτος Σύνολο Εργάτες Υπάλληλοι % 14.9% % 14.8% % 14.6% % 17.3% % 19.5% % 18.7% % 19.1% % 19.8% Στην πορεία της μελέτης υπήρχαν διακυμάνσεις, οσον αφορα τον ετησιο αριθμο των εργαζομενων, λόγω συνταξιοδοτήσεων και απολύσεων αφενός και προσλήψεων για κάλυψη των κυμαινόμενων αναγκών αφετέρου. Ο πληθυσμος αυτής της κοόρτης ήταν συνεπώς δυναμικός, αν και ο κύριος κορμός του πληθυσμού (>80%) παρέμεινε σταθερός κατά τη διάρκεια της μελέτης. Παρατηρείται επίσης μια μικρή σχετική αύξηση των υπαλλήλων. Μια μεγάλη ποικιλία από ειδικότητες συνιστούν τις δυο μεγάλες κατηγορίες εργαζομένων. Οι εργάτες αποτελούνται από τεχνίτες μετάλλου (ελασματουργοί, επιμεταλλωτές, συγκολλητές, εφαρμοστές, σωληνουργοί, τορναδόροι), που αποτελούν τη πλειοψηφία (58%), και ιδίως οι ηλεκτροσυγκολλητές (25%), καθώς και άλλες ειδικότητες όπως οδηγοί/γερανοδηγοί/μανουβραδόροι (9%), ηλεκτρολόγοι (7%), ξυλουργοί (6%), αμμοβολιστές/βαφείς (5%), φύλακες (4%) και άλλοι. 38

40 Οι υπάλληλοι αποτελούνται από ειδικότητες όπως μηχανικούς-ναυπηγούς (17%), γραμματείς (17%), κλητήρες (16%), συμβούλους (14%), λογιστές (12%), σχεδιαστές (11%), χειριστές/μηχανικοί υπολογιστών (5%), τηλεφωνητές (2%), μεταξύ άλλων. Πίνακας 7. Ειδικότητες στο πληθυσμό μελέτης Εργάτες Υπάλληλοι Ειδικότητα % Ειδικότητα % ηλεκτροσυγκολλητές 25 Μηχανικοί-Ναυπηγοί 17 Τεχνίτες Μετάλλου ελασματουργοί, επιμεταλλωτές, εφαρμοστές, σωληνουργοί, τορναδόροι 33 Γραμματείς Κλητήρες Οδηγοί/Γερανοδηγοί/Μανουβρα δόροι 9 Συμβούλοι 14 Ηλεκτρολόγοι 7 Λογιστές Ξυλουργοί 6 Σχεδιαστές Αμμοβολιστές/Βαφείς Χειριστές/Μηχανικοί Υπολογιστών 5 Φύλακες/Πυροσβέστες 4 Τηλεφωνητές Άλλοι 11 Άλλοι 2 6 Β2.2 Σχεδιασμός μελέτης Η μελέτη αυτή είναι μια προοπτική μελέτη μίας κοορτής εργαζομένων βαριάς βιομηχανίας, για μια περίοδο έξι ετών, από το 2002 μέχρι το Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών έγινε συστηματική καταγραφή των δεδομένων απουσιασμού. Για κάποιες παραμέτρους υπήρχε η δυνατότητα αναδρομικής συλλογής δεδομένων από καταγραφές που τηρούνται στους φακέλους των εργαζομένων μέχρι και το Ο πληθυσμός μελέτης είναι σχετικά σταθερός ως προς τη σύσταση του στη πορεία του χρόνου, γι αυτό και αναφέρεται σαν κοορτή εργαζομένων. Στη πραγματικότητα ο πληθυσμός αλλάζει σε ένα ποσοστό κάθε χρόνο, οπότε και η πλησιέστερη 39

41 περιγραφή της μεθοδολογίας είναι μια συλλογή συγχρονικών μελετών στη πορεία της περιόδου μελέτης, ή η διαχρονική παρακολούθηση μιας δυναμικής κοορτής εργαζομένων. Από το πρώτο χρόνο της μελέτης τηρήθηκε αρχείο με όλους τους εργαζόμενους που συμμετείχαν στη μελέτη, καθώς επίσης στη διάθεση των ερευνητών ήταν το αρχείο προσωπικού από το λογιστήριο της βιομηχανίας. Από το 1999 υπάρχει καταγραφή των ατυχημάτων καθώς και των απουσιών από την εργασία. Στη συνεχεία σε διάφορους χρόνους μοιράστηκαν ερωτηματολόγια στους εργαζομένους και έγιναν ιατρικές εξετάσεις. Προληπτικές εργαστηριακές εξετάσεις, γίνονται σε τακτικά διαστήματα στους εργαζομένους. Κατά τη προσέλευση τους για τις εξετάσεις απαντήθηκαν τα ερωτηματολόγια: Work Ability Index για την εκτίμηση της ικανότητας εργασίας[56], καθώς και τα ερωτηματολόγια εστίασης του έλεγχου (locus of control)[63] και short form(36) health survey SF-36[58], που περιλαμβάνουν ψυχομετρικά τεστ. Ενα από τα ερωτηματολόγια που χρησιμοποιήθηκαν, δεν είχε επικυρωθεί ως προς την ελληνική του έκδοση. Αρχικά εγκρίθηκε με συμβόλαιο η ανάληψη της στάθμισης από τους συγγραφείς και το Φινλανδικό Ινστιτούτο Επαγγελματικής Υγείας(Finnish Institute of Occupational Health-FIOH) και στη συνέχεια υλοποιήθηκε η στάθμιση του. Πρόκειται για το Work Ability Index που είναι ένα ευρέως γνωστό εργαλείο που χρησιμοποιείται έμμεσα για την διατήρηση της καλής υγείας και αποδοτικότητας των εργαζομένων και κατά συνέπεια τη μείωση του απουσιασμού ασθενείας. Μετά από κάθε αναρρωτική άδεια, τα πιστοποιητικά από γιατρούς του ΙΚΑ και η συνέντευξη με το γιατρό εργασίας συνήθως επέτρεπαν να καθοριστεί ο λόγος απουσίας. Νέο περιστατικό αναρρωτικής άδειας ορίζεται μονό εκείνο το οποίο συμβαίνει μετά την επάνοδο για μια μέρα σε κανονικούς ρυθμούς. Στατιστική ανάλυση Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων έγινε με χρήση της 17 ης έκδοσης του στατιστικού πακέτου SPSS. Αρχικά έγινε συλλογή και καταγραφή των δεδομένων σε υπολογιστικά φύλλα (Microsoft office excel), για να προκύψει τελικά μια βάση δεδομένων από 3100 εργαζόμενους κατά τη διάρκεια της μελέτης. Η καταγραφή των δεδομένων έγινε με τη πολύτιμη βοήθεια του προσωπικού του λογιστηρίου και του ιατρείου εργασίας προς την ερευνητική ομάδα. Στην συνέχεια έγινε η κωδικοποίηση των δεδομένων προκειμένου να γίνει η ανάλυση τους όπως θα περιγραφεί στα αντίστοιχα τμήματα που ακολουθούν. Ο έλεγχος φυσιολογικής κατανομής των τιμών έγινε με ανάλυση κατά Kolmogorov-Smirnov, και η χρήση των διαφόρων στατιστικών τεστ (πχ Mann- 40

42 Whitney, Kruskal-Wallis test και Spearman correlation coefficient) βασίστηκε στα αποτελέσματα αυτής της ανάλυσης. Για τις αναλύσεις υιοθετήθηκε ένα επίπεδο σημαντικότητας 5% ( p 0.05). Ο σχεδιασμός της μελέτης χωρίστηκε επιμέρους σε τρία τμήματα, ως προς τα βασικά ερωτήματα που ήθελε να απαντήσει αύτη η μελέτη. 1. Μεθοδολογία εκτίμησης των επιπέδων του απουσιασμού στην Ελλάδα. 2. Μεθοδολογία στάθμισης του ερωτηματολογίου Work ability Index στα ελληνικά 3. Μεθοδολογία δημιουργίας προγνωστικού μοντέλου πρόβλεψης απουσιών. Β2.2.1 Μελέτη απουσιασμού ασθενείας Βασικός σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η μελέτη του φαινομένου του απουσιασμού ασθενείας στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα, και η σύγκριση με διεθνή δεδομένα. Για την επίτευξη του στόχου αυτού έγινε αρχικά συστηματική αναζήτηση σε γνωστές βάσεις δεδομένων και διεθνείς οργανισμούς για ανάλογες μελέτες και αναφορές. Συμπεριλήφθησαν μελέτες που περιλάμβαναν τη περίοδο συλλογής των δεδομένων μας από τα ναυπηγεία. Αναζητήθηκαν δεδομένα τόσο από το Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), τον Οργανισμό για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη (OECD), το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (IMF) αλλά και από βάσεις δεδομένων όπως το PUBMED, το SCOPUS, το ISI WEB OF KNOWLEDGE. Χρησιμοποιήθηκαν λέξεις κλειδιά όπως absenteeism, sickness absence, comparative, international στις μηχανές αναζήτησης. Για την αξιολόγηση του απουσιασμού στην Ελλάδα χρησιμοποιήθηκαν δυο διαφορετικές πηγές αναφερόμενες στις δυο τελευταίες δεκαετίες. Οι ετήσιες στατιστικές αναφορές του Ιδρύματος Κοινωνικής Ασφάλισης (ΙΚΑ) καθώς και η συγκεκριμένη κοορτή περίπου 2000 εργαζομένων σε βαριά βιομηχανία (ναυπηγεία) που ήταν υπό παρακολούθηση τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Αναλυτικά: Πρωτογενή δεδομένα του υπο μελέτη πληθυσμού (Ναυπηγεία) Από το 2000 έως το 2006 ήταν υπό παρακολούθηση κατα μέσο όρο 1900 εργαζόμενοι σε μια ναυπηγική βιομηχανία για διάφορες παραμέτρους, συμπεριλαμβανομένου του δείκτη απουσιασμού. Όλοι οι μόνιμοι υπάλληλοι συμπεριλήφθησαν στη μελέτη, τόσο υπάλληλοι γραφείου όσο και εργάτες, όπως περιγράφονται στο πληθυσμό της μελέτης (βλ. ανάλογο τμήμα σελ 37-39). Κριτήρια 41

43 για αποκλεισμό από τη μελέτη ήταν εκτός από την άρνηση συμμετοχής και η εργασιακή εμπειρία μικρότερη του ενός έτους. Για κάθε εργαζόμενο συλλέχτηκαν από ιατρικά πιστοποιητικά (ιδιώτες ιατροί ή ιατροί του ΙΚΑ) δεδομένα που αφορούσαν την συχνότητα και τη διάρκεια των απουσιών για λόγους υγείας. Προς επιβεβαίωση της αιτίας απουσίας, μετά την επιστροφή στην εργασία ελάμβανε χώρα συνέντευξη από το ιατρείο εργασίας, όπου ο απουσιασμός κατηγοριοποιούνταν σε μια από 13 μεγάλες κατηγορίες παθήσεων. Η επάνοδος για μια μέρα σε κανονικούς ρυθμούς ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για να θεωρηθεί το επόμενο επεισόδιο απουσίας ως νέο γεγονός απουσιασμού. Επίσης επειδή το ποσοστό των αναρρωτικών αδειών που ενέπιπταν στην αλλαγή του χρόνου (Δεκέμβριος-Ιανουάριος) ήταν πολύ μικρό (0.2%), καθώς επίσης ήταν πολύ λίγες και οι άδειες αυτές που είχαν διάρκεια άνω των 14 ημερών, αποφασίστηκε η ανάθεση των αναρρωτικών αδειών στο έτος εκκίνησης τους, για να γίνει η ετήσια εκτίμηση του απουσιασμού. Επικουρικά χρησιμοποιήθηκαν και τα αρχεία του λογιστηρίου, όπου καταγράφονται όλες οι απουσίες για να αυξηθεί η εγκυρότητα των μετρήσεων. Το σύνολο των ημερών απουσίας, οι περίοδοι απουσιασμού ανά εργαζόμενο καθώς και διάφοροι δείκτες απουσιασμού υπολογίστηκαν βάσει των δεδομένων της κοορτής. Συγκεκριμένα υπολογίστηκαν οι παρακάτω δείκτες: i. Διάρκεια απουσιασμού ασθενείας (length of sickness absence) = αριθμός ετήσιων ημερών απουσίας για λόγους υγείας για το σύνολο του πληθυσμού/ αριθμός εργαζομένων ανα έτος ii. Συχνότητα απουσιασμού ασθενείας (frequency of sickness absence) = αριθμός ετήσιων περιστατικών απουσιασμού (αναρρωτικών αδειών) / αριθμός εργαζομένων ανα έτος iii. Αθροιστική επίπτωση απουσιασμού [ατομικός δείκτης επίπτωσης απουσίας] (cumulative incidence) = αριθμός εργαζομένων με τουλάχιστον μια αναρρωτική άδεια ανα έτος / αριθμός εργαζομένων ανα έτος iv. Μέση διάρκεια αναρρωτικών αδειών (duration of absence) = ολικές ημέρες απουσίας έτους / αριθμός αναρρωτικών αδειών ανα έτος v. Ποσοστό εργαζομένων που απουσιάζουν (daily percentage of employment in absence) (%)= αριθμός εργαζομένων με μια τουλάχιστον άδεια Μέση διάρκεια κρούσματος απουσίας (δεν υπολογίζονται τα Σαββατοκύριακα) / συνολικός αριθμός εργαζομένων εργάσιμες ημέρες(232) vi. Ποσοστό απουσιασμού [ποσοστό απώλειας εργάσιμου χρόνου] (absenteeism rate)(%) = αριθμός ημερών απουσίας / συνολικός αριθμός εργαζομένων εργάσιμες ημέρες (232) Ο πληθυσμός της μελέτης υπολογιζόταν ανά τρίμηνο, και ο μέσος πληθυσμός κάθε τριμήνου χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό του μέσου ετήσιου πληθυσμού. Τα 42

44 δεδομένα και από τις δυο πηγές αναλύθηκαν και συγκρίθηκαν με τα διεθνή επίπεδα απουσιασμού. Δευτερογενή δεδομένα από το Ίδρυμα Κοινωνικής Ασφάλισης(ΙΚΑ) Το ΙΚΑ είναι ένα από τα μεγαλύτερα δημόσια ασφαλιστικά ταμεία στην Ελλάδα, καλύπτοντας τη πλειονότητα των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα (70-90%) τόσο εργατών όσο και υπαλλήλων[3, 64]. Ενα μικρό αλλά σημαντικό ποσοστό των εργαζομένων είναι ασφαλισμένοι σε άλλα δημόσια ταμεία, ή άλλα ασφαλιστικά ιδρύματα. Παρά το περιορισμό αυτό, τα δεδομένα του ΙΚΑ είναι πολύ χρήσιμα στη προσπάθεια διερεύνησης των επιπέδων του απουσιασμού στην Ελλάδα. Κατά τη διάρκεια της περιόδου μελέτης, στο ΙΚΑ ήταν ασφαλισμένοι περίπου 2 εκατομμύρια εργαζόμενοι, ενώ άλλα 5.5 εκατομμύρια ήταν τα προστατευόμενα μέλη και οι συνταξιούχοι. Οι ασφαλισμένοι είναι κυρίως άνδρες, ενώ στη βαριά βιομηχανία το ποσοστό τους φτάνει το 60%. Ενδεικτικά η κατανομή του ανδρικού εργατικού δυναμικού στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα τη περίοδο της μελέτης με βάση τις κατηγορίες ταξινόμησης ISCO-88 του διεθνούς οργανισμού εργασίας(ilo) είχαν ως εξής: νομοθετικοί-δικαστικοί και διοικητικοί υπάλληλοι και στελέχη εταιρειών (12%), επαγγελματίες (πχ υγείας, εκπαιδευτικοί κτλ) (10%), τεχνικοί και σχετικά επαγγέλματα (6%), αγροτικά και αλιευτικά επαγγέλματα (16%), τεχνίτες και σχετικοί εργάτες (22%), βιομηχανικοί εργάτες (11%), βασικά επαγγέλματα (πωλητές, χτίστες, μεταφορείς κτλ) (4.5%), λοιπές κατηγορίες (17.5%)[65]. Ένα μεγάλο ποσοστό των εργαζομένων εκπροσωπείται στο πληθυσμό μελέτης (>50%). Τα δεδομένα από το ΙΚΑ αφορούν στον απουσιασμό των ασφαλισμένων από το 1987 έως το 2006 και περιλαμβάνουν τον αριθμό των ασφαλισμένων και τις αποζημιωμένες ημέρες απουσίας. Η συλλογή των δεδομένων έγινε από τη σχετική ιστοσελίδα του ΙΚΑ και συμπληρωματικές πληροφορίες για τα πρώτα χρόνια της περιόδου ( ) που δεν έχουν αναρτηθεί δεδομένα στο διαδίκτυο, λήφθησαν από τη διατριβή της Ελένης Πάτρα πάνω στον απουσιασμό των υπαλλήλων στον ιδιωτικό τομέα[3]. Δεδομένου ότι η αποζημίωση ξεκινά από τη τέταρτη μέρα της αναρρωτικής άδειας, απουσίες μικρότερες των 4 ημερών δεν αποζημιώνονται και έτσι δεν καταγράφονται. Για να προσεγγιστεί ο πραγματικός μέσος αριθμός ημερών απουσίας ανά εργαζόμενο έγιναν οι εξής παραδοχές: 43

45 i. Προστέθηκαν 3 ημέρες ανά εργαζόμενο, αφού η αποζημίωση ξεκινά από τη τέταρτη μέρα της αναρρωτικής άδειας και οι πρώτες 3 ημέρες δεν έχουν καταγραφεί. Προκειμένου να μην υπερεκτιμηθεί ο απουσιασμός, θεωρήθηκε ότι τουλάχιστον το 20% των εργαζομένων απουσίασαν πάνω από τρεις ημέρες, και επομένως πήραν αναρρωτική άδεια, για τους οποίους έγινε επιδιόρθωση. ii. Οι τελικές ημέρες απουσίας ανά εργαζόμενο προκύπτουν από τον πολλαπλασιασμό των ημερών απουσίας με ένα παράγοντα y=1.33 καθώς έτσι λαμβάνονται υπόψιν και οι απουσίες μικρής διάρκειας (<4 ημέρες). Ο παράγοντας αυτός πρόεκυψε από τα δεδομένα των ναυπηγείων, όπου παρατηρήθηκε ότι το ένα τέταρτο των απουσιών ήταν μικρής διάρκειας (<4 μέρες). Επίσης μελέτες αναφέρουν ότι απουσίες μέχρι 5 ημέρες μπορεί να αποτελέσουν μέχρι το 60% των απουσιών[66]. Έτσι για κάθε 3 καταγεγραμμένες ημέρες απουσίας πρέπει να προστεθεί μια επιπλέον ημέρα. Αυτό επιτυγχάνεται πολλαπλασιάζοντας τις υπολογιζόμενες ημέρες με y=4/3=1.33. iii. Στις αποζημιωμένες ημέρες από το ΙΚΑ συμπεριλαμβάνονται και οι αργίες. Για να αποφύγουμε την υπερεκτίμηση, για τον υπολογισμό των ποσοστών απουσιασμού, οι υπολογιζόμενες ολικές ημέρες απουσίας πολλαπλασιάζονται με ένα παράγοντα κ=0.714 (εργάσιμες ημέρες ανά εβδομάδα/ σύνολο ημερών εβδομάδας =5/7=0.714). Αναγνωρίζεται η πιθανότητα υποεκτίμησης με αυτή τη διόρθωση καθώς είναι συχνό οι εργαζόμενοι να αποφεύγουν να παίρνουν άδειες γύρω από τις αργίες για γραφειοκρατικούς και ασφαλιστικούς λόγους. Παρόμοιες διορθώσεις χωρίς όμως να βασίζονται σε συγκεκριμένα στοιχεία είχαν προταθεί και στο παρελθόν[3]. Επίσης για τους υπολογισμούς μας θεωρούμε ως εργάσιμες ημέρες τις 232 ανά έτος ανά εργαζόμενο. Μικρής διάρκειας απουσίες θεωρούνται οι απουσίες κάτω των τεσσάρων ημερών. Β2.2.2 Μελέτη στάθμισης Δείκτη Ικανότητας Εργασίας (Work Ability index) Η δεύτερη αναθεωρημένη έκδοση του Work Ability Index (WAI-Δείκτης Ικανότητας Εργασίας) από το Φινλανδικό Ινστιτούτο Επαγγελματικής Υγείας (Finnish Institute of Occupational Health-FIOH) [56], χρησιμοποιήθηκε μεταξύ άλλων ερωτηματολογίων για τη μελέτη της κοορτής. Καθώς το ερωτηματολόγιο δεν έχει σταθμιστεί στα ελληνικά, ζητηθηκε η αδεια μεταφρασης και επικυρωσης απο τους δημιουργους του εργαλειου και υπεγράφη σύμβαση για τη μετάφραση και τη στάθμιση στα ελληνικά του ερωτηματολογίου. Για τη μετάφραση χρησιμοποιήθηκαν οι οδηγίες που προτείνονται από το International Quality of Life Assessment Project [67](βλ. διάγραμμα 1). 44

46 Διάγραμμα 1. Διαδικασία μετάφρασης σύμφωνα με το IQOLA project Πηγή: Τροποποίημενο διαγραμμα απο Bullinger M, Alonso J, Apolone G, Leplège A, Sullivan M, Wood-Dauphinee S, Gandek B, Wagner A, Aaronson N, Bech P, Fukuhara S, Kaasa S, Ware JE: Translating health status questionnaires and evaluating their quality: the IQOLA Project approach. International Quality of Life Assessment. J Clin Epidemiol 1998, 51: Συγκεκριμένα για τη μετάφραση του ερωτηματολογίου στην ελληνική γλώσσα ακολουθήθηκε διαδικασία δύο φάσεων. Στην πρώτη φάση έγινε μετάφραση από την αγγλική εκδοχή, όπως αυτή αποδόθηκε από τους επιστήμονες που δημιούργησαν το ερωτηματολόγιο, στην ελληνική γλώσσα από τρεις δίγλωσσους επιστήμονες (ιατρούς και φιλόλογους), και οι όποιες μικροδιαφορές κρίθηκαν από την ερευνητική ομάδα. Ακολούθως, έγινε αντίστροφη μετάφραση από τα ελληνικά στα αγγλικά από 2 επαγγελματίες μεταφραστές. Οι διαφορές που προέκυψαν από την αντίστροφη μετάφραση ελέγχθηκαν από τρίτο επιστήμονα, ο οποίος έκανε τις αναγκαίες τροποποιήσεις. Στη συνέχεια σε μια πιλοτική δοκιμή, η τελική μορφή του ερωτηματολογίου παρουσιάστηκε σε μικρή ομάδα 10 ατόμων, οι οποίοι επιβεβαίωσαν ότι η ελληνική εκδοχή του ερωτηματολογίου WAI είναι σαφής και 45

47 κατανοητή και μπορούν εύκολα να το συμπληρώσουν, αφού τους είχε ζητηθεί να κάνουν σχόλια γύρω από την ευκρίνεια και τη μορφή του ερωτηματολογίου. Το ερωτηματολόγιο περιλαμβάνει 7 διαστασεις(κατηγοριες ερωτησεων), οι οποίοι χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό του δείκτη ως εξής: i. «Η σημερινή ικανότητα σας για εργασία σε σχέση με την καλύτερη της ζωής σας». Η ερώτηση αυτή παίρνει ένα σκορ από 0 έως 10 πόντους(βλ Πίνακα 8). ii. α) «Πως χαρακτηρίζετε την τωρινή σας ικανότητα σε σχέση με τις σωματικές απαιτήσεις της εργασίας σας;» Η ερώτηση παίρνει ένα σκορ από 1 έως 5 πόντους. β) «Πως χαρακτηρίζετε την τωρινή σας ικανότητα σε σχέση με τις πνευματικές απαιτήσεις της εργασίας σας;» Η ερώτηση παίρνει ένα σκορ από 1 έως 5 πόντους. Ανάλογα με το είδος της εργασίας (φυσικό ή πνευματικό φορτίο), οι δυο υποερωτήσεις φορτίζουν διαφορετικά, πολλαπλασιάζοντας με 1.5 το σχετικό σκέλος της ερώτησης, και με 0.5 το έτερο σκέλος(βλ Πίνακα 8). iii. «Παρούσες ασθένειες διαγνωσμένες από γιατρό». Η ερώτηση αυτή βασίζεται σε μια λίστα 51 παθήσεων, και μπορεί να πάρει από 1 μέχρι 7 πόντους iv. «Εκτίμηση πιθανής ανικανότητας για εργασία εξαιτίας ασθενειών». Η ερώτηση αυτή παίρνει ένα σκορ από 1 έως 6 πόντους. v. «Απουσία λόγω ασθενείας το τελευταίο έτος (12 μήνες)». Ανάλογα με τον αριθμό των απουσιών μπορεί να πάρει η ερώτηση αυτή από 1 μέχρι 5 πόντους. vi. «Η πρόγνωση σας για την ικανότητα εργασίας σας σε 2 χρόνια από τώρα». Η ερώτηση αυτή μπορεί να πάρει 1, 4 ή 7 πόντους. vii. α)«το τελευταίο διάστημα, απολαμβάνετε τις καθημερινές σας δραστηριότητες;» Η ερώτηση παίρνει ένα σκορ από 1 έως 4 πόντους. β)«νοιώθετε τελευταία ακμαίος και δραστήριος;» Η ερώτηση παίρνει ένα σκορ από 1 έως 4 πόντους. γ)«έχετε νιώσει πρόσφατα γεμάτος αισιοδοξία για το μέλλον;» Η ερώτηση παίρνει ένα σκορ από 1 έως 4 πόντους. Οι τρεις υποερωτήσεις αυτές αποτελούν την έβδομη διάσταση, που αναφέρεται στις ψυχονοητικές εφεδρείες, ο οποίος σταθμίζοντας τις τρεις ερωτήσεις μπορεί να πάρει από 1 μέχρι 4 πόντους. (Πίνακας 8) Το άθροισμα των σκορ από τις 7 αυτές παραμέτρους παρέχει το Δείκτη Ικανότητας Εργασίας, ο οποίος κυμαίνεται από 7 μέχρι 49 πόντους. Υψηλότερα σκορ υποδεικνύουν και καλύτερη ικανότητα εργασίας. Βάσει το δείκτη αυτό οι εργαζόμενοι κατηγοριοποιούνται σε 4 κατηγορίες: πτωχή (7-27 πόντοι), μέτρια (28-36 πόντοι), καλή (37-43 πόντοι) και εξαιρετική (44-46 πόντοι) ικανότητα εργασίας. 46

48 Οι Φιλανδοί ορίζουν τους 27, 36 και 43 πόντους σαν όρια μεταξύ των κατηγοριών. Εναλλακτικά όρια παρουσιάζονται στη παρούσα διατριβή η 15 η, 50 η και 85 η εκατοστιαία θέση στις τιμές που ανέδειξε ο δείκτης στον υπό μελέτη πληθυσμό, καθώς η δημογραφική σύσταση, η λειτουργική γήρανση του πληθυσμού και οι εργασιακές και κοινωνικές συνθήκες είναι διαφορετικές μεταξύ Ελλάδας και Φιλανδίας [68]. Με το ερωτηματολόγιο συλλέγονται επίσης στοιχεία δημογραφικά όπως το φύλο, η ηλικία, η οικογενειακή κατάσταση, το αντικείμενο της εργασίας και το μορφωτικό επίπεδο. Αναλυτικά ο τρόπος υπολογισμού του σκορ φαίνεται στο παρακάτω πινάκα. Πίνακας 8. Υπολογισμος του Δείκτη Ικανότητας Εργασίας 'Διάσταση' Αριθμός ερωτήσεων Βαθμολόγηση Η σημερινή ικανότητα σας για εργασία σε σχέση με την καλύτερη της ζωής σας Πως χαρακτηρίζετε την τωρινή σας ικανότητα σε σχέση με τις απαιτήσεις της εργασίας σας Παρούσες ασθένειες διαγνωσμένες από γιατρό Εκτίμηση πιθανής ανικανότητας για εργασία εξαιτίας ασθενειών Απουσία λόγω ασθενείας το τελευταίο έτος (12 μήνες) Η πρόγνωση σας για την ικανότητα εργασίας σας σε 2 χρόνια από τώρα Ψυχονοητικές εφεδρείες (εντος και εκτός εργασίας) πόντοι Η τιμή κυκλώνεται στο ερωτηματολόγιο. 0 = πλήρη ανικανότητα εργασίας 10 =μέγιστη ικανότητα εργασίας 2 α) σωματικές απαιτήσεις (1-5 πόντοι) β) πνευματικές απαιτήσεις (1-5 πόντοι) 1= πολυ κακή ικανότητα 5= πολύ καλή ικανότητα 1 Λίστα 51 παθήσεων 2-10 πόντοι Για εργασίες με έντονο φυσικό φορτίο η α ερώτηση πολλαπλασιάζεται με 1.5 και η β με 0.5 Για εργασίες με έντονο πνευματικό φορτίο η α ερώτηση πολλαπλασιάζεται με 0.5 και η β με πόντοι 5 παθήσεις= 1 πόντος 4 παθήσεις= 2 πόντοι 3 παθήσεις= 3 πόντοι 2 παθήσεις= 4 πόντοι 1 πάθηση= 5 πόντοι Χωρίς πάθηση = 7 πόντοι (Μόνο διαγνωσμένες παθήσεις) πόντοι Η τιμή κυκλώνεται στο ερωτηματολόγιο πόντοι Η τιμή κυκλώνεται στο ερωτηματολόγιο. 1 1 ή 4 ή 7 πόντοι Η τιμή κυκλώνεται στο ερωτηματολόγιο. 3 α) Το τελευταίο διάστημα, απολαμβάνετε τις καθημερινές σας δραστηριότητες; (1-4 πόντοι) β) Νοιώθετε τελευταία ακμαίος και δραστήριος; (1-4 πόντοι) γ) Έχετε νιώσει πρόσφατα γεμάτος αισιοδοξία για το μέλλον; (1-4 πόντοι) Οι τιμές κυκλώνονται στο ερωτηματολόγιο. Αθροίζονται τα σκορ των 3 υποερωτήσεων και το άθροισμα βαθμολογείται ως εξής: 0-3 = 1 πόντος 4-6 = 2 πόντοι 7-9 = 3 πόντοι = 4 πόντοι 47

49 Σχεδιασμός μελέτης- Εργαλεία επικύρωσης Ο πληθυσμός της κοορτής όπως αυτός περιγράφηκε στην αρχή της μεθοδολογίας, υπόκειται σε τακτικό έλεγχο από το ιατρείο εργασίας κάθε δυο χρόνια. Κατά το έτος 2006 τα άτομα που προσήλθαν για εξέταση επιλέχθησαν να συμμετάσχουν στη μελέτη, μετά από ενυπόγραφη συγκατάθεση και αφού τους εξηγήθηκε ο σκοπός της μελέτης. Προϋπόθεση ήταν η διάρκεια εργασίας άνω του έτους. Από τους 970 που είχαν προγραμματισμένο έλεγχο το 2006, αποκλείστηκαν 21 άτομα λόγω κριτηρίων ή μη επιθυμίας συμμετοχής ( ανταπόκριση 97.8%). Πέραν του WAI χορηγήθηκαν οι ελληνικές εκδοχές των ερωτηματολογίων SF-36[58] και Πολυδιάστατο Ερωτηματολόγιο Εστίας Έλεγχου Σχετικά Με Την Υγεία (Multidimensional Health Locus Of Control)[69] Το SF-36 εκτιμά οχτώ παραμέτρους της υγείας του ατόμου. Φυσική λειτουργικότητα, σωματικό πόνο, περιορισμοί ρόλων λόγω προσωπικών ή συναισθηματικών προβλημάτων, νοητική κατάσταση, κοινωνική λειτουργικότητα, ενεργητικότητα και γενική αντίληψη της υγείας. Το ερωτηματολόγιο περιλαμβάνει και μια ερώτηση για την υποκειμενική εκτίμηση αλλαγής στην υγεία του ατόμου. Για το σκορ κάθε ερώτησης, οι απαντήσεις κωδικοποιούνται, αθροίζονται και μεταμορφώνονται σε μια κλίμακα από 0 έως 100, έτσι ώστε το σκορ να εκφράζει το ποσοστό επί του μέγιστου δυνατού σκορ (Πίνακας 9). Όσο πιο ψηλό είναι το σκορ τόσο πιο ευνοϊκή είναι και η κατάσταση. Τέλος τα σκορ από κάθε ερώτηση αθροίζονται ανά παράμετρο(ή διάσταση) (οι 8 παράμετροι-διαστάσεις που αναφέρθηκαν σχετίζονται με συγκεκριμένες ερωτήσεις) και έτσι προκύπτει η τελική βαθμολογία (Πίνακας 10). Οι ερωτήσεις που δεν έχουν απαντηθεί δεν λαμβάνονται υπόψη κατά τον υπολογισμό του σκορ (δεν θεωρούνται 0). Επειδή το WAI περιλαμβάνει παρόμοιες υγειονομικές παραμέτρους και χρησιμοποιείται για τη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη εκτίμηση της υγείας των εργαζομένων, το SF-36 χρησιμοποιήθηκε σαν βασικό εργαλείο για τη στάθμιση του WAI, λόγω της ικανότητας του να εκτιμά την γενική κατάσταση της υγείας με υποκειμενικά κριτήρια, αλλά και το γεγονότος ότι παράγει διάφορα επιμέρους σκορ που έχουν να κάνουν με υγειονομικές παραμέτρους, χρήσιμες σε οποιαδήποτε μελέτη στο χώρο της υγείας[70]. 48

50 Πίνακας 9. Κωδικοποίηση ερωτήσεων SF-36 Αριθμός ερώτησης Αρχική κατηγοριοποίηση Kωδικοποίηση (Όσο πιο ψηλό είναι το σκορ τόσο πιο ευνοϊκή είναι και η κατάσταση) 1,2,20,22,34, ,4,5,6,7,8,9,10,11, ,14,15,16,17,18, ,23,26,27, ,25,28,29, ,33, Πίνακας 10. Παράμετροι SF 'Διάσταση' Αριθμός ερωτήσεων Αθροιζόμενες ερωτήσεις (μετά τη κωδικοποίηση) Φυσική 10 3,4,5,6,7,8,9,10,11,12 λειτουργικότητα,, Σωματικός πόνος, 4 13,14,15,16 Περιορισμοί ρόλων λόγω 3 17,18,19 σωματικών προβλημάτων Περιορισμοί ρόλων λόγω 4 23,27,29,31 συναισθηματικών προβλημάτων Νοητική κατάσταση, 5 24,25,26,28,30 Κοινωνική λειτουργικότητα, 2 20,32 49

51 Ενεργητικότητα 2 21,22 Γενική αντίληψη της 5 1,33,34,35,36 υγείας Η ελληνική έκδοση του Πολυδιάστατου Ερωτηματολόγιου Εστίας Έλεγχου Σχετικά Με Την Υγεία (Multidimensional Health Locus Of Control) και η Form A εκδοχή αυτής, που ήταν υπό στάθμιση τη περίοδο της μελέτης, χορηγήθηκε επίσης στον υπο μελέτη πληθυσμό [63, 71 73]. Περιλαμβάνει 18 ερωτήσεις (όπου τα άτομα εκφράζουν τη συμφωνία τους σε μια εξαβάθμια κλίμακα Likert (1= ισχυρή διαφωνία και 6= ισχυρή συμφωνία). Δημιουργούνται τρεις παράμετροι των 6 ερωτήσεων που ονομάζονται, εσωτερική πηγή ελέγχου της υγείας, εξωτερική πηγή ελέγχου της υγείας και τύχη. Η πρώτη παράμετρος εκτιμά το βαθμό που το άτομο θεωρεί ότι το ίδιο είναι υπεύθυνο για την υγεία του. Οι δυο επόμενοι παράγοντες εκτιμούν κατά πόσο τα άτομα θεωρούν ότι κάποιος άλλος (πχ ιατρός ) ή η τύχη παίζει μεγαλύτερο ρόλο στη κατάσταση της υγείας τους. Το μεγαλύτερο σκορ ανά παράγοντα υποδεικνύει τα πιστεύω των ατόμων αναφορικά με τη πηγή ελέγχου της υγείας τους (Πίνακας 11). Πίνακας 11. Βαθμολόγηση Πολυδιάστατου Ερωτηματολογίου Εστίας Ελέγχου σχετικά με την υγεία Υποκλίμακα Ερωτήσεις Πιθανό εύρος σκορ (άθροισμα ερωτήσεων) Εσωτερική πηγή ελέγχου της υγείας Εξωτερική πηγή ελέγχου της υγείας 1,6,8,12,13, =ισχυρή διαφωνία 36=ισχυρή συμφωνία 22,4,9,11,15, =ισχυρή διαφωνία 36=ισχυρή συμφωνία Τύχη 3,5,7,10,14, =ισχυρή διαφωνία 36=ισχυρή συμφωνία Μεθοδολογία επικύρωσης ελληνικής έκδοσης WAI Στα πλαίσια της στάθμισης της ελληνικής έκδοσης του WAI μελετήθηκαν οι εξής ιδιότητες: I. Η διακριτική εγκυρότητα (discriminant validity), συγκρίνοντας τα σκορ του WAI για διάφορες παραμέτρους, όπως η νοσηρότητα, το φύλο, η ηλικία, η διάρκεια απουσιασμού ασθενείας, και η συγκριτική εγκυρότητα (concurrent validity) συγκρίνοντας τα ευρήματα με αυτά ενός ήδη σταθμισμένου 50

52 II. III. παρόμοιου ερωτηματολογίου που δόθηκε στον ίδιο χρόνο όπως το ερωτηματολόγιο υποκειμενικής εκτίμησης της υγείας SF-36 Η δομική εγκυρότητα (construct validity), χρησιμοποιώντας παραγοντική ανάλυση (exploratory and confirmatory factor analysis) για να προσδιοριστούν οι ανεξάρτητοι παράγοντες (συνιστώσες ) που αποτελούν το ερωτηματολόγιο και ομαδοποιούν τις ερωτήσεις. Η παραγοντική ανάλυση μπορεί να εξυπηρετήσει πολλούς σκοπούς, συμπεριλαμβανομένου του καθορισμού της δομής των μεταβλητών, παρέχοντας ένα πλαίσιο ερμηνείας της μεταβλητότητας μεταξύ των αρχικών μεταβλητών και του καθορισμού του ουσιαστικού νοήματος των παραγόντων. Η αξιοπιστία του ερωτηματολογίου συνολικά (reliability) και η εσωτερική συνάφεια (internal consistency) αξιολογήθηκε με το δείκτη Kendall s tau b, καθώς και με πολυπαραγοντική ανάλυση (multivariate analysis). Ο δείκτης αυτός επιλέχτηκε καθώς έχει υποστηριχτεί ότι ο δείκτης Cronbach s alpha μπορεί να είναι παραπλανητικός αν η δομή των ερωτήσεων ενός ερωτηματολογίου δεν είναι ίδια (πχ διαφορετική κλίμακα στις ερωτήσεις). Όσον αφορά τη διάρκεια του απουσιασμού ασθενείας το τελευταίο έτος, για τις ανάγκες της παραγοντικής ανάλυσης, χρησιμοποιήθηκαν οι κατηγορίες που υπάρχουν στο ερωτηματολόγιο (0,1-9,10-24,25-99 και μέρες απουσίας) ενώ για τις άλλες αναλύσεις(αναλύσεις παλινδρόμησης-πολυπαραγοντική ανάλυση) διχοτομήθηκε (μεγαλύτερη ή μικρότερη από 10 μέρες). Η διχοτόμηση της νοσηρότητας επίσης ορίστηκε η παρουσία περισσότερων ή λιγότερων από 2 διαγνωσμένων παθήσεων ενώ στις υπόλοιπες μεταβλητές που μετετράπηκαν σε κατηγορικές(φύλο, ηλικία, ειδικότητα, επίπεδο εκπαίδευσης, τεκνοποίηση), οι κατηγορίες φαίνονται στο Πίνακα 14. Η παραγοντική ανάλυση ήταν αρχικά διερευνητική με δυο μεθόδους (principal axis factoring / principal component analysis), επιλέγοντας παράγοντες με τιμές eigenvalue μεγαλύτερες της μονάδος και συντελεστές συσχέτισης (correlation coefficient) μεγαλύτερους από Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση, για να διερευνηθεί κατά πόσο ο δείκτης μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν μονοδιάστατο, δισδιάστατο ή πολυδιάστατο εργαλείο. Τα πιθανά μοντέλα συγκρίθηκαν επίσης χρησιμοποιώντας το δείκτη Comparative Fit Index (CFI). Ο δείκτης αυτός εισήχθηκε από τον Bentler[74] για τη σύγκριση μοντέλων με υποκλίμακες, και παίρνει τιμές από μηδέν μέχρι ένα. Τιμές μεγαλύτερες από 0.90 υποδεικνύουν καλή εφαρμογή. 51

53 Β2.2.3 Προγνωστικό Μοντέλο Σε μια προσπάθεια να εκτιμηθεί η δυνατότητα πρόβλεψης των απουσιών, έγινε προσπάθεια συσχέτισης δεικτών που λαμβάνονται σε μια συγκεκριμένη περίοδο, με τις απουσίες της αμέσως επόμενης χρονικής περιόδου. Συγκεκριμένα, διερευνήθηκε η συσχέτιση των απουσιών του 2006, με το ΔΙΕ 2006 ο όποιος περιλαμβάνει δεδομένα αναφορικά με το 2005, το δείκτη Bradford για το 2005, καθώς και ενός δείκτη που περιλαμβάνει και τους 2 προηγούμενους δείκτες. Ο δείκτης αυτός, τον όποιο θα ονομάσουμε δείκτη πρόβλεψης πιθανής απουσίας, προκύπτει από το άθροισμα των δυο άλλων δεικτών, αφού μετατραπούν σε κατηγορικές μεταβλητές. O δείκτης Bradford υπολογίζεται ως εξής: οπού: B είναι το Bradford Factor σκορ S είναι ο συνολικός αριθμός κρουσμάτων απουσίας ενός εργαζομένου σε μια περίοδο D σύνολο ημερών απουσίας την ίδια περίοδο Συγκεκριμένα, για το Δείκτη Ικανότητας Εργασίας(ΔΙΕ), οι κατηγορίες αντιστοιχούν σε αυτές που προτείνονται από το FIOH, με τιμές από 1 έως 4, οπού 1 είναι η κακή ικανότητα εργασίας και 4 η εξαιρετική ικανότητα εργασίας. Για το δείκτη Bradford που είναι μια συνεχής μεταβλητή που μετριέται σε πόντους με τον υπολογισμό που αναφέρθηκε, προκειμένου να μετατραπεί σε κατηγορικη μεταβλητή, οι σχετικές κατηγορίες ορίστηκαν μεταξύ 0-5, 6-200, , >1500 πόντων, με τιμές από 4 μέχρι 1 αντίστοιχα. Τα όρια αυτά αντιστοιχούν στην 75η, 95η, 99η εκατοστιαια θεση των τιμων που παρατηρηθηκαν στον πληθυσμό της μελέτης για το 2005 (μη κανονικη κατανομη). Οι χαμηλότερες τιμές της συνεχούς μεταβλητής αντιστοιχούν σε χαμηλότερη τάση απουσιασμού. Ο δείκτης πρόβλεψης πιθανής απουσίας επομένως μπορεί να κυμαίνεται μεταξύ 2 και 8 πόντων, με το μεγαλύτερο σκορ να δηλώνει μικρότερη πιθανότητα απουσίας για λογούς υγείας του εργαζομένου το αμέσως επόμενο διάστημα. Εναλλακτικά διερευνήθηκε και η χρήση των ορίων για τη κατηγοριοποίηση του ΔΙΕ που προκύπτουν από τη κατανομή στον συγκεκριμένο πληθυσμό. Οι απουσίες του έτους 2006 για τις ανάγκες αυτής της ανάλυσης χωριστήκαν σε 3 κατηγορίες 0, 1-9 και 10 ημέρες. Για όλες τις αναλύσεις υιοθετήθηκε ένα επίπεδο σημαντικότητας 1% ( p 0.01), σε μια προσπάθεια να αυξηθεί η ειδικότητα των ευρημάτων. 52

54 Β3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Β3.1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΑΠΟΥΣΙΩΝ Β3.1.1 Διεθνή δεδομένα στον απουσιασμό Υπάρχει έλλειψη διεθνών συγκριτικών μελετών απουσιασμού, κυρίως λόγω έλλειψης δεδομένων από πολλές χώρες και τις διαφορετικές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες ανά χώρα. Βασικό πρόβλημα αποτελεί η έλλειψη συγκεκριμένων δεικτών απουσιασμού που να είναι κοινά αποδεκτοί. Μια τέτοια προσπάθεια μελέτης του απουσιασμού είναι και η αναφορά Cesifo Dice Report[29] που χρησιμοποίησε στοιχεία από τη βάση δεδομένων υγείας του Οργανισμού για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη (OECD Health database) αλλά και το Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO Health for all Database). Τα δεδομένα αυτά έχουν αρκετές ελλείψεις, κάτι που μειώνει την αξιοπιστία τέτοιων μελετών. Η αναφορά CESIFO DICE(2007) [29] κατέταξε την Ελλάδα στην τελευταία θέση της σχετικής λίστας μεταξύ με ένα μέσο όρο απώλειας 4.9 ημερών το χρόνο ανά εργαζόμενο, ενώ η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ολλανδία βρέθηκαν να έχουν 16.7, 7.6 και 5.1 αντίστοιχα (Εικόνα 4, Εικόνα 5). Η 4 η Μελέτη των Ευρωπαϊκών Συνθηκών Εργασίας (2005)[30], φέρει την Ελλάδα να έχει το χαμηλότερο ποσοστό εργατών που παίρνουν αναρρωτική άδεια. Σύμφωνα με τη μελέτη περίπου 3 ημέρες ανά εργαζόμενο χάνονται το χρόνο λόγω ασθένειας. Η εργασία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (IMF)[6] σχετικά με τον απουσιασμό στην Ευρώπη (2004), έδειξε ότι το ποσοστό των εργαζομένων που απουσίαζαν για λόγους υγείας στο διάστημα , ήταν αρκετά χαμηλό στην Ελλάδα, κάτω από 0.5% με πτωτική τάση, ενώ στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες υπερέβαινε το 2% (Εικόνα 6). Παρόμοια ευρήματα είχε και η Ευρωπαϊκή Μελέτη Εργατικού Δυναμικού [44] για τη περίοδο όπου η Ελλάδα είχε ποσοστά απουσιασμού κάτω από 0.5% ενώ οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες είχαν πάνω από 1.5% (Πίνακας 12). Οι μελέτες αυτές χρησιμοποίησαν στοιχεία από βάσεις δεδομένων όπως Eurostat, OECD Health database and WHO Health for all databases, που κατά κύριο λόγο έχουν συλλεχτεί μέσω ερωτηματολογίων σε μεγάλο αριθμό εργαζομένων πανευρωπαϊκά, καθώς δεν υπάρχουν αρχεία απουσιασμού σε πολλές χώρες. Παρά τα όποια μεθοδολογικά προβλήματα, όλες οι μελέτες υποδεικνύουν ότι οι Έλληνες εργαζόμενοι είναι λιγότερο συχνά απόντες για λόγους υγείας σε σχέση με άλλους πληθυσμούς πανευρωπαϊκά και διεθνώς[42]. 53

55 Σε εργασιμες ημερες /εργαζομενο/ετος Εικόνα 4. Cesifo dice report. Απουσιασμός για λόγους υγείας (δεδομένα από WHO) Austria Czech Rep. Finland France Greece 10 Hungary Netherlands Poland Sweden Πηγή: Τροποποιημένος πίνακας από: Osterkamp R. Absenteeism due to illness. CESifo DICE Rep 2007, 5,

56 Σε εργασιμες ημερες /εργαζομενο/ετος Εικόνα 5. Cesifo dice report. Απουσιασμός για λόγους υγείας (δεδομένα από OECD) Belgium France Germany Greece Luxembourg 10 5 Slovak Rep. Sweden UK Πηγή: Τροποποιημένος πίνακας από: Osterkamp R. Absenteeism due to illness. CESifo DICE Rep 2007, 5, Εικόνα 6. IMF working paper. Απουσιασμός για λόγους υγείας. Μέση τιμή για το διάστημα (ποσοστό εργαζομένων που απουσιάζουν κάθε μέρα). Πηγή: Πίνακας από: Lusinyan L, Bonato L. Work absence in Europe. IMF Staff Pap. 2007;54(3):

57 Πίνακας 12. Μελέτη Εργατικού Δυναμικού Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τριμηνιαία ποσοστά απουσιασμού (ώρες απουσίας για λόγους υγείας /ώρες σύμβασης) Q1: Ιανουάριος εως Μάρτιος Q2:Απριλιος εως Ιουνιος Q3: Ιουλιος εως Σεπτεμβριος Q4: Οκτωβριος εως Δεκεμβριος Τα ποσοστα απουσιασμου εκφραζονται σε χιλιοστα. Πχ Ελλαδα: Q1(2004)=0.002=0.2% Πηγή: Πίνακας από: Livanos I, Zangelidis A. Sickness Absence: a Pan-European Study. Munich Personal RePEc Archive Β3.1.2 Επίπεδα απουσιασμού στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα Όπως αναφέρθηκε ο ιδιωτικός τομέας στην Ελλάδα καλύπτεται σε συντριπτικό ποσοστό από το ΙΚΑ. Ο Πίνακας 13 παρουσιάζει διάφορους δείκτες σχετικούς με τον απουσιασμό ασθενείας, για τους ασφαλισμένους του ΙΚΑ, για τη περίοδο Το σύνολο των αποζημιωμένων ημερών αναρρωτικής άδειας έφτασε τις το Ο πληθυσμός των ασφαλισμένων εργαζομένων παρουσιάζει μια σταθερή ετήσια αύξηση της τάξεως του 1%. Οι αποζημιωμένες ημέρες μητρότητας έχουν μια σταθερή ανοδική τάση με ένα ρυθμό αύξησης περίπου 3%. Στα 20 αυτά χρόνια βλέπουμε τους δείκτες του απουσιασμού να παρουσιάζουν μια διακύμανση με πτωτική πορεία μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '90, και μια ανοδική πορεία στις αρχές της νέας χιλιετίας (Εικόνα 7,Εικόνα 8). Στο σύνολο τους οι δείκτες απουσιασμού έχουν πτωτική πορεία σε σχέση με τα τέλη τις δεκαετίας του '80 (Εικόνα 9,Εικόνα 10,Εικόνα 11). Το ετήσιο ποσοστό απουσιασμού κατά τη τελευταία δεκαετία της μελέτης δεν ξεπέρασε το 2.5%, ενώ η μέση διάρκεια απουσίας ανά εργαζόμενο ήταν κάτω από 6 ημέρες (Εικόνα 7,Εικόνα 8). 56

58 Πίνακας 13. Απουσιασμός στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα μεταξύ 1987 και 2006* Έτος Αριθμός ασφαλισμένων Ολικές ημέρες αποζημίωσης απουσιασμού ασθενείας Ολικές ημέρες αποζημίωσης απουσιασμού ασθενείας (εκτός κυήσεως) Ημέρες αποζημίωσης ανά εργαζόμενο Εκτιμούμενες πραγματικές ημέρες απουσίας ανά εργαζόμενο 1 Εκτιμούμενες ολικές ημέρες απουσίας(εκτός κυήσεως) Ποσοστό απουσιασμού (διορθωμένο ως προς τις αργίες) [ποσοστό απώλειας εργάσιμου χρόνου](%) 2 Ποσοστό απουσιασμού [ποσοστό απώλειας εργάσιμου χρόνου](%) , , , , , , , , , ,

59 , , , , , , , , , , Εκτιμούμενες πραγματικές ημέρες απουσίας ανά εργαζόμενο (Διάρκεια απουσιασμού ασθενείας*) = [αριθμός αποζημιωμένων ημερών απουσίας για λόγους υγείας (πλην κυήσεως) x Αριθμός άμεσα ασφαλισμένων εργαζομένων x 3] x 1,333 / Αριθμός άμεσα ασφαλισμένων εργαζομένων](βλέπε μέθοδο)* 2 Ποσοστό απουσιασμού (διορθωμένο ως προς τις αργίες) [ποσοστό απώλειας εργάσιμου χρόνου](%) = (Εκτιμούμενες πραγματικές ημέρες απουσίας ανά εργαζόμενο x 0,714 x Αριθμός άμεσα ασφαλισμένων εργαζομένων) 100 / Αριθμός άμεσα ασφαλισμένων εργαζομένων εργάσιμες ημέρες (232) *Δεδομένα από το Ίδρυμα κοινωνικών ασφαλίσεων. Πηγές : A. Ίδρυμα κοινωνικών ασφαλίσεων (IKA) ετήσια στατιστικά δελτία. ( ) B. Πάτρα E., Ο απουσιασμός των μισθωτών: η περίπτωση του ιδιωτικού τομέα στην Ελλάδα.PhD thesis, Aegean University, Chios, Greece.( ) 58

60 Εικόνα 7. Εθνικά δεδομένα απουσιασμού από το ίδρυμα κοινωνικών ασφαλίσεων 7,00 6,00 5,00 4,00 3,00 2,00 1,00 4,04 3,85 3,28 3,59 3,67 6,18 5,93 5,17 5,58 5, ,00 Ημέρες αποζημίωσης ανά εργαζόμενο/ έτος Εκτιμούμενες πραγματικές ημέρες απουσίας /έτος / εργαζόμενο Εικόνα 8. Εθνικά δεδομένα απουσιασμού από το ίδρυμα κοινωνικών ασφαλίσεων 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 1,90 1,82 1,59 1,72 1,75 Ποσοστό απουσιασμού (διορθωμένο ως προς τις αργίες) (%) 2,67 2,56 2,40 2,23 Ποσοστό απουσιασμού(%) 2,

61 Εικόνα 9. Εκτιμούμενες πραγματικές ημέρες απουσίας ανά εργαζόμενο-(ικα) - διαχρονική εξέλιξη 6,5 6 6,08 5,5 5 5,28 4,5 4,97 4 3,5 Εικόνα 10. Ποσοστό απουσιασμού [ποσοστό απώλειας εργασίμου χρόνου](%) (ΙΚΑ) - διαχρονική εξέλιξη 3 2,5 2,62 2 2,14 2,28 1,5 1 Εικόνα 11. Ποσοστό απουσιασμού (διορθωμένο ως προς τις αργίες) (%) ( ΙΚΑ) - διαχρονική εξέλιξη 2 1,9 1,8 1,7 1,6 1,5 1,4 1,3 1,2 1,1 1 1,87 1,53 1,62 60

62 Β3.2 ΣΤΑΘΜΙΣΗ ΤΟΥ WORK ABILITY INDEX(ΔΕΙΚΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ) ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Τα βασικά χαρακτηριστικά του υποπληθυσμού που συμμετείχε στη μελέτη στάθμισης φαίνονται στο Πίνακας 14, όπου αναφέρονται και οι αντίστοιχες ανά κατηγορία τιμές του Δείκτη Ικανότητας Εργασίας(ΔΙΕ). Δεδομένου ότι υπάρχουν στα ναυπηγεία πάνω από 100 υποειδικότητες, οι εργαζόμενοι κατηγοριοποιήθηκαν σε ομάδες, για να μελετηθούν οι ομάδες που συγκεντρώνουν μεγάλο αριθμό ατόμων. Ο πληθυσμός ήταν αναλογικός του γενικού πληθυσμού των ναυπηγείων, όπως αυτός περιγράφηκε στην αρχή του ειδικού μέρους. Η μέση τιμή του Δείκτη Ικανότητας Εργασίας για το πληθυσμό μελέτης βρέθηκε στο 42.6 με μια σταθερά απόκλιση στο 3.6 (ακραίες τιμές 28 και 49). Ο Πίνακας 15 παρουσιάζει τη κατανομή του σκορ των 7 παραγόντων του ΔΙΕ στο πληθυσμό της μελέτης και ο Πίνακας 16 τη κατηγοριοποίηση βάση του ΔΙΕ, σε σχέση με το φύλο, την εκπαίδευση, την ηλικία και το είδος εργασίας. Για τη διάκριση των κατηγοριών χρησιμοποιήθηκαν τόσο τα όρια του Finish Institute of Occupational Health (FIOH), όσο και η 15η, 50η και 85η εκατοστιαία θέση όπως έχει ήδη προταθεί [68]. Χρησιμοποιώντας τα όρια του FIOH οι περισσότεροι εργαζόμενοι θα εμφάνιζαν καλή (49.8%) ή εξαιρετική (43.7%) ικανότητα εργασίας και κανείς πτωχή ικανότητα εργασίας (Πίνακας 16). Βλέπουμε οτι οι υπάλληλοι έχουν μεγαλύτερες τιμές ΔΙΕ απο τους εργάτες, καθως επισης τα ετη εκπαίδευσης φαίνεται να σχετίζονται θετικά με μεγαλύτερες τιμές ΔΙΕ(Πίνακας 14). Το φύλο, η ηλικία και η οικογενειακή κατάσταση δεν φαίνεται να έχουν μια σαφή επίδραση στις τιμές του ΔΙΕ. Απο το Πίνακα 15 διακρίνεται η διαφορά που υπάρχει στις διαγνωσμένες και αυτοαναφερόμενες παθήσεις, αν και οι τελευταίες δεν χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό του ΔΙΕ. 61

63 Πίνακας 14.Επιδημιολογικά χαρακτηριστικά πληθυσμού (943 εργαζόμενοι ναυπηγείων) και σχετικές τιμές του Δείκτη Ικανότητας εργασίας Εργαζόμενοι Δείκτης ικανότητας εργασίας (Work ability index) ΦΥΛΟ Αριθμός (n) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Άρρεν ,9 42,6 3,7 Θήλυ 48 5,1 42,9 3,4 ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ n % Μέση τιμή SD Εργάτης ,2 42,5 3,6 Υπάλληλος ,8 43,2 3,6 ΗΛΙΚΙΑ (έτη) n % Μέση τιμή SD ,2 42,6 3, ,4 43 3,3 > ,4 42 3,9 Μέση τιμή ± SD(για το σύνολο) 38,8±10 έτη 42,6±3,6 ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ n % Μέση τιμή SD Με παιδιά ,8 42,4 3,7 Χωρίς παιδιά ,2 42,7 3,6 ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ(ΕΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ) n % Μέση τιμή SD Απόφοιτος δημοτικού-γυμνασίου ,2 42 3,9 Απόφοιτος λυκείου 96 10,2 42,4 3,9 Απόφοιτος Τεχνικής Σχολής ,8 42,6 3,5 Απόφοιτος Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (ATEI / Πανεπιστήμιο / μεταπτυχιακές σπουδές) ,8 43,4 3,6 62

64 Πίνακας 15. Η κατανομή του τιμών των 7 διαστάσεων του ΔΙΕ σε 943 εργαζομένους ναυπηγείων στην Ελλάδα. Διαστάσεις(βαθμολόγηση) Πόντοι n % 1 'Η σημερινή ικανότητα σας για εργασία σε σχέση με την καλύτερη της ζωής σας' Υψηλότερες τιμές αντικατοπτρίζουν ευνοϊκότερη κατάσταση < 'Πως χαρακτηρίζετε την τωρινή σας ικανότητα σε σχέση με τις απαιτήσεις της εργασίας σας Υψηλότερες τιμές αντικατοπτρίζουν ευνοϊκότερη κατάσταση 2a 'Πως χαρακτηρίζετε την τωρινή σας ικανότητα σε σχέση με τις σωματικές απαιτήσεις της εργασίας σας 5 =πολύ καλή 4 =αρκετά καλή <4 =μέτρια ή κακή 2b 'Πως χαρακτηρίζετε την τωρινή σας ικανότητα σε σχέση με τις πνευματικές απαιτήσεις της εργασίας σας 5 =πολύ καλή 4 =αρκετά καλή <4 =μέτρια ή κακή 3i 'Παρούσες ασθένειες διαγνωσμένες από γιατρό' 7 = χωρίς πάθηση 5 = 1 πάθηση 4 = 2 παθήσεις 3 = 3 παθήσεις 2 = 4 παθήσεις 1 = 5 παθήσεις ή παραπάνω 3ii 'Παρούσες ασθένειες αναφερόμενες από τον εργαζόμενο' 7 = χωρίς πάθηση 5 = 1 πάθηση 4 = 2 παθήσεις 3 = 3 παθήσεις 2 = 4 παθήσεις 1 = 5 παθήσεις ή παραπάνω 4 'Εκτίμηση πιθανής ανικανότητας για εργασία εξαιτίας ασθενειών' 6 = δεν έχω παθήσεις 5 =είμαι σε θέση να κάνω την εργασία αλλά έχω συμπτώματα <5= πρέπει μερικές φορές/συχνά να ελαττώσω τους ρυθμούς μου ή χειρότερο 5 'Απουσία λόγω ασθενείας το τελευταίο έτος (12 μήνες)' 5=καθόλου 4= μέχρι 9 ημέρες <4= 10 ημέρες ή παραπάνω 6 'Η πρόγνωση σας για την ικανότητα εργασίας σας σε 2 χρόνια από τώρα' 7= σχετικά σίγουρη 4= όχι σίγουρη 1= απίθανη 7 Ψυχονοητικές εφεδρείες (πρόσφατα αισθήματα χαράς, ενεργητικότητας και αισιοδοξίας) 4= συχνά 3= σχετικά συχνά <3=μερικές φορές ή λιγότερο συχνά <8 5 4 <4 5 4 < <5 5 4 < <

65 Πίνακας 16. Επιδημιολογικά χαρακτηριστικά και σχετική κατανομή της ικανότητας εργασίας, χρησιμοποιώντας σαν όριο μεταξύ των κατηγοριών είτε τη15η, 50η και 85η εκατοστιαία θέση, είτε τα όρια του Φινλανδικού ινστιτούτου επαγγελματικής υγείας(fioh) Αριθμός εργαζομένων Κατηγορία ικανότητας εργασίας (όριο η 15η, 50η και 85η εκατοστιαία θέση) Πτωχή (7-39) μέτρια (40-43) Καλή (44-46) Εξαιρετική (47-49) Πτωχή (7-27) Κατηγορία ικανότητας εργασίας (όρια FIOH) μέτρια (28-36) Καλή (37-43) Εξαιρετική (44-49) ΦΥΛΟ % % % % % % % % Άρρεν Θήλυ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Εργάτης (Blue collar worker) Υπάλληλος (white collar worker) ΗΛΙΚΙΑ > ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Με παιδιά Χωρίς παιδιά ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΕΤΗ ΕΚΠ/ΣΗΣ) Μέχρι 9 έτη (δημοτικόγυμνάσιο) έτη (λύκειο) Τεχνική σχολή Τριτοβάθμια εκπαίδευση (ATEI / Πανεπιστήμιο / μεταπτυχιακές σπουδές)

66 Β3.2.1 Συσχετίσεις με SF-36 Το τελικό σκορ του ΔΙΕ επέδειξε στατιστικά σημαντική (p<0.001) θετική συσχέτιση και με τις 8 διαστάσεις του SF-36. Καλύτερη κατάσταση υγείας σύμφωνα με το SF- 36 συσχετίζεται με μεγαλύτερες τιμές ΔΙΕ. Ο Πίνακας 17 δείχνει τις τιμές του σχετικού δείκτη συσχέτισης (Spearman correlation coefficient). Το πρότυπο συσχετίσεων που παρατηρήθηκε υπογραμμίζει τη μεγαλύτερη επίδραση στο ΔΙΕ της φυσικής ικανότητας σε σχέση με τη πνευματική ικανότητα. Κάτι αναμενόμενο για αυτό το κατεξοχήν ανδρικό πληθυσμό, που αποτελείται κυρίως από εργάτες. Στο Πίνακας 17 φαίνονται και οι συσχετίσεις με τις διαστάσεις του Health locus of control, σαν ένα επικουρικό μέσο κατανόησης της ανταπόκρισης του πληθυσμού στα θέματα υγείας. Λόγω της διαφορετικής θεματολογίας του ερωτηματολόγιου πάντως δε λαμβάνεται υπόψιν για τη συγκριτική εγκυρότητα του ΔΙΕ. Υψηλότερες τιμές ΔΙΕ συσχετίστηκαν αρνητικά με αντίληψη πηγής ελέγχου της υγείας την τύχη. Δηλαδή φάνηκε στο πληθυσμό μας ότι αυτοί που δεν πιστεύουν στη τύχη όσον αφορά την υγεία τους είχαν και καλύτερες τιμές ΔΙΕ. Πίνακας 17. Δείκτης συσχέτισης (Spearman της correlation coefficient) για την ελληνική έκδοση του ΔΙΕ, για τις διαστάσεις του SF-36 και Διαστάσεις SF-36 N r p Φυσική λειτουργικότητα <0.001 Περιορισμοί ρόλων λόγω <0.001 σωματικών προβλημάτων Σωματικός πόνος <0.001 Γενική αντίληψη της υγείας <0.001 Ενεργητικότητα <0.001 Κοινωνική λειτουργικότητα <0.001 Περιορισμοί ρόλων λόγω <0.001 συναισθηματικών προβλημάτων Νοητική κατάσταση <0.001 Διαστάσεις Health locus of control Εσωτερική πηγή ελέγχου της υγείας Τύχη <0.001 Εξωτερική πηγή ελέγχου της υγείας

67 Β3.2.2 Παραγοντική ανάλυση Η παραγοντική ανάλυση είναι μια στατιστική μέθοδος για την εύρεση κοινών παραγόντων σε μια ομάδα μεταβλητών. Μπορεί να είναι διερευνητική, βοηθώντας να ανακαλύψουμε και να ταυτοποιήσουμε μη παρατηρούμενους παράγοντες, ή επιβεβαιωτική όπου ελέγχουμε αν ένα σύνολο μεταβλητών που χρησιμοποιούμε για να μετρήσουμε μη παρατηρούμενους παράγοντες είναι ικανοποιητικό. Τόσο η διερευνητική όσο και η επιβεβαιωτική ανάλυση υποστήριξαν μια δομή του ερωτηματολογίου δυο διαστάσεων. Υπήρχε μια καθαρή ομαδοποίηση των πέντε από τις επτά διαστάσεις (παραμέτρους) του ΔΙΕ σε αυτό το μοντέλο. Η μια από τις δυο νεες διαστάσεις περιλαμβάνει τις παραμέτρους 1 και 2, και θα μπορούσε να περιγραφεί ως 'υποκειμενική εκτίμηση της ικανότητας εργασίας', ενώ η δεύτερη νεα διάσταση περιγραφόμενη ως 'σχετική με νόσο ικανότητα εργασίας' περιλαμβάνει τις παραμέτρους 3, 4 και 5. Η ομαδοποίηση των παραμέτρων 6 και 7 δεν ήταν τόσο προφανής.( Πίνακας 18). Η επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση υποστηρίζει τη χρήση ενός μοντέλου ερμηνείας δυο διαστάσεων, με τους παράγοντες 6 και 7 να παίζουν ιδιαίτερο ρόλο. Για το συνολικό πληθυσμό της μελέτης και τους περισσότερους υποπληθυσμούς, τα καλύτερα μοντέλα ήταν αυτά όπου οι παράγοντες αυτοί φόρτιζαν και στις 2 διαστάσεις(μοντέλα C και E, Πίνακας 19). Το μοντέλο F απορρίφτηκε γιατί υποστηρίζει τη διπλή φόρτιση της τέταρτης παραμέτρου, ενώ η διερευνητική παραγοντική ανάλυση έδειξε σαφώς ότι φορτίζει στη δεύτερη νέα διάσταση(πινακας 18). 66

68 Πίνακας 18. Παραγοντική ανάλυση της ελληνικής έκδοσης του Δείκτη Ικανότητας Εργασίας Μέθοδος 1 Μέθοδος 2 Παράμετροι ΔΙΕ Παραγοντοποίηση σε κύριους άξονες Principal axis factoring* Διαστάσεις (Factors) Ανάλυση σε κύριες συνιστώσες Principal Component Analysis** Διαστάσεις (Factors) Η σημερινή ικανότητα εργασίας σε σχέση με την καλύτερη της ζωής σας. 2 Ικανότητα εργασίας σε σχέση με τις απαιτήσεις της εργασίας σας 3 Παρούσες διαγνωσμένες ασθένειες από γιατρό 4 Εκτιμούμενη ανικανότητα για εργασία λόγω ασθένειας. 5 Απουσία λόγω ασθενείας το τελευταίο χρόνο 6 Η πρόγνωση σας για την ικανότητα εργασίας σας σε 2 χρόνια από τώρα. 7 Ψυχονοητικές εφεδρείες (πρόσφατα αισθήματα χαράς, ενεργητικότητας και αισιοδοξίας) Ποσοστό διακύμανσης που ερμηνεύεται από τη συνιστώσα (%) * Rotation Method: *Oblimin with Kaiser Normalization; **Varimax with Kaiser Normalization 67

69 Πίνακας 19. Αποτελέσματα της επιβεβαιωτικής ανάλυσης για 7 μοντέλα. Έλεγχος των μοντέλων σε διάφορους υποπληθυσμούς Σύνολο εργαζομένων Ηλικία ( 45) Ηλικία (>45) n=943 n=637 n=306 Υπάλληλοι n=137 Εργάτες Σύνολο Εφαρμοστές Συγκολλητές n=806 n=299 n=122 Μια διάσταση p CFI Δυο διαστάσεις Σχετιζόμενοι παράγοντες( μοντέλα) A p CFI p CFI p CFI p CFI p CFI p CFI B C D E F Δείκτης CFI: Comparative Fit Index(Υψηλότερες τιμές υποδεικνύουν καλύτερη εφαρμογή του μοντέλου) Δομή μοντέλων A-F: A) Παράγοντες 1,2 vs. 3,4,5,6,7 B) Παράγοντες 1,2,7 vs. 3,4,5,6 C) Παράγοντες 1,2,7 vs. 3,4,5,6,7 (ο παράγοντας 7 φορτίζει και στις 2 διαστάσεις) D) Παράγοντες 1,2,6,7 vs. 3,4,5 E) Items 1,2,6,7 vs. 3,4,5,6 (ο παράγοντας 6 φορτίζει και στις 2 διαστάσεις); F) Παράγοντες vs (οι παράγοντες 4 και 6 φορτίζουν και στις 2 διαστάσεις) Τα καλύτερα μοντέλα τονίζονται(c και E) 68

70 Β3.2.3 Εσωτερική συνάφεια Η εσωτερική συνάφεια ανάμεσα στις διαστάσεις του Δείκτη Ικανότητας εργασίας ήταν ικανοποιητική όπως έδειξαν οι σχετικοί δείκτες συσχέτισης (Kendall s tau b correlation coefficient).( Πίνακας 20) Πίνακας 20. Συσχετίσεις μεταξύ των διαστάσεων του ΔΙΕ χρησιμοποιώντας το δείκτη Kendall s tau b correlation coefficient Διασταση 2 1 2a 2b 2 3d 3t a 2a 2b 3d 3t a 7b 7c p<.001 p<.001 p<.001 p=.067 p<.001 p<.001 p=.621 p=.021 p<.001 p=.011 p<.001 p< p<.001 p<.001 p<.001 p<.001 p=.138 p<.001 p<.001 p<.001 p<.001 p< p=.086 p=.058 p<.001 p=.003 p=.003 p<.001 p<.001 p<.001 p< p<.001 p<.001 p<.001 p=0.014 p<.001 p<.001 p<.001 p<.001 p< p<.001 p<.001 p<.001 p<.001 p=.001 p=.836 p=0.002 p= p<.001 p<.001 p<.001 p<.001 p=.549 p=.002 p= p<.001 p<.001 p<.001 p<.001 p<.001 p< p=.052 p=0.56 p=.836 p=.635 p= p<.001 p=.001 p<.001 p= p<.001 p< b p<.001 Παράγοντες ΔΙΕ: 1) Η σημερινή ικανότητα εργασίας σε σχέση με την καλύτερη της ζωής σας., 2a) Πως χαρακτηρίζετε την τωρινή σας ικανότητα σε σχέση με τις σωματικές απαιτήσεις της εργασίας σας,2b) Πως χαρακτηρίζετε την τωρινή σας ικανότητα σε σχέση με τις πνευματικές απαιτήσεις της εργασίας σας,2) Τωρινή ικανότητα εργασίας σε σχέση με τις απαιτήσεις της εργασίας σας, 3d) Παρούσες ασθένειες διαγνωσμένες από γιατρό, 3t) Παρούσες ασθένειες διαγνωσμένες και αυτοαναφερόμενες, 4) Εκτίμηση πιθανής ανικανότητας για εργασία εξαιτίας ασθενειών, 5) Απουσία λόγω ασθενείας το τελευταίο έτος (12 μήνες),6) Η πρόγνωση σας για την ικανότητα εργασίας σας σε 2 χρόνια από τώρα,7a) Το τελευταίο διάστημα, απολαμβάνετε τις καθημερινές σας δραστηριότητες;,7b) Νοιώθετε τελευταία ακμαίος και δραστήριος;, 7c) 'Έχετε νιώσει πρόσφατα γεμάτος αισιοδοξία για το μέλλον; 7) Ψυχονοητικές εφεδρείες 69

71 Επιπρόσθετα στοιχεία πάνω στην εσωτερική συνάφεια του ΔΙΕ από τη πολυπαραγοντική ανάλυση(βλ. Ανάλυση πρωτογενών δεδομένων) Όσον αφορά το διάσταση 1 (Η σημερινή ικανότητα εργασίας σε σχέση με την καλύτερη της ζωής σας), βλέπουμε ότι σχετίστηκε σε στατιστικά σημαντικό βαθμό με τη παρουσία παιδιών στην οικογένεια. Η τεκνοποίηση βρέθηκε να μειώνει τη πιθανότητα δήλωσης κακής παρούσας ικανότητας εργασίας σε σχέση με τη καλύτερη της ζωής των ατόμων (OR:0.46, 95%CI: ) Επίσης η πιθανότητα να αναφέρει κάποιος μέτρια αντί για πολύ καλή ικανότητα εργασίας(σε σχέση με τις απαιτήσεις της εργασίας)(διάσταση 2) αυξάνει από 1.52(95%CI: ) μέχρι 2 φορές (95%CI: ) καθώς αυξάνεται το επίπεδο BMI. Όσον αφορά την εκπαίδευση, η πιθανότητα να δηλώσει κάποιος κακή αντί για εξαιρετική ικανότητα εργασίας σε σχέση με τις απαιτήσεις της εργασίας μειώνεται καθώς μειώνονται τα χρόνια εκπαίδευσης. Η πιθανότητα να δηλώσει κάποιος καλή ή πολύ καλή αντί για εξαιρετική ικανότητα εργασίας δεν φαίνεται να επηρεάζεται τόσο από τα χρόνια εκπαίδευσης. Η διάσταση 3 περιγράφει τη νοσηροτητα του πληθυσμού και συσχετίστηκε σημαντικά με όλους τους παράγοντες του ΔΙΕ, εκτός από το παράγοντα 7α. Η διάσταση 4 συσχετίστηκε θετικά με όλους τους παράγοντες. Στη πολυπαραγοντική ανάλυση φάνηκε ότι η πιθανότητα ένας εργαζόμενος να αναφέρει κάποια ανικανότητα εξαιτίας ασθενειών αυξάνει με τη παρουσία των παιδιών (OR: 2.03, 95%CI: ). Εδώ πρέπει να τονιστεί ότι η παρουσία τέκνων μειώνει τη πιθανότητα να αναφέρει κάποιος ότι η παρούσα ικανότητα εργασίας είναι χειρότερη από τη καλύτερη της ζωής του (OR: 0.46, 95%CI: 0.24 έως 0.87, p<.001), αν και η συσχέτιση αυτή δεν υφίσταται παρουσία πολλών παθήσεων. Η διάσταση 5 δεν συσχετίστηκε με τους περισσότερους άλλους παράγοντες. Η εξαίρεση αυτού του παράγοντα από το ερωτηματολόγιο έχει προταθεί στο παρελθόν[75]. Τέλος η διάσταση 6 που αφορά την προσωπική εκτίμηση συσχετίστηκε ιδιαίτερα θετικά με υψηλά σκορ στη διάσταση 7 που αφορά τις ψυχονοητικές εφεδρείες. Καθώς η εσωτερική συνάφεια αναφέρεται στην ικανότητα ενός ερωτηματολογίου να μετρά με συνέπεια ένα χαρακτηριστικό, καθώς και το πόσο καλά οι υποερωτήσεις ταιριάζουν μεταξύ τους εννοιολογικά, όλα τα παραπάνω υποστηρίζουν την αξιοπιστία του ΔΙΕ σαν εργαλείο εκτίμησης της ικανότητας εργασίας. 70

72 Β3.3 ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΣΕ ΔΙΑΡΚΕΙΑ, ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ, ΑΙΤΙΕΣ ΑΠΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ Β3.3.1 Χαρακτηριστικά πληθυσμού μελέτης (ναυπηγική βιομηχανία) Τα επιδημιολογικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού φαίνονται στο σχετικό τμήμα της μεθοδολογίας. Πρόκειται για κατεξοχήν ανδρικό πληθυσμό (>90%), με μέση ηλικία 38±10 έτη. Περίπου 60% των εργαζομένων που είχαν τουλάχιστον μια απουσία, εμφάνισαν μόνο μικρής διάρκειας απουσίες (<4 ημέρες). Οι μικρής διάρκειας απουσίες αποτελούσαν το 75% του συνόλου των κρουσμάτων απουσίας κάθε έτους, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 25% των συνολικών ημερών απουσίας. Το ποσοστό των εργαζομένων( επί του συνόλου) που είχαν τουλάχιστον μια απουσία κάθε έτος, αυξήθηκε από 36% το 1999 σε 52% το 2006(Πίνακας 21). Κατά τη διάρκεια των 8 ετών της μελέτης, η διάρκεια του ετήσιου συνολικού απουσιασμού ασθένειας ανά υπάλληλο κυμάνθηκε μεταξύ 4.6 και 8 ημέρες, με μια αυξητική τάση, ενώ η μέση διάρκεια κάθε επεισοδίου απουσίας κυμάνθηκε μεταξύ 5.9 και 8.6 ημέρες (ή 4.2 και 6.2 αν αφαιρεθούν οι αργίες) επιδεικνύοντας πτωτική πορεία (Εικόνα 15). Περίπου 1% των εργαζομένων ήταν απόντες για λόγους υγείας κάθε μέρα (Πίνακας 22). Η συχνότητα εμφάνισης απουσιών καθώς και η αθροιστική της επίπτωση, είχαν σταθερά ανοδική πορεία κατά τη διάρκεια της μελέτης, κάτι που δείχνει ότι με τη πάροδο των χρόνων όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι τείνουν να είναι όλο και συχνότερα απόντες για λόγους υγείας ( Εικόνα 13,Εικόνα 14). Τα ποσοστά απουσιασμού κυμάνθηκαν μεταξύ 1.42% και 2.68%, με μια ανοδική τάση μετά το Επειδή στον υπολογισμό του ποσοστού αυτού δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία στις διάφορες μελέτες, στο Πίνακας 22 αναφέρονται οι δείκτες που προκύπτουν αν για τον υπολογισμό του θεωρήσουμε εργάσιμο όλο το έτος, και αν αφαιρέσουμε τα Σαββατοκύριακα από τις απουσίες. Σε κάθε περίπτωση το ποσοστό απουσιασμού δεν ξεπέρασε το 4% ούτε κατέβηκε από το 1%, επιδεικνύοντας ανοδική τάση(εικόνα 16). Σε σύγκριση με τα εθνικά δεδομένα που προέρχονται από το ΙΚΑ, και ανέδειξαν ένα μέσο όρο 5.9 ημερών που χάνονται λόγω ασθένειας ανά εργαζόμενο, τα δεδομένα από τα ναυπηγεία ανέδειξαν παρόμοια αποτελέσματα, με μέσο όρο 6.2 ημέρες ανά εργαζόμενο το έτος. 71

73 Πίνακας 21. Δεδομένα απουσιασμού σε ναυπηγική βιομηχανία στην Ελλάδα για τη περίοδο Έτος Αριθμός Εργαζόμενοι με Εργαζόμενοι με μικρής διάρκειας Συνολικά Επεισόδια Συνολική Συνολική εργαζομένων τουλάχιστον μια απουσίες(<4 ημέρες) επεισόδια απουσίας μικρής διάρκεια διάρκεια απουσία απουσίας διάρκειας (<4 απουσιών επεισοδίων ημέρες) (ημέρες) απουσίας μικρής διάρκεια (ημέρες) n n % επί του συνόλου των εργαζομένων n % επί του συνόλου των εργαζομένων % επί του συνόλου των εργαζομένων με τουλάχιστον μια απουσία n n % επί του συνόλου των επεισοδίων απουσίας n n % επί της συνολικής διάρκειας των απουσιών Na Na 1208 Na Na Na Na Na Na 1188 Na Na Na Na Na Na 1121 Na Na 9698 Na Na Na:Μη διαθέσιμο 72

74 Πίνακας 22. Δείκτες απουσιασμού σε ναυπηγική βιομηχανία στην Ελλάδα για τη περίοδο Έτος Μέσος Μέση διάρκεια Ποσοστό των Συχνότητα Αθροιστική Ποσοστό Ποσοστό απουσιασμού Ποσοστό απουσιασμός κρούσματος εργαζομένων εμφάνισης επίπτωση απουσιασμού 6 (διορθωμένο ως προς τις απουσιασμού 8 από την εργασία απουσίας σε απουσία 3 απουσιών 4 απουσιασμού 5 (εργάσιμες αργίες) 7 (εργάσιμες (εργάσιμες ημέρες ανά εργαζόμενο (χωρίς τις (%) ημέρες =365) ημέρες =232) (%) =232) (%) (Ημέρες) 1 αργίες) 2 (%) Μέσος απουσιασμός από την εργασία = αριθμός απουσιών (ημέρες)ανά έτος / μέσο αριθμό εργαζομένων έτους 2 Μέση διάρκεια κρούσματος απουσίας (χωρίς τις αργίες)= [σύνολο ημερών απουσίας / συνολικός αριθμός κρουσμάτων απουσίας]x Ποσοστό των εργαζομένων σε απουσία(%)= αριθμός εργαζομένων με μια τουλάχιστον άδεια Μέση διάρκεια κρούσματος απουσίας (χωρίς τις αργίες) / μέσος αριθμός εργαζομένων έτους αριθμός εργάσιμων ημερών (232); 4 Συχνότητα εμφάνισης απουσιών(% επί του συνόλου των εργαζομένων) = αριθμός περιπτώσεων απουσιασμού ανά έτος / μέσος αριθμός εργαζομένων έτους; 5 Αθροιστική επίπτωση απουσιασμού (ατομικός δείκτης επίπτωσης απουσίας)(%) = αριθμός εργαζομένων με μια τουλάχιστον άδεια ανά έτος/ μέσος αριθμός εργαζομένων έτους; 6 Ποσοστό απουσιασμού[ποσοστό απώλειας εργάσιμου χρόνου] (%) = ολικές ημέρες απουσίας εργαζομένων ανά έτος / μέσος αριθμός εργαζομένων έτους αριθμός εργάσιμων ημερών (365); 7 Ποσοστό απουσιασμού (διορθωμένο ως προς τις αργίες)[ποσοστό απώλειας εργάσιμου χρόνου] (%) = ολικές ημέρες απουσίας εργαζομένων ανά έτος x 0,714 / μέσος αριθμός εργαζομένων έτους αριθμός εργάσιμων ημερών (232); 8 Ποσοστό απουσιασμού[ποσοστό απώλειας εργάσιμου χρόνου] (%) = ολικές ημέρες απουσίας εργαζομένων ανά έτος / μέσος αριθμός εργαζομένων έτους αριθμός εργάσιμων ημερών (232); 73

75 Εικόνα 12. Δεδομένα απουσιασμού στο πληθυσμό μελέτης Μέσος αριθμός εργαζομένων/ έτος Μέσος αριθμός εργαζομένων με μια τουλάχιστον άδεια ανά έτος Μέσος αριθμός κρουσμάτων απουσίας ανά έτος 74

76 Εικόνα 13. Δείκτες απουσιασμού στο πληθυσμό μελέτης , % ,4 40,2 52, Δείκτης συχνότητας απουσίας (%) Ατομικός δείκτης συχνότητας απουσίας (%) Δείκτης συχνότητας εμφάνισης απουσιών (% επί του συνόλου των εργαζομένων) = αριθμός περιπτώσεων απουσιασμού ανά έτος / μέσος αριθμός εργαζομένων έτους Ατομικός δείκτης συχνότητας (επίπτωσης) απουσίας (%) = αριθμός εργαζομένων με μια τουλάχιστον άδεια ανά έτος/ μέσος αριθμός εργαζομένων έτους 75

77 Εικόνα 14. Δείκτες απουσιασμού στο πληθυσμό μελέτης 140,0 120,0 100,0 80,0 δείκτης συχνότητας(%) % 60,0 ατομικός δείκτης επίπτωσης(%) 40,0 20,0 0, Δείκτης συχνότητας εμφάνισης απουσιών (% επί του συνόλου των εργαζομένων) = αριθμός περιπτώσεων απουσιασμού ανά έτος / μέσος αριθμός εργαζομένων έτους Ατομικός δείκτης συχνότητας (επίπτωσης) απουσίας (%) = αριθμός εργαζομένων με μια τουλάχιστον άδεια ανά έτος/ μέσος αριθμός εργαζομένων έτους 76

78 Εικόνα 15. Δείκτες απουσιασμού στο πληθυσμό μελέτης , , Μέση διάρκεια απουσίας ανα κρουσμα (ημέρες) Μέσος αριθμός ημερών απουσίας ανά εργ/νο ανά έτος 77

79 Εικόνα 16. Δείκτες απουσιασμού στο πληθυσμό μελέτης 3,7 3,3 Ποσοστό απουσιασμού (εργάσιμες ημέρες =365) (%)* 2,9 2,5 2,1 Ποσοστό απουσιασμού (διορθωμένο ως προς τις αργίες) (εργάσιμες ημέρες =232) (%)** 1,7 1,3 Ποσοστό απουσιασμού (εργάσιμες ημέρες =232) (%)*** 0,9 0, *Ποσοστό απουσιασμού [ποσοστό απώλειας εργάσιμου χρόνου] (%) = ολικές ημέρες απουσίας εργαζομένων ανά έτος / μέσος αριθμός εργαζομένων έτους αριθμός εργάσιμων ημερών (365) **Ποσοστό απουσιασμού (διορθωμένο ως προς τις αργίες) [ποσοστό απώλειας εργάσιμου χρόνου] (%) = ολικές ημέρες απουσίας εργαζομένων ανά έτος x 0,714 / μέσος αριθμός εργαζομένων έτους αριθμός εργάσιμων ημερών (232) ***Ποσοστό απουσιασμού [ποσοστό απώλειας εργάσιμου χρόνου] (%) = ολικές ημέρες απουσίας εργαζομένων ανά έτος / μέσος αριθμός εργαζομένων έτους αριθμός εργάσιμων ημερών (232); 78

80 Β3.3.2 Ανάλυση των απουσιών στη ναυπηγική βιομηχανία Πέρα από τα επίπεδα του απουσιασμού που αναλύθηκαν στη προηγούμενη ενότητα, στην ενότητα αυτή θα γίνει ανάλυση των απουσιών με σκοπό τη πιθανή συσχέτιση του με παράγοντες όπως η ειδικότητα, η ηλικία, το φύλο, η διάρκεια απασχόλησης, κατά τη διάρκεια της πενταετίας για την οποία υπάρχουν αναλυτικά δεδομένα. Χρησιμοποιώντας επίσης δεδομένα από το 2006, (από τη μελέτη στάθμισης της ελληνικής έκδοσης του WAI), γίνεται ανάλυση της νοσηρότητας και συννοσηρότητας του συγκεκριμένου πληθυσμού, και συσχέτιση του ετήσιου απουσιασμού και της ικανότητας εργασίας με παράγοντες όπως η νοσηροτητα, η τεκνοποίηση, το επίπεδο εκπαίδευσης, το βάρος. Β Νοσηρότητα και συνοσηρότητα του πληθυσμού Η νοσηρότητα και συνοσηρότητα του πληθυσμού (διαγνωσμένες και αυτοαναφερόμενες παθήσεις) όπως πρόεκυψε από το ερωτηματολόγιο και το ιατρικό αρχείο των ναυπηγείων, φαίνεται στους Πίνακας 34. Στους ίδιους πίνακες φαίνονται και οι σχετικές τιμές του ΔΙΕ κατά πάθηση. Το ποσοστό των εργαζομένων που δήλωσαν τουλάχιστον 2 παθήσεις (διαγνωσμένες από ιατρό) ήταν 60% και ανήλθε στο 72% όταν συμπεριλήφθησαν και οι αυτοαναφερόμενες παθήσεις. Οι εργαζόμενοι στα ναυπηγεία φαίνεται να πάσχουν κυρίως από μυοσκελετικές παθήσεις, τραυματισμούς και αναπνευστικές παθήσεις (Εικόνα 17). Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ισχιαλγία, και τους τραυματισμούς των άκρων τα οποία αναφέρονται από το 20% του πληθυσμού, ενώ υπέρταση και παχυσαρκία αναφέρονται από το 10%. Αξιοσημείωτη είναι επίσης η διαφορά μεταξύ διαγνωσμένων και αυτοαναφερόμενων παθήσεων όσον αφορά τις ψυχοπνευματικές παθήσεις, όπως η αγχώδης διαταραχή, οι διαταραχές ύπνου και η κατάθλιψη. Όσον αφορά την επίδραση στο δείκτη ικανότητας εργασίας, οι καρδιαγγειακές παθήσεις και οι ψυχικές διαταραχές φαίνεται να προκαλούν τη μεγαλύτερη έκπτωση στο ΔΙΕ σε σύγκριση με τον υγιή πληθυσμό, όταν δεν υπάρχει συνοσηρότητα από άλλες παθήσεις(εικόνα 18). Οι υπάλληλοι επίσης, όσον αφορά τις διαγνωσμένες παθήσεις, φαίνεται να εμφανίζουν, στο διπλάσιο ποσοστό από τους εργάτες, ψυχικές διαταραχές και ενδοκρινολογικές διαταραχές όπως η παχυσαρκία και ο διαβήτης(εικόνα 19). Τα άτομα χωρίς νοσηρότητα είναι μικρότερα σε ηλικία. 79

81 Πίνακας 23. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση της μη νοσηρότητας και των μυοσκελετικών παθήσεων Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Αριθμός (n) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Χωρίς πάθηση Χωρίς πάθηση Μυοσκελετικές παθήσεις Μυοσκελετικές παθήσεις (σύνολο) Ισχιαλγία Παθήσεις που επηρεάζουν τα άκρα Αυχεναλγία, ραχιαλγία Οσφυαλγία Αρθρίτις, Ρευματοειδής Αρθρίτις Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

82 Πίνακας 24. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση των τραυματισμών Τραυματισμοί Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Εργαζόμενοι Μέση τιμή Σταθερά Αριθμός απόκλιση (n) (SD) τιμή ΔΙΕ % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Τραυματισμοί (σύνολο) Τραύμα κάτω άκρου Τραύμα άνω άκρου Άλλο σημείο σώματος Σπονδυλική στήλη Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

83 Πίνακας 25. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση των αναπνευστικών παθήσεων Αναπνευστικές παθήσεις Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) % Μέση Σταθερά τιμή απόκλιση (SD) Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση τιμή Σταθερά Αριθμός απόκλιση (n) (SD) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Αναπνευστικές παθήσεις (σύνολο) Κολπίτις Χρόνια βρογχίτις Υποτροπιάζουσες λοιμώξεις ανώτερου αναπνευστικού Σκολίωση ρινικού διαφράγματος Άσθμα Αλλεργική ρινίτις Φυματίωση Υπνική άπνοια Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

84 Πίνακας 26. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση των νευροαισθητήριων παθήσεων Νευροαισθητήριες παθήσεις Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) % Μέση Σταθερά Μέση τιμή απόκλιση τιμή (SD) Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Σταθερά Αριθμός απόκλιση (n) (SD) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Νευροαισθητήριες παθήσεις (σύνολο) Ακόολογικες διαταραχές / τραυματισμοί Οπτικές διαταραχές / τραυματισμοί Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, νευραλγία, ημικρανία, επιληψία Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

85 Πίνακας 27. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση των γαστρεντερικών παθήσεων Γαστρεντερικές παθήσεις Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) % Μέση Σταθερά τιμή απόκλιση (SD) Μέση τιμή Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Σταθερά απόκλιση (SD) Αριθμός (n) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Γαστρεντερικές παθήσεις (σύνολο) Χολολιθίαση Ηπατικές /παγκρεατικές παθήσεις Γαστροδ/κό έλκος Γαστρίτις Κολίτις Γαστροοις/γική παλινδρόμηση Σκωληκοειδίτις Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

86 Πίνακας 28. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση των δερματολογικών παθήσεων Δερματολογικές παθήσεις Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) % Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά τιμή απόκλιση (SD) Μέση τιμή Σταθερά Αριθμός απόκλιση (n) (SD) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Δερματολογικές παθήσεις (σύνολο) Αλλεργικό εξάνθημα /έκζεμα , , Άλλο εξάνθημα , , Ψωρίαση Μυκητίαση , , Άλλο , , Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

87 Πίνακας 29. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση των ουρογεννητικών παθήσεων Ουρογεννητικές παθήσεις Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) % Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά τιμή απόκλιση (SD) Μέση τιμή Σταθερά Αριθμός απόκλιση (n) (SD) % Μέση Σταθερά τιμή απόκλιση (SD) Ουρογεννητικές παθήσεις (σύνολο) Ουρολοίμωξη , Νεφροπάθεια (και νεφρολιθίαση) , , Παθήσεις γενετήσιων οργάνων (πχ προστατίτις, σαλπιγγίτις) , , Κιρσοκήλη , , Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

88 Πίνακας 30. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση των ψυχονοητικών παθήσεων Ψυχονοητικές διαταραχές Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) % Εργαζόμενοι Μέση Σταθερά τιμή απόκλιση (SD) Μέση τιμή Σταθερά Αριθμός απόκλιση (n) (SD) % τιμή ΔΙΕ Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Ψυχονοητικές διαταραχές (σύνολο) Κατάθλιψη Άγχος, διαταραχές ύπνου, ελάσσων κατάθλιψη na na Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

89 Πίνακας 31. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση των καρδιαγγειακών παθήσεων Καρδιαγγειακές παθήσεις Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) Καρδιαγγειακές παθήσεις (σύνολο) 45 Υπέρταση % Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά τιμή απόκλιση (SD) Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Αριθμός (n) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Στηθάγχη Έμφραγμα μυοκαρδίου Υπερλιπιδαιμία , , Αρρυθμίες , , Βαλβιδοπάθεια Καρδιακή ανεπάρκεια Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

90 Πίνακας 32. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση των ενδοκρινικών και μεταβολικών διαταραχών Ενδοκρινικές και μεταβολικές διαταραχές Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) % Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά τιμή απόκλιση (SD) Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Αριθμός (n) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Ενδοκρινικές και μεταβολικές διαταραχές (σύνολο) Παχυσαρκία Σακχαρώδης διαβήτης Παθήσεις θυρεοειδούς Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

91 Πίνακας 33. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση των αιματολογικών παθήσεων Αιματολογικές διαταραχές Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) % Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά τιμή απόκλιση (SD) Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Αριθμός (n) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Αιματολογικές διαταραχές (σύνολο) Αναιμία Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

92 Πίνακας 34. Νοσηρότητα, συνοσηρότητα και σχετικές μέσες τιμές ηλικίας και Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ανά πάθηση σε 943 εργαζόμενους ναυπηγικής βιομηχανίας. Η περίπτωση των νεοπλασιών Όγκοι Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό Παθήσεις διαγνωσμένες από ιατρό ή αυτοαναφερόμενες από τους εργαζόμενους Ηλικία Ηλικία Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά Αριθμός τιμή απόκλιση (n) (SD) % Εργαζόμενοι τιμή ΔΙΕ Μέση Σταθερά τιμή απόκλιση (SD) Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Αριθμός (n) % Μέση τιμή Σταθερά απόκλιση (SD) Όγκοι (σύνολο) Καλοήθεις ,7 3, ,4 3,2 Κακοήθεις ,5 41,2 2, ,6 41,1 2 Χωρίς συνοσηρότητα Τουλάχιστον μια επιπλέον πάθηση

93 Αριθμος υπαλληλων αριθμος υπαλληλων Εικόνα 17. Κατανομή παθήσεων στο πληθυσμό μελέτης α) διαγνωσμένες παθήσεις β)διαγνωσμένες και αυτοαναφερόμενες παθήσεις Χωρίς συννοσηρότητα Με τουλάχιστον μια ακόμη πάθηση Χωρίς συννοσηρότητα Με τουλάχιστον μια ακόμη πάθηση 92

94 Εικόνα 18. Επίδραση νοσηρότητας και συννοσηρότητας στο Δείκτη Ικανότητας Εργασίας-WAI ( διαγνωσμένες και αυτοαναφερόμενες παθήσεις) ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΕΣ/ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΕΥΡΟΑΙΣΘΗΤΗΡΙΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΡΑΥΜΑ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΧΩΡΙΣ ΠΑΘΗΣΗ σκορ WAI WAI (Με τουλάχιστον μια ακόμη πάθηση) WAI (Χωρίς συννοσηρότητα) WAI 93

95 Εικόνα 19. Διαφορές όσον αφορά τις διαγνωσμένες παθήσεις ανάλογα με το είδος της εργασίας ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΕΣ/ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΓΚΟΙ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΥΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΕΥΡΟΑΙΣΘΗΤΗΡΙΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ υπάλληλοι εργάτες ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΡΑΥΜΑ Αριθμός περιπτώσεων 94

96 Β Ανάλυση παλινδρόμησης για το τελικό σκορ του Δείκτη Ικανότητας Εργασίας Η ανάλυση παλινδρόμησης (regression) είναι η στατιστική τεχνική μοντελοποίησης που χρησιμοποιήθηκε για την έρευνα της συσχέτισης μεταξύ του τελικού σκορ του ΔΙΕ και ανεξάρτητων μεταβλητών. Σε στατιστικά σημαντικό επίπεδο, χαμηλότερες τιμές ΔΙΕ βρέθηκαν σε εργαζόμενους με μακρύτερο απουσιασμό ασθενείας (>10 ημέρες)(40.1 έναντι 43.1). Οι αναφερόμενες απουσίες στο ερωτηματολόγιο δεν διέφεραν από τις πραγματικές απουσίες του αρχείου. Επίσης χαμηλότερες τιμές βρεθήκαν σε ηλικιωμένους εργαζόμενους (>45 έτη)(42 έναντι 42.9) και αυτούς με μεγάλη νοσηρότητα (>1παθηση) (40.4 έναντι 44.1).Υπάρχει επίσης θετική συσχέτιση του ΔΙΕ με τα έτη εκπαίδευσης (Εικόνα 20,Εικόνα 21,Εικόνα 22). Στη γραμμική μονοπαραγοντική ανάλυση παλινδρόμησης (linear regression), ο ΔΙΕ συσχετίστηκε σημαντικά με παράγοντες όπως η νοσηρότητα και τη συνοσηρότητα (b-coefficientt = -3.74, 95%CI εως-3.32, p<.001), με τη συνολική διάρκεια του απουσιασμού (b-coefficientt= -3.06, 95% CI έως -3.62, p<.001) και με την ηλικία σε μικρότερο βαθμό (b-coefficientt= -0.81, 95% CI έως -0.32, p<.001). Στη πολυπαραγοντική ανάλυση η ικανότητα εργασίας συσχετίστηκε πέρα από τη νοσηροτητα και τον απουσιασμό, με τη παχυσαρκία, τη τεκνοποίηση και το επίπεδο εκπαίδευσης (Πίνακας 35,Πίνακας 36) (Εικόνα 23,Εικόνα 24,Εικόνα 25,Εικόνα 26). Η παρουσία τέκνων μειώνει τη πιθανότητα να αναφέρει κάποιος ότι η παρούσα ικανότητα εργασίας είναι χειρότερη από τη καλύτερη της ζωής του (OR: 0.46, 95%CI: 0.24 έως 0.87, p<.001), αν και η συσχέτιση αυτή δεν υφίσταται παρουσία πολλών παθήσεων. Επίσης η πιθανότητα να αναφέρει κάποιος μέτρια αντί για καλή ικανότητα εργασίας (σε σχέση με τις απαιτήσεις της εργασίας) αυξάνει μέχρι και 2 φορές (95%CI: ) με τη παχυσαρκία. Όσον αφορά την εκπαίδευση, η παρουσία πανεπιστημιακής εκπαίδευσης μειώνει στο μισό περίπου τη πιθανότητα να δηλώσει κάποιος καλή αντί για εξαιρετική ικανότητα εργασίας, και ο σχετικός λόγος πιθανοτήτων (Odds Ratio-OR) αυξάνεται όσο μειώνονται τα χρόνια εκπαίδευσης από OR:1.77 (95%CI: ) για τεχνική σχολή μέχρι OR:2.16 (95%CI: ) για δευτεροβάθμια εκπαίδευση. 95

97 Εικόνα 20. Ταξινόμηση ικανότητας εργασίας σε σχέση με το εκπαιδευτικό επίπεδο α) βάσει της κατανομής στο πληθυσμό β) βάσει των ορίων του FIOH 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΚΑΛΗ ΜΕΤΡΙΑ ΚΑΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΚΑΛΗ ΜΕΤΡΙΑ ΚΑΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 96

98 ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΔΙΕ Εικόνα 21. Ταξινόμηση ικανότητας εργασίας σε σχέση με την ηλικία α) βάσει της κατανομής στο πληθυσμό β) βάσει των ορίων του FIOH 100% 100% 90% 90% 80% 80% 70% 70% 60% 60% 50% 50% 40% 40% 30% 30% 20% 20% 10% 10% 0% >45 0% >45 ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΚΑΛΗ ΜΕΤΡΙΑ ΚΑΚΗ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΚΑΛΗ ΜΕΤΡΙΑ ΚΑΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Εικόνα 22. Μέση τιμή Δείκτη Ικανότητας Εργασίας σε σχέση με την ηλικία < >60 ΗΛΙΚΙΑ 97

99 Πίνακας 35. Πολυπαραγοντική ανάλυση. Πιθανότητα μέτριας ικανότητας εργασίας (ταξινόμηση κατά FIOH). Επίδραση διαφόρων παραγόντων Παράμετροι Exp(B) Odds Ratio Στατιστική Σημαντικότητα 95% διάστημα εμπιστοσύνης Χαμηλό οριο Υψηλό όριο Νοσηρότητα >3 διαγνωσμένες παθήσεις 0-2 διαγνωσμένες παθήσεις < Κατηγορία αναφοράς Απουσιασμός >10 μέρες αναρρωτικής άδειας 0-9 μέρες αναρρωτικής άδειας < Κατηγορία αναφοράς BMI Παχύσαρκος (>30 kg/cm 2 ) Υπέρβαρος (25-30 kg/cm 2 ) Φυσιολογικός (<24.99 kg/cm 2 ) Κατηγορία αναφοράς 98

100 Πίνακας 36. Πολυπαραγοντική ανάλυση. Πιθανότητα καλής ικανότητας εργασίας (ταξινόμηση κατά FIOH). Επίδραση διαφόρων παραγόντων Παράμετροι Exp(B) OR Στατιστική Σημαντικότητα 95% διάστημα εμπιστοσύνης Χαμηλό όριο Υψηλό όριο Νοσηρότητα >3 διαγνωσμένες παθήσεις 0-2 διαγνωσμένες παθήσεις < Κατηγορία αναφοράς Απουσιασμός >10 μέρες αναρρωτικής άδειας 0-9 μέρες αναρρωτικής άδειας < Κατηγορία αναφοράς Εκπαίδευση Δημοτικό /Γυμνάσιο Λύκειο Τεχνική σχολή Πανεπιστήμιο Κατηγορία αναφοράς 99

101 ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΔΙΕ Εικόνα 23. Ταξινόμηση ικανότητας εργασίας σε σχέση με τον απουσιασμού βάσει των ορίων του FIOH 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% ΚΑΚΗ ΜΕΤΡΙΑ ΚΑΛΗ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ 20% 10% 0% ΜΕΡΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ Εικόνα 24. Μέση τιμή Δείκτη Ικανότητας Εργασίας σε σχέση με το δείκτη μάζας σώματος(bmi) 45 44, , , ,5 41 < >30 BMI 100

102 ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΔΙΕ Εικόνα 25. Ταξινόμηση ικανότητας εργασίας σε σχέση με την τεκνοποίηση βάσει της κατανομής στο πληθυσμό 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Με παιδι Χωρις παιδι ΚΑΚΗ ΜΕΤΡΙΑ ΚΑΛΗ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ Εικόνα 26. Επίδραση νοσηρότητας και τεκνοποίησης στο Δείκτη Ικανότητας Εργασίας ΚΑΜΙΑ ΠΑΘΗΣΗ 1 ΠΑΘΗΣΗ >1 ΠΑΘΗΣΗ Με παιδί Χωρίς παιδί 101

103 Β Απουσιασμός ασθενείας και ειδικότητα εργασίας Όσον αφορά την επίδραση που έχει στον απουσιασμό ο τύπος της δουλειάς, προκύπτουν τα εξής. Οι υπάλληλοι γραφείου απουσιάζουν λιγότερο από τους εργάτες (p<0.001) ακόμη και αν σταθμίσουμε τους δυο υποπληθυσμούς ως προς το φύλο και την ηλικία, αν και οι δυο κατηγορίες εργαζομένων επιδεικνύουν μια ανοδική πορεία στους δείκτες απουσιασμού (Εικόνα 28, Εικόνα 29). Η συσχέτιση αυτή έχει να κάνει κυρίως με τη διάρκεια αλλά και τη συχνότητα απουσιασμού(εικόνα 30). Η υποειδικότητα επηρεάζει επίσης τον απουσιασμό(p<0.001)(πίνακας 37). Στον συγκεκριμένο πληθυσμό των ναυπηγείων, βλέπουμε ότι μεγαλύτερους δείκτες απουσιασμού στην περίοδο της μελέτης επιδεικνύουν ειδικότητες όπως οι ραδιοτεχνίτες, και οι φλογοχειριστές (Εικόνα 27,Εικόνα 31,Εικόνα 32,Εικόνα 33). Ακόμη και μετά τη διόρθωση για μεμονωμένα περιστατικά μεγάλου απουσιασμού (άνω των 60 ημερών ανά έτος), που μπορεί να επηρεάσουν το αποτέλεσμα, ελέγχοντας δηλαδή τις περιπτώσεις μικρού και μέσου απουσιασμού, οι συγκεκριμένες υποειδικότητες, παρουσιάζουν τους μεγαλύτερους δείκτες απουσιασμού (Εικόνα 34). Πίνακας 37. Ποσοστά εργαζομένων (%) ανά ειδικότητα με απουσίες άνω των 10 ημερών ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΓΡΑΦΕΙΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΙ ΑΜΜΟΒΟΛΙΣΤΕΣ ΕΛΑΣΜΑΤΟΥΡΓΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΣΥΓΚΟΛΗΤΕΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΕΣ- ΑΠΟΘΗΚΑΡΙΟΙ ΜΑΝΟΥΒΡΑΔΟΡΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΑΠΟΘΗΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΣ ΨΥΚΤΙΚΟΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΓΕΡΑΝΟΔΗΓΟΙ ΔΥΤΕΣ ΕΡΓΑΤΕΣ ΙΚΡΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΘΑΡΙΣΤΕΣ ΝΑΥΤΙΚΟΙ ΞΥΛΟΥΡΓΟΙ ΤΟΡΝΑΔΟΡΟΙ

104 ΟΔΗΓΟΙ ΠΕΛΕΚΗΤΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ(ΤΕΙ) ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ(ΤΕΙ) ΝΑΥΠΗΓΟΙ ΡΑΔΙΟΤΕΧΝΙΤΕΣ ΣΩΛΗΝΟΥΡΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΧΤΙΣΤΕΣ ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΥΔΡΑΥΛΙΚΟΙ ΦΛΟΓΟΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΕΣ ΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΜΗΧΑΝΩΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΛΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΕΠΙΣΚΕΥΑΣΤΕΣ ΕΡΓΑΤΕΣ ΔΕΞΑΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟ

105 Εικόνα 27. Ποσοστά εργαζομένων ανά ειδικότητα με ετήσιες απουσίες άνω των 10 ημερών για το διάστημα ΝΑΥΤΙΚΟΙ ΝΑΥΠΗΓΟΙ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟ ΨΥΚΤΙΚΟΙ ΔΥΤΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΓΡΑΦΕΙΩΝ ΟΔΗΓΟΙ ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΑΜΜΟΒΟΛΙΣΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΙ ΧΤΙΣΤΕΣ ΕΡΓΑΤΕΣ ΙΚΡΙΩΜΑΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΑΠΟΘΗΚΗΣ ΕΛΑΣΜΑΤΟΥΡΓΟΙ ΠΕΛΕΚΗΤΕΣ ΣΩΛΗΝΟΥΡΓΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΣΥΓΚΟΛΗΤΕΣ ΥΔΡΑΥΛΙΚΟΙ ΡΑΔΙΟΤΕΧΝΙΤΕΣ 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% Εικόνα 28. Ποσοστά εργαζομένων με ετήσιες απουσίες άνω των 10 ημερών ανάλογα με το είδος της εργασίας για το διάστημα ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΓΡΑΦΕΙΩΝ ΕΡΓΑΤΕΣ 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

106 Εικόνα 29. Ημέρες απουσίας ανά εργαζόμενο ανάλογα με το είδος της εργασίας κατά τη περίοδο της μελέτης ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΓΡΑΦΕΙΩΝ ΕΡΓΑΤΕΣ Εικόνα 30. Συχνότητα εμφάνισης απουσιών ανά ειδικότητα κατά τη περίοδο της μελέτης ΕΤΗΣΙΑ ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΑΝΑ ΥΠΑΛΛΗΛΟ ΕΤΗΣΙΑ ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΑΝΑ ΕΡΓΑΤΗ 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,

107 Εικόνα 31. Μέσες ετήσιες ημέρες απουσίας ανά εργαζόμενο για το διάστημα ανά ειδικότητα [δεν έχουν ληφθεί υπόψιν ειδικότητες με μικρό αριθμό ατόμων( < 10 άτομα/έτος)] ΕΤΗΣΙΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ ΑΝΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟ ΝΑΥΤΙΚΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ(ΤΕΙ) ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΝΑΥΠΗΓΟΙ ΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΜΗΧΑΝΩΝ ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΕΣ ΕΡΓΑΤΕΣ ΙΚΡΙΩΜΑΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΟΔΗΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΕΣ- ΑΠΟΘΗΚΑΡΙΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΓΡΑΦΕΙΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΙ ΠΕΛΕΚΗΤΕΣ ΜΑΝΟΥΒΡΑΔΟΡΟΙ ΑΜΜΟΒΟΛΙΣΤΕΣ ΤΟΡΝΑΔΟΡΟΙ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΛΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΕΣ ΔΕΞΑΜΕΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΑΠΟΘΗΚΗΣ ΕΛΑΣΜΑΤΟΥΡΓΟΙ ΞΥΛΟΥΡΓΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΣΥΓΚΟΛΗΤΕΣ ΣΩΛΗΝΟΥΡΓΟΙ ΓΕΡΑΝΟΔΗΓΟΙ ΚΑΘΑΡΙΣΤΕΣ ΦΛΟΓΟΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΡΑΔΙΟΤΕΧΝΙΤΕΣ ΥΔΡΑΥΛΙΚΟΙ 0,00 2,00 4,00 6,00 8,00 10,00 12,00 14,00 16,00 18,00 106

108 Εικόνα 32. Κρούσματα ανά εργαζόμενο και ανά κατηγορία για τη πενταετία ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΑΝΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟ ΟΔΗΓΟΙ ΕΡΓΑΤΕΣ ΙΚΡΙΩΜΑΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΚΑΘΑΡΙΣΤΕΣ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ(ΤΕΙ) ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΕΣ- ΑΠΟΘΗΚΑΡΙΟΙ ΑΜΜΟΒΟΛΙΣΤΕΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ(ΤΕΙ) ΧΤΙΣΤΕΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΑΠΟΘΗΚΗΣ ΜΑΝΟΥΒΡΑΔΟΡΟΙ ΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΜΗΧΑΝΩΝ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΓΡΑΦΕΙΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΣΥΓΚΟΛΗΤΕΣ ΝΑΥΠΗΓΟΙ ΦΛΟΓΟΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΕΡΓΑΤΕΣ ΔΕΞΑΜΕΝΩΝ ΞΥΛΟΥΡΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΕΛΑΣΜΑΤΟΥΡΓΟΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΛΙΚΟΥ ΤΟΡΝΑΔΟΡΟΙ ΓΕΡΑΝΟΔΗΓΟΙ ΣΩΛΗΝΟΥΡΓΟΙ ΠΕΛΕΚΗΤΕΣ ΡΑΔΙΟΤΕΧΝΙΤΕΣ 0,00 1,00 2,00 3,00 4,00 5,00 6,00 107

109 Εικόνα 33. Μέσες ετήσιες ημέρες απουσίας ανά εργαζόμενο για το διάστημα ανά ειδικότητα [δεν έχουν ληφθεί υπόψιν ετήσιες απουσίες άνω των 60 ημερών) ΕΤΗΣΙΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ ΑΝΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟ ΝΑΥΤΙΚΟΙ ΠΛΥΝΤΗΡΙΟ ΨΥΚΤΙΚΟΙ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟ ΔΥΤΕΣ ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ(ΤΕΙ) ΝΑΥΠΗΓΟΙ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ(ΤΕΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΟΔΗΓΟΙ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΕΣ- ΑΠΟΘΗΚΑΡΙΟΙ ΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΜΗΧΑΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΓΡΑΦΕΙΩΝ ΑΜΜΟΒΟΛΙΣΤΕΣ ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΕΡΓΑΤΕΣ ΙΚΡΙΩΜΑΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΙ ΕΡΓΑΛΕΙΟΕΠΙΣΚΕΥΑΣΤΕΣ ΤΟΡΝΑΔΟΡΟΙ ΜΑΝΟΥΒΡΑΔΟΡΟΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΣ ΞΥΛΟΥΡΓΟΙ ΓΕΡΑΝΟΔΗΓΟΙ ΧΤΙΣΤΕΣ ΠΕΛΕΚΗΤΕΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΑΠΟΘΗΚΗΣ ΕΛΑΣΜΑΤΟΥΡΓΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΣΥΓΚΟΛΗΤΕΣ ΣΩΛΗΝΟΥΡΓΟΙ ΚΑΘΑΡΙΣΤΕΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΛΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΕΣ ΔΕΞΑΜΕΝΩΝ ΦΛΟΓΟΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΥΔΡΑΥΛΙΚΟΙ ΡΑΔΙΟΤΕΧΝΙΤΕΣ 0,00 2,00 4,00 6,00 8,00 10,00 12,00 14,00 108

110 Εικόνα 34. Μέσες ετήσιες ημέρες απουσίας ανά εργαζόμενο για το διάστημα ανά ειδικότητα [δεν έχουν ληφθεί υπόψιν ετήσιες απουσίες άνω των 60 ημερών και ειδικότητες με λίγα άτομα) ΕΤΗΣΙΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ ΑΝΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟ ΝΑΥΤΙΚΟΙ ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ(ΤΕΙ) ΝΑΥΠΗΓΟΙ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ(ΤΕΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΟΔΗΓΟΙ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΕΣ- ΑΠΟΘΗΚΑΡΙΟΙ ΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΜΗΧΑΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΓΡΑΦΕΙΩΝ ΑΜΜΟΒΟΛΙΣΤΕΣ ΤΕΧΝΙΚΟΙ ΕΡΓΑΤΕΣ ΙΚΡΙΩΜΑΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΙ ΤΟΡΝΑΔΟΡΟΙ ΜΑΝΟΥΒΡΑΔΟΡΟΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΣ ΞΥΛΟΥΡΓΟΙ ΓΕΡΑΝΟΔΗΓΟΙ ΠΕΛΕΚΗΤΕΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΑΠΟΘΗΚΗΣ ΕΛΑΣΜΑΤΟΥΡΓΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΣΥΓΚΟΛΗΤΕΣ ΣΩΛΗΝΟΥΡΓΟΙ ΚΑΘΑΡΙΣΤΕΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΛΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΕΣ ΔΕΞΑΜΕΝΩΝ ΦΛΟΓΟΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΡΑΔΙΟΤΕΧΝΙΤΕΣ 0,00 2,00 4,00 6,00 8,00 10,00 12,00 14,00 109

111 Β Απουσιασμός ασθενείας και φύλο Η Εικόνα 35 δείχνει χαρακτηριστικά την επικράτηση του ανδρικού φύλου στο πληθυσμό, και ειδικά στους εργάτες, κάτι αναμενόμενο στη βαριά βιομηχανία. Το φύλο φαίνεται να παίζει ρόλο στον απουσιασμό, μόνο αν δεν αφαιρεθούν οι άδειες κυήσεως(εικόνα 36,Εικόνα 37). Ακόμα και στη περίπτωση αυτή όμως αν σταθμίσουμε ως προς την ηλικία, η επίδραση του φύλου στον απουσιασμό παύει να είναι στατιστικά σημαντική. Αν δεν ληφθουν υπόψιν οι άδειες κυήσεως, όπως είναι η συνήθης πρακτική, στατιστικά σημαντική (P<0.001) παραμένει η επίδραση του φύλου στη συχνότητα απουσίας και όχι τη διάρκεια της απουσίας,καθώς οι γυναίκες απουσιάζουν συχνότερα Εικόνα 35. Κατανομή φύλου ανάλογα με το είδος της εργασίας στο πληθυσμό μελέτης ΓΥΝΑΙΚΑ ΑΝΔΡΑΣ 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΓΡΑΦΕΙΩΝ ΕΡΓΑΤΕΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΚΑΘΗΚΟΝΤΩΝ 110

112 Εικόνα 36. Κατανομή συχνότητας απουσιών στα 2 φύλα για τη περίοδο (συμπεριλαμβανομένης της άδειας κυήσεως) 0-5ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΑΠΟΥΣΙΑΣ 5-10 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΑΠΟΥΣΙΑΣ >10 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΑΠΟΥΣΙΑΣ 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% ΓΥΝΑΙΚΑ 2286 ΑΝΔΡΑΣ Εικόνα 37. Κατανομή διάρκειας απουσιών στα 2 φύλα για τη περίοδο (συμπεριλαμβανομένης της άδειας κυήσεως) ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ > % 90% 7% 4% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 34% 23% 36% ΓΥΝΑΙΚΑ 34% 18% 45% ΑΝΔΡΑΣ 111

113 Β Απουσιασμός ασθενείας και ηλικία Ο απουσιασμός ασθενείας εμφανίζει αρνητική συσχέτιση με την ηλικία(p<0.01) ακόμα και μετά από στάθμιση για παράγοντες όπως το φύλο,η κατηγορία εργασίας και η εργασιακή εμπειρία. Φαίνεται ότι οι μεγαλύτερες ηλικίες απουσιάζουν λιγότερο, κάνοντας λιγότερα επεισόδια απουσιασμού(εικόνα 38,Εικόνα 39)Στη γραμμική μονοπαραγοντική ανάλυση παλινδρόμησης(linear regression), οι συνολικές ημέρες απουσίας συσχετίστηκαν αρνητικά με την ηλικία σε στατιστικά σημαντικό βαθμό(b-coefficientt= -0.66, 95% CI έως -0.56, p<.001), όπως και η συχνότητα απουσίας(αριθμός κρουσμάτων απουσίας) (b-coefficientt= -0.14, 95% CI έως -0.12, p<.001). Εικόνα 38. Απουσίες ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα για τη περίοδο % 80% 60% 40% 20% 0% < >50 ΗΛΙΚΙΑ (ΕΤΗ) 0 ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ 1-10 ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ >100 ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ Εικόνα 39. Κατανομή συχνότητας απουσιών ανά ηλικιακή ομάδα για τη περίοδο % 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% < >50 ΗΛΙΚΙΑ (ΕΤΗ) 0-5 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΑΠΟΥΣΙΑΣ 6-10 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΑΠΟΥΣΙΑΣ >10 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΑΠΟΥΣΙΑΣ 112

114 Β Απουσιασμός ασθενείας και διάρκεια απασχόλησης Η συνολική διάρκεια και η συχνότητα του απουσιασμού για τη περίοδο βρέθηκε να έχει θετική συσχέτιση με τη διάρκεια εργασίας του εργαζόμενου (p<0.001). Η μη φυσιολογική κατανομή των παραμέτρων δεν επιτρέπει τη χρήση παραμετρικών μεθόδων, για τη πλήρη μελέτη της επίδρασης αυτής. Η μετατροπή των παραμέτρων σε κατηγορικές μας δίνει πάντως τις παρακάτω πληροφορίες όπως φαίνεται από τους πίνακες της κατηγορικής μονοπαραγοντικής ανάλυσης παλινδρόμησης(multinomial logistic regression)(πίνακας 38,Πίνακας 39). Αν και συνολικά φαίνεται ότι όσο περισσότερο εργάζεται κάποιος τόσες περισσότερες απουσίες ασθενείας θα κάνει, γίνεται εμφανές από το παρακάτω πίνακα, ότι άτομα με εμπειρία κάτω των 3 ετών έχουν μικρότερη πιθανότητα να απουσιάσουν σε σχέση με άτομα μεγάλης εμπειρίας (άνω των 10 ετών), και έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα για μικρής διάρκειας απουσιασμό σε σχέση με μεγάλης διάρκειας. Αυτή η σχέση αντιστρέφεται για άτομα με μέση εμπειρία (3-10 έτη), καθώς έχουν μικρότερη πιθανότητα για καθόλου ή μικρό απουσιασμό σε σχέση με τους πιο έμπειρους. Φαίνεται ότι ο απουσιασμός είναι ελαττωμένος στην αρχή και στο τέλος της εργασιακής εμπειρίας(εικόνα 40,Εικόνα 41). Οι σημαντικές αυτές συσχετίσεις της διάρκειας του απουσιασμού ασθενείας με την ηλικία, την ειδικότητα και την εργασιακή εμπειρία, που αναδείχτηκαν από τις μονοπαραγοντικές αναλύσεις παρέμειναν και στη πολυπαραγοντική ανάλυση (Πίνακας 40). Πίνακας 38. Αποτελέσματα μονοπαραγοντικής ανάλυσης διάρκειας απουσιασμού και διάρκειας εργασίας Απουσίες απο 2002 εως 2006 Sig Odds Ratio 95% Διάστημα εμπιστοσύνης Χαμηλό όριο Υψηλό όριο 0 < 3 έτη εμπειρία 0,000 6,637 5,406 8, έτη εργασιακή εμπειρία 0,000 0,520,413,655 >8 έτη εργασιακή εμπειρία < 3 έτη εμπειρία 0,000 1,998 1,628 5, έτη εργασιακή εμπειρία 0,006,705,550 0,904 >8 έτη εργασιακή εμπειρία. 1.. a. Η κατηγορία αναφοράς είναι >10 ημέρες απουσίας b. Η παράμετρος ορίζεται 0 γιατί είναι και αυτή κατηγορία αναφοράς 113

115 Πίνακας 39. Αποτελέσματα μονοπαραγοντικής ανάλυσης συχνότητας απουσιασμού και διάρκειας εργασίας Σύνολο κρουσμάτων απουσίας (2002- Sig. Odds 2006) a Ratio 95% Διάστημα εμπιστοσύνης Χαμηλό όριο Υψηλό όριο 0-5 < 3 έτη εμπειρία 0,000 10,816 5,789 20, έτη εργασιακή εμπειρία 0,000 0,542 0,399 0,737 >8 έτη εργασιακή εμπειρία < 3 έτη εμπειρία 0,032 2,166 1,068 4, έτη εργασιακή εμπειρία 0,895 1,024 0,715 1,467 >8 έτη εργασιακή εμπειρία..1.. a. Η κατηγορία αναφοράς είναι: >10 κρούσματα απουσίας για τη περίοδο b. Η παράμετρος ορίζεται 0 γιατί είναι και αυτή κατηγορία αναφοράς Εικόνα 40. Κατανομή απουσιών στη περίοδο της μελέτης ανάλογα με την εργασιακή εμπειρία 100% 80% 60% 40% 20% 0% >100 ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ ημερες εργασιας ημερες εργασιας >3000 ημερες εργασιας Εικόνα 41. Κατανομή απουσιών στη περίοδο της μελέτης ανάλογα με την εργασιακή εμπειρία 100% 80% 60% % 20% 0% >3000 ΗΜΕΡΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 0 ημέρες απουσίας 1-10 ημέρες απουσίας >10 ημέρες απουσίας 114

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ... 2 ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ... 4 1. Κατηγορίες δικαιούχων... 4 1.1 Βαριά αναπηρία... 4 1.2 Συνήθης αναπηρία... 4 1.3 Μερική αναπηρία... 5 1.4 Προϋπάρχουσα αναπηρία... 5 2. Εκτίμηση αναπηρίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΧΕΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ

ΠΑΡΟΧΕΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΠΑΡΟΧΕΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΑ ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ- ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Επίδομα Ανεργίας Επίδομα Ασθενείας Επίδομα Μητρότητας Βοηθήματα Τοκετού και Γάμου Επίδομα Σωματικής Βλάβης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ (όρια, αποδοχές κ.α)

ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ (όρια, αποδοχές κ.α) ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ (όρια, αποδοχές κ.α) Α) ΑΝΥΠΑΙΤΙΑ ΚΩΛΥΜΑΤΑ Τα άρθρα 648, 652-655 του Α.Κ. αναφέρουν ότι ο μισθός καταβάλλεται εφόσον πραγματικά παρασχέθηκε εργασία από τον εργαζόμενο. Εξαίρεση αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

-2- σωματικά και πνευματικά υγιής άνθρωπος της ίδιας μόρφωσης.

-2- σωματικά και πνευματικά υγιής άνθρωπος της ίδιας μόρφωσης. ΘΕΜΑ: Κοινοποίηση των διατάξεων του άρθρου 27 παρ. 4 εδάφ. α,β και παρ. 5 εδάφια α,β,γ,δ,ε,στ,ζ, και η του Ν. 1902 90 σχετικά με τις προϋπόθεσεις συνταξιοδότησης λόγω αναπηρίας και οδηγίες για τους προέδρους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΔΙΑΔΟΧΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ... 4. 1. Αρμόδιος φορέας για την απονομή της σύνταξης σε περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης... 4

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΔΙΑΔΟΧΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ... 4. 1. Αρμόδιος φορέας για την απονομή της σύνταξης σε περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης... 4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΔΙΑΔΟΧΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ... 4 1. Αρμόδιος φορέας για την απονομή της σύνταξης σε περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης... 4 2. Τρόπος υπολογισμού της σύνταξης... 8 Πηγές... 12 Συντακτική Ομάδα... 12

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή.6 1.1 Αποχή λόγω ασθενείας.6 2. Παροχές σε χρήμα σε περίπτωση ασθένειας από το ΙΚΑ.8 2.1. Επίδομα ασθενείας.8 2.2. Καταβολή επιδόματος ασθενείας.8 2.3. Βεβαίωση ανικανότητας προς

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΗΣΗΣ ΛΟΓΩ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ (Άρθρα 25, 26 Ν. 2084/92)

Α. ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΗΣΗΣ ΛΟΓΩ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ (Άρθρα 25, 26 Ν. 2084/92) ΘΕΜΑ: «Προϋποθέσεις συνταξιοδότησης λόγω αναπηρίας και θανάτου των εργαζομένων που υπήχθησαν για πρώτη φορά στην ασφάλιση από 1.1.93 και μετά - Υπολογισμός ποσού σύνταξης μετά τη δημοσίευση του Ν. 3029/11.7.02».

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΕΠΙΔΟΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ (Ε.Κ.Α.Σ.)... 3. 1. Δικαιούχα πρόσωπα Προϋποθέσεις... 3. 2. Ποσό επιδόματος... 4. Πηγές...

Περιεχόμενα ΕΠΙΔΟΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ (Ε.Κ.Α.Σ.)... 3. 1. Δικαιούχα πρόσωπα Προϋποθέσεις... 3. 2. Ποσό επιδόματος... 4. Πηγές... Περιεχόμενα ΕΠΙΔΟΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ (Ε.Κ.Α.Σ.)... 3 1. Δικαιούχα πρόσωπα Προϋποθέσεις... 3 2. Ποσό επιδόματος... 4 Πηγές... 6 Συντακτική Ομάδα... 6 1 ΘΕΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΕΠΙΔΟΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑIΟΥ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑIΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑIΟΥ Τονίζεται ότι, η παρούσα εργασία δεν αποτελεί ολοκληρωμένη ανάλυση και δεν είναι σκόπιμο να χρησιμοποιηθεί για την επίλυση ειδικών προβλημάτων. Κανονισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 17.7.2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΟΙΝ. ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 17.7.2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΟΙΝ. ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 17.7.2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΟΙΝ. ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Α.Π: Φ. 80000/οικ.32449/1078 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΚΟΙΝ.ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ Δ/νση Κύριας Ασφάλισης Μισθωτών ΠΡΟΣ: 1. ΙΚΑ-ΕΤΑΜ-

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟ ΟΤΗΣΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟ ΟΤΗΣΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟ ΟΤΗΣΗΣ (Tα κατωτέρω ισχύουν σύμφωνα με το Ασφαλιστικό Πλαίσιο, Νόμοι Προεδρικά Διατάγματα - Ερμηνευτικές Εγκύκλιοι, όπως έχει διαμορφωθεί μέχρι 31.12.2012) Α) ΕΙΔΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΕΠΙΔΟΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ (Ε.Κ.Α.Σ.) 2011. ΣΧΕΤ: Ν 3996/5-8-2011 (ΦΕΚ 170 Α /5-8-2011).

ΘΕΜΑ: ΕΠΙΔΟΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ (Ε.Κ.Α.Σ.) 2011. ΣΧΕΤ: Ν 3996/5-8-2011 (ΦΕΚ 170 Α /5-8-2011). ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ Οργανισμός O.A.E.E. Ασφάλισης Ελευθέρων Επαγγελματιών ΑΘΗΝΑ, 3 / 10 /2011 ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΑΡΟΧΩΝ Αριθ. Πρωτ. ΔΙΠΣΥΝ/Φ1 / 4 / 77265 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΟΛΕΣ ΟΙ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ (ΙΚΑ ΕΤΑΜ & ΕΤΕΑΜ) 2012 --------------------------- ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΚΛΑΣΕΙΣ - ΤΡΟΠΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΣΥΝΤΑΞΗΣ - ΠΙΝΑΚΕΣ ΣΥΝΤΑΞΕΩΝ (2012) ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Πέντε είναι οι παράμετροι που προσδιορίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ Βασικές αρχές

ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ Βασικές αρχές ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ Βασικές αρχές Ποιοι είμαστε Η Eurobank Business Services, με παρουσία 12 ετών και ηγετική θέση στην Ελληνική αγορά, στον τομέα της Έκδοσης και Διαχείρισης Μισθοδοσίας, δραστηριοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

1) ΑΣΦΑΛΙΣΗ µέχρι την 31/12/1982 (ΕΞΑΓΟΡΕΣ Ν. 3863/10 ΟΧΙ-) I. ΑΝΔΡΕΣ, ΓΥΝΑΙΚΕΣ:

1) ΑΣΦΑΛΙΣΗ µέχρι την 31/12/1982 (ΕΞΑΓΟΡΕΣ Ν. 3863/10 ΟΧΙ-) I. ΑΝΔΡΕΣ, ΓΥΝΑΙΚΕΣ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟ ΟΤΗΣΗΣ (Tα κατωτέρω ισχύουν σύμφωνα με το Ασφαλιστικό Πλαίσιο, Νόμοι Προεδρικά Διατάγματα - Ερμηνευτικές Εγκύκλιοι, όπως έχει διαμορφωθεί μέχρι 31.12.2012) Α) ΕΙΔΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων

ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων Εργασιακά Θέματα ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων «Αποζημίωση λόγω συνταξιοδότησης» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Αποζημίωση λόγω συνταξιοδότησης 3 1.1 Γενικά 6 1.2 Δικαιούχοι 6 α) Ιδιωτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα Πηγές... 12 Συντακτική Ομάδα... 12

Περιεχόμενα Πηγές... 12 Συντακτική Ομάδα... 12 Περιεχόμενα ΠΑΡΟΧΕΣ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ... 3 1. Επίδομα μητρότητας... 4 1.1 Γενικά... 4 1.2 Προϋποθέσεις... 4 1.3 Ποσό... 5 1.4 Απαιτούμενα δικαιολογητικά... 5 1.5 Σύγχρονη καταβολή επιδόματος ασθενείας... 6 1.6

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ. Στο Σ/Ν «Ρυθμίσεις στη φορολογία εισοδήματος, ρυθμίσεις θεμάτων αρμοδιότητας Υπουργείου Οικονομικών και λοιπές διατέξεις

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ. Στο Σ/Ν «Ρυθμίσεις στη φορολογία εισοδήματος, ρυθμίσεις θεμάτων αρμοδιότητας Υπουργείου Οικονομικών και λοιπές διατέξεις ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ Στο Σ/Ν «Ρυθμίσεις στη φορολογία εισοδήματος, ρυθμίσεις θεμάτων αρμοδιότητας Υπουργείου Οικονομικών και λοιπές διατέξεις Η κρίση που αντιμετωπίζει η οικονομία μας και τα δημοσιονομικά μέτρα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Λειτουργός Εργασιακών Σχέσεων»

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Λειτουργός Εργασιακών Σχέσεων» Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Λειτουργός Εργασιακών Σχέσεων» 12 Ιουνίου 2014 Νομοθεσία Κοινωνικών Ασφαλίσεων Νομοθεσία H περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων νομοθεσία 17.1.1957 Πρώτο Σχέδιο Κοινωνικών Ασφαλίσεων 5.10.1964

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΑ ΕΤΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ

ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΑ ΕΤΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΑ ΕΤΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ Το Ινστιτούτο Εργασίας ΓΣΕΕ στο πλαίσιο του Ε.Π. «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού 2007-2013» υλοποιεί το έργο «Ανάπτυξη δικτύου υπηρεσιών πληροφόρησης, συμβουλευτικής υποστήριξης

Διαβάστε περισσότερα

Σας γνωρίζουµε ότι στον πρόσφατα ψηφισθέντα ν.3996/2011 εισάγονται, µεταξύ άλλων,

Σας γνωρίζουµε ότι στον πρόσφατα ψηφισθέντα ν.3996/2011 εισάγονται, µεταξύ άλλων, 2011-ΕΓΚ ΣΕΠΕ_ειδικα ταµεια ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ /ΝΣΗ ΚΥΡΙΑΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΜΙΣΘΩΤΩΝ ΤΜΗΜΑ Γ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΟΥ ΧΡΟΝΟΥ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΟΥ ΧΡΟΝΟΥ 22+1 ερωτήσεις-απαντήσεις Πώς θα εξαγοράσετε χρόνο ασφάλισης ΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 03/09/2010, 06:46 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ: 03/09/2010, 06:46 Απαντήσεις σε 23 γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ για τον υπολογισμό του κόστους που προκύπτει από την υιοθέτηση της πρότασης της Ομάδας Εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Επίδομα ανεργίας... 2 1.1 Γενικά... 3 1.2 Δικαιούχοι επιδόματος ανεργίας... 3 1.3 Προϋποθέσεις για τη λήψη του επιδόματος ανεργίας... 4 1.4 Τα απαιτούμενα ημερομίσθια που πρέπει να έχει

Διαβάστε περισσότερα

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη Τι συμβαίνει από εδώ και πέρα Το αμέσως επόμενο βήμα της έρευνας 50+ στην Ευρώπη είναι η προσθήκη, στην υπάρχουσα βάση δεδομένων, πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΙ ΟΙ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΟΙ & ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΤΟΥ ΙΚΑ

ΟΛΟΙ ΟΙ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΟΙ & ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΤΟΥ ΙΚΑ ΟΛΟΙ ΟΙ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΟΙ & ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΤΟΥ ΙΚΑ Οι ασφαλισμένοι του ΙΚΑ προκειμένω να δικαιωθούν για πλήρη σύνταξη, εκτός από ορισμένα όρια ηλικίας θα πρέπει να έχουν, και ορισμένο χρόνο ασφάλισης,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟ ΟΤΗΣΗΣ (Σύµφωνα µε το νόµο Ν. 3863/2010) Α) ΕΙ ΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΩΝ (Περιλαµβάνεται η ΕΤΕ)

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟ ΟΤΗΣΗΣ (Σύµφωνα µε το νόµο Ν. 3863/2010) Α) ΕΙ ΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΩΝ (Περιλαµβάνεται η ΕΤΕ) ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟ ΟΤΗΣΗΣ (Σύµφωνα µε το νόµο Ν. 3863/2010) Α) ΕΙ ΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΩΝ (Περιλαµβάνεται η ΕΤΕ) ΑΣΦΑΛΙΣΗ µέχρι την 31/12/1982 Άνδρες Γυναίκες: Στον νέο νόµο καθορίζεται µε µεταβατικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Αθήνα 21 Ιουνίου 2005 Αριθμ. Πρωτ.: 18811/2004 Η ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΒΛΑΒΗΣ Η ΤΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ, ΣΕ ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΗ ΤΗΣ ΥΠΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ, ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ Ο ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΚΕ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟ ΜΟ Σ 1483/1984. Άρθρο 2 Εξαρτώµενα µέλη

ΝΟ ΜΟ Σ 1483/1984. Άρθρο 2 Εξαρτώµενα µέλη ΝΟ ΜΟ Σ 1483/1984 Προστασία και διευκόλυνση των εργαζοµένων µε οικογενειακές υποχρεώσεις -Τροποποιήσεις και βελτιώσεις εργατικών νόµων (ΦΕΚ 153 Α /8.10.1984) Άρθρο 1 Έκταση εφαρµογής 1. Οι διατάξεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 3/ 10 / 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ Αρ. πρωτ. ΔΙ.Π.ΣΥΝ./Φ1 / 5/ 77266

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 3/ 10 / 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ Αρ. πρωτ. ΔΙ.Π.ΣΥΝ./Φ1 / 5/ 77266 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 3/ 10 / 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ Αρ. πρωτ. ΔΙ.Π.ΣΥΝ./Φ1 / 5/ 77266 O.A.E.E ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΠΡΟΣ : Αποδέκτες Πίνακα Α ΓΕΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

/ΝΣΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ & Κ.Ε. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ :23/2005

/ΝΣΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ & Κ.Ε. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ :23/2005 /ΝΣΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ & Κ.Ε. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ :23/2005 «Αύξηση ηµερήσιου Nοσηλείου - Tροφείου που καταβάλλει το ΙΚΑ για την περίθαλψη των παιδιών µε ειδικές ανάγκες ασφ/νων µας σε συµβεβληµένα και µη ιδρύµατα του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά µε τη συνέχιση της ασφάλισης των µισθωτών της επιχ/σης «ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΦΩΣΦΟΡΙΚΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ Α.Ε.»

Σχετικά µε τη συνέχιση της ασφάλισης των µισθωτών της επιχ/σης «ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΦΩΣΦΟΡΙΚΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ Α.Ε.» Σχετικά µε τη συνέχιση της ασφάλισης των µισθωτών της επιχ/σης «ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΦΩΣΦΟΡΙΚΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ Α.Ε.» ΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ : ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΣΟ ΩΝ : ΠΑΡΟΧΩΝ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ: 85/2007 Αριθµ. Πρωτ.: Α23/266/12/7-6-2007 Σας κοινοποιούµε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΕΣ ΟΙ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ. Αλέξης Παραράς, Δηµοσιολόγος

ΟΛΕΣ ΟΙ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ. Αλέξης Παραράς, Δηµοσιολόγος ΟΛΕΣ ΟΙ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ Αλέξης Παραράς, Δηµοσιολόγος Προσφάτως ψηφίστηκε, δηµοσιεύτηκε και ετέθη σε ισχύ ο Νόµος 3865/2010 περί της µεταρρύθµισης του συνταξιοδοτικού

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννα Νικολαϊδου Κλινική Κοινωνική Λειτουργός Γ.Ν.Α «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ»

Ιωάννα Νικολαϊδου Κλινική Κοινωνική Λειτουργός Γ.Ν.Α «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» ΟΤΑΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΜΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ... Τα προβλήματα στη διάρκεια της μακρόχρονης νοσηλείας και παρακολούθησης : Ο ρόλος της Κοινωνικής Υπηρεσίας Ιωάννα Νικολαϊδου Κλινική Κοινωνική Λειτουργός

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλιστικά Θέματα «Υπολογισμός συντάξεων γήρατος - Ισχύον και νέο καθεστώς»

Ασφαλιστικά Θέματα «Υπολογισμός συντάξεων γήρατος - Ισχύον και νέο καθεστώς» Ασφαλιστικά Θέματα «Υπολογισμός συντάξεων γήρατος - Ισχύον και νέο καθεστώς» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγικές παρατηρήσεις. 4 Ισχύον σύστημα υπολογισμού συντάξεων...4 Νέο σύστημα υπολογισμού σύνταξης.....6 Συνδυαστικός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ

ΟΜΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΟΜΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΘΕΜΑ : Ασφαλιστικά Θέματα Μηχανικών Ιωάννης Γιαννακουδάκης, μηχανολόγος μηχανικός Αγγελική Μυρίλλα, πολιτικός μηχανικός Μαρία Σαρτζετάκη, αγρονόμος τοπογράφος μηχανικός Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

-3- ΓΕΝΙΚΑ. Με εντολή Διοικητή Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΣ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ Η ΤΜΗΜΑΤΑΡΧΗΣ ΔΙΕΚ/ΣΕΩΣ ΣΤΑΘΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ Ε. ΠΟΥΛΙΟΥ

-3- ΓΕΝΙΚΑ. Με εντολή Διοικητή Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΣ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ Η ΤΜΗΜΑΤΑΡΧΗΣ ΔΙΕΚ/ΣΕΩΣ ΣΤΑΘΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ Ε. ΠΟΥΛΙΟΥ Θ Ε Μ Α: "Χορήγηση εφάπαξ επιδόματος αεροθεραπείας στους ασφ/νους και συνταξιούχους που πάσχουν από φυματίωση, καρκίνο των πνευμόνων, πνευμονοκονίαση καθώς και στους νεφροπαθείς για τη θερινή περίοδο 1997".

Διαβάστε περισσότερα

1. Ι.Κ.Α. - Ε.Τ.Α.Μ. 1.1 Εισαγωγή 10 1.2 Παλαιοί ασφαλισμένοι Ι.Κ.Α. - Ε.Τ.Α.Μ. 11 1.2.1. Συνταξιοδότηση λόγω 35ετίας 11 1.2.2. Συνταξιοδότηση με 10.000 ημέρες ασφάλισης 12 1.2.3. Συνταξιοδότηση γυναικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ

Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ Σ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ 1. Στόχοι της έρευνας Η ad-hoc έρευνα για τη µετάβαση από την αγορά εργασίας στη σύνταξη έχει τέσσερις βασικούς στόχους: Να διερευνήσει τον

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Νέο Ασφαλιστικό σύστηµα και συναφείς διατάξεις, ρυθµίσεις στις εργασιακές σχέσεις» και παροχή οδηγιών για την εφαρµογή του άρθρου 10.

ΘΕΜΑ: Νέο Ασφαλιστικό σύστηµα και συναφείς διατάξεις, ρυθµίσεις στις εργασιακές σχέσεις» και παροχή οδηγιών για την εφαρµογή του άρθρου 10. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 4/1/2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ Αρ.Πρωτ.: Φ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ 80000/οικ.33384/2415 ΓΕΝ. ΓΡΑΜ. ΚΟΙΝΩΝ. ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ /ΝΣΗ ΚΥΡΙΑΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΜΙΣΘΩΤΩΝ ΤΜΗΜΑ: Γ ΘΕΜΑ: Νέο Ασφαλιστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΙΨΟ4691Ω3-14Ι. Εγκύκλιος: 1. Αθήνα, 13/1/2014. Αρ. πρωτ.: ΔΙΑΣΦ/Φ7/1/52709

ΑΔΑ: ΒΙΨΟ4691Ω3-14Ι. Εγκύκλιος: 1. Αθήνα, 13/1/2014. Αρ. πρωτ.: ΔΙΑΣΦ/Φ7/1/52709 Αθήνα, 13/1/2014 Αρ. πρωτ.: ΔΙΑΣΦ/Φ7/1/52709 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ Οργανισμός Ασφάλισης Ο.Α.Ε.Ε. Ελευθέρων Επαγγελματιών ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ: ΑΣΦ/ΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΙΔΙΩΤΩΝ ΙΑΤΡΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΩΝ, ΝΕΥΡΟΛΟΓΩΝ, ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΣΩΜΑ ΙΑΤΡΩΝ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΚΕ.Π.Α.

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΙΔΙΩΤΩΝ ΙΑΤΡΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΩΝ, ΝΕΥΡΟΛΟΓΩΝ, ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΣΩΜΑ ΙΑΤΡΩΝ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΚΕ.Π.Α. ΑΘΗΝΑ: 04/04/2013 ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΙΚΑ ΕΤΑΜ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ & ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΡ. ΠΡΩΤ: Φ37/40 ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ Ταχ. Δ/νση : Αγίου Κων/νου 8 Τ.Κ. : 10241 ΑΘΗΝΑ Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΜΕΤΡΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ Λευκωσία, 17 Δεκεμβρίου 2013 ΠΡΟΣ: ΑΠΟ: ΘΕΜΑ: Όλα τα Μέλη Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων ΜΕΤΡΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ Κύριε, Το Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων σας πληροφορεί ότι τη Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑ ΣΕΡΒΙΑΣ Βασικές αρχές

ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑ ΣΕΡΒΙΑΣ Βασικές αρχές ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑ ΣΕΡΒΙΑΣ Βασικές αρχές Ποιοι είμαστε Η Eurobank Business Services, με παρουσία 12 ετών και ηγετική θέση στην Ελληνική αγορά, στον τομέα της Έκδοσης και Διαχείρισης Μισθοδοσίας, δραστηριοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009 35o Ετήσιο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο Αθήνα 11 Μαΐου 2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους 4 Έλληνες πολίτες πληρώνει από την τσέπη του για υπηρεσίες υγείας ενώ, συνολικά, η δαπάνη των νοικοκυριών για υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

των ορίων ηλικίας που θα έχουν διαµορφωθεί κατά το έτος της συµπλήρωσης του 55 ου ή του 60 ου έτους της ηλικίας τους.

των ορίων ηλικίας που θα έχουν διαµορφωθεί κατά το έτος της συµπλήρωσης του 55 ου ή του 60 ου έτους της ηλικίας τους. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 26/09/2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ Αριθµ. πρωτ. : Φ. 80000/24506/1853 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΠΡΟΣ : /νση Κύριας Ασφάλισης Μισθωτών Ι.Κ.Α. Ε.Τ.Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΗ: 24 Ανάπτυξη πλαισίου Κοινωνικού Διαλόγου σε επίπεδο κλάδου και επιχείρησης για την ανάδειξη των προσαρμογών των

ΔΡΑΣΗ: 24 Ανάπτυξη πλαισίου Κοινωνικού Διαλόγου σε επίπεδο κλάδου και επιχείρησης για την ανάδειξη των προσαρμογών των ΔΡΑΣΗ: 24 Ανάπτυξη πλαισίου Κοινωνικού Διαλόγου σε επίπεδο κλάδου και επιχείρησης για την ανάδειξη των προσαρμογών των καταστατικών κειμένων διοίκησης ανθρώπινου ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΗΣ: δυναμικού ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ισχύς των γνωματεύσεων των Υγειονομικών Επιτροπών του ΚΕ.Π.Α.

Α. Ισχύς των γνωματεύσεων των Υγειονομικών Επιτροπών του ΚΕ.Π.Α. ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΑΣΦ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ: ΠΑΡΟΧΩΝ & ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ταχ. Δ/νση: Αγ. Κων/νου 8 (10241) Αριθ. Τηλεφώνου: 210 5215000 e-mail: diefpar@ika.gr

Διαβάστε περισσότερα

Γίνε εσύ ο Ειδικός... ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ. 100% Επίκαιρο εργαστηριακό σεμινάριο μισθοδοσίας Προσαρμοσμένο στη ΝΕΑ εργατική νομοθεσία

Γίνε εσύ ο Ειδικός... ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ. 100% Επίκαιρο εργαστηριακό σεμινάριο μισθοδοσίας Προσαρμοσμένο στη ΝΕΑ εργατική νομοθεσία ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΜΕ Η/Υ & ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ Γίνε εσύ ο Ειδικός... ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ 100% Επίκαιρο εργαστηριακό σεμινάριο μισθοδοσίας Προσαρμοσμένο στη ΝΕΑ εργατική νομοθεσία ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑΣ Ν.4093/12.12.11.2012,

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 21-10-2010 #Οι νέες διατάξεις για τις Επικουρικές. Συντάξεις, µετά την ισχύ των Νόµων 3863/2010. και 3865/2010#

Αθήνα, 21-10-2010 #Οι νέες διατάξεις για τις Επικουρικές. Συντάξεις, µετά την ισχύ των Νόµων 3863/2010. και 3865/2010# ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ ΕΦΟΡΙΑΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ Πανεπιστηµίου 20-Αθήνα 10672-Τηλ. 210.3616178 210.3626025-FAX 210.3625983 Αθήνα, 21-10-2010 #Οι νέες διατάξεις για τις Επικουρικές Συντάξεις, µετά

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογική Σύµβαση Εργασίας

Συλλογική Σύµβαση Εργασίας Συλλογική Σύµβαση Εργασίας Για τους όρους αµοιβής και εργασίας των Μηχανικών Τεχνολογίας Ιατρικών Οργάνων όλης της χώρας Στην Αθήνα σήµερα 13 εκεµβρίου 2002 οι υπογράφοντες αφενός: 1) Ν. Αναλυτής, Αντιπρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Οι αλλαγές στο ασφαλιστικό μας σύστημα Nόμος 3655/2008

Οι αλλαγές στο ασφαλιστικό μας σύστημα Nόμος 3655/2008 Στουρνάρη -, Αθήνα 10 2 Τηλ.: 210-12000 Fax: 210-208 E-mail: edop@ppc.gr, www.edopdei.gr Οι αλλαγές στο ασφαλιστικό μας σύστημα Nόμος 3655/2008 Εισαγωγικό σημείωμα Η ΕΔΟΠ-ΔΕΗ παρακολουθώντας τις εξελίξεις

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 23 / 12 / 2015. Αριθ. Πρωτ. : Φ.10043 / οικ.55133 / 1277. ΠΡΟΣ : Ενιαίο Ταμείο Ανεξάρτητα Απασχολούμενων (ΕΤΑΑ) Μάρνη 22 104 39 Αθήνα

Αθήνα, 23 / 12 / 2015. Αριθ. Πρωτ. : Φ.10043 / οικ.55133 / 1277. ΠΡΟΣ : Ενιαίο Ταμείο Ανεξάρτητα Απασχολούμενων (ΕΤΑΑ) Μάρνη 22 104 39 Αθήνα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΥΡΙΑΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΥΤΟΑΠΑΣΧΟΛΟΥΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΩΝ (Δ14) ΤΜΗΜΑ : Α Ταχ.

Διαβάστε περισσότερα

Σας γνωρίζουμε ότι στο ΦΕΚ 94 τεύχος Α /14-8-2015 δημοσιεύτηκε ο ν. 4336/2015, στην

Σας γνωρίζουμε ότι στο ΦΕΚ 94 τεύχος Α /14-8-2015 δημοσιεύτηκε ο ν. 4336/2015, στην Αθήνα, 21. 12. 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΚΥΡΙΑΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γενικά στοιχεία για τις συντάξεις θανάτου...3

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γενικά στοιχεία για τις συντάξεις θανάτου...3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Γενικά στοιχεία για τις συντάξεις θανάτου...3 2. Χρονικές προϋποθέσεις απονομής σύνταξης λόγω θανάτου ασφαλισμένου εξαιτίας κοινής νόσου 4 3. Χρονικές Συντάξεις λόγω θανάτου ς προϋποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΣΦΑΛΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ Σ/Ν ΤΟΥ ΥΠ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΣΦΑΛΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ Σ/Ν ΤΟΥ ΥΠ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 25, 2013 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΣΦΑΛΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ Σ/Ν ΤΟΥ ΥΠ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΑΣΟΚ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΣΦΑΛΙΣΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται.

Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται. Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται. Η INTERAMERICAN σάς ενημερώνει για όσα ισχύουν για τα ανασφάλιστα

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα Εθνική Μελέτη Νοσηρότητας και Παραγόντων Κινδύνου (Ε.ΜΕ.ΝΟ.) Το κάπνισμα στην Ελλάδα Καρακατσάνη Άννα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Β Πνευμονολογική Κλινική ΕΚΠΑ ΠΓΝ«ΑΤΤΙΚΟΝ» Ε.ΜΕ.ΝΟ Είναι η πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Νομοθεσίες που ψηφίστηκαν στο πλαίσιο των Μέτρων Δημοσιονομικής Εξυγίανσης και αφορούν Μισθοδοσία, Συντάξεις και Κοινωνικές Ασφαλίσεις

Νομοθεσίες που ψηφίστηκαν στο πλαίσιο των Μέτρων Δημοσιονομικής Εξυγίανσης και αφορούν Μισθοδοσία, Συντάξεις και Κοινωνικές Ασφαλίσεις Νομοθεσίες που ψηφίστηκαν στο πλαίσιο των Μέτρων Δημοσιονομικής Εξυγίανσης και αφορούν Μισθοδοσία, Συντάξεις και Κοινωνικές Ασφαλίσεις Α/Α 1 Οι περί Έκτακτης Εισφοράς Αξιωματούχων, Ν. 112(Ι)/2011 01/09/11

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ Διοσκούρων 4 & Πολυγνώτου ΑΘΗΝΑ 105 55 Τηλ. 2103310080, Fax: 2103310083 E-mail: info@kpolykentro.gr Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Για τους όρους αμοιβής και εργασίας των Γεωπόνων Ανωτάτων Τεχνολογικών Ιδρυμάτων Ιδιωτικών Υπαλλήλων απασχολούμενων στις βιομηχανικές επιχειρήσεις όλης της χώρας Στην Αθήνα σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ψυχολογία 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ (Ο.Α.Ε.Ε.) Εισαγωγή. Σκοπός ΟΑΕΕ. Πρόσωπα υπαγόµενα στην ασφάλιση του ΟΑΕΕ

Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ (Ο.Α.Ε.Ε.) Εισαγωγή. Σκοπός ΟΑΕΕ. Πρόσωπα υπαγόµενα στην ασφάλιση του ΟΑΕΕ Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ (Ο.Α.Ε.Ε.) Εισαγωγή Σκοπός ΟΑΕΕ Πρόσωπα υπαγόµενα στην ασφάλιση του ΟΑΕΕ Ειδικές περιπτώσεις ασφάλισης στον ΟΑΕΕ Ασφάλιση στον ΟΑΕΕ βάσει ειδικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ. - - Οι χήροι πατέρες ανίκανων για βιοποριστική εργασία τέκνων.

ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ. - - Οι χήροι πατέρες ανίκανων για βιοποριστική εργασία τέκνων. ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ Ενόψει των αλλαγών που επέρχονται με το νέο μνημόνιο στο ασφαλιστικό μας σύστημα, ο δημοσιογράφος των «ΝΕΩΝ» κ. Ηλίας Γεωργάκης, είχε την καλοσύνη να αποστείλει στην Ομοσπονδία

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται.

Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται. Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται. Η INTERAMERICAN σάς ενημερώνει για όσα ισχύουν για τα ανασφάλιστα

Διαβάστε περισσότερα

μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου) Πληροφορίες : Ε. Σίμα Τηλέφωνο : 210-5281104 : 210-5281127 : 210-5281125 Fax : 210-5281113 Email : amea@yeka.

μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου) Πληροφορίες : Ε. Σίμα Τηλέφωνο : 210-5281104 : 210-5281127 : 210-5281125 Fax : 210-5281113 Email : amea@yeka. ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 29-9 - 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ KAI ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αρ. Πρωτ.: Δ24α /Φ. /ΓΠ.οικ42890/804 ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΝΟΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Συνταξιούχοι γήρατος φορέων κύριας ασφάλισης που αναλαμβάνουν μισθωτή εργασία.2 2. Συνταξιούχοι γήρατος φορέων κύριας ασφάλισης που αυτοαπασχολούνται. 3 3. Συνταξιούχοι αναπηρίας φορέων

Διαβάστε περισσότερα

Για να χορηγήσει όμως σύνταξη ο τελευταίος ασφαλιστικός οργανισμός η διάταξη θέτει δύο προϋποθέσεις:

Για να χορηγήσει όμως σύνταξη ο τελευταίος ασφαλιστικός οργανισμός η διάταξη θέτει δύο προϋποθέσεις: Ακολουθεί αναλυτικά η εγκύκλιος: I. ΑΡΜΟΔIOΤΗΤΑ Άρθρο 5 παρ. 1 Ν. 3863/2010 Με την παρ. 1 του άρθρου 5 του Ν.3863/2010, αντικαταστάθηκε το άρθρο 2 του Ν.Δ/τος 4202/1961 όπως αυτό ίσχυε μετά την αντικατάστασή

Διαβάστε περισσότερα

Το εισοδηματικό προφίλ του Έλληνα συνταξιούχου

Το εισοδηματικό προφίλ του Έλληνα συνταξιούχου Το εισοδηματικό προφίλ του Έλληνα συνταξιούχου Είναι αλήθεια ότι τα διαθέσιμα στοιχεία των Ταμείων αλλά και τα φορολογικά στοιχεία δεν είναι ακριβή για να έχουμε μια απόλυτα καθαρή εικόνα για το εισοδηματικό

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 21-7-2011. «Περικοπές και μειώσεις στις κύριες και επικουρικές συντάξεις και των Εφοριακών συνταξιούχων».

Αθήνα 21-7-2011. «Περικοπές και μειώσεις στις κύριες και επικουρικές συντάξεις και των Εφοριακών συνταξιούχων». ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ ΕΦΟΡΙΑΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 20 106 72 ΑΘΗΝΑ - ΤΗΛ. 210 3616178 210 3625026- FAX 210 3625983 Αθήνα 21-7-2011 «Περικοπές και μειώσεις στις κύριες και επικουρικές συντάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΣ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ» ΚΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΑΗΛΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΗΠΑ

ΜΠΣ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ» ΚΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΑΗΛΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΗΠΑ ΜΠΣ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ» ΚΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΑΗΛΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΗΠΑ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2014 ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΗΠΑ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΠΙΝΑΚΑ Α 10432 ΑΘΗΝΑ : Β. ΜΠΕΡΟΥΤΣΟΥ ΤΗΛ. : 210-5285569 ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ : 20 FAX : 210-5229840

ΠΡΟΣ: ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΠΙΝΑΚΑ Α 10432 ΑΘΗΝΑ : Β. ΜΠΕΡΟΥΤΣΟΥ ΤΗΛ. : 210-5285569 ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ : 20 FAX : 210-5229840 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ Οργανισμός ΑΘΗΝΑ, 10/04/2012 Ασφάλισης Ο.Α.Ε.Ε. Ελευθέρων ΑΡ. ΠΡΩΤ.ΔΙΑΣΦ/Φ3/41/28207 Επαγγελματιών ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Προαιρετική ασφάλιση μακροχρόνια ανέργων για θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος λόγω γήρατος.

ΘΕΜΑ: Προαιρετική ασφάλιση μακροχρόνια ανέργων για θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος λόγω γήρατος. ΘΕΜΑ: Προαιρετική ασφάλιση μακροχρόνια ανέργων για θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος λόγω γήρατος. Κοινοποιούμε τις διατάξεις του άρθρου 10 του ν. 2874/00 (ΦΕΚ 286/29.12.00 τ.α') με θέμα «Προώθηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ 2013

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ 2013 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΕΙΣΦΟΡΕΣ ΚΥΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ... 4 3. ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΗΣΗΣ...

Διαβάστε περισσότερα

Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013. Συνέντευξη Τύπου. Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ

Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013. Συνέντευξη Τύπου. Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013 Συνέντευξη Τύπου Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Ο ελληνικός τουρισμός παραμένει διεθνώς ανταγωνιστικός και είναι σε

Διαβάστε περισσότερα

Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή

Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή Η μελέτη της Ευαγγελίας Παπαπέτρου για την απασχόληση - ανεργία και τις μισθολογικές διαφορές ανδρών

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Τα κοινωνικοασφαλιστικά σας δικαιώματα. στην Κύπρο

Τα κοινωνικοασφαλιστικά σας δικαιώματα. στην Κύπρο Τα κοινωνικοασφαλιστικά σας δικαιώματα στην Κύπρο Οι πληροφορίες που παρέχονται στον παρόντα οδηγό έχουν συνταχθεί και επικαιροποιηθεί σε στενή συνεργασία με τους εθνικούς αντιπροσώπους του συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΑΔΕΙΑ & ΕΠΙΔΟΜΑ ΑΔΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΑΔΕΙΑ & ΕΠΙΔΟΜΑ ΑΔΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΑΔΕΙΑ & ΕΠΙΔΟΜΑ ΑΔΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Όλοι οι εργαζόμενοι, με σχέση εξαρτημένης εργασίας αορίστου ή ορισμένου χρόνου, ανεξάρτητα της, ειδικότητας και του τρόπου αμοιβής

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Στην ανάγκη αλλαγών στη δομή του ασφαλιστικού συστήματος έχει επανειλημμένα αναφερθεί ο υπουργός Εργασίας Γιάννης Βρούτσης.

Στην ανάγκη αλλαγών στη δομή του ασφαλιστικού συστήματος έχει επανειλημμένα αναφερθεί ο υπουργός Εργασίας Γιάννης Βρούτσης. Αλλάζει πλήρως ο ασφαλιστικός «χάρτης» με τη δημιουργία τριών μόλις Ταμείων, που θα έχουν την ευθύνη χορήγησης τόσο της κύριας σύνταξης όσο και της επικουρικής και του εφάπαξ. Στην ανάγκη αλλαγών στη δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Ο.Α.Ε.Ε. Πληροφ: Ι. Παπαδόπουλος - Γραφείο Διοικητή Διεύθυνση: Σταδίου 29 Ακαδημίας 22 Ταχ. Κωδ.: 101 10 Αθήνα 106 71 Αθήνα

ΠΡΟΣ: Ο.Α.Ε.Ε. Πληροφ: Ι. Παπαδόπουλος - Γραφείο Διοικητή Διεύθυνση: Σταδίου 29 Ακαδημίας 22 Ταχ. Κωδ.: 101 10 Αθήνα 106 71 Αθήνα ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 23-12 - 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Aρ. πρ.: Φ.10035/οικ. 54871 /1270 ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΓΕΝ.

Διαβάστε περισσότερα

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος 1. Προσφέρει οικονομική ενίσχυση έναντι του υψηλού κόστους νοσηλείας, σε περίπτωση που ο ασφαλισμένος χρειαστεί να νοσηλευτεί ή να χειρουργηθεί 2. Αποτελεί συμπληρωματική

Διαβάστε περισσότερα

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ : 4ΙΗ3Η-Β ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ. Αθήνα, 1 Νοεμβρίου 2010 Αρ.Πρωτ: 157363/0092

ΑΔΑ : 4ΙΗ3Η-Β ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ. Αθήνα, 1 Νοεμβρίου 2010 Αρ.Πρωτ: 157363/0092 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΥΝΤΑΞΕΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: 47 η Νομ/κής Εργασίας& Ενστάσεων ΤΜΗΜΑ : Α ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΒΑΘΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ PCO CONVIN ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΒΑΘΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ PCO CONVIN ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014 PCO CONVIN ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΒΑΘΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΕΛ. 3 ΣΕΛ. 4 ΣΕΛ. 6 ΣΕΛ. 16 ΣΕΛ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 18-12-2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρ. Πρωτ.: 44137/613 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Ι Ταχ. Δ/νση: Σταδίου 29

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟ ΟΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟ ΟΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ Περιεχόμενα ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ... 2 Εισαγωγή... 2 1. Συντάξεις γήρατος... 3 1.1 Γενικό πλαίσιο... 3 1.2 Σύνταξη με 15ετία (4.500 ημέρες ασφάλισης)... 4 1.3 Καθεστώς συνταξιοδότησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΑΡΙΘ. 4. ΘΕΜΑ: «Εκχώρηση πρόσθετων αρμοδιοτήτων στο Περιφερειακό Υποκατάστημα ΟΓΑ Ηπείρου».

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΑΡΙΘ. 4. ΘΕΜΑ: «Εκχώρηση πρόσθετων αρμοδιοτήτων στο Περιφερειακό Υποκατάστημα ΟΓΑ Ηπείρου». ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 23 Δεκεμβρίου 2014 ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ (ΟΓΑ) ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΙΟΙΚ. ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ Ζ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑ Ζ2 ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΠΡΟΣ: Τους κ.κ. Ανταποκριτές ΟΓΑ Δήμων,

Διαβάστε περισσότερα

Ι / ΚΟΙΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ

Ι / ΚΟΙΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ Να σημειώσουμε ότι ΟΛΑ τα δικαιολογητικά θα πρέπει να είναι πρωτότυπα ή επικυρωμένα αντίγραφα (εκτός από το εκκαθαριστικό της εφορίας που δεν επικυρώνεται). Επίσης θα πρέπει να έχουν ημερομηνία μεταγενέστερη

Διαβάστε περισσότερα