ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΟΚΚΙΝΗ Η ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΥ ΒΙΟΥ ΣΤΑ ΨΗΦΙ ΩΤΑ ΑΠΕ Α ΤΟΥ ΕΛΛΑ ΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΟΚΚΙΝΗ Η ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΥ ΒΙΟΥ ΣΤΑ ΨΗΦΙ ΩΤΑ ΑΠΕ Α ΤΟΥ ΕΛΛΑ ΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ UNIVERSITE PARIS OUEST NANTERRE LA DEFENSE (PARIS X) HISTOIRE ET ARCHEOLOGIE MONDES ANCIENS MILIEUX, CULTURES ET SOCIETES DU PASSE Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΟΚΚΙΝΗ Η ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΥ ΒΙΟΥ ΣΤΑ ΨΗΦΙ ΩΤΑ ΑΠΕ Α ΤΟΥ ΕΛΛΑ ΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο ΤΟΜΟΣ Ι: ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΘΗΝΑ 2012

2

3 Η ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΥ ΒΙΟΥ ΣΤΑ ΨΗΦΙ ΩΤΑ ΑΠΕ Α ΤΟΥ ΕΛΛΑ ΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο ΤΟΜΟΣ Ι Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΠΟΥ ΕΚΠΟΝΗΘΗΚΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΙ ΣΤΟ UNIVERSITE PARIS OUEST NANTERRE LA DEFENSE (PARIS X) HISTOIRE ET ARCHEOLOGIE MONDES ANCIENS MILIEUX, CULTURES ET SOCIETES DU PASSE ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΟΚΚΙΝΗ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΟΚΚΟΡΟΥ ΑΛΕΥΡΑ ANNE-MARIE GUIMIER SORBETS ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ - ΑΤΖΑΚΑ ΑΘΗΝΑ 2012 iii

4 iv

5 TABLE DES MATIERES REMERCIEMENTS...vii INTRODUCTION...1 HISTOIRE DE LA RECHERCHE...7 PREMIERE PARTIE : ETUDE ICONOGRAPHIQUE DES SCENES...10 Ι. LES ACTIVITES DANS LA NATURE LES TRAVAUX AGRICOLES LES SCENES PASTORALES LES SCENES DE CHASSE LES SCENES DE PECHE...47 ΙΙ. LES SPECTACLES LES JEUX SPORTIFS LES SCENES DU CIRQUE (LUDI CIRCENSES) LES GLADIATEURS ET LES VENATEURS (MUNERA GLADIATORIA ET LUDI VENATORII) A. LES GLADIATEURS (MUNERA GLADIATORIA) B. LES SCENES DE VENATIO (LUDI VENATORII) LE MONDE DU THEATRE ET DE LA POESIE Α. LES SCENES DU THEATRE Β. LES CONCOURS DRAMATIQUES ET MUSICAUX C. LES MASQUES LES PRIX DES CONCOURS ΙΙΙ. LA VIE RELIGIEUSE LES OBJETS CULTUELS LES SCENES DES SACRIFICES ET DES AUTELS LES DANSES RELIGIEUSES LES FIDELES ET LES DIEUX IV. LES PORTRAITS V. L IMAGE DES AUTRES LES PYGMEES LES AUTRES FIGURES «ITHYPHALLIQUES» LES SCENES NILOTIQUES VI. LES OBJETS XENIA DES OBJETS DIVERS DES ARCHITECTURES VII. DES SCENES NON IDENTIFIEES v

6 VIII. DES FIGURES MYTHOLOGIQUES DANS LES SCENES DE LA VIE QUOTIDIENNE IX. REMARQUES SUR LES VETEMENTS DES FIGURES DES SCENES DEUXIEME PARTIE : LES SCENES DE LA VIE QUOTIDIENNE DANS L ESPACE I. LES SCENES DE LA VIE QUOTIDIENNE DANS LEUR CONTEXTE ARCHITECTURAL LES BATIMENTS PUBLICS LES BATIMENTS PRIVES ΙΙ. LA PLACE DES SCENES SUR LES PAVEMENTS ΙΙΙ. LES COMBINAISONS DES SUJETS ET LES PROGRAMMES ICONOGRAPHIQUES DANS LES BATIMENTS LES ASSOCIATIONS DES SUJETS SUR LA MEME MOSAIQUE LES ASSOCIATIONS DES SUJETS ET LES PROGRAMMES ICONOGRAPHIQUES DANS LES BATIMENTS LES PROGRAMMES ICONOGRAPHIQUES DANS LES BATIMENTS: ETUDE DES CAS TROISIEME PARTIE : L IMAGE DE LA SOCIETE FIGUREE DANS LES SCENES DE LA VIE QUOTIDIENNE Ι. L EXPANSION CHRONOLOGIQUE ET GEOGRPAHIQUE DES SUJETS ΙI. LES INSCRIPTIONS IIΙ. LES COMMANDITAIRES LE RANG SOCIAL DES COMMANDITAIRES LE ROLE DES COMMANDITAIRES AU CHOIX DES SUJETS LA DEMONSTRATION DES COMMANDITAIRES PAR LEURS CHOIX ICONOGRAPHIQUES CONCNLUSION RESUME INDICES LA DATATION LES SCENES PAR LIEU LES INSCRIPTIONS PAVEMENTS AVEC PLUSIEURS SUJETS ESPECES DES POISSONS ESPECES DES OISEAUX GLOSSAIRE DES MOTS LATINS BIBLIOGRPAPHIE Α. BIBLIOGRPAHIE ETRANGERE Β. BIBLIOGRAPHIE GRECQUE C. SITES INTERNET vi

7 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Πολλές ευχαριστίες οφείλω στις επόπτριες καθηγήτριές µου, κα Γεωργία Κοκκορού-Αλευρά, κα Anne-Marie Guimier-Sorbets και κα Παναγιώτα Ασηµακοπούλου-Ατζακά, οι οποίες µε βοήθησαν κατά τη µελέτη µου µε συζητήσεις, υποδείξεις και συµβουλές. Ειδικότερα ευχαριστώ την κα Γεωργία Κοκκορού-Αλευρά για τις υποδείξεις ειδικότερα σε ό,τι αφορά στη γλυπτική, αλλά και γιατί επωµίστηκε όλο το γραφειοκρατικό φορτίο, την κα Anne-Marie Guimier-Sorbets που σε κάθε ταξίδι της από τη Γαλλία στην Ελλάδα δεν παρέλειπε να µε συναντήσει για να συζητήσουµε επί της εργασίας µου, την κα Παναγιώτα Ασηµακοπούλου- Ατζακά που διόρθωσε µε µεγάλη επιµέλεια το τελικό µου κείµενο και για τη φιλοξενία της,. Πολλές ευχαριστίες όµως οφείλω ακόµα στις συµφοιτήτριες και φίλες µου αρχαιολόγο Μαίρη Γκικάκη, η οποία πολλές φορές φωτοτύπησε και µου έστειλε υλικό από τη Γερµανία, την αρχαιολόγο Νοµική Γάργαλη και την ιστορικό τέχνης Μίρκα Παλιούρα, που πολλές φορές µε εξυπηρέτησαν στη Φιλοσοφική Σχολή, και την αρχαιολόγο Κατερίνα Χαρατζοπούλου για τις συζητήσεις µας, αλλά και όλες για τις συµβουλές τους. Επίσης, ευχαριστώ θερµά τη συµφοιτήτριά µου Sophie Bugnon και την καθήγητρια Κατερίνα Χρυσανθάκη-Nagle που επίσης µε εξυπηρέτησαν πολλές φορές στο Παρίσι. Ακόµα ευχαριστώ πολύ τον αρχαιολόγο Γιάννη Μούρθο, που υπέµεινε αγόγγυστα τις απορίες µου και έδωσε πολλές φορές λύση σε πρακτικά προβλήµατα. Οφείλω επίσης ένα µεγάλο ευχαριστώ στον Yann Logelin της Βιβλιοθήκης της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών (E.F.A), ο οποίος µε βοήθησε πάµπολλες φορές αυτά τα χρόνια. Τέλος, ευχαριστώ πολύ τους γονείς µου που υπέµειναν την «απουσία» µου αυτά τα χρόνια, αλλά και για την ηθική συµπαράσταση και την πρακτική βοήθεια που µου προσέφεραν. vii

8 viii

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η µελέτη των ψηφιδωτών δαπέδων των αυτοκρατορικών χρόνων του ελλαδικού χώρου είχε µέχρι πρόσφατα παραµεληθεί εξαιτίας του µεγάλου ενδιαφέροντος των ερευνητών για την κλασική και την ελληνιστική περίοδο, αλλά και γιατί το ενδιαφέρον τους στράφηκε σε άλλες επαρχίες της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας. Εν τω µεταξύ έχουν χαθεί πολλές πληροφορίες και δεδοµένα για τα ευρήµατα 1. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξανόµενο ενδιαφέρον για τα ψηφιδωτά δάπεδα αυτής της περιόδου, καθώς δηµοσιεύονται σχετικές µελέτες για τεχνικά ζητήµατα, για την παραγωγή ψηφιδωτών συγκεκριµένων περιοχών, για την εικονογραφία. Έτσι, και η παρούσα εργασία έχει σκοπό να µελετήσει ένα µέρος της εικονογραφίας των ψηφιδωτών δαπέδων και πιο συγκεκριµένα φιλοδοξεί να συγκεντρώσει και να ερευνήσει τις παραστάσεις από την καθηµερινή και πραγµατική ζωή που απεικονίζονται στα ψηφιδωτά δάπεδα των αυτοκρατορικών χρόνων του ελλαδικού χώρου. Ο Ph. Bruneau κατατάσσει τις εικονιστικές παραστάσεις σε πέντε θεµατικές κατηγορίες, τη µυθολογία, την ιστορία, τον πολιτισµό και τα θεάµατα, την καθηµερινή ζωή, το ζωικό κόσµο 2. Με εξαίρεση τη µυθολογία εντάσσει τις υπόλοιπες τέσσερις κατηγορίες στην ενότητα των «πραγµατικών» σκηνών (catégorie des réalités), διακρίνοντάς τις σε αυτές του παρελθόντος (ιστορικές σκηνές), σε αυτές του παρόντος και τέλος στα ζώα και τις νεκρές φύσεις 3. Kατά τον G. Picard, δεν υπάρχουν ελληνικά ιστορικά ψηφιδωτά που να παρουσιάζουν ένα συγκεκριµένο ιστορικό γεγονός 4. Η εξέταση της πραγµατικής κοινωνικής ζωής οφείλει λοιπόν να λάβει υπόψη της τις πραγµατικές σκηνές, ιστορικές και σύγχρονες σκηνές, παραστάσεις αντικειµένων που προέρχονται ή εντάσσονται στο ανθρώπινο περιβάλλον. Παραστάσεις από την καθηµερινή και πραγµατική ζωή είναι οι εικόνες που αναπαριστούν πραγµατικές ενέργειες, αντικείµενα, γεγονότα από τη ζωή των ανθρώπων, όπως είναι οι αγροτικές εργασίες, το ψάρεµα και το κυνήγι, τα θεάµατα, η λατρεία, διάφορα αντικείµενα. Περιλαµβάνονται ακόµα παραστάσεις που παρουσιάζουν άλλους λαούς σε στιγµές καθηµερινής ζωής, καθώς ανήκουν στη σφαίρα του πραγµατικού και όχι της µυθολογίας και αποτελούν µάρτυρες για την εικόνα για τους «άλλους». Συγκεκριµένα πρόκειται για παραστάσεις Πυγµαίων και νειλωτικών σκηνών. Επίσης, εξετάζονται τα πορτρέτα ιστορικών προσώπων, καθώς πρόκειται για πραγµατικά πρόσωπα. Από την άλλη αποκλείονται οι παραστάσεις ζώων και φυτών που απεικονίζονται στο φυσικό τους περιβάλλον, καθώς αυτές αποτελούν παραστάσεις της φυσικής πραγµατικότητας και όχι της ανθρώπινης κοινωνίας. Τυποποιηµένα µοτίβα που έχουν χάσει την πραγµατική τους διάσταση και είναι περισσότερο διακοσµητικά, όπως αυτό του κάνθαρου από τον οποίο 1 Bruneau 1981, Kankeleit 1994, 1. Dunbabin 1999a, Bruneau 1981, Bruneau 1987, Picard 1994, 47. 1

10 φύεται κληµατίδα, δεν λαµβάνονται υπόψη. Ακόµα οι µυθολογικές παραστάσεις, είτε πρόκειται για αφηγηµατικές σκηνές είτε για παραστάσεις µυθολογικών προσώπων, δεν εξετάζονται εδώ. Επίσης, οι προσωποποιήσεις εννοιών, φυσικών στοιχείων (βουνών, ποταµών, πηγών, ανέµων), των εποχών, των µηνών εξαιρούνται καθώς αποτελούν αφηρηµένες έννοιες και αλληγορίες, στις οποίες η ανθρώπινη φαντασία δίνει ανθρώπινη υπόσταση µε µυθικές όµως ιδιότητες 5. Αντίθετα, εξετάζονται στην παρούσα εργασία σκηνές που παρουσιάζουν δραστηριότητες της καθηµερινής ζωής (ψάρεµα, κυνήγι, θηριοµαχικούς αγώνες, αθλητισµό) στις οποίες τους ανθρώπους έχουν αντικαταστήσει µυθολογικές µορφές, όπως οι Έρωτες και οι Κένταυροι, καθώς αυτές περιλαµβάνουν στοιχεία από την πραγµατική ζωή 6. Οι παραστάσεις που εξετάζονται εδώ προέρχονται από τον ελλαδικό χώρο που κατά την αυτοκρατορική περίοδο µοιραζόταν σε διαφορετικές επαρχίες της αυτοκρατορίας. Πρόκειται για περιοχές που ανήκαν στην επαρχία της Αχαΐας (Πελοπόννησος, Αττική, Βοιωτία, Αιτωλία), της Μακεδονίας (Μακεδονία, Θεσσαλία, Φθιώτιδα), της Ηπείρου (Ήπειρος, Ακαρνανίας), της Θράκης (Α. Θράκη), της Κυρηναϊκής (Κρήτη) και της Ασίας (νησιά του Α. Αιγαίου). Ο γεωγραφικός περιορισµός στα σύγχρονα γεωγραφικά όρια τέθηκε µε βάση τις προηγούµενες µελέτες ψηφιδωτών του ελλαδικού χώρου στις οποίες δεν γίνεται διάκριση κατά επαρχίες, αλλά και επειδή οι συγκεκριµένες περιοχές αποτελούν µια ενότητα από την αρχαιότητα 7. Τα χρονολογικά όρια εκτείνονται στους κυρίως αυτοκρατορικούς χρόνους, από τον 1 ο αι. µ.χ. έως και τα τέλη του 3 ου αι. µ.χ. µε ύστερο όριο τις αρχές του 4 ου αι. µ.χ. Από την παρακµή της ήλου µετά τα γεγονότα του 88 και 69 π.χ. έως και τα τέλη του 1 ου αι. µ.χ. - αρχές 2 ου αι. µ.χ. τα ψηφιδωτά δάπεδα του ελλαδικού χώρου είναι ελάχιστα, συνέπεια των πολέµων, των ταραχών και της οικονοµικής καταστροφής που έπληξαν τον ελλαδικό χώρο αυτήν την εποχή 8. Επίσης, από τις αρχές και κυρίως στα µέσα του 4 ου αι. πληθαίνουν τα ψηφιδωτά δάπεδα µε γεωµετρικά θέµατα και τα ψηφιδωτά που ανήκουν σε παλαιοχριστιανικές βασιλικές σηµατοδοτώντας τη νέα ιδεολογία που κερδίζει έδαφος στον ελλαδικό χώρο µε συνέπειες και στην εικονογραφία που σχετίζεται µε τη χριστιανική θρησκεία 9. Η χρονολόγηση των ψηφιδωτών δαπέδων του ελλαδικού χώρου δεν είναι πάντα ακριβής, καθώς δεν έχει γίνει µε βάση τα εξωτερικά κριτήρια και τα δεδοµένα των ανασκαφών 10. Εδώ γίνεται αποδεκτή η χρονολόγηση των ανασκαφέων, καθώς δεν έχουν γίνει 5 Bruneau 1987, Bruneau 1987, Ασηµακοπούλου-Ατζακά Waywell Bruneau Hellenkemper Salies Kankeleit Hellenkemper Salies 1986, 282. Dunbabin 1999a, Kankeleit 1994, Dunbabin 1999a, 219 κ. εξ. 10 Bruneau 1981, 324. Dunbabin 1999a,

11 οι σχετικές δηµοσιεύσεις και δεν υπάρχει πρόσβαση στα δεδοµένα των ανασκαφών. Ωστόσο υπάρχουν κάποια ψηφιδωτά που έχουν χρονολογηθεί µε σχετική ασφάλεια 11. Τα ζητήµατα τεχνικής δεν ενδιαφέρουν την παρούσα εργασία και γι αυτό παρουσιάζονται εδώ κάποιες συνολικές παρατηρήσεις. Όσον αφορά στην τεχνοτροπία γίνονται επίσης εδώ κάποιες επισηµάνσεις, αλλά και όπου αλλού κρίνεται αναγκαίο. Τα ψηφιδωτά που εξετάζονται εδώ είναι κατασκευασµένα µε την τεχνική opus tessellatum, που είναι η συνηθέστερη τεχνική για την απόδοση εικονιστικών παραστάσεων. Εξάλλου άλλοι τύποι, opus signinum, opus figlinum, opus sectile, απαντούν σπάνια ή και καθόλου 12. Αντίθετα σε έξι περιπτώσεις έχει χρησιµοποιηθεί η τεχνική opus vermiculatum για την απόδοση των προσώπων των µορφών ή ακόµα και ολόκληρων παραστάσεων (Ψ.7, Ξ.3, Ιππ.6, Θηρ.5, Θ.6, Λ.3). Καµιά παράσταση δεν χαρακτηρίζεται ως έµβληµα, δηλαδή πίνακας που κατασκευάστηκε στο εργαστήριο και τοποθετήθηκε στη συνέχεια στο δάπεδο 13. Κύριο χαρακτηριστικό της συντριπτικής πλειονότητας των παραστάσεων είναι η πολυχρωµία. Μόνο δεκατρείς παραστάσεις έχουν αποδοθεί µε τη µελανόλευκη τεχνοτροπία (.2,.3,.4, Αθλ.3, Ιππ.1, Κυν.17, Κυν.20, Λ.6, Λ.7, Πυγµ.1, Πυγµ.2, Πυγµ.3, Πυγµ.4) 14. υο από αυτές αποδίδονται µε τριχρωµία (Κυν.20, Πυγµ.3), δηλαδή µε χρήση µαύρου, λευκού και κόκκινου χρώµατος. Αξιοσηµείωτο είναι ότι οι τέσσερις από τις παραπάνω παραστάσεις (Πυγµ.1, Πυγµ.2, Πυγµ.3, Πυγµ.4) έχουν το ίδιο θέµα, παρουσιάζουν Πυγµαίους να επιδίδονται σε διάφορες δραστηριότητες εκτός ενός σαφούς περιβάλλοντος. Πολλά παραδείγµατα του ίδιου θέµατος είναι γνωστά από την Ιταλία. Αυτό το στοιχείο µας οδηγεί στο συµπέρασµα ότι οι παραστάσεις της συγκεκριµένης θεµατολογίας προέρχονται από ιταλικά πρότυπα. Το βάθος των παραστάσεων αποδίδεται µε λευκό χρώµα και οι µορφές µε µαύρο, µε εξαίρεση µια παράσταση (Πυγµ.2), όπου συµβαίνει το αντίθετο. Μια άλλη παράσταση (Πυγµ.3) αποδίδεται ουσιαστικά µε τριχρωµία, λευκό, µαύρο και κόκκινο. Αντίθετα, οι πολύχρωµες παραστάσεις νειλωτικών τοπίων µε Πυγµαίους προέρχονται από αλεξανδρινό πρότυπο 15. Οι παραστάσεις των Πυγµαίων χρονολογούνται από τα τέλη του 1 ου αι.-2 ο αι. µ.χ. (Πυγµ.1, Πυγµ.2) έως και τον 3 ο αι. µ.χ. (Πυγµ.3). Ιταλικό πρότυπο ακολουθεί επίσης η παράσταση του ίου (Αθλ.3). Σε αυτήν οι αθλητές αποδίδονται µε µαύρες ψηφίδες σε λευκό βάθος. Η απόδοση είναι λιτή. Με την τεχνική αυτή δίνεται έµφαση στις σιλουέτες των αθλητών, στη στάση του σώµατός τους. Το περιβάλλον δεν δηλώνεται. Επίσης, δεν δηλώνονται ούτε οι σκιές των µορφών στο έδαφος µε 11 Kankeleit 1994, Kankeleit 1994, 136 κ. εξ. Για την τεχνική opus sectile βλ. Π. Ασηµακοπούλου-Ατζακά, Η τεχνική Opus Sectile στην εντοίχια διακόσµηση: συµβολή στη µελέτη της τεχνικής από τον 1 ο µέχρι τον 7 ο µ.χ. αιώνα µε βάση τα µνηµεία και τα κείµενα, Θεσσαλονίκη 1978, ειδ. 67 κ.εξ. 13 Για τα λιγοστά εµβλήµατα από τον ελληνικό χώρο αυτής της περιόδου βλ. Kankeleit 1994, Για τη µελανόλευκη τεχνοτροπία στα ελληνικά ψηφιδωτά βλ. Kankeleit 1994,139 κ. εξ., (χρονολόγηση). 15 Guimier-Sorbets

12 µαύρες ταινίες δύο ή τριών σειρών ψηφίδων, όπως συνηθίζεται στις αντίστοιχες ιταλικές παραστάσεις. Ωστόσο, η παράσταση Αθλ.3 θυµίζει έντονα παραστάσεις αθλητών από την Όστια του 2 ου αι. µ.χ., όπως την παράσταση των αθλητών από τις Θέρµες του Ποσειδώνα, όπου µάλιστα αποδίδονται οι σκιές µόνο µερικών µορφών 16. Η παράσταση χρονολογείται στα τέλη 2 ου µε αρχές 3 ου αι. µ.χ. (εποχή Σεβήρων). Η παράσταση Ιππ.1 από την Πάτρα προέρχεται επίσης από ιταλικό πρότυπο, όπως αποδεικνύει η εικόνα του ασπρόµαυρου τεθρίππου, όπως και τα συνεχόµενα µαύρα τρίγωνα που πλαισιώνουν τον κεντρικό πίνακα και η ζωφόρος των δελφινιών και ψαριών που πλαισιώνει τον τάπητα του δαπέδου 17. Από την ίδια πόλη προέρχονται δυο ακόµη ασπρόµαυρα ψηφιδωτά µε ίδιο θέµα, τη ζωφόρο που πλαισιώνει τον τάπητα του δαπέδου (Λ.6, Λ.7). Η ζωφόρος αυτή περιλαµβάνει λατρευτικά αντικείµενα που έχουν αποδοθεί µε µαύρο χρώµα επάνω σε λευκό βάθος. Κάθε αντικείµενο βρίσκεται εντός του δικού του διαχώρου. Αυτός ο τύπος πλαισίου συγκρίνεται µε τα ποµπηιανά πλαίσια του β, γ και δ ρυθµού, ενώ άλλα στοιχεία του δαπέδου, όπως ο κεντρικός ρόδακας (Λ.6), είναι ελληνιστικά, κατά τον Παπαποστόλου 18. Τα τρία αυτά παραδείγµατα από την Πάτρα χρονολογούνται στις αρχές του 2 ου αι. µ.χ. (Λ.6, Λ.7) και πριν τα τέλη του 2 ου αι. µ.χ. (Ιππ.1). Η παράσταση.3 από τους Φιλίππους παρουσιάζει ένα πλαίσιο που αποτελείται από τα τείχη µιας πόλης. Το µοτίβο των τειχών αποδίδεται µε µαύρο χρώµα σε λευκό βάθος, προέρχεται δε από την Ιταλία. Το δάπεδο χρονολογήθηκε στις αρχές του 1 ου αι. µ.χ. από τον Collart, όµως η Hellenkemper Salies το χρονολόγησε στο β τέταρτο του 2 ου αι. µ.χ. λόγω της δοµής του δαπέδου και της ποικιλίας των µοτίβων 19. Ένα ακόµη ασπρόµαυρο µοτίβο είναι αυτό των όπλων που διακοσµεί τα τριγωνικά κενά του διαχώρου γύρω από την κεντρική κυκλική παράσταση (.4) σε ψηφιδωτό από τη Σύβριτο Κρήτης. Αυτά αποδίδονται µε µαύρο χρώµα σε λευκό βάθος. Στην περίπτωση των υποδηµάτων από το Ωδείο του Άργους (.2), αυτά αποδίδονται µε µαύρο χρώµα σε λευκό βάθος. Η ίδια τεχνοτροπία χρησιµοποιήθηκε στο γεωµετρικό θέµα που διακοσµεί το δάπεδο. Το δάπεδο χρονολογήθηκε στο γ τέταρτο του 2 ου αι. µ.χ., στο β µισό του 3 ου αι., ενώ πιο πρόσφατα η Dunbabin ανέβασε τη χρονολόγηση στα τέλη 3 ου -αρχές 4 ου αι. µ.χ. 20 Η παράσταση από την Κίσαµο (Κυν.20) συνδυάζει το λευκό, το µαύρο και το καστανέρυθρο χρώµα. Με λευκό αποδίδεται το βάθος της παράστασης, µε µαύρο και καστανέρυθρο αποδίδονται οι µορφές. Ο συνδυασµός αυτός, το γεγονός ότι το υπόλοιπο 16 Regio II, Insula IV, Terme di Nettuno, δωµάτιο 12: όπου και φωτογραφίες. 17 Παπαποστόλου 2009, Papapostolou 2009, Παπαποστόλου 2009, Papapostolou 2009, Hellenkemper Salies 1986, 281 & note Γ τέταρτο 2 ου αι.: Waywell 1979, 295 no 4. Β µισό 3 ου αι.: Ginouvès 1972, 131. Ασηµακοπούλου- Ατζακά 1973, 220 αρ. 6. Τέλη 3 ου -αρχές 4 ου αι.: Dunbabin 1990, Cat. no 2. 4

13 δάπεδο έχει αποδοθεί µε λευκό και µαύρο, η κυριαρχία του λευκού ως χρώµατος βάθους, χρονολογούν το ψηφιδωτό στην πρώιµη αντωνίνεια περίοδο, στο β τέταρτο του 2 ου αι. µ.χ. και όχι στον 3 ο ή 4 ο αι., όπως υποστηρίχθηκε 21. Η τριχρωµία διαπιστώνεται στην παράσταση Πυγµ.3, όπου το λευκό και το µαύρο συνοδεύει το κόκκινο χρώµα. Η τριχρωµία συναντάται και σε άλλα ψηφιδωτά του ελλαδικού χώρου, όπως σε αυτά των θερµών του Κλαδέου στην Ολυµπία (περ. 100 µ.χ.). Παρόµοια τάση περιορισµένης πολυχρωµίας τριών ή τεσσάρων χρωµάτων συναντάται στις δυτικές επαρχίες 22. Το ίδιο θέµα, του Κενταύρου που κυνηγά ένα άγριο ζώο, συναντάται σε ένα ακόµη ψηφιδωτό από την ίδια περιοχή, το οποίο επίσης αποδίδεται µε τη µελανόλευκη τεχνική, συγκεκριµένα επάνω σε λευκό βάθος τα περιγράµµατα των µορφών αποδίδονται µε µαύρο χρώµα µε αποτέλεσµα και οι µορφές να είναι λευκές (Κυν.17). ιαπιστώνουµε ότι η µελανόλευκη τεχνική προτιµήθηκε για την απόδοση περιορισµένου αριθµού θεµάτων. Πρόκειται για ζωφόρους πλαισίων (.3, Λ.6, Λ.7), το θέµα των Πυγµαίων (Πυγµ.1-Πυγµ.4), µια παράσταση υποδηµάτων (.2), µια παράσταση όπλων (.4), µια παράσταση αθλητών (Αθλ.3) και µια παράσταση τεθρίππου (Ιππ.1). υο από αυτά τα θέµατα, η ζωφόρος λατρευτικών αντικειµένων (Λ.6, Λ.7) και οι Πυγµαίοι (Πυγµ.1-Πυγµ.4), αποδίδονται αποκλειστικά µε αυτήν την τεχνοτροπία. Κυριαρχεί το λευκό βάθος, ενώ οι µορφές αποδίδονται µε µαύρο χρώµα. Μόνη εξαίρεση αποτελεί η παράσταση Πυγµ.2, όπου το βάθος είναι µαύρο και οι µορφές λευκές. Οι παραστάσεις καθηµερινής ζωής µελανόλευκης τεχνοτροπίας προτιµήθηκαν κυρίως στον 2 ο αι. µ.χ. (.3, Λ.6, Λ.7, Ιππ.1, Πυγµ.1, Πυγµ.2, Κυν.17) και λιγότερο στον 3 ο αι. µ.χ. (Αθλ.3, Πυγµ.3,.2,.4). Εξάλλου η χρήση της µελανόλευκης τεχνοτροπίας στα ελληνικά δάπεδα διαπιστώνεται µέχρι και τον ύστερο 3 ο αιώνα, περισσότερο βέβαια σε γεωµετρικά και θαλάσσια θέµατα (π.χ. δελφίνια, άλλα ψάρια) 23. Σε δυο περιπτώσεις (Κυν.20, Πυγµ.3) εφαρµόζεται η τριχρωµία (µαύρο, λευκό, κόκκινο). Η τεχνοτροπία αυτή οφείλεται σε ιταλικά πρότυπα που εισήχθησαν στην περιοχή πιθανόν από τα ιταλικά εργαστήρια που ήρθαν να εργαστούν στον ελλαδικό χώρο 24. Στην πλειονότητα των παραστάσεων κυριαρχεί η πολυχρωµία. Κατά την Dunbabin η πολυχρωµία εµφανίζεται στα ελληνικά ψηφιδωτά στα µέσα του 2 ου αι. µ.χ., σε αντίθεση µε την Ιταλία όπου κυριαρχεί η ασπρόµαυρη τεχνοτροπία. Στα ψηφιδωτά της Πάτρας η πολυχρωµία χρησιµοποιείται όλο και περισσότερο από τον 2 ο αι. µ.χ. Παράλληλα 21 Hellenkemper Salies 1986, ος 4 ος αι. µ.χ.: Ι. Τζεδάκις, Α 23 (1968), Β2, Ασηµακοπούλου-Ατζακά 1973, Dunbabin 1999a, Kankeleit 1994, Στο ίδιο αναφέρεται ως παράδειγµα ασπρόµαυρου ψηφιδωτού του 4 ου αι. αυτό µε την παράσταση Ήλιου από την Πάτρα (Ιππ.1), όµως αυτή η χρονολόγηση αναθεωρήθηκε πρόσφατα από τον Παπαποστόλου 2009, Συνεπώς, µέχρι στιγµής δεν µπορούµε να ισχυριστούµε ότι η µελανόλευκη τεχνοτροπία διαπιστώνεται στον 4 ο αι. 24 Dunbabin 1999a,

14 εφαρµόζεται και η µελανόλευκη τεχνοτροπία 25. Για την απόδοση της πολυχρωµίας χρησιµοποιούνται ψηφίδες από λίθο, πηλό για το κόκκινο χρώµα και υαλόµαζα για το πράσινο και το µπλε, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις το βάθος είναι λευκό ή υποκίτρινο. Από τις πρώτες παραστάσεις του ελλαδικού χώρου µε πλούσια πολυχρωµία είναι αυτές από την Κόρινθο (Ξ.1, Λ.5, Αγρ.2), τα ψηφιδωτά της έπαυλης του ιονύσου από την Κνωσό (Κυν.2, Ξ.2, Ξ.10), οι σκηνές κυνηγίου από τη Χαλκίδα (Κυν.18) και θηριοµαχιών από τους Φιλίππους (Θηρ.5), αν και στην τελευταία η πολυχρωµία δεν είναι τόσο πλούσια και εντυπωσιακή όσο στις άλλες περιπτώσεις 26. Κατά τον 3 ο αι. παρατηρείται ακόµα πιο πλούσια πολυχρωµία (π.χ. Θ.9, Αθλ.2, Θηρ.6, Π.1, Μον.2, Κυν.13, Θ.15, Θ.14, Ιππ.2, Θ.3, Θ.4, Θ.5, Θ.6, Θ.17, Π.2, Π.7), ενώ άλλες φορές η πολυχρωµία είναι λιγότερο εντυπωσιακή (Λ.4, Αθλ.6). Οι 130 παραστάσεις από την καθηµερινή ζωή κατηγοριοποιούνται ανά θέµα και αναλύονται εικονογραφικά. Συγκεκριµένα εξετάζεται η ερµηνεία τους, η σχέση τους µε την πραγµατικότητα, η θέση τους στο δάπεδο και στο κτήριο, οι λόγοι επιλογής τους. Επίσης, κατά περίπτωση εξετάζονται επιµέρους εικονογραφικά ζητήµατα, όπως το θέµα του νικητή και ηττηµένου αθλητή (κεφ. Γυµνικά Αθλήµατα), ή γενικότερα εικονογραφικά ζητήµατα, όπως τα ενδύµατα των µορφών των παραστάσεων. Παράλληλα αναζητούνται εικονογραφικά πρότυπα των παραστάσεων στην κλασική και αυτοκρατορική τέχνη (ζωγραφική, γλυπτική, ψηφιδωτά) και οι επιρροές από άλλες περιοχές (Ιταλία, Β. Αφρική, ανατολικές επαρχίες). Σηµαντικό θέµα που κάποιες φορές σχετίζεται µε την ερµηνεία των σκηνών είναι οι συνδυασµοί διαφορετικών εικόνων στο ίδιο δάπεδο. Εξετάζεται δηλαδή εάν υπάρχουν συγκεκριµένοι συνδυασµοί θεµάτων, εάν υπάρχει σχέση µεταξύ των διαφορετικών σκηνών, ποια είναι η σχέση τους µε το χώρο που διακοσµούν. Σηµαντικό θέµα αποτελεί το αρχιτεκτονικό πλαίσιο των παραστάσεων. Μελετάται σε τι είδους κτήρια συναντώνται, δηµόσια ή ιδιωτικά, και σε ποια δωµάτια. Ακόµα ερευνάται η συχνότητα µε την οποία απαντούν τα θέµατα αυτά στα κτήρια και βέβαια ποια είναι η σχέση του κάθε θέµατος µε το κτήριο που διακοσµεί. Σε ευρύτερο πλαίσιο εξετάζεται η χρονολογική και η γεωγραφική διασπορά των θεµάτων. Εξετάζεται δηλαδή από πότε εµφανίζονται συνολικά τα θέµατα αυτά και έως πότε συναντώνται και ειδικότερα πότε εµφανίζεται και έως πότε συνηθίζεται κάθε θέµα 27. Ακόµα εξετάζεται σε ποιες περιοχές απαντούν τα θέµατα και µε ποια συχνότητα, εάν υπάρχει προτίµηση για κάποιο συγκεκριµένο θέµα σε ορισµένες περιοχές (π.χ. οι µονοµαχικοί και θηριοµαχικοί αγώνες στην Κω) και γιατί, τι φανερώνουν οι προτιµήσεις αυτές για την κοινωνία και την οικονοµία κάθε περιοχής. Παράλληλα γίνεται σύγκριση του αριθµού των 25 Hellenkemper Salies 1986, 271. Kankeleit 1994, Dunbabin 1999a, 211. Papapostolou 2009, 4, Kankeleit 1994, 170. Η Kankeleit τοποθετεί την παράσταση Κυν.18 στον 3 ο αι. µ.χ.: Kankeleit 1994, Επειδή ο αριθµός παραστάσεων κάποιων θεµάτων είναι πολύ µικρός (από 1 έως 5), εξετάζονται τα θέµατα που περιλαµβάνουν από 7 παραστάσεις και πάνω. 6

15 ρεαλιστικών σκηνών κυρίως µε τον αριθµό των µυθολογικών θεµάτων, ώστε να διαφανεί σε τι ποσοστό επιλέγονται τα δυο είδη εικονιστικών θεµάτων και έτσι ο χαρακτήρας της κάθε τοπικής κοινωνίας. Κοινωνικά συµπεράσµατα εξάγονται επίσης από την εξέταση των πληροφοριών που µπορούµε να αντλήσουµε από τις παραστάσεις για τους παραγγελιοδότες, το ρόλο τους στην επιλογή των θεµάτων και τα µηνύµατα που θέλουν να εκπέµψουν µέσα από τις παραστάσεις. Επίσης, ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η εξέταση των επιγραφών που συνοδεύουν τις παραστάσεις, οι οποίες κατατάσσονται σε οµάδες σύµφωνα µε το περιεχόµενό τους, εξετάζεται ο ρόλος τους στις παραστάσεις και αξιοποιούνται οι πληροφορίες που µας δίνουν για τις ίδιες τις παραστάσεις, τους παραγγελιοδότες και τους ψηφοθέτες. Ασφαλώς η εργασία αυτή λαµβάνει υπόψη της τα ψηφιδωτά που έχουν µέχρι σήµερα αποκαλυφθεί. Μελλοντικές ανακαλύψεις και δηµοσιεύσεις ενδέχεται να προσθέσουν στοιχεία αλλά και να αναθεωρήσουν τα συµπεράσµατά της. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Τα ψηφιδωτά δάπεδα της αυτοκρατορικής περιόδου του ελλαδικού χώρου έχουν έως σήµερα µελετηθεί πολύ λίγο. Κατ αρχάς απουσιάζει ένα corpus των ψηφιδωτών δαπέδων αυτής της περιόδου, στο οποίο θα µπορούσε να ανατρέξει κανείς µε ευκολία για να αναζητήσει τα ψηφιδωτά δάπεδα που έχουν ανευρεθεί έως σήµερα. Μια τέτοια προσπάθεια έγινε στο παρελθόν µε τον τίτλο Corpus Mosaicorum de Grèce : Epoque Ancienne, χωρίς όµως να ολοκληρωθεί, ενώ τα αντίτυπα του έργου αυτού είναι δυσεύρετα 28. Αυτό το κενό καλύπτεται εν µέρει από κάποια άρθρα και λίγες διδακτορικές διατριβές που έχουν εκδοθεί. Πρόκειται για δυο σύντοµους καταλόγους, ένα θεµατικό (Π. Ασηµακοπούλου-Ατζακά, «Κατάλογος ρωµαϊκών ψηφιδωτών δαπέδων µε ανθρώπινες µορφές στον ελλαδικό χώρο», Ελληνικά XXVI (1973), ) και ένα γενικό (S. E. Waywell, Roman Mosaics in Greece, AJA 83 (1979), 28 εν κατάφερα να συµβουλευτώ το έργο αυτό. Αντίθετα, για τα παλαιοχριστιανικά ψηφιδωτά έχει ήδη γίνει τέτοια εργασία από τον Στ. Πελεκανίδη και την Π. Ασηµακοπούλου-Ατζακά, η οποία βρίσκεται σε εξέλίξη: Στ. Πελεκανίδης µε συνεργασία της Π. Ι. Ατζακά, Σύνταγµα των Παλαιοχριστιανικών Ψηφιδωτών απέδων της Ελλάδος, Ι: Νησιωτική Ελλάς, Θεσσαλονίκη Π. Ασηµακοπούλου- Ατζακά, Σύνταγµα των Παλαιοχριστιανικών Ψηφιδωτών απέδων της Ελλάδος, ΙΙ. Πελοπόννησος- Στερεά Ελλάδα, Θεσσαλονίκη Π. Ασηµακοπούλου-Ατζακά, Σύνταγµα των Παλαιοχριστιανικών Ψηφιδωτών απέδων της Ελλάδος, ΙΙΙ. Μακεδονία Θράκη. 1. Τα Ψηφιδωτά άπεδα της Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη Επίσης, τα ψηφιδωτά της ήλου βρίσκονται συγκεντρωµένα στον τόµο Ph. Bruneau, Exploration Archéologique de Délos, XXIX, Les Mosaïques, Paris 1972, της Ολύνθου στους τόµους: D. M. Robinson, Excavations at Olynthus 2, Architecture and Sculpture: Houses and Other Buildings, Baltimore D. M. Robinson, Excavations at Olynthus 5, Mosaics, Vases and Lamps of Olynthus Found in 1928 and 1931, Baltimore D. M. Robinson, Excavations at Olynthus 8, Τhe Hellenic House, Baltimore D. M. Robinson, Excavations at Olynthus 12, Domestic and Public Architecture, Baltimore

16 ) και δυο άρθρα (G., Hellenkemper Salies, Römische Mosaiken in Griechenland, BJb 186 (1986), Ph. Bruneau, «Tendances de la mosaïque en Grèce à l époque impériale», ANRW II2- Künste (1981), ). Επίσης, σηµαντική είναι η διδακτορική διατριβή της A. Kankeleit, Kaiserzeitliche Mosaiken in Griechenland, I-II, Berlin 1994, η οποία περιλαµβάνει το µεγαλύτερο µέρος των ψηφιδωτών δαπέδων που είχαν ανακαλυφθεί έως τα Παλαιότερη είναι η διδακτορική διατριβή της S. E. Ramsden-Waywell, Roman Mosaics in Greece: the Mainland and the Ionian Islands, unpublished thesis, University of London, 1972, η οποία όµως δεν εκδόθηκε ποτέ. Κάποια από τα συµπεράσµατά της αναφέρονται στη διατριβή της A. Kankeleit. Επίσης, τα τελευταία χρόνια έχουν εκπονηθεί ή εκπονούνται εργασίες που µελετούν τα ψηφιδωτά δάπεδα συγκεκριµένων περιοχών, της Κω από την L. M. De Matteis, Mosaici di Cos. Dagli scavi delle missioni italiane e tedesche ( ), Atene 2004, της κεντρικής και ανατολικής Κρήτης από τη R. Sweetman, The Roman and Late Antique Mosaics of Central and Eastern Crete, (υπό έκδοση), της Σπάρτης από την Α. Παναγιωτοπούλου, της Κισάµου, των Χανίων και της Λισσού από τη Στ. Μαρκουλάκη, της Πάτρας από τον Ι. Παπαποστόλου, της έπαυλης του Ηρώδη του Αττικού στην Εύα Κυνουρίας από τον Γ. Σπυρόπουλο και τον Β. Andreae 29. Με εξαίρεση την εργασία της De Matteis για την Κω, καµιά άλλη εργασία δεν έχει προς το παρόν εκδοθεί ή ολοκληρωθεί. Αντί αυτών έχουν δηµοσιευθεί σύντοµοι κατάλογοι, άρθρα και προκαταρκτικές εργασίες, για την Κνωσό της R. Sweetman, The Roman mosaics of the Knossos valley, ABSA 98 (2003), , για το Ηράκλειο της Στ. Μαρκουλάκη, «Ψηφιδωτά από το χώρο της βόρειας επέκτασης του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου και το περιβάλλον τους» στο Α. Ιωαννίδου-Καρέτσου (επιµ.), Ηράκλειο: η άγνωστη ιστορία της αρχαίας πόλης, Ηράκλειο 2008, , για τη Σπάρτη από την A. Panagiotopoulou, «Roman mosaics from Sparta», in Cavanagh Walker 1998, , για την Κίσαµο και τα Χανιά από τη Στ. Μαρκουλάκη, «Οι Ώρες και οι Εποχές σε ψηφιδωτό από το Καστέλλι Κισάµου», Κρητική Εστία 1 (1987), και τ. ιδ., «Ψηφιδωτά «Οικίας ιονύσου» στο Μουσείο Χανίων», στο Πεπραγµένα του Στ ιεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου, Χανιά Αυγούστου 1986, τ. Α1, Χανιά 1990, , για την Πάτρα από τον Ι. Α. Παπαποστόλου, «Παρατηρήσεις σε ψηφιδωτά των Πατρών», στο Patrasso 2009, και I. A. Papapostolou, Mosaics of Patras. A review, Αρχαιολογική Εφηµερίς 148 (2009), 1-84, για τη Βέροια και την περιοχή της από τον Α. Πέτκο, «Ψηφιδωτά δάπεδα Βέροιας και των περιοχών ελέγχου και επιρροής της (2 ος 6 ος αι. µ.χ.), υτικοµακεδονικά Γράµµατα 4 (1993), , για τα ψηφιδωτά της έπαυλης του Ηρώδη Αττικού από τον Γ. Σπυρόπουλο, Η έπαυλη του Ηρώδη Αττικού στην Εύα/Λουκού Κυνουρίας, Αθήνα Για τα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης σηµαντικό είναι το σχετικό κεφάλαιο της Π. Ασηµακοπούλου-Ατζακά, 29 B. Andreae G. Spyropoulos, Die Mosaiken von Eva/Loukou, Akademie in Mainz (υπό έκδοση). 8

17 Σύνταγµα των Παλαιοχριστιανικών Ψηφιδωτών απέδων της Ελλάδος. ΙΙΙ. Μακεδονία Θράκη. 1. Τα Ψηφιδωτά άπεδα της Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1998 και το πρόσφατο άρθρο της ίδιας «Ψηφιδωτά δάπεδα µε εικονιστικό διάκοσµο στη Θεσσαλονίκη κατά τη ρωµαϊκή αυτοκρατορική περίοδο» στο Σ. Πινγιάτογλου Θ. Στεφανίδου-Τιβερίου (επιµ.), Νάµατα. Τιµητικός τόµος για τον καθηγητή ηµήτριο Παντερµαλή, Θεσσαλονίκη 2011, , και για τα ψηφιδωτά της «οικίας του Μενάνδρου» στη Μυτιλήνη η µονογραφία S.Charitonidès L. Kahil R. Ginouvès, Les Mosaïques du Maison du Ménandre à Mytilène, Antike Kunst 30, Bern Τα άρθρα που αφορούν σε συγκεκριµένες περιοχές και σύνολα ψηφιδωτών είναι βέβαια πολλά, το κενό όµως ως προς τις συγκεντρωτικές και συνθετικές εργασίες είναι µεγάλο. Ακόµα µεγαλύτερο είναι το κενό όσον αφορά στη µελέτη της εικονογραφίας. Μια πρώτη θεωρητική βάση του θέµατος έγινε από τον G. Ch. Picard, Tradition iconographique et représentation de l actualité dans la mosaïque antique», CMGR IV, Πρόκειται για µια εργασία η οποία αναφέρεται όχι ειδικά στα ελληνικά ψηφιδωτά, αλλά γενικότερα στα ψηφιδωτά της αυτοκρατορίας. Βέβαια, εικονογραφικές αναφορές και παρατηρήσεις γίνονται σε αρκετές από τις παραπάνω µελέτες και άρθρα. Οι καθαρά εικονογραφικές µελέτες όµως είναι λίγες. Αρκετές από αυτές αφορούν σε µυθολογικά θέµατα 30. Ακόµα λιγότερες είναι οι µελέτες σε θέµατα από την καθηµερινή ζωή. Με τέτοια ζητήµατα έχει ασχοληθεί κυρίως η A. Kankeleit σε µια σειρά άρθρων, ενώ τα ελληνικά ψηφιδωτά συνεξετάζονται αρκετές φορές µε ψηφιδωτά από την υπόλοιπη αυτοκρατορία 31. Όσον αφορά στο θέµα των ψηφοθετών και των παραγγελιοδοτών των ψηφιδωτών πολύ σηµαντική είναι η πρόσφαστη µελέτης της Π. Ατζακά, Το Επάγγελµα του Ψηφοθέτη (4 ος αι. π.χ. 8 ος αι. µ.χ.), Αθήνα Η παρούσα εργασία, λοιπόν, έχει σκοπό να καταγράψει, να κατατάξει και να εξετάσει τα εικονογραφικά θέµατα της καθηµερινής ζωής στα ψηφιδωτά του ελλαδικού χώρου και στη συνέχεια να τα συνεξετάσει µε τα αντίστοιχα ψηφιδωτά από άλλες περιοχές της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας. εύτερος στόχος είναι να καλυφθεί το κενό στην εικονογραφική µελέτη ενός µεγάλου µέρους των ελληνικών ψηφιδωτών και βέβαια η ερµηνεία και η εξαγωγή συµπερασµάτων για την κοινωνία της εποχής. 30 O. Wattel-de-Croizant, Les Mosaïques Représentant le Mythe de l Europe (Ier-VIe siècles). Evolution et Interprétation des Modèles Grecs en Milieu Romain, Paris, O. Wattel-de-Croizant, Il. Jesnick, «The Mosaics of the House of Mourabas in Sparta : Europa and Orpheus», JBAA 144, 1991, A. Panagiotopoulou «Représentations de la Méduse dans les Mosaïques de Grèce», in : CMGR VI, κ.ά. 31 A. Kankeleit Sportlicher Agon auf römischer Mosaiken in Griechenland, Nikephoros 12 (1999), A. Kankeleit, «Représentations de pêcheurs sur des mosaïques en Grèce», CMGR VII, Tunis 1999, A. Kankeleit, «Fisch und Fischer», Antike Welt 34 (2003),

ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΟΚΚΙΝΗ Η ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΥ ΒΙΟΥ ΣΤΑ ΨΗΦΙ ΩΤΑ ΑΠΕ Α ΤΟΥ ΕΛΛΑ ΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο

ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΟΚΚΙΝΗ Η ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΥ ΒΙΟΥ ΣΤΑ ΨΗΦΙ ΩΤΑ ΑΠΕ Α ΤΟΥ ΕΛΛΑ ΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ UNIVERSITE PARIS OUEST NANTERRE LA DEFENSE (PARIS X) HISTOIRE ET ARCHEOLOGIE MONDES ANCIENS MILIEUX, CULTURES

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ. ΜΝΗΜΕΙΟ ΔΗΜΟΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΥΘΥΝΗΣ (Εφορεία Αρχαιοτήτων)

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ. ΜΝΗΜΕΙΟ ΔΗΜΟΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΥΘΥΝΗΣ (Εφορεία Αρχαιοτήτων) ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Α. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ Θέατρο Διονύσου, Ωδείο Περικλέους Αθηναίων Αθήνα Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών Ηρώδειο Αθηναίων Αθήνα Εφορεία

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες

Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες Διάλεξη 7α: Νοητικοί Χάρτες Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου Ευανθία Μιχαηλίδου Στόχος εκπαίδευσης Κατανόηση γεωγραφικού χώρου Οπτική αντίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια του R. Gucci Πανεπιστήμιο Πίζας, Τομέας καλλιέργειας και προστασίας της δενδροκομίας Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια Η καλλιέργεια της ελιάς, του ελαιόδεντρου συσχετίζεται συνήθως με την παράδοση. Συναντάμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης;

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Α. για ευρύτερη πνευµατική καλλιέργεια Β. για ανάπτυξη καλλιτεχνικού αισθητηρίου Γ. για ανάπτυξη της προσωπικότητας. για διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΡΑΤΟΥ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol. Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.gr Αθήνα 4/2/2015 Προς τον Πρόεδρο τους µη κερδοσκοπικού σωµατείου

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας Φοίβος Αργυρόπουλος ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πανίερο έγινε το Θριάσιο πεδίο από τη στιγμή που η θεά Δήμητρα θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011 Βιομηχανικός σχεδιασμός συσκευασίας και ετικέτας παραδοσιακών προϊόντων ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Περιεχόμενα Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET14: ΤΟΜΕΑΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET14: ΤΟΜΕΑΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης καταγράφει τη σύνθεση της απασχόλησης ανά Περιφέρεια και ειδικότερα την ποσοστιαία κατανομή κατά τομέα παραγωγής (πρωτογενής, δευτερογενής, τριτογενής)

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΔΩΔΩΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 Περιεχόμενα Αρχαία Δωδώνη γεωγραφικά στοιχεία Κοίλον Ορχήστρα Σκηνή Ρωμαϊκά χρόνια Παραστάσεις που φιλοξενήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Α. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ- ΕΠΚΑ Θέατρο Διονύσου, Ωδείο Περικλέους ς Αθήνα Α ΕΠΚΑ Ηρώδειο ς Αθήνα Α ΕΠΚΑ Θέατρο Αχαρνών Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 5. Τα εναέτια γλυπτά του Παρθενώνος Tα αετωματικά

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού)

Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού) Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού) Ερωτήσεις 3 πόντων: 1) Η γάτα θέλει να πάει στο γάλα και το ποντίκι στο τυρί, ακολουθώντας τους δρόµους του κήπου. Οι διαδροµές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ 4 ΠΑΙΚΤΕΣ: 1. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ 4 ΠΑΙΚΤΕΣ: 1. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ Προετοιμασία νησιών για 2 παίκτες: Προετοιμασία νησιών για 3 παίκτες: Η περιοχή των νησιών αποτελείται από 9 πλακίδια νησιών (επιλεγμένα τυχαία) και 4 κομμάτια πλαισίου. Η περιοχή των νησιών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΕΑΣ ΠΛΕΥΡΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Την Πέµπτη 7 Φεβρουαρίου 2013 ήρθε, επιτέλους, η δική µας σειρά να επισκεφθούµε το Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET05: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET05: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης καταγράφει το ποσοστό των ανέργων στο σύνολο του ενεργού πληθυσμού ανά Περιφέρεια. Το επίπεδο ανεργίας αποτελεί βασική συνιστώσα της οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς

Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς Μάρι Πολυχρονοπούλου 1, Νίκη Αρχοντάκη 2 1. Πρόεδρος Ζωγράφος Σκιρώνειο Μουσείο Πολυχρονόπουλου email: skironio@otenet.gr 2. Γενική Γραµµατέας Συντηρήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005. Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.)

Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005. Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.) Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005 Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.) ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2005 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κάθε Βιβλιοθήκη, ανεξάρτητα από µέγεθος και τύπο, κατανέµει ετησίως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ 6.. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Για τον υπολογισµό των τάσεων και των παραµορφώσεων ενός σώµατος, που δέχεται φορτία, δηλ. ενός φορέα, είναι βασικό δεδοµένο ή ζητούµενο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

3-10-2012 : ΒΙΟΛΕΤΑ ΚΑΝΤΕΣΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ :ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΤΣΙΟΜΙΤΟΥ. Τάνγκραµ

3-10-2012 : ΒΙΟΛΕΤΑ ΚΑΝΤΕΣΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ :ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΤΣΙΟΜΙΤΟΥ. Τάνγκραµ 3-10-2012 ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ : ΒΙΟΛΕΤΑ ΚΑΝΤΕΣΑ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ :ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΤΣΙΟΜΙΤΟΥ Τάνγκραµ Το τάνγκραµ είναι ένα παλιό κινέζικο παιχνίδι που χρονολογείται πριν το 18 ο αιώνα. Οι πρώτες δηµοσιεύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις (Η άρνηση των Ιστορικων ρυθµών) Ο Ιστορισµός ένα ρεύµα που αναπτύσσεται κατά το 19ο αι και χαρακτηρίζεται από υιοθέτηση και επαναδιαπραγµάτευση γνώριµων τεχνοτροπιών

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα