ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΑΡΙΑ ΝΗΣ ΑΡΓΥΡΑΚΗ Λέκτορα Γεωχηµείας ΑΘΗΝΑ 2007

2 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η Αναλυτική Γεωχηµεία µπορεί να χαρακτηριστεί ως το µάτι της Γεωχηµείας αφού αποτελεί το κεντρικό µέσο παρατήρησης της χηµικής σύστασης της γης και το εργαλείο ποσοτικοποίησης των ουσιών που συνθέτουν τον πλανήτη. Το συγκεκριµένο µάθηµα επιλογής Αναλυτική Γεωχηµεία για τους προπτυχιακούς φοιτητές του Ε εξαµήνου, του Τµήµατος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ αναφέρεται στην εφαρµογή της αναλυτικής χηµείας στις γεωεπιστήµες και στοχεύει: 1. Στην απόκτηση βασικών γνώσεων µεθοδολογιών και τεχνικών δειγµατοληψίας και χηµικής ανάλυσης γεωχηµικών δειγµάτων, 2. Στην εξοικείωση του φοιτητή µε τη λειτουργία, τους κανόνες και γενικά την εργασία στους χώρους του «Γεωχηµείου», 3. Στην εξάσκηση του φοιτητή στον ποιοτικό έλεγχο και τη συγγραφή εκθέσεων αποτελεσµάτων γεωχηµικών µετρήσεων. Προς αποφυγή επανάληψης του περιεχοµένου άλλων µαθηµάτων µε παραπλήσιο θέµα, το παρόν µάθηµα επικεντρώνεται κυρίως στη συζήτηση θεωρητικών και πρακτικών θεµάτων που αφορούν τη χηµική ανάλυση γεωχηµικών δειγµάτων εδάφους, ιζήµατος, υδάτων και βλάστησης, ως τα συχνότερα αναλυóµενα γήινα υλικά της σύγχρονης Αναλυτικής Γεωχηµείας. Γίνεται επίσης περιγραφή επιλεγµένων ενόργανων τεχνικών ανάλυσης που έχουν συχνή χρήση στη σύγχρονη γεωχηµική έρευνα και δίνονται παραδείγµατα εφαρµογής τους στη λύση διαφόρων γεωχηµικών προβληµάτων. Για την επιτυχή παρακολούθηση του µαθήµατος καλό θα ήταν ο φοιτητής να έχει βασικές γνώσεις χηµείας. Το µάθηµα περιλαµβάνει πρακτική εξάσκηση στην ύπαιθρο (συλλογή δειγµάτων εδάφους) και στο χηµικό εργαστήριο, εργασίες που απαιτούν συγκέντρωση και προσοχή. Επίσης, ο ποιοτικός έλεγχος των µετρήσεων περιλαµβάνει περιορισµένη χρήση στατιστικών µεθόδων µε τις οποίες καλό θα ήταν να υπάρχει κάποια βασική εξοικείωση. Εκτός από τις παρούσες σηµειώσεις των παραδόσεων του µαθήµατος, οι φοιτητές, υπό την καθοδήγηση της διδάσκουσας, παροτρύνονται να αναζητούν και να µελετούν σχετική βιβλιογραφία από διαφορετικές πηγές, όπως διαθέσιµα συγγράµµατα των βιβλιοθηκών του ΕΚΠΑ καθώς και σχετικές διευθύνσεις στο διαδίκτυο. Το µάθηµα υποστηρίζεται επίσης από ηλεκτρονικές σελίδες του διαδικτύου ενταγµένες στην Πλατφόρµα Ασύγχρονης Τηλεκπέδευσης η-τάξη ΕΚΠΑ, ένα εύχρηστο και δυναµικό περιβάλλον αλληλεπίδρασης και συνεχούς επικοινωνίας. Η ηλεκτρονική διεύθυνση πρόσβασης του µαθήµατος είναι: 2

3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Αναλυτική Χηµεία και Γεωεπιστήµες Ταξινόµηση Μεθόδων Ανάλυσης Ταξινόµηση Αναλυτικών Μεθόδων µε Βάση τη Μετρούµενη Ιδιότητα του είγµατος - Αναλυτικές Τεχνικές Ταξινόµηση Αναλυτικών Μεθόδων µε Βάση τις Εφαρµογές Ανάλυσης Επιλογή Μεθόδων Ανάλυσης Ασφάλεια στο Αναλυτικό Εργαστήριο Γεωχηµείας ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΓΕΩΧΗΜΙΚΩΝ ΙΑΣΚΟΠΙΣΕΩΝ 2.1 Γενικά περί ειγµατοληψίας- Ορολογία Μεθοδολογίες Λήψης Γεωχηµικών ειγµάτων Συνήθη Μέσα ειγµατοληψίας Γεωχηµικών ιασκοπίσεων Ιζήµατα Ρεµάτων Πληµµυρικά Ιζήµατα Έδαφος Πετρώµατα Βλάστηση Νερό Αέρια και Αιωρούµενα Σωµατίδια Προετοιµασία Στερεών ειγµάτων για ιαλυτοποίηση και Χηµική Ανάλυση ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ 3.1 Εισαγωγή ιαλυτοποίηση Γεωχηµικών ειγµάτων Γεωλογικά Υλικά Βιολογικά Υλικά Υδατικά είγµατα Φασµατοσκοπία Ατοµικής Απορρόφησης (AAS) Φασµατοσκοπία Ατοµικής Εκποµπής (AES) Φασµατοµετρία Μαζών µε Επαγωγή Ιονιζόµενου Πλάσµατος (ICP-MS) Σύγκριση των Φασµατοσκοπικών Αναλυτικών Τεχνικών ιαλυµάτων ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΩΝ 4.1 Εισαγωγή Φασµατοµετρία Φθορισµού Ακτινών Χ (XRF) Ανάλυση Νετρονικής Ενεργοποίησης (NNA) ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ 5.1 Εισαγωγή Αέρια Χρωµατογραφία Φασµατοµετρίας Μαζών (GC-MS) Αέρια Χρωµατογραφία Φασµατοµετρίας Μαζών Λόγου Ισοτόπων µε Καύση GC/ C/ IRMS ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ 6.1 Εισαγωγή Ορολογία και Πηγές Σφαλµάτων Επαναληψιµότητα Απόλυτη Ακρίβεια Εκθέσεις Αποτελεσµάτων Χηµικών Αναλύσεων 96 ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 99 3

4 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Αναλυτική Χηµεία και Γεωεπιστήµες Η Αναλυτική Χηµεία είναι ένας επιστηµονικός κλάδος που αναπτύσσει και εφαρµόζει µεθόδους, όργανα και στρατηγικές, για να δώσει πληροφορίες σχετικά µε τη σύσταση και τη φύση υλικών στο χώρο και στο χρόνο. Στηρίζεται και χρησιµοποιεί της αρχές της Χηµείας, π.χ. επίδραση χηµικών αντιδραστηρίων στο υπό ανάλυση δείγµα κατά την ογκοµέτρηση οξέος-βάσης, ή της Φυσικής, π.χ. ανάλυση µε ακτίνες Χ, ή συνδυασµό των δύο επιστηµών, π.χ. χρωµατογραφία, µε σκοπό να δώσει την αληθινή εικόνα της σύστασης της ύλης (Λιοδάκης, 2001). Ο όρος Αναλυτική Γεωχηµεία θα µπορούσε να αποδοθεί στην εφαρµογή της Αναλυτικής Χηµείας της Γεωεπιστήµες. Ειδικότερα, ο εφαρµοσµένος της επιστηµονικός κλάδος εξυπηρετεί τρεις βασικούς στόχους στα πλαίσια των Γεωεπιστηµών: 1. την κατανόηση διεργασιών που διαµορφώνουν την γεωλογική ιστορία της γης, 2. την εκµετάλλευση ορυκτών πόρων, 3. την περιβαλλοντική έρευνα. Η µελέτη της χηµικής σύστασης των υλικών του πλανήτη της, π.χ. πετρώµατα της λιθόσφαιρας (Πίνακας 1.1) είναι εφικτή χρησιµοποιώντας ολοένα εξελισσόµενες αναλυτικές µεθόδους. Η µέτρηση συγκεντρώσεων χηµικών στοιχείων σε ποικίλα γεωλογικά δείγµατα παρέχει χρήσιµες πληροφορίες σχετικά µε τα φαινόµενα που έδρασαν καθ όλη την ιστορία της γης. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί η ανακάλυψη υψηλής σχετικά συγκέντρωσης του χηµικού στοιχείου ιρίδιο (9 ppb) σε ιζηµατογενή πετρώµατα ηλικίας Αν. Κρητιδικού Κατ. Παλαιογενούς από τον Luis Alvarez και την ερευνητική του οµάδα (Alvarez et al., 1980). Η ανακάλυψη αυτή έγινε µε ανάλυση δειγµάτων πάχους 1 cm από το αργιλικό υπόλειµµα πελαγικών ασβεστολίθων µε την πυρηνική αναλυτική τεχνική ενεργοποίησης µε βοµβαρδισµό νετρονίων (Neutron Activation Analysis- NAA). Το γεγονός ότι η υψηλή συγκέντρωση του ιριδίου συµπίπτει χρονικά µε τη µαζική εξαφάνιση πολλών ειδών της πανίδας οδήγησε τους επιστήµονες στη θεωρία της µαζικής καταστροφής λόγω της πρόσκρουσης ενός µετεωρίτη στην επιφάνεια της γης. Περαιτέρω έρευνα και ανάλυση των ίδιων δειγµάτων µε την τεχνική της Φασµατοµετρίας Μαζών µε χρήση lazer και πλάσµατος (Lazer Ablation, Inductively Coupled Plasma, Mass Spectrometry LA- ICP-MS), εντόπισε υψηλές συγκεντρώσεις στοιχείων της οµάδας των πλατινοειδών (1000 ppb) σε ζώνες πάχους 0.25 mm των δειγµάτων, χαρακτηριστικές για εξωγήινα σώµατα. Έτσι, χάρει στη µεγάλη διακριτική ικανότητα αυτής της αναλυτικής τεχνικής ενισχύθηκε η θεωρία της πρόσκρουσης του µετεωρίτη. 4

5 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 Πίνακας 1.1: Σύσταση του γήινου ηπειρωτικού φλοιού. Κύρια στοιχεία (ποσοστό κατά βάρος) Οξείδιο Συγκέντρωση (R&F) Συγκέντρωση (T&M) SiO TiO Al2O FeO MnO MgO CaO Na2O K2O P2O5 0.2 Ιχνοστοιχεία (ppm εκτός εάν σηµειώνονται της µονάδες) Στοιχείο Συγκέντρωση (R&F) Συγκέντρωση (T&M) Στοιχείο Συγκέντρωση (R&F) Συγκέντρωση (T & M) Li Ba Be 1.5 La B 10 Ce Sc Pr V Nd Cr Sm Co Eu Ni Gd Cu Tb Zn Dy Ga Ho Ge 1.6 Er As 1 Tm 0.32 Se 0.05 Yb Rb Lu Sr Hf Y Ta Zr W 1 Nb Re, ppb 0.4 Mo 1 Os, ppb Pd, ppb 1 Ir, ppb 0.1 Ag, ppb 80 Au, ppb 3 Cd, ppb 98 Tl, ppb 360 In, ppb 50 Pb Sn 2.5 Bi, ppb 60 Sb 0.2 Th Cs U Πηγές: R & F: Rudnick, R. L. and D. M. Fountain Rev. Geophys. 33: T & M: Taylor, S. R. and S. M. McLennan, The Continental Crust: its composition and evolution. Blackwell Scientific Publishers, Oxford; Taylor, S. R. and S. M. McLennan Rev. Geophys. 33: Η Αναλυτική Γεωχηµεία έχει επίσης κεντρικό ρόλο στην κατανόηση των µηχανισµών µεταλλογένεσης και στην αναζήτηση νέων κοιτασµάτων. Η µαγµατική δράση, η κυκλοφορία 5

6 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 υδροθερµικών διαλυµάτων, οι µηχανισµοί αποσάθρωσης και η δράση του έµβιου κόσµου µπορούν να αποτελέσουν µεταλλογενετικές διεργασίες του γήινου φλοιού και να οδηγήσουν στο σχηµατισµό κοιτασµάτων. Οι γεωλόγοι χρησιµοποιώντας της αρχές της χηµείας προσπαθούν να κατανοήσουν πώς οι παραπάνω διεργασίες συλλέγουν τα µεταλλικά στοιχεία από τα συνήθη πετρώµατα, τα µεταφέρουν και τα συγκεντρώνουν σε ποσότητες οικονοµικού ενδιαφέροντος. Για παράδειγµα, πολλά κοιτάσµατα πορφυρικού χαλκού και µολυβδενίου, τα οποία εκδηλώνονται σε µεγάλα βάθη, έχουν ανακαλυφθεί µέσω της χηµικής ανάλυσης επιφανειακών δειγµάτων πορφύρη (Εικόνα 1.1). Εικόνα 1.1: Σχηµατική τοµή πορφυρικού κοιτάσµατος Cu-Mo. Ο εντοπισµός του κοιτάσµατος γίνεται µε χηµική ανάλυση δειγµάτων από τα breccia pipes τα οποία εκτείνονται έως την επιφάνεια και είναι δυνατό να περιέχουν θραύσµατα του µεταλλεύµατος. Πηγή: Ένας ακόµη τρόπος εντοπισµού κοιτασµάτων είναι µέσω του εντοπισµού της άλου διασποράς των στοιχείων που περιέχουν. Η γεωχηµική ανωµαλία µιας τέτοιας άλου µπορεί να εκτείνεται σε µεγάλη απόσταση από το κοίτασµα και είναι δυνατό να εντοπιστεί µε δειγµατοληψία και χηµική ανάλυση δειγµάτων ιζηµάτων ρεµάτων του υδρογραφικού δικτύου της περιοχής. Αναλυτικές τεχνικές όπως η φασµατοσκοπία ατοµικής εκποµπής (ICP-AES) παρέχουν τη δυνατότητα ταυτόχρονης ανάλυσης για πλήθος χηµικών στοιχείων µερικά από τα οποία αποτελούν ένδειξη µεταλλοφορίας διαφόρων τύπων κοιτασµάτων. Οι τεχνικές χηµικής ανάλυσης αποτελούν επίσης πολύτιµα εργαλεία της περιβαλλοντικής έρευνας. Ως παράδειγµα αναφέρεται εδώ η µελέτη της χηµείας της απορροής µεταλλείων η οποία έχει βλαβερές συνέπειες για τους υδρόβιους οργανισµούς και την ποιότητα του νερού κατάντη των µεταλλείων. Ο πλήρης χαρακτηρισµός της ποιότητας του νερού που απορρέει από µεταλλεία απαιτεί τον προσδιορισµό ποικίλων παραµέτρων µέσω µετρήσεων τόσο στην ύπαιθρο, όσο και στο εργαστήριο. Αρχικά, στην ύπαιθρο, προσδιορίζεται το ph δειγµάτων νερού το οποίο σε τέτοιου 6

7 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 είδους περιοχές µπορεί να είναι πολύ χαµηλό (όξινο) καθώς και η ειδική αντίσταση η οποία αποτελεί ένδειξη του ποσού των διαλυµένων στερεών στο νερό και εµφανίζει υψηλές τιµές σε νερά µεταλλείων. Τρεις κυρίως ενόργανες αναλυτικές τεχνικές στο εργαστήριο χρησιµοποιούνται για τον ολοκληρωµένο προσδιορισµό της χηµείας τέτοιων απορροών. Η χρωµατογραφία ιόντων (Ion Chromatography, IC) προσδιορίζει της συγκεντρώσεις ανιόντων φθορίου, χλωρίου, νιτρικών και θειικών στο νερό, η φασµατοµετρία ατοµικής εκποµπής µε επαγωγική σύζευξη πλάσµατος (Inductively Coupled Plasma Atomic Emission Spectrometry, ICP-AES) προσδιορίζει ταυτόχρονα πολλά κύρια στοιχεία και ιχνοστοιχεία και η φασµατοµετρία µαζών µε επαγωγική σύζευξη πλάσµατος (Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry, ICP-MS) η οποία προσδιορίζει στοιχεία πολύ χαµηλών συγκεντρώσεων δηλαδή κάτω από ένα µέρος στο εκατοµµύριο (ppm). Μέσω της χηµικής ανάλυσης δειγµάτων απορροής µεταλλείων έγινε κατανοητή η διεργασία ελάττωσης του ph λόγω της βακτηριακώς καταλυόµενης οξείδωσης του σιδηροπυρίτη. Το όξινο ph ευνοεί µε τη σειρά του τη διαλυτοποίηση πολλών ακόµη θειούχων ορυκτών και τον εµπλουτισµό του νερού µε τοξικά µέταλλα. Η κατανόηση της διεργασίας της όξινης απορροής αποτελεί τη βάση για την εφεύρεση τρόπων αντιµετώπισης του φαινοµένου. Έτσι, αν και είναι δύσκολο να σταµατήσουµε την όξινη απορροή των µεταλλείων είναι δυνατό να ελαττώσουµε το ρυθµό απελευθέρωσης τοξικών στοιχείων στο περιβάλλον, είτε εµποδίζοντας τη βακτηριακή δράση η οποία επιταχύνει την οξείδωση του σιδηροπυρίτη, είτε εξουδετερώνοντας την όξινη απορροή οδηγώντας τα τοξικά µέταλλα σε καθίζηση. Πολλά ακόµη παραδείγµατα εφαρµογών της Αναλυτικής Γεωχηµείας στην επίλυση γεωλογικών προβληµάτων δίνονται στο δικτυακό τόπο του υπεύθυνου φορέα γεωλογικών ερευνών των ΗΠΑ, USGS, «Understanding Our Planet Through Chemistry» (διεύθυνση ιστοσελίδας: 1.2 Ταξινόµηση Μεθόδων Ανάλυσης Η ταξινόµηση των αναλυτικών µεθόδων µπορεί να γίνει µε βάση διαφορετικά κριτήρια. Ο παραδοσιακός τρόπος ταξινόµησης είναι σε µεθόδους ποιοτικής ανάλυσης µε σκοπό την ταυτοποίηση των συστατικών (στοιχείων ή ενώσεων) και µεθόδους ποσοτικής ανάλυσης µε σκοπό τον ακριβή προσδιορισµό και µέτρηση ενός ή περισσοτέρων συστατικών του δείγµατος. Πέρα από τη γενική αυτή ταξινόµηση και µε γνώµονα το γεγονός της συνωνυµίας της σύγχρονης Αναλυτικής 7

8 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 Χηµείας µε την ποσοτική χηµική ανάλυση οι αναλυτικές µέθοδοι µπορούν να ταξινοµηθούν µε βάση τα εξής κριτήρια (Λιοδάκης, 2001): Τη µάζα του αναλυόµενου δείγµατος. Οι µέθοδοι διακρίνονται σε: Μακρο-, όταν m > 100 mg Ηµιµικρο-, όταν m = mg Μικρο-, όταν m = 1-10 mg Υπερµικρο-, όταν m < 1 mg Τις συνέπειες στην αρχική µορφή του δείγµατος. Οι αναλυτικές µέθοδοι µπορεί να είναι καταστρεπτικές αν απαιτούν την διαλυτοποίηση του δείγµατος ή µη καταστρεπτικές αν αφήνουν το δείγµα στην αρχική του µορφή. Τη µετρούµενη ιδιότητα του δείγµατος. ιακρίνονται σε κλασικές και ενόργανες µεθόδους οι οποίες περιγράφονται στην παράγραφο Τον αυτοµατισµό τους. ιακρίνονται σε συνεχείς ή ασυνεχείς ανάλογα µε την ανθρώπινη παρέµβαση κατά τη διάρκεια της ανάλυσης. Οι εξελίξεις της τεχνολογίας επιτρέπουν σήµερα τη χρήση αυτόµατων αναλυτών, συνδυασµένων οργάνων και ροµποτικών συστηµάτων περιορίζοντας τον χρόνο της ανάλυσης και την πιθανότητα ανθρώπινου λάθους. Τις εφαρµογές τους. ιακρίνονται διάφορες κατηγορίες ανάλογα µε τους συγκεκριµένους στόχους της έρευνας. Περιγραφή αυτών γίνεται στην παράγραφο Ταξινόµηση Αναλυτικών Μεθόδων µε Βάση τη Μετρούµενη Ιδιότητα του είγµατος Αναλυτικές Τεχνικές Η αξιοποίηση κάποιου φυσικού ή χηµικού φαινοµένου στη χηµική ανάλυση για παροχή ποιοτικών ή και ποσοτικών πληροφοριών σχετικά µε την χηµική σύσταση ορίζεται ως αναλυτική τεχνική (analytical technique). Σε αντιπαράθεση, αναλυτική µέθοδος (analytical method) είναι η εφαρµογή µιας αναλυτικής τεχνικής για την επίλυση ενός αναλυτικού προβλήµατος. Σηµειώνεται ότι οι δυο όροι, παρά τη διαφορετική της σηµασία, χρησιµοποιούνται πολλές φορές αδιάκριτα στην Ελληνική και ξένη βιβλιογραφία (Λιοδάκης, 2001). Οι αναλυτικές τεχνικές ταξινοµούνται ανάλογα µε τον τρόπο µέτρησης µιας φυσικής ή φυσικοχηµικής ιδιότητας του δείγµατος η οποία σχετίζεται µε τη φύση, τη µάζα ή τη συγκέντρωση της προσδιοριζόµενης ουσίας (του αναλυτή) όπως φαίνεται στο Σχήµα

9 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΟΡΓΑΝΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ογκοµέτρηση ΟΠΤΙΚΕΣ π.χ. AAS ΣΤΑΘΜΙΚΕΣ καταβύθισηζύγιση ΧΡΩΜΑΤΟ- ΓΡΑΦΙΚΕΣ π.χ. IC ΗΛΕΚΤΡΟ- ΧΗΜΙΚΕΣ π.χ. ηλεκτρόλυση Σχήµα 1.1: Ταξινόµηση αναλυτικών τεχνικών µε βάση τη µετρούµενη ιδιότητα του δείγµατος. (Πηγή: Λιοδάκης, 2001). Οι «κλασικές τεχνικές» υποδιαιρούνται σε σταθµικές και ογκοµετρικές αναλυτικές τεχνικές. Στη σταθµική ανάλυση γίνεται µέτρηση της µάζας του ιζήµατος που προκύπτει από τον αναλυτή µε τη βοήθεια κατάλληλου αντιδραστηρίου καταβύθισης. Στην ογκοµέτρηση, µετρείται ο όγκος του πρότυπου διαλύµατος, που απαιτείται για την πλήρη αντίδραση του αναλυτή. Οι ενόργανες τεχνικές ανάλυσης χρησιµοποιούν συνήθως πολύπλοκες διατάξεις για την µέτρηση φυσικών µεγεθών, όπως την ηλεκτοµαγνητική ακτινοβολία (ΑΑS), διαφορά δυναµικού (ηλεκτρόλυση) κλπ. Οι κλασικές και ενόργανες τεχνικές ανάλυσης δε λειτουργούν ανταγωνιστικά αλλά αλληλοσυµπληρώνονται. Ο καλός αναλυτικός χηµικός θα πρέπει να συνδυάζει την επιδεξιότητα που απαιτεί η κλασική ανάλυση και τη γνώση των δυνατοτήτων της ενόργανης ανάλυσης. Μερικά χαρακτηριστικά κλασικών και ενόργανων τεχνικών χηµικής ανάλυσης δίνονται στον Πίνακα 1.2 ενώ σύντοµες πληροφορίες για την ιστορική εξέλιξη των τεχνικών ανάλυσης στις γεωεπιστήµες δίνονται στο Πλαίσιο 1.1. Πίνακας 1.2: Συγκριτικά χαρακτηριστικά κλασικών και ενόργανων τεχνικών ανάλυσης. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΕΝΟΡΓΑΝΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΟΣΤΟΣ µικρό υψηλό ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ικανοποιητική ικανοποιητική-χαµηλή ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ µικρή µεγάλη ΕΚΛΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ µικρή µεγάλη ΤΑΧΥΤΗΤΑ µικρή µεγάλη ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΕΙΓΜΑΤΟΣ µεγάλη (καταστρεπτικές) µικρή ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ όχι ναι ΕΠΙ ΕΞΙΟΤΗΤΑ ΧΕΙΡΙΣΤΗ υψηλή χαµηλή 9

10 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 Πλαίσιο 1.1 Ιστορική Εξέλιξη Τεχνικών Χηµικής Ανάλυσης στις Γεωεπιστήµες Αρχικά για τη χηµική ανάλυση πετρωµάτων και ορυκτών χρησιµοποιούνταν σταθµικές και ογκοµετρικές υγρές µέθοδοι. Με αυτές ήταν δυνατος: ο προσδιορισµός µόνο κυρίων στοιχείων (major elements) µε συγκεντρώσεις >0.1%. ο προσδιορισµός και η περιγραφή ορυκτών και πετρωµάτων. ο προσδιορισµός ιχνοστοιχείων µε χρήση χρονοβόρων µεθόδων διαχωρισµού και εµπλουτισµού. Επίτευγµα στο πεδίο της ανόργανης αναλυτικής χηµείας αποτέλεσε η ανάπτυξη των ενόργανων φασµατοχηµικών µεθόδων, της φασµατοµετρίας φθορισµού ακτίνων Χ (XRF) και της οπτικής φασµατοµετρίας εκποµπής (OES). Από τη δεκαετία του 1930 µέχρι σήµερα οι φασµατοχηµικές µέθοδοι συνεχίζουν να εξελίσσονται, βελτιώνοντας την ποιότητα και τις δυνατότητες των χηµικών αναλύσεων. Ειδικά για την ανάλυση διαλυµάτων η ανάπτυξη της φασµατοµετρίας µε επαγωγική σύζευξη πλάσµατος ως πηγή διέγερσης (ICP-AES) αποτέλεσε σπουδαίο επίτευγµα στο χώρο της φασµατοµετρίας. Το µεγαλύτερο µέρος των ανόργανων χηµικών µεθόδων σήµερα γίνεται µε χρήση XRF, ICP-AES ή φασµατοµετρίας ατοµικής απορόφησης (AAS). Η φασµατοµετρία µάζας (MS) η οποία εφαρµόστηκε αρχικά στην ανάλυση στερεών δειγµάτων, εξελίχθηκε σε φασµατοµετρία µάζας µε επαγωγική σύζευξη πλάσµατος ως πηγή ιονισµού (ICP-MS) µε εφαρµογή στην ανάλυση διαλυµάτων. Σήµερα η µέθοδος αυτή εφαρµόζεται ολοένα και περισσότερο για την ανάλυση περιβαλλοντικών δειγµάτων µε χαµηλές συγκεντρώσεις χηµικών στοιχείων. Ευρέως χρησιµοποιείται επίσης και η ραδιοµετρική µέθοδος ανάλυσης µε βοµβαρδισµό νετρονίων (NAA) η χρήση της οποίας, ωστόσο, περιορίζεται επειδή απαιτεί τη λειτουργία πυρηνικού αντιδραστήρα. Για τον προσδιορισµό ανιόντων, πλέον διαδεδοµένες µέθοδοι είναι η χρωµατογραφία ιόντων (IC) και ο προσδιορισµός ιόντων µε εκλεκτικά ηλεκτρόδια (ion selective electrodes ISE). Η σύγχρονη τάση της ανόργανης ανάλυσης είναι ο συνδυασµός ποικίλων µεθόδων για την επίτευξη χαµηλότερων ορίων ανιχνεσιµότητας π.χ. ο συνδυασµός χρωµατογραφίας και φασµατοµετρίας εκποµπής ή µάζας µε διέγερση πλάσµατος. Σε αυτή τη µέθοδο στοιχεία ή οµάδες στοιχείων αποµονώνονται και εµπλουτίζονται αρχικά µε χρωµατογραφία και ακολούθως µετρούνται µε µια από τις δύο φασµατοµετρικές µεθόδους Ταξινόµηση Αναλυτικών Μεθόδων µε Βάση τις Εφαρµογές Ανάλυσης Οι στόχοι της έρευνας αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για τις απαιτούµενες χηµικές αναλύσεις γεωχηµικών υλικών. Έτσι, ανάλογα µε της εφαρµογές της χηµικής ανάλυσης µπορούµε να διακρίνουµε: Ανάλυση περιεκτικότητας Περιλαµβάνει ποιοτική ανάλυση για τον προσδιορισµό του είδους των συστατικών στο δείγµα (άτοµα, ιόντα, ρίζες, µόρια) και ποσοτική ανάλυση για τον προσδιορισµό της συγκέντρωσης του αναλυτή στο υπόστρωµα του υλικού (µήτρα). Η ανάλυση περιεκτικότητας απεικονίζεται διαγραµµατικά στο Σχήµα

11 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 y y 2 y 1 z 1 z 2 z Σχήµα 1.2: ιαγραµµατική απεικόνιση ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης περιεκτικότητας. Όπου, z το είδος του συστατικού και y το αντίστοιχο ποσό που περιέχεται στο δείγµα. (Πηγή: Λιοδάκης, 2001). Ανάλυση κατανοµής Στις αναλύσεις κατανοµής, εκτός των ποιοτικών και ποσοτικών δεδοµένων, υπάρχει και ο παράγοντας του χώρου. Οι αναλύσεις αυτού του τύπου έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα σε αναλύσεις ανοµοιογενών στερεών, π.χ. υλικό στερεών απορριµµάτων. Η ανάλυση γίνεται κάνοντας σάρωση κατά επιφάνεια και τα αποτελέσµατα µπορούν να απεικονιστούν σε δισδιάστατους (Εικόνα 1.2) ή τρισδιάστατους χάρτες. Μέθοδος IDW, Power: 2, output grid cell 5 m ( Neighbors to Include: 15 (include at least 10 Εργοστάσιο Επεξεργασίας Μεταλλεύµατος ΥΠΟΜΝΗΜΑ Pb_IDW Κλάσεις (µg/ g) Θέσεις ειγµατοληψίας Ισοϋψείς (m) Κτίρια_Εγκαταστάσεις Μεταλλευτικές Αποθέσ εις ρόµοι Υδρογραφικό ίκτυο Meters Εικόνα 1.2: Χάρτης κατανοµής Pb σε επιφανειακό έδαφος. 11

12 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 Ανάλυση χηµικών διεργασιών Σε τέτοιου είδους αναλύσεις υπεισέρχεται η µεταβλητή χρόνος. Μια άλλη ονοµασία των αναλύσεων αυτών είναι δυναµικές αναλύσεις, όπου γίνεται περιγραφή δυναµικών φαινοµένων και µεταβολών της ύλης οι οποίες εξελίσσονται χρονικά. Παραδείγµατα εφαρµογής αποτελούν αναλύσεις για τον έλεγχο και τη ρύθµιση µιας παραγωγικής διεργασίας στη βιοµηχανία ή αναλύσεις παρακολούθησης της ποιότητας νερού µιας υδάτινης δεξαµενής. Ο ρυθµός των αναλύσεων εξαρτάται από τη χρονική κλίµακα µεταβολής της διεργασίας. Η ανάλυση χηµικών διεργασιών απεικονίζεται διαγραµµατικά στο Σχήµα 1.3. y z 1 z 2 τ Σχήµα 1.3: ιαγραµµατική απεικόνιση ανάλυσης χηµικών διεργασιών. Όπου, z το είδος του συστατικού, y το αντίστοιχο ποσό που περιέχεται στο δείγµα και Της ο χρόνος. (Πηγή: Λιοδάκης, 2001). Ανάλυση δοµής Σε αυτές τις αναλύσεις προσδιορίζεται ο τρόπος και η σειρά που συνδέονται τα άτοµα ή οι χαρακτηριστικές οµάδες στο µόριο µιας ένωσης. Τέτοιου είδους αναλύσεις επιτυγχάνονται µε χρήση ενόργανων τεχνικών όπως η φασµατοφωτοµετρία υπεριώδους (UV), η φασµατοµετρία µάζας (MS) και η φασµατοσκοπία πυρηνικού µαγνητικού συντονισµού (NMR). Ολική και µερική ανάλυση Η ολική χηµική ανάλυση του δείγµατος στοχεύει στον προσδιορισµό του συνόλου των στοιχείων που απαντώνται στο δείγµα. Η µερική ανάλυση στοχεύει στον ποσοτικό προσδιορισµό του κλάσµατος των στοιχείων του δείγµατος (Odegard, 1997). Ο τελευταίος τρόπος ανάλυσης έχει ιδιαίτερη σηµασία για τις γεωεπιστήµες και εφαρµόζεται κυρίως σε περιβαλλοντικές έρευνες και σε γεωχηµικές διασκοπίσεις έρευνας ορυκτών και µεταλλευµάτων. Οι παραπάνω δύο κατηγορίες γεωχηµικής έρευνας έχουν τρία κοινά στοιχεία: 12

13 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 α. Ύπαρξη µιας πρωτογενούς πηγής χηµικών στοιχείων (π.χ. µια πηγή ρύπανσης, ένας µεταλλοφόρος ορίζοντας) β. Ύπαρξη µηχανισµού διασποράς των χηµικών στοιχείων (π.χ. όξινη απορροή, κίνηση κλαστικών κόκκων) γ. Ύπαρξη µέσου συλλογής των χηµικών στοιχείων (π.χ. έδαφος, υπόγειο νερό) Έτσι και στις δύο περιπτώσεις ο στόχος της χηµικής ανάλυσης είναι ο ποσοτικός προσδιορισµός εκείνων των συγκεντρώσεων χηµικών στοιχείων και ενώσεων που έχουν προκύψει δευτερογενώς στο προς ανάλυση µέσο (π.χ. έδαφος, υπόγειο νερό) λόγω της ύπαρξης της πρωτογενούς πηγής. ύο σηµαντικοί παράγοντες που σχετίζονται µε τέτοιους είδους προσδιορισµούς είναι οι εξείς: Η διαλυτοποίηση του δείγµατος απαιτεί την επίδραση µε οξέα τόσο ισχυρά ώστε τα δευτερογενή προς προσδιορισµό στοιχεία ή ενώσεις να περάσουν στο διάλυµα. Τα αντιδραστήρια δεν πρέπει να επηρεάζουν τα πρωτογενή ορυκτά του δείγµατος προς αποφυγή διαλυτοποίησης «ανεπιθύµητων» στοιχείων. Ο όρος «ανεπιθύµητα» στοιχεία σε αυτή τη περίπτωση περιλαµβάνει στοιχεία που βρίσκονται δεσµευµένα στο πλέγµα των πρωτογενών ορυκτών, η παρουσία των οποίων στο προς ανάλυση διάλυµα εµποδίζει ή επικαλύπτει τα φαινόµενα της δευτερογενούς διασποράς. Το πρόβληµα έχει ιδιαίτερη σηµασία όταν εργαζόµαστε σε χαµηλές συγκεντρώσεις. Επίσης, «ανεπιθύµητα» είναι άλλα συνυπάρχοντα στο δείγµα στοιχεία που επηρεάζουν τον προσδιοριµό των στοιχείων ενδιαφέροντος. Το είδος του δείγµατος σε συνάρτηση µε την ορυκτολογική του σύσταση είναι ο καθοριστικός παράγοντας παροχής «ανεπιθύµητων» στοιχείων στην αναλυτική διαδικασία. Πρέπει να σηµειωθεί ότι στις περισσότερες περιπτώσεις τα «ανεπιθύµητα» στοιχεία προέρχονται από το πλέγµα των πυριτικών ορυκτών. Αυτή η οµάδα ορυκτών έχει χαρακτηριστεί ως πλέον ανθεκτική στην επίδραση οξέων εκτός του HF. Σηµειώνεται ότι η επιλογή ανάµεσα στην ολική ή µερική ανάλυση εξαρτάται από της στόχους της έρευνας και καθορίζει τον τρόπο διαλυτοποίησης των δειγµάτων πριν την ανάλυση, χωρίς να επηρεάζει τους εφ εξείς προσδιορισµούς συγκεντρώσεων µε ενόργανες µεθόδους. 1.3 Επιλογή Μεθόδων Ανάλυσης Έχει ήδη αναφερθεί ότι η αναλυτική γεωχηµεία εξυπηρετεί διάφορους στόχους των γεωεπιστηµών και είναι δυνατό να επιλύει πληθώρα γεωλογικών προβληµάτων. Είναι λοιπόν επόµενο να υπάρχει µεγάλο πλήθος µεθόδων ανάλυσης από της οποίες καλούµαστε να επιλέξουµε την πλέον δόκιµη στην επίλυση του συγκεκριµένου προβλήµατος (fit for purpose) που εξετάζουµε κάθε φορά. Η 13

14 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 επιλογή της αναλυτικής µεθόδου σε κάθε περίπτωση απαιτεί τη χρήση κριτηρίων που σχετίζονται µε τα ακόλουθα θέµατα (Prichard et al., 1996): (i) (ii) ποια στοιχεία ή χηµικές ενώσεις πρέπει να προσδιοριστούν ποιες είναι οι αναµενόµενες συγκεντρώσεις αυτών και ποια όρια ανιχνευσιµότητας απαιτούνται για το προσδιορισµό τους (iii) ποια είναι τα συστατικά της µήτρας (υποστρώµατος) και ποιες οι πιθανές παρεµβολές στον προσδιορισµό των εξεταζόµενων στοιχείων ή ενώσεων (iv) ποια η απαιτούµενη ακρίβεια και επαναληψιµότητα των µετρήσεων καθώς και η µετέπειτα (v) χρήση των αναλυτικών αποτελεσµάτων, δηλαδή ποιος είναι ο αποδεκτός βαθµός αβεβαιότητας των µετρήσεων ποιοι οι οικονοµικοί, χρονικοί, νοµικοί περιορισµοί της χηµικής ανάλυσης. Η αναλυτική µεθοδολογία που θα επιλεγεί θα πρέπει να προσαρµοστεί στα µέτρα του εκάστοτε ιατύπωση προβλήµατος Επιλογή αναλυτικής µεθόδου Ανάπτυξη αναλυτικής µεθόδου Αξιολόγηση/ επικύρωση αναλυτικής µεθόδου Εφαρµογή αναλυτικής µεθόδου Αποτίµηση αποτελεσµάτων Λύση προβλήµατος προβλήµατος. Ωστόσο ένας απλός σχηµατικός τρόπος που µπορεί να αποτελέσει οδηγό στη λύση κάθε προβλήµατος φαίνεται στο Σχήµα 1.4. Η µεθοδολογία επίλυσης της αναλυτικού προβλήµατος συνήθως περιπλέκεται λόγω διαφόρων δυσκολιών κυρίως κατά την εκτέλεση της χηµική ανάλυσης. Ενδεικτικά, τέτοιου είδους δυσκολίες µπορεί να περιλαµβάνουν (Fifield and Haines, 1995): Ποικιλία αναλυτών. Τα προσδιοριζόµενα συστατικά σε µια ανάλυση µπορεί να είναι ένα απλό ανόργανο στοιχείο έως µια πολύπλοκη οργανική ένωση. Ποικιλία υλικών µήτρας (υποστρώµατος). Τα συστατικά του δείγµατος, πέρα από την προσδιοριζόµενη ουσία είναι συχνά πολύπλοκες και άγνωστες ενώσεις στερεής, υγρής ή αέριας φάσης. Χαµηλή συγκέντρωση αναλυτών. Στοιχεία που βρίσκονται σε πολύ µικρές ποσότητες στο δείγµα (π.χ. ppb) απαιτούν δυνατότητες µέτρησης µε χαµηλά όρια ανιχνευσιµότητας. Μεγάλος όγκος πληροφοριών. Περιβαλλοντικά γεωχηµικά προγράµµατα απαιτούν τη συλλογή πολλών δειγµάτων, οπότε καθιστούν απαραίτητη την αυτοµατοποίηση. Επιτόπου αναλύσεις. Σε ορισµένες περιπτώσεις η ανάλυση πρέπει να γίνεται στον τόπο της δειγµατοληψίας µε χρήση φορητού αναλυτικού εξοπλισµού. Σχήµα 1.4.: Συστηµατική προσέγγιση στην επίλυση προβληµάτων αναλυτικής γεωχηµείας. 14

15 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 Ο σωστός προγραµµατισµός των αναλυτικών εργασιών και ο εκ των προτέρων σχεδιασµός των εργαστηριακών εργασιών µπορεί να βοηθήσει στην οµαλή διεξαγωγή γεωχηµικών αναλύσεων χωρίς προβλήµατα και καθυστερήσεις. Πρέπει επίσης να τονισθεί εδώ ότι τα αποτελέσµατα µιας χηµικής ανάλυσης έχουν άµεση σχέση µε τα αρχικά λαµβανόµενα χονδρικά δείγµατα. Το εργαστηριακό δείγµα που φέρεται για ανάλυση πρέπει να είναι όσο το δυνατό πιο αντιπροσωπευτικό του χονδρικού δείγµατος που λαµβάνεται στην ύπαιθρο για αποφυγή εξαγωγής εσφαλµένων αποτελεσµάτων και λανθασµένων συµπερασµάτων. Ωστόσο, όπως θα δούµε και σε επόµενο κεφάλαιο, τα σφάλµατα της δειγµατοληψίας είναι συνήθως αρκετά µεγαλύτερου µεγέθους από αυτά της ανάλυσης. Έτσι, ο εµπειρικός κανόνας συνιστά ότι όταν το αναλυτικό σφάλµα έχει ελαττωθεί στο ένα τρίτο του σφάλµατος δειγµατοληψίας δεν υπάρχει λόγος προσπάθειας για περαιτέρω βελτίωση της αναλυτικής διαδικασίας. Υπάρχουν αρκετές πηγές πληροφοριών στη βιβλιογραφία (βιβλία και επιστηµονικά περιοδικά π.χ. Analytical Chemistry, Τhe Αnalyst) και το διαδίκτυο σχετικές µε διαθέσιµες αναλυτικές µεθόδους. Οι τελευταίες µπορεί να έχουν αναπτυχθεί από ένα εργαστήριο ή από εξειδικευµένους ερευνητικούς, βιοµηχανικούς και κυβερνητικούς επιστηµονικούς οργανισµούς. Ο ρόλος κάποιου που πρέπει να επιλέξει τη σωστότερη µέθοδο ανάλυσης περιλαµβάνει εξαντλητική έρευνα των διαθέσιµων µεθόδων. Η επιλογή του θα βασιστεί στα απαιτούµενα χαρακτηριστικά απόδοσης (performance characteristics) καθώς επίσης και στη διαθεσιµότητα των αντιδραστηρίων και συσκευών, το κόστος και τον απαιτούµενο χρόνο για την εφαρµογή της µεθόδου. Τα πλέον συνήθη χαρακτηριστικά απόδοσης µιας αναλυτικής µεθόδου παρουσιάζονται στον Πίνακα 1.3. Πίνακας 1.3. Χαρακτηριστικά απόδοσης αναλυτικών µεθόδων (Prichard et al., 1996 Λιοδάκης, 2001 Ευσταθίου, 1998). Χαρακτηριστικό Αγγλικός όρος Περιγραφή Όριο ανίχνευσης Limit of detection Η µικρότερη συγκέντρωση της ουσίας που µπορεί να προσδιοριστεί µε ορισµένη αξιοπιστία. Ακρίβεια Accuracy, bias Μέτρο της εγγύτητας της πειραµατικής τιµής της την αληθινή τιµή. Επαναληψιµότητα Precision Χαρακτηρίζει τη συµφωνία των αποτελεσµάτων µιας σειράς µετρήσεων. Εκλεκτικότητα ή Specificity, Η ικανότητα µιας αναλυτικής µεθόδου να προσδιορίζει επιλεκτικότητα Ανάκτηση ή απόδοση Αναλυτική περιοχή Ανθεκτικότητα selectivity Recovery Range, calibration range Robustness, ruggedness µια ουσία (αναλυτής) παρουσία άλλων ουσιών (µήτρα). Το ποσοστό της συνολικής ποσότητας της ουσίας το οποίο προσδιορίζεται µετά από ένα ή περισσότερα στάδια της αναλυτικής µεθόδου. Η περιοχή συγκεντρώσεων όπου µπορεί να προσδιοριστεί ο αναλυτής µε ορισµένη αξιοπιστία. Ικανότητα µεθόδου να «ανθίσταται» (δηλ. να παράγει ορθά αποτελέσµατα) σε µικρές µεταβολές πειραµατικών παραµέτρων. 15

16 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 Η αξιολόγηση/ επικύρωση της επιλεγµένης αναλυτικής µεθόδου αποτελεί µια σηµαντική διαδικασία που επιτρέπει να προσδιοριστεί πόσο δόκιµη είναι µια αναλυτική µέθοδος για την επίτευξη των στόχων της. Η διαδικασία της αξιολόγησης περιλαµβάνει συγκεκριµένα βήµατα τα οποία περιγράφονται στο Σχήµα 1.5. Υποψήφια αναλυτική µέθοδος Προσδιορισµός χαρακτηριστικών απόδοσης της µεθόδου Προσδιορισµός στατιστικών παραµέτρων της µεθόδου Εκτίµηση επαναληψιµότητας µέσω επαναλαµβανόµενων µετρήσεων Εκτίµηση ακρίβειας µέσω ανάλυσης πιστοποιηµένων δειγµάτων αναφοράς Επικυρωµένη αναλυτική µέθοδος Σχήµα 1.5: Η διαδικασία αξιολόγησης/ επικύρωσης µιας αναλυτικής µεθόδου. 16

17 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, Ασφάλεια στο Αναλυτικό Εργαστήριο Γεωχηµείας Η υγιεινή και η ασφάλεια σε κάθε αναλυτικό εργαστήριο αποτελεί ευθύνη της διεύθυνσης του εργαστηρίου. Γενικά, απαιτείται προσεκτική επιτήρηση κάθε εργασίας ώστε να εξασφαλίζεται η σωστή λειτουργία ανά πάσα στιγµή διεξαγωγής πειραµάτων. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στον τελευταίο έλεγχο µετά το πέρας των εργασιών της ηµέρας, ώστε να είναι βέβαιο ότι τηρούνται όλοι οι κανόνες της ασφαλούς λειτουργίας του εργαστηρίου. Οι πλέον συνηθισµένοι κίνδυνοι και σύντοµες οδηγίες για την αντιµετώπισή της αναφέρονται στη συνέχεια (Luxon, 1992). Φωτιά εκρήξεις Πρόκειται για συχνό είδος ατυχήµατος σε αναλυτικά εργαστήρια. Υγρά διαλύµατα µε σηµεία ανάφλεξης χαµηλότερα από την κανονική θερµοκρασία περιβάλλοντος (έως 32 C) είναι δυνατό να ελευθερώνουν ατµούς οι οποίοι όταν συγκεντρωθούν σε αρκετή ποσότητα µπορεί να δηµιουργήσουν εύφλεκτα µίγµατα µε τον αέρα του εργαστηρίου προκαλώντας έκρηξη και πυρκαγιά. Εύφλεκτα αέρια τα οποία συµµετέχουν στο µίγµα µε τον αέρα του περιβάλλοντος σε ποσοστό πάνω από 1% κατ όγκο αποτελούν πρόβληµα. Επίσης κίνδυνο αποτελούν εύφλεκτα υλικά π.χ. οργανικοί διαλύτες που έχουν χυθεί στους πάγκους ή στο δάπεδο. Τέτοιου είδους λεκέδες πρέπει να καθαρίζονται αµέσως. Γενικά οι χρησιµοποιούµενες ποσότητες εύφλεκτων υλικών πρέπει να ελαχιστοποιούνται και να διασφαλίζεται η σωστή αποθήκευσή τους µετά τη χρήση. Πυροσβεστήρες σε ετοιµότητα για λειτουργία θα πρέπει να βρίσκονται σε κάθε αίθουσα των εργαστηρίων για την εξάλειψη κάθε εστίας φωτιάς πριν αυτή πάρει µεγάλες διαστάσεις και οι έξοδοι εκτάκτου ανάγκης θα πρέπει να είναι γνωστές σε όσους εργάζονται στους χώρους. Χρήση χηµικών αντιδραστηρίων Τα χηµικά αντιδραστήρια (οξέα κλπ.) θα πρέπει να χρησιµοποιούνται στην ελάχιστη δυνατή ποσότητα κατά τη διάρκεια των πειραµάτων, πάντα κάτω από εν λειτουργία απαγωγούς εστίες. Οι εξώθερµες αντιδράσεις θα πρέπει να γίνονται υπό αυστηρό έλεγχο και παρακολούθηση µετά από την επιβεβαίωση ότι το σύστηµα ψύξης και ανάµιξης λειτουργεί χωρίς πρόβληµα. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά τις αραιώσεις πυκνών οξέων. Η αραίωση γίνεται πάντα µε προσεκτική προσθήκη του πυκνού οξέος σε απεσταγµένο νερό. Το αντίστροφο, δηλαδή προσθήκη νερού σε πυκνό οξύ είναι επικίνδυνη, καθώς το νερό είναι δυνατό να εξατµισθεί λόγω εκλυόµενης θερµότητας και να προκαλέσει εκτίναξη σταγονιδίων πυκνού οξέος. Η επιτήρηση των πειραµάτων από ειδικά εκπαιδευµένο προσωπικό είναι απαραίτητη. 17

18 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 Γίνεται εδώ ιδιαίτερη µνεία στην επικινδυνότητα των οξέων τα οποία χρησιµοποιούνται συχνά για τη διαλυτοποίηση γεωχηµικών δειγµάτων. Στερεά δείγµατα προς ανάλυση απαιτούν κονιοποίηση πριν την επίδραση των οξέων ώστε να εξασφαλιστεί καλύτερη προσβολή. Αυτή η τακτική ωστόσο ενδέχεται να εγκυµονεί κινδύνους βίαιων αντιδράσεων, έτσι ενδείκνυται η αρχική προσβολή µε αραιωµένα οξέα. Το υδροφθόριο (HF) είναι ένα από τα πλέον τοξικά και επικίνδυνα οξέα και η χρήση του θα πρέπει να περιορίζεται µόνο όταν είναι απαραίτητη η προσβολή του πυριτικού πλέγµατος των ορυκτών του δείγµατος. Η χρήση του γίνεται πάντα σε χωνευτήρια Teflon και ποτέ σε γυάλινα σκεύη τα οποία µπορεί να προσβάλει και να καταστρέψει. Ειδικές οδηγίες για την παροχή πρώτων βοηθειών σε περίπτωση επαφής µε υδροφθόριο δίνονται στο Πλαίσιο 1.2. Ένα άλλο ιδιαίτερα επικίνδυνο αντιδραστήριο είναι το υπερχλωρικό οξύ (HClO 4 ) το οποίο αποτελεί ισχυρά οξειδωτικό παράγοντα όταν θερµανθεί, µε κίνδυνο έκρηξης όταν επιδρά σε δείγµατα µε υψηλό περιεχόµενο οργανικής ύλης. Ενδείκνυται η χρήση του στα τελευταία στάδια της διαλυτοποίησης, µετά από την επίδραση νιτρικού οξέος το οποίο αποµακρύνει µερικώς την οργανική ύλη από το υλικό µήτρας αρχικά. Η ολική αποµάκρυνσή του HClO 4 από το τελικό διάλυµα πρέπει να γίνεται µε σταδιακή εξάτµιση. Πλαίσιο 1.2 Πρώτες βοήθειες σε περίπτωση επαφής µε υδροφθόριο (Luxon, 1992) Το υδροφθόριο διεισδύει βαθιά στο δέρµα όπου ιόντα φθορίου απελευθερώνονται και καταστρέφουν τα κύτταρα των µαλακών ιστών καθώς και τα οστά. Αραιά διαλύµατα (5-15%) του οξέως µπορεί να προκαλέσουν πολύ ελαφρύ πόνο κατά την επαφή µε το δέρµα αλλά σοβαρά τραύµατα ώρες αργότερα. Πυκνότερα διαλύµατα του οξέως (20-40%) προκαλούν ελαφρύ πόνο αρχικά και σοβαρά τραύµατα 1-8 ώρες αργότερα, ενώ διαλύµατα 50-70% προκαλούν αµέσως έντονο πόνο. ερµατική µόλυνση 1. Πλύνετε αµέσως το σηµείο επαφής µε άφθονο καθαρό νερό θερµοκρασίας δωµατίου. Αν υπάρχει χρησιµοποιήστε σαπούνι αλλά χωρίς να τρίβεται το δέρµα. 2. Συγχρόνως βγάλτε αµέσως όποια ρούχα έχουν λερωθεί από το οξύ. Στην ανάγκη, κόψτε το ύφασµα µε ψαλίδι ώστε να κερδίσετε χρόνο. 3. Προστατευθείτε από τυχόν λεκέδες του οξέως φορώντας γάντια και ποδιά εργαστηρίου. 4. Συνεχίστε το ξέπλυµα µε νερό επί 10 τουλάχιστο. 5. Απλώστε ζελέ γλουκονικού ασβεστίου στο τραύµα και στη γύρω περιοχή του δέρµατος και κάντε ελαφρά εντριβή µέχρι να ανακουφιστεί ο πόνος. Εάν το οξύ έχει διειδύσει κάτω από τα νύχια κάντε εντριβή µε το ζελέ πάνω και γύρω από αυτά για τουλάχιστο 15. Καλύψτε µε επίδεσµο εµβαπτισµένο σε ζελέ. 6. Οποιοσδήποτε έχει έρθει σε επαφή µε υδροφθορικό οξύ πρέπει να µεταφέρεται αµέσως σε σταθµό πρώτων βοηθειών έστω κι αν δεν υπάρχουν φαινοµενικά δερµατικές βλάβες. Μόλυνση των µατιών Πλύνετε τα µάτια µε άφθονο δροσερό καθαρό νερό για 20 τουλάχιστο. Συνεχίστε κατά τη µεταφορά στο νοσοκοµείο. Ενηµερώστε το γιατρό για τις συνθήκες του ατυχήµατος. 18

19 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 Χρήση τοξικών ουσιών Οι τοξικές ουσίες που χρησιµοποιούνται στο εργαστήριο είναι δυνατό να δράσουν µε τρεις τρόπους στον ανθρώπινο οργανισµό: δηλητηρίαση µετά από κατάποση, δερµατική απορρόφηση και εισπνοή. Επισηµαίνεται εδώ ότι πέρα από της βραχυπρόθεσµες συνέπειες των τοξικών ουσιών πρέπει να αναλογιζόµαστε και πιθανές µελλοντικές επιπτώσεις στην υγεία. Στον Πίνακα 1.4 παρουσιάζονται τα σύµβολα επικίνδυνων ουσιών που χρησιµοποιούνται συχνά στο εργαστήριο και η σύντοµη ερµηνεία τους. Πρέπει πάντα να δίνουµε προσοχή στα σύµβολα αυτά που βρίσκονται στη συσκευασία των χηµικών αντιδραστηρίων. Η πρώτη µας σκέψη θα πρέπει να στρέφεται στην εναλλακτική χρήση της λιγότερο δυνατό τοξικής ουσίας. Οι κίνδυνοι της κατάποσης µπορούν να εξαλειφθούν µε τη χρήση γαντιών και τη διατήρηση καλής σωµατικής καθαριότητας. Ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι η χρήση πιπέτας µε το στόµα. Αντί αυτού θα πρέπει να γίνεται εξάσκηση αναρρόφησης των τοξικών χηµικών µε ελαστικά πουάρ. Τα γάντια και οι ποδιές εργαστηρίου βοηθούν στην αποφυγή της επαφής των χηµικών µε το δέρµα ή τα ρούχα. Σε περίπτωση δερµατικής επαφής το σηµείο θα πρέπει να πλένεται µε άφθονο καθαρό νερό και σαπούνι. Η προστασία των µατιών είναι απαραίτητη και είναι προτιµότερο να αποφεύγεται η χρήση φακών επαφής όταν πρόκειται να εργαστούµε µε τοξικές ουσίες. Η αποφυγή εισπνοής βλαβερών ουσιών µπορεί να διασφαλιστεί µε τη χρήση απαγωγών εστιών. Επίσης δεν πρέπει να ξεχνάµε ότι δύο µεµονωµένα µη βλαβερές ουσίες µπορεί µε ανάµιξη να δηµιουργήσουν δηλητηριώδη αέρια. Το σηµείο αυτό έχει ιδιαίτερη σηµασία για την απόρριψη υπολειµµατικών αντιδραστηρίων, η οποία πρέπει να γίνεται πάντα προσεκτικά και κάτω από την απαγωγό εστία. Γενικό περιβάλλον του εργαστηρίου Οι πάγκοι και το δάπεδο του εργαστηρίου καθώς και όλα τα χρησιµοποιηµένα σκεύη πρέπει να καθαρίζονται σχολαστικά µετά από κάθε εργασία. Η τάξη, ο σωστός φωτισµός, ο καλός εξαερισµός και η διατήρηση σταθερής θερµοκρασίας αποτελούν παράγοντες άµεσης προτεραιότητας για τη διατήρηση της ασφάλειας στο εργαστήριο. Είναι αυτονόητο ότι η κατανάλωση φαγητού ή ποτού καθώς και το κάπνισµα απαγορεύονται αυστηρά σε όλους της χώρους του εργαστηρίου. Ένα άλλο θέµα πρωτεύουσας σηµασίας είναι ο τρόπος απόρριψης των υπολειµµατικών διαλυµάτων. Θα πρέπει πάντα να εξετάζεται η δυνατότητα ανακύκλωσης. Επίσης, θα πρέπει να γίνεται διάσπαση των βλαβερών χηµικών µέσω αντιδράσεων ώστε οι ουσίες που τελικά απορρίπτονται στο αποχετευτικό σύστηµα να είναι όσο το δυνατό λιγότερο βλαβερές. 19

20 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: Εξάµηνο Ε, Σηµειώσεις Μαθήµατος Αριάδνη Αργυράκη, ΕΚΠΑ, 2007 Πίνακας 1.4: Σύµβολα επικίνδυνων ουσιών που χρησιµοποιούνται στο εργαστήριο. Σύµβολο Χαρακτηρισµός Περιγραφή-Σχόλια Ερεθιστικό ή βλαβερό Να αποφεύγεται η επαφή µε το δέρµα, η εισπνοή κλπ. ιαβρωτικό Να αποφεύγεται η επαφή µε το δέρµα. Μπορεί να διαβρώσει επιφάνειες του Χηµείου προσοχή στην αποθήκευση. Οξειδωτικό Προκαλεί άµεση οξείδωση σε θερµοκρασία περιβάλλοντος. Πρέπει να µένει µακριά από εύφλεκτα υλικά. Εύφλεκτο Πρέπει να αποθηκεύεται σε ερµάρια πυροπροστασίας. ηλητήριο Επικίνδυνο στην κατάποση, εισπνοή ή ακόµη στην επαφή µε το δέρµα. Εκρηκτικό Έκρηξη µπορεί να προκληθεί ακόµη και µέσο θορύβου ή κίνησης. Ευτυχώς σπάνια υπάρχουν τέτοιες ουσίες στο εργαστήριο! Περιβαλλοντικά επικίνδυνο Να λαµβάνονται µέτρα κατά την απόρριψη. Ακτινοβολία Η εργασία στο γεωχηµικό εργαστήριο είναι δυνατό να εγκλείει κινδύνους έκθεσης σε ιονίζουσα ακτινοβολία (ακτίνες γ, ακτίνες Χ) ή µη ιονίζουσα ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία (έντονο φως, υπεριώδης ακτινοβολία, υπέρυθρη ακτινοβολία, µικροκύµατα, στατικός ηλεκτρισµός, µαγνητικά πεδία). Γίνεται ειδική µνεία στις ακτίνες Χ οι οποίες χρησιµοποιούνται συχνά για ορυκτολογική ανάλυση δειγµάτων (XRD) ή για χηµική ανάλυση δειγµάτων (XRF). Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία χαµηλού µήκους κύµατος οπότε υψηλής ενέργειας. Παράγονται όταν φορτισµένα σωµατίδια, συνήθως ηλεκτρόνια, προσκρούουν σε κάποιο µεταλλικό στόχο. Οι 20

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ. Αριάδνη Αργυράκη

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ. Αριάδνη Αργυράκη ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Αριάδνη Αργυράκη ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αναλυτική χημεία και γεωεπιστήμες 2. Ταξινόμηση μεθόδων ανάλυσης 3. Επιλογή μεθόδων ανάλυσης ΟΡΙΣΜΟΣ- ΣΤΟΧΟΙ Αναλυτική Γεωχημεία εφαρμογή της Αναλυτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ

ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ Η υγιεινή και η ασφάλεια σε κάθε αναλυτικό εργαστήριο αποτελεί ευθύνη της διεύθυνσης του εργαστηρίου. Γενικά απαιτείται προσεκτική επιτήρηση κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός Αναλυτικής Χημείας

Ορισμός Αναλυτικής Χημείας Ορισμός Αναλυτικής Χημείας Αναλυτική Χημεία ορίζεται ως ο επιστημονικός κλάδος, που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές, για να δώσει πληροφορίες σχετικά με τη σύσταση και φύση υλικών

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Ταραντίλης- Αναπληρωτής καθηγητής Χρήστος Παππάς -Επίκουρος ρς καθηγητής

Πέτρος Ταραντίλης- Αναπληρωτής καθηγητής Χρήστος Παππάς -Επίκουρος ρς καθηγητής Instrumental Chemical Analysis Πέτρος Ταραντίλης- Αναπληρωτής καθηγητής Χρήστος Παππάς -Επίκουρος ρς καθηγητής Οι σπουδαστές και οι επιστήμονες των κλάδων: Χημείας, Βιολογίας, Γεωπονίας, Γεωλογίας, Φαρμακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή στις φασµατοµετρικές τεχνικές ανάλυσης 2. Προετοιµασία δειγµάτων 3. ιαλυτοποίηση δειγµάτων ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Ατοµική Φασµατοσκοπία

Διαβάστε περισσότερα

Υδρογεωχημεία Αναλυτική Γεωχημεία Ενότητα 8: Κριτήρια επιλογής κατάλληλης τεχνικής χημικής ανάλυσης

Υδρογεωχημεία Αναλυτική Γεωχημεία Ενότητα 8: Κριτήρια επιλογής κατάλληλης τεχνικής χημικής ανάλυσης Υδρογεωχημεία Αναλυτική Γεωχημεία Ενότητα 8: Κριτήρια επιλογής κατάλληλης τεχνικής χημικής ανάλυσης Αριάδνη Αργυράκη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Στόχοι ανάλυσης/ ερευνητή

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΤΗΤΑΣ : Οι ιδιότητες των χηµικών στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού.

ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΤΗΤΑΣ : Οι ιδιότητες των χηµικών στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού. 1. Ο ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Οι άνθρωποι από την φύση τους θέλουν να πετυχαίνουν σπουδαία αποτελέσµατα καταναλώνοντας το λιγότερο δυνατό κόπο και χρόνο. Για το σκοπό αυτό προσπαθούν να οµαδοποιούν τα πράγµατα

Διαβάστε περισσότερα

1. Δειγματοληψία. 2. Μέθοδοι ανάλυσης γεωχημικών δειγμάτων. 3. Στατιστική επεξεργασία - αποτίμηση. αποτελεσμάτων

1. Δειγματοληψία. 2. Μέθοδοι ανάλυσης γεωχημικών δειγμάτων. 3. Στατιστική επεξεργασία - αποτίμηση. αποτελεσμάτων ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 1. Δειγματοληψία 2. Μέθοδοι ανάλυσης γεωχημικών δειγμάτων 3. Στατιστική επεξεργασία - αποτίμηση αποτελεσμάτων 2 ΣΤΑΔΙΑ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΓΕΩΧΗΜΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 1.ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ: - Καθορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΧΗΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. Αθανασόπουλος Κων/νος, Επικ. Καθηγητής

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΧΗΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. Αθανασόπουλος Κων/νος, Επικ. Καθηγητής Αθανασόπουλος Κων/νος, Επικ. Καθηγητής Σύµβολα κινδύνου και Σήµατα προειδοποίησης, απαγόρευσης και υποχρέωσης που χρησιµοποιούνται σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΣΥΜΒΟΛΑ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ Μαύρο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA)

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA) ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ Φύση του σύμπαντος Η γη είναι μία μονάδα μέσα στο ηλιακό μας σύστημα, το οποίο αποτελείται από τον ήλιο, τους πλανήτες μαζί με τους δορυφόρους τους, τους κομήτες, τα αστεροειδή και τους μετεωρίτες.

Διαβάστε περισσότερα

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική χημεία ορίζεται ως ο επιστημονικός κλάδος που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές για να δώσει πληροφορίες σχετικά με τη σύσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ.

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ. ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ. Η σύσταση του φλοιού ουσιαστικά καθορίζεται από τα πυριγενή πετρώματα μια που τα ιζήματα και τα μεταμορφωμένα είναι σε ασήμαντες ποσότητες συγκριτικά. Η δημιουργία των βασαλτικών-γαββρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ Ακαδημαϊκό έτος 2011-12 ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ Μ. Σταθερόπουλος, Καθηγητής, Σ. Λιοδάκης, Καθηγητής Μάρτιος 2012 1 Γενικές πληροφορίες για το μάθημα της Αναλυτικής Χημείας Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ. Παππάς Χρήστος Επίκουρος Καθηγητής

Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ. Παππάς Χρήστος Επίκουρος Καθηγητής ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΟΜΗ ΚΑΙ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ Παππάς Χρήστος Επίκουρος Καθηγητής ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ Ατομική ακτίνα (r) : ½ της απόστασης μεταξύ δύο ομοιοπυρηνικών ατόμων, ενωμένων με απλό ομοιοπολικό δεσμό.

Διαβάστε περισσότερα

Νόµοςπεριοδικότητας του Moseley:Η χηµική συµπεριφορά (οι ιδιότητες) των στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού.

Νόµοςπεριοδικότητας του Moseley:Η χηµική συµπεριφορά (οι ιδιότητες) των στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού. Νόµοςπεριοδικότητας του Moseley:Η χηµική συµπεριφορά (οι ιδιότητες) των στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού. Περιοδικός πίνακας: α. Είναι µια ταξινόµηση των στοιχείων κατά αύξοντα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Στατιστική ανάλυση του γεωχηµικού δείγµατος µας δίνει πληροφορίες για τον γεωχηµικό πληθυσµό που µελετάµε. Συνυπολογισµός σφαλµάτων Πειραµατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΓΕΩΧΗΜΙΚΩΝ

ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΓΕΩΧΗΜΙΚΩΝ ΕΚΠΑ- ΤΟΜΕΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ ΠΜΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΓΕΩΧΗΜΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΑΡΙΑ ΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Μεθοδολογία γεωχημικών ερευνών Μέθοδοι συλλογής γεωχημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Περίοδοι περιοδικού πίνακα Ο περιοδικός πίνακας αποτελείται από 7 περιόδους. Ο αριθμός των στοιχείων που περιλαμβάνει κάθε περίοδος δεν είναι σταθερός, δηλ. η περιοδικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΧΗΜΙΚΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΧΗΜΙΚΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΧΗΜΙΚΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Ορολογία αβεβαιότητας 2. Εκτίµηση επαναληψιµότητας 3. Εκτίµηση αναλυτικής ακρίβειας 4. Περιληπτικά στατιστικά µετρήσεων ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑΣ Αβεβαιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 12 1. Παράδειγµα κριτηρίου κλειστού τύπου - ανοικτού τύπου - κρίσης (µάθηµα ηµέρας) ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΤΗ ΕΠΩΝΥΜΟ. ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΜΑΘΗΜΑ Σκοπός εξέτασης: Η διαπίστωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 5: Δευτερογενής Διασπορά, Κυριότερες γεωχημικές μεθόδοι Αναζήτησης Κοιτασμάτων, Σχεδιασμός και δειγματοληψία Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n, l)

τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n, l) ΑΤΟΜΙΚΑ ΤΡΟΧΙΑΚΑ Σχέση κβαντικών αριθµών µε στιβάδες υποστιβάδες - τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n,

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Εργαστηρίου ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ

Σημειώσεις Εργαστηρίου ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Σημειώσεις Εργαστηρίου ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ του ΙΟΡ ΑΝΙ Η ΑΝ ΡΕΑ Επίκουρου Καθηγητή Κοζάνη, 2007 Περιεχόμενα Πρόλογος.2 Εισαγωγή.3 Εργαστήριο 1ο - Αναλυτική Γεωχημεία.7

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά Πλεονεκτήµατα. Βασική αρχή της µεθόδου XRF. Στοιχεία πειραµατικήςδιάταξης Φορητά Συστήµατα. reflection XRF, TXRF)

Χαρακτηριστικά Πλεονεκτήµατα. Βασική αρχή της µεθόδου XRF. Στοιχεία πειραµατικήςδιάταξης Φορητά Συστήµατα. reflection XRF, TXRF) Μέθοδος φθορισοµετρίας XRF X-ray Fluorescence Ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισµός βαρέων µετάλλων και ιχνοστοιχείων σε νερό 1 Χαρακτηριστικά Βασική αρχή της µεθόδου XRF Φορητά Συστήµατα Ειδική γεωµετρία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Οι Ενόργανες Μέθοδοι Ανάλυσης είναι σχετικές μέθοδοι και σχεδόν στο σύνολο τους παρέχουν την αριθμητική τιμή μιας φυσικής ή φυσικοχημικής ιδιότητας, η

Διαβάστε περισσότερα

( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) : RAWASH. Τηλ. 210-4819558 Fax: 210-4823555 R35 R34 1310-58-3 7681-52-9 C C

( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) : RAWASH. Τηλ. 210-4819558 Fax: 210-4823555 R35 R34 1310-58-3 7681-52-9 C C ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΛΥΜΑΝΤΙΚΑ - ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Ονοµασία προϊόντος Μέγεθος συσκευασίας Κατασκευαστής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Τα πειράματα, τα οποία εκτελούνται στο εργαστήριο της Αναλυτικής Χημείας, δεν είναι επικίνδυνα. Επιπλέον, διεξάγονται υπό τη συνεχή εποπτεία του διδακτικού προσωπικού,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας.

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας. 1 Οι εργασίες που γίνονται κατά τη διαδικασία επεξεργασίας ξύλου και παραγωγής επίπλων, εκθέτουν τους εργαζόμενους σε διάφορες επικίνδυνες ουσίες όπως σκόνη ξύλου (κατά τη διάρκεια της μηχανικής επεξεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

DW 30 Vamat GH Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 6

DW 30 Vamat GH Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 6 Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 6 1. Στοιχεία παρασκευάσµατος και εταιρείας / επιχείρησης Ονοµασία του προϊόντος: Χρήση: Αλκαλικό καθαριστικό για επαγγελµατικές συσκευές πλύσης, για επαγγελµατική

Διαβάστε περισσότερα

Χρονική σχέση με τα φιλοξενούντα πετρώματα

Χρονική σχέση με τα φιλοξενούντα πετρώματα 1 Χρονική σχέση με τα φιλοξενούντα πετρώματα Συγγενετικές ανωμαλίες: Προκύπτουν συγχρόνως με το σχηματισμό των πετρωμάτων Επιγενετικές ανωμαλίες: Έπονται του φιλοξενούντος πετρώματος, τροποποιούν την ορυκτολογική

Διαβάστε περισσότερα

Υδρογεωχημεία - Αναλυτική Γεωχημεία Ενότητα 3: Προετοιμασία διαλυμάτων για χημική ανάλυση

Υδρογεωχημεία - Αναλυτική Γεωχημεία Ενότητα 3: Προετοιμασία διαλυμάτων για χημική ανάλυση Υδρογεωχημεία - Αναλυτική Γεωχημεία Ενότητα 3: Προετοιμασία διαλυμάτων για χημική ανάλυση Αριάδνη Αργυράκη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή στις φασματομετρικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Δομή της Γης

Κεφάλαιο 1 Δομή της Γης Κεφάλαιο 1 Δομή της Γης Σύνοψη Στο κεφάλαιο 1 μελετάται εκτενώς η προέλευση των στοιχείων που προέρχονται από τα ορυκτά πετρώματα που βρίσκονται στον φλοιό της γης. Μελετώνται οι διεργασίες της υγροποίησης,της

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΜΑΖΩΝ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΜΑΖΩΝ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΜΑΖΩΝ Ίσως η τεχνική με τη μεγαλύτερη ποικιλία εφαρμογών και την εντυπωσιακότερη ανάπτυξη την τελευταία δεκαετία. Η τεχνική MS παρέχει πληροφορίες σχετικά με: Τη στοιχειακή σύσταση του δείγματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 1: Βασικές Έννοιες, Συχνότητα κατανομής των χημικών στοιχείων Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ TETRALUX. info@tetralux.gr 2. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ 3. ΣΥΣΤΑΣΗ/ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ TETRALUX. info@tetralux.gr 2. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ 3. ΣΥΣΤΑΣΗ/ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Εµπορική ονοµασία προϊόντος : Υ ΡΟΧΡΩΜΑ γενικής χρήσης Συνιστώµενη χρήση : Υδρόχρωµα για βαφή εσωτερικών/εξωτερικών επιφανειών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 4: Γεωχημικά θερμόμετρα, Εφαρμογές της γεωχημείας στην αναζήτηση κοιτασμάτων, Πρωτογενές και Δευτερογενές Περιβάλλον Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ndustrial aste management quality sustainable development nvironmental rotection waste management

ndustrial aste management quality sustainable development nvironmental rotection waste management ndustrial aste management quality waste management nvironmental rotection sustainable development Το Ιστορικό µας H POLYECO A.E. ιδρύθηκε το 2001, από την ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΕ, µε στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 12: Βιομηχανική ρύπανση- Υγρά βιομηχανικά απόβλητα και διάθεση αυτών (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ 1. Σκοπός του πειράµατος Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εκτέλεση εργαστηριακών ασκήσεων χημείας

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Κανονισμός 1272/2008 CLP

Κανονισμός 1272/2008 CLP Κανονισμός 1272/2008 CLP SEVEZO III «Τμήμα P» - Φυσικοί Κίνδυνοι (όρια SEVEZO III, κριτήρια, παραδείγματα) Ελένη Φούφα Δ/νση Ενεργειακών, Βιομηχανικών & Χημικών Προϊόντων ΓΕΝΙΚΟ ΧΗΜΕΙΟ ΚΡΑΤΟΥΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Οι σπουδές στα ΤΕΙ οργανώνονται µε βάση τα εξάµηνα. Κάθε διδακτικό έτος περιλαµβάνει δύο εξάµηνα, το χειµερινό και το εαρινό. Κάθε διδακτικό εξάµηνο περιλαµβάνει 15 εβδοµάδες για διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ, ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΦΥΤΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ (ΜΕΡΟΣ 2 ο ) ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ, ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΦΥΤΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ (ΜΕΡΟΣ 2 ο ) ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ, ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΦΥΤΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ (ΜΕΡΟΣ 2 ο ) ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ Όπως ήδη αναφέρθηκε για να αναλυθεί ένα δείγμα φυτικών ιστών ή φύλλων θα πρέπει αυτό να

Διαβάστε περισσότερα

Υδρόθειο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou

Υδρόθειο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou Υδρόθειο Γενικά περί ασφάλειας Name Άρης Ιωάννου Prepared by A. Ioannou Ιδιότητες: άχρωμο άγευστο έχει χαρακτηριστική οσμή (σαν χαλασμένα αυγά) τοξικό διαβρωτικό εξαιρετικά εύφλεκτο βαρύτερο του αέρα (σχετική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ. Ένα ερευνητικό εργαστήριο ραδιοχηµείας αποτελείται συνήθως από τρία τµήµατα.

ΓΕΝΙΚΑ. Ένα ερευνητικό εργαστήριο ραδιοχηµείας αποτελείται συνήθως από τρία τµήµατα. ΓΕΝΙΚΑ Ένα ερευνητικό εργαστήριο ραδιοχηµείας αποτελείται συνήθως από τρία τµήµατα. - Το πρώτο τµήµα είναι το κυρίως εργαστήριο στο οποίο πραγµατοποιούνται τα πειράµατα. Το εργαστήριο αυτό πρέπει να πληρεί

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Εισαγωγή Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα καίρια περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας. Ειδικά η απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

Προχωρηµένη Ανόργανη Χηµεία - Εργαστηριακές Ασκήσεις

Προχωρηµένη Ανόργανη Χηµεία - Εργαστηριακές Ασκήσεις Γ. Κακάλη, Αν. Καθ. Ε.Μ.Π. Α. Γάκη, Χηµ. Μηχ. ΕΜΠ Προχωρηµένη Ανόργανη Χηµεία - Εργαστηριακές Ασκήσεις ΑΣΚΗΣΗ 6 Παρασκευή ασβεσταργιλικών ενώσεων µε τη µέθοδο πολυµερισµού αρχικών διαλυµάτων και τη χρήση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 51/Φ.Ε.Κ. 38/

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 51/Φ.Ε.Κ. 38/ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 51/Φ.Ε.Κ. 38/22-2-1995 ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΑΡΜΑΚΟΓΝΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΧΗΜΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. Γενικά 1. Οι Εργαστηριακές ασκήσεις γίνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΙΙ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΙΙ PA0360 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΙΙ Τίτλος Μαθήματος Συντετμημένος Τίτλος: Πλήρης Τίτλος: ΤΕΜ-ΙΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΙΙ Κωδικός Μαθήματος: PA0360 Επίπεδο Μαθήματος: Προπτυχιακό Τύπος Μαθήματος: Υποχρεωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις Γεώργιος Παπαδόπουλος, Καθηγητής Τμ. Τεχνολόγων Γεωπόνων Τ.Ε. Άρτα, 2015 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνητές πηγές ακτινοβολιών και η χρήση τους από τον άνθρωπο

Τεχνητές πηγές ακτινοβολιών και η χρήση τους από τον άνθρωπο Ιοντίζουσες ακτινοβολίες είναι οι ακτινοβολίες που μεταφέρουν ενέργεια ικανή να εισχωρήσει στην ύλη, να προκαλέσει ιοντισμό των ατόμων της, να διασπάσει βίαια χημικούς δεσμούς και να προκαλέσει βιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A4 και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΔΡΑΣΗΣ

ΓΕΝΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΔΡΑΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΑΤΥΧΗΜΑ ΣΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΕΝΙΚΑ 3. Ταπώστε τις εισόδους του κεντρικού εξαερισμού, για να μη διαδοθεί η ουσία αν είναι πτητική και ενημερώστε για τη 4. Διώξτε τους εργαζόμενους έξω από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής Άσκηση 4η Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής 2 Θεωρητικό μέρος Αναλυτική Χημεία ονομάζεται ο κλάδος της Χημείας που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές για να δώσει πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ (ΦΥΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ, ΦΜΑ) ΙΝSTRUMENTAL METHODS OF CHEMICAL ANALYSIS

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ (ΦΥΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ, ΦΜΑ) ΙΝSTRUMENTAL METHODS OF CHEMICAL ANALYSIS ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ (ΦΥΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ, ΦΜΑ) ΙΝSTRUMENTAL METHODS OF CHEMICAL ANALYSIS Περιεχόμενα Ι. Τι είναι η ενόργανη χημική ανάλυση Ενόργανη χημική ανάλυση/κλασική αναλυτική χημεία Σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : AMINA-Mn Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Υγρό οργανικό

Διαβάστε περισσότερα

Το άτομο του Υδρογόνου

Το άτομο του Υδρογόνου Το άτομο του Υδρογόνου Δυναμικό Coulomb Εξίσωση Schrödinger h e (, r, ) (, r, ) E (, r, ) m ψ θφ r ψ θφ = ψ θφ Συνθήκες ψ(, r θφ, ) = πεπερασμένη ψ( r ) = 0 ψ(, r θφ, ) =ψ(, r θφ+, ) π Επιτρεπτές ενέργειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΜΒΑΘΥΝΣΕΙΣ

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΜΒΑΘΥΝΣΕΙΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Επιτροπή Σπουδών ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΜΒΑΘΥΝΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 ΟΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΧΜ ΕΜΠ Η Σχολή Χημικών Μηχανικών του Ε.Μ.Π.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΥΛΙΚΟΥ: ΟΞΙΚΟΣ ΒΙΝΥΛΕΣΤΕΡΑΣ 1. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ Φυσικοί/χηµικοί : Πολύ εύφλεκτο. κίνδυνοι Κίνδυνοι για την : εν κατατάσσεται σαν επικίνδυνο. ανθρώπινη υγεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 22/10/2012 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA)

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) H ιστορική εξέλιξη των αυτόµατων µεθόδων ανάλυσης Κλασική ανάλυση Ασυνεχής αυτόµατη ανάλυση Ανάλυση συνεχούς ροής? Τα πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

C 100 BUZ X Coat Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 7

C 100 BUZ X Coat Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 7 Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 7 1. Στοιχεία παρασκευάσµατος και εταιρείας / επιχείρησης Ονοµασία του προϊόντος: C 100 BUZ X COAT Χρήση: Έτοιµο προς χρήση Easy- to- Clean για βελτίωση επιφανειών,

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση της περιοχής λειτουργίας και της τάσης εργασίας του απαριθµητή Geiger-Müller

Εύρεση της περιοχής λειτουργίας και της τάσης εργασίας του απαριθµητή Geiger-Müller AΣΚΗΣΗ 1 Εύρεση της περιοχής λειτουργίας και της τάσης εργασίας του απαριθµητή Geiger-Müller 1. Εισαγωγή Ο ανιχνευτής Geiger-Müller, που είναι ένα από τα πιο γνωστά όργανα µέτρησης ιονίζουσας ακτινοβολίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ (INSTRUMENTAL METHODS OF ANALYSIS)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ (INSTRUMENTAL METHODS OF ANALYSIS) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ (INSTRUMENTAL METHODS OF ANALYSIS) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ (Ποιοτική Ανάλυση/ Ποσοτική Ανάλυση) Κλασσική Χημική Ανάλυση Ενόργανη Χημική Ανάλυση Σταθμική

Διαβάστε περισσότερα

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων επαναχρησιμοποίηση πολύτιμων, εξαντλούμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΟΡΓΑΝΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΟΡΓΑΝΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΟΡΓΑΝΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Οδηγός Συγγραφής Εργαστηριακών Αναφορών Εξώφυλλο Στην πρώτη σελίδα περιέχονται: το όνομα του εργαστηρίου, ο τίτλος της εργαστηριακής άσκησης, το ονοματεπώνυμο του σπουδαστή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση Tηλέφωνο:

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση Tηλέφωνο: ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : AMINA-CU Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανικό λίπασμα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία Άσκηση 4 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Φασματοφωτομετρία Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία Ηλεκτροχημεία 4. Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

'Οταν είναι γνωστή η ταυτότητα των σταθερών ορυκτολογικών ειδών και των διαλυτών ιοντικών φάσεων είναι δυνατό να υπολογίσουµε τη σχετική διαλυτότητα

'Οταν είναι γνωστή η ταυτότητα των σταθερών ορυκτολογικών ειδών και των διαλυτών ιοντικών φάσεων είναι δυνατό να υπολογίσουµε τη σχετική διαλυτότητα Γεωχηµική Ευκινησία Ευκινησία κάτω από επιφανειακές συνθήκες Η ευκινησία των στοιχείων στο επιφανειακό περιβάλλον κυριαρχείται από τη µεταφορά σε υδάτινα διαλύµατα. 'Ένας κατά προσέγγιση οδηγός στην ευκινησία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑ ΠΜΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2007

ΕΚΠΑ ΠΜΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ: ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2007 1. Στατιστική επεξεργασία και αποτίµηση αποτελεσµάτων Στατιστική ανάλυση γεωχηµικών δεδοµένων Η αποτίµηση των αποτελεσµάτων γεωχηµικών διασκοπίσεων είναι σαφές ότι σχετίζεται µε τους εκάστοτε στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Eφαρμογές σε περιβαλλοντικές μελέτες. Χ. Στουραϊτη Επικ. Καθηγήτρια. Περιβαλλοντική Γεωχημεία

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Eφαρμογές σε περιβαλλοντικές μελέτες. Χ. Στουραϊτη Επικ. Καθηγήτρια. Περιβαλλοντική Γεωχημεία ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Eφαρμογές σε περιβαλλοντικές μελέτες Χ. Στουραϊτη Επικ. Καθηγήτρια Περιβαλλοντική Γεωχημεία Εργαστήριο - Δευτέρα 8:45 10:00 Σειρά ασκήσεων βασισμένων στη θεωρία των ισοτόπων Επίσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας

Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Περιεχόμενα Σύγχρονες θεωρίες για το σχηματισμό της γης Κατανομή ιχνοστοιχείων Ιοντικές υποκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης

Διαβάστε περισσότερα

: Αυτή το προϊόν περιέχει επικίνδυνα συστατικά.

: Αυτή το προϊόν περιέχει επικίνδυνα συστατικά. Ταυτότητα του προϊόντος Εμπορική επωνυμία Κωδικός Προϊόντος Τύπος προϊόντος Χρήση Προσδιορισμός εταιρείας Σε περίπτωση επείγουσας ανάγκης : Gel : Guardian EVO 3 GEL : 9831 : Καθαριστικό προϊόν. : Επαγγελματική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : MARINE Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Εκχύλισμα θαλάσσιων

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σύστημα υπόγειου νερού. Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών. Ρύθμιση ph

Περιεχόμενα. Σύστημα υπόγειου νερού. Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών. Ρύθμιση ph Αριάδνη Αργυράκη 1 Περιεχόμενα Σύστημα υπόγειου νερού Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών Ρύθμιση ph 2 Σύστημα υπόγειου νερού εξέλιξη σύστασης 1. Είσοδος - χημική σύσταση κατακρημνισμάτων 2. Ζώνη αερισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : GROWER 0-0-27 Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανοχημικό

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση Tηλέφωνο:

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση Tηλέφωνο: ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : Dia-B Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανοχημικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ σύμφωνα με την οδηγία 1907/2006/EOK Stihl Σαμπουάν αυτοκινήτου με κερί CC 30 07970102047

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ σύμφωνα με την οδηγία 1907/2006/EOK Stihl Σαμπουάν αυτοκινήτου με κερί CC 30 07970102047 Αριθμός αναθεώρησης 1,00 Επεξεργάστηκε στις 10.09.2010 Ημερομηνία εκτύπωσης 04.10.2010 Σελίδα 1 από 5 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχοι. Τη συγκέντρωση του φαρμάκου σε δείγμα ιστού ή βιολογικού υγρού

Έλεγχοι. Τη συγκέντρωση του φαρμάκου σε δείγμα ιστού ή βιολογικού υγρού Έλεγχοι Τη συγκέντρωση του φαρμάκου σε δείγμα ιστού ή βιολογικού υγρού Το ρυθμό απελευθέρωσης του φαρμάκου από το σκεύασμα Έλεγχο ταυτότητας και καθαρότητας της πρώτης ύλης και των εκδόχων( βάση προδιαγραφών)

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Χαρακτηριστικά αποβλήτων και λυµάτων Α όβλητα & Λύµατα Υγρά α όβλητα: τα υγρά και οι λάσπες που ρέουν εύκολα και αποβάλλονται από κατοικίες, βιοµηχανικές εγκαταστάσεις, µεταφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ Οι στόχοι αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι οι µαθητές: Να χρησιµοποιούν τις φυσικές και χηµικές ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα