ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΛΑΤΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΑΡΔΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΗ ΕΚΠΟΜΠΗΣ ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΧΟΝΔΡΟΛΙΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΘΕΟΦΑΝΗΣ Κ. ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: Ν. ΜΙΣΟΠΟΛΙΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 26

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στον επιβλέποντα της μεταπτυχιακής αυτής διατριβής, καθηγητή κ. Ν. Μισοπολινό για την υποστήριξή του, την απόκτηση πολύτιμων γνώσεων μέσα από την καθοδήγησή του καθώς και για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε σε όλα τα στάδια εκπόνησής της. Επίσης θέλω να ευχαριστήσω τους καθηγητές κ. Ι. Θεριό και Γ. Ζαλίδη μέλη της εξεταστικής επιτροπής, για τις πολύτιμες συμβουλές τους κατά τη διάρκεια εκπόνησης της παρούσας εργασίας και για τις χρήσιμες επισημάνσεις τους για τη συνολική βελτίωσή της. Οφείλω να ευχαριστήσω τις κυρίες Σ. Κουτή και Β. Τσακιρίδου, τεχνικό προσωπικό του Εργαστηρίου Δενδροκομίας για τη βοήθειά τους και την εκμάθηση των διαφόρων μεθόδων ανάλυσης που χρησιμοποίησα. Ευχαριστώ τον κ. Ξανθόπουλο ο οποίος παραχώρησε τη συσκευή Max Grow που χρησιμοποιήθηκε στο πειραματικό σκέλος της παρούσας εργασίας. Επιπρόσθετα ένα μεγάλο ευχαριστώ στα μέλη και μεταπτυχιακούς φοιτητές του Eργαστηρίου Εφαρμοσμένης Εδαφολογίας και ιδιαίτερα στον κ. Γ. Μπίλα για την πολύτιμη βοήθειά τους. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τη γυναίκα μου και την οικογένειά μου για τη συμπαράσταση και κατανόηση που έδειξαν κατά το διάστημα της πραγματοποίησης αυτής της εργασίας. 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 2. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Χαρακτηριστικά των αλατούχων εδαφών Η ποιότητα του νερού άρδευσης ως παράγοντας αλατότητας Αντοχή των καλλιεργούμενων φυτών στην αλατότητα Συμπτώματα αλατότητας στα φυτά Τοξικότητα ιόντων Ανισορροπία ιόντων Επίδραση της αλατότητας στη χημική σύσταση των φυτών Μηχανισμοί αντοχής της ελιάς στην αλατότητα Θρέψη της ελιάς Επεξεργασία νερού με χαμηλές ραδιοσυχνότες ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Ηλεκτρική αγωγιμότητα Ύψος φυτών ελιάς Αριθμός φύλλων Φωτοσυνθετικές παράμετροι Άζωτο Νάτριο Χλώριο Κάλιο Ασβέστιο Φώσφορος Μαγνήσιο

4 4.12. Σίδηρος Βόριο Μαγγάνιο Ψευδάργυρος ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 7 4

5 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μεγάλες περιοχές σε ολόκληρο τον κόσμο επηρεάζονται από την αλατότητα, ειδικά ιόντων Na + και Cl -. Τα προβλήματα αλατότητας λόγω της άρδευσης με κακής ποιότητας νερό, παρουσιάζονται ιδιαίτερα σε ξηρές και ημίξερες περιοχές (Feinerman et al. 1982). Η παρατεταμένη χρήση αλατούχου νερού άρδευσης έχει ως αποτέλεσμα την ελαχιστοποίηση της παραγωγής καθώς και τη συσσώρευση αλάτων στο έδαφος. Το πρόβλημα προκύπτει από κακή αποστράγγιση, μικρή βροχόπτωση και υψηλή εξατμισοδιαπνοή, καθώς και από κακή ή μέτρια ποιότητα νερού άρδευσης (Θεριός 1996). Έτσι έχουμε σαν αποτέλεσμα τα εδάφη αυτά να περιέχουν άλατα σε τέτοιες συγκεντρώσεις που συχνά εμποδίζουν την ανάπτυξη των φυτών και προκαλούν χλώρωση και νέκρωση των φύλλων. Επίσης είναι δυνατόν με το νερό άρδευσης το έδαφος και κατά συνέπεια το φυτό να εφοδιάζεται με συγκεκριμένα ιόντα, τα οποία σε μεγάλες συγκεντρώσεις καθίστανται τοξικά. Τα ιόντα με τη μεγαλύτερη σημασία ως προς την τοξικότητά τους για τα φυτά είναι το Cl -, το Na + και το Β. Μεγαλύτερη ευαισθησία στα ιόντα αυτά δείχνουν οι δενδρώδεις καλλιέργειες, με διαφορές μεταξύ τους ανάλογα με το είδος και την ποικιλία (Μισοπολινός 1991). Η ελιά (Olea europaea L.) έχει μέτρια αντοχή στην αλατότητα (Rugini and Fedeli 199) και είναι δυνατόν να καλλιεργηθεί σε περιοχές όπου η δευτερογενής αλατότητα αποτελεί το κύριο πρόβλημα (Gucci et al., 1997). H ποικιλία Χονδροελιά Χαλκιδικής προτείνεται για καλλιέργεια σε περιοχές με κακής ποιότητας νερού άρδευσης (Vigo et al. 22). Η αντοχή της ελιάς στην αλατότητα όπως και πολλών οπωροφόρων (Tattini et al. 1994) φαίνεται να οφείλεται στη συγκέντρωση των ιόντων Na + και Cl - στη ρίζα ή στον κορμό και στη μη συσσώρευση των ιόντων αυτών στους βλαστούς και τα φύλλα. Η βελτίωση της ποιότητας νερών άρδευσης μπορεί να γίνει σήμερα με τη μέθοδο της αντίστροφης όσμωσης. Με τη μέθοδο αυτή στα αλατούχα νερά, για την παραγωγή μιας ποσότητας καθαρού νερού απαιτείται να απορριφθεί ίση ποσότητα πολύ κακής ποιότητας νερού. Επιπλέον το κόστος της αρχικής επένδυσης αλλά και λειτουργίας είναι πολύ υψηλό. Η χρησιμοποίηση επομένως εναλλακτικών τρόπων μεθόδων χαμηλού κόστους, όπως η επεξεργασία με χαμηλές ραδιοσυχνότητες, για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των υφάλμυρων νερών στη γεωργία είναι πολύ 5

6 χρήσιμη. Έτσι, θα αποφευχθεί η υπερβολική κατανάλωση του πόσιμου νερού, η έλλειψη του οποίου είναι ήδη σοβαρό πρόβλημα σε πολλές περιοχές του κόσμου. Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να μελετηθεί η αποτελεσματικότητα της επεξεργασίας του νερού με χαμλές ραδιοσυχνότητες, κάνοντας χρήση της συσκευής Max Grow, σε φυτά ελιάς τα οποία αρδεύονταν με αλατούχο νερό. Η αποτελεσματικότητα αξιολογήθηκε με τον προσδιορισμό της απορροφητικότητας των διαφόρων ανόργανων θρεπτικών στοιχείων από τη ρίζα, τη μετακίνησή τους στα φύλλα και την ανάπτυξη φυτών ελιάς ποικιλίας Χονδροελιά Χαλκιδικής σε συνθήκες θερμοκηπίου. 6

7 2. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 2.1. Χαρακτηριστικά των αλατούχων εδαφών Αλατούχα θεωρούνται τα εδάφη όταν περιέχουν αρκετά υδατοδιαλυτά άλατα που επηρεάζουν την ανάπτυξη των περισσοτέρων καλλιεργούμενων φυτών. Ειδικότερα μπορούμε να πούμε ότι αλατούχα θεωρούνται τα εδάφη τα οποία έχουν ηλεκτρική αγωγιμότητα στο νερό κορεσμού (EC e ) ίση ή μεγαλύτερη από 2 ms/cm και ποσοστό εναλλακτικού νατρίου (Na) μικρότερο από 15% (ESP<15) (Μισοπολινός, 1991). Το ph των αλατούχων εδαφών είναι δυνατόν να έχει μεγάλο εύρος, αλλά συνήθως είναι αλκαλικό (Marschner, 1995). Κυρίως τα εδάφη αυτά περιέχουν χλωριούχα και θειϊκά άλατα ασβεστίου, νατρίου και μαγνησίου, από τα οποία τα πιο επιβλαβή είναι αυτά που περιέχουν νάτριο. Το νάτριο δρα δυσμενώς στη δομή του εδάφους, θρόμβωση διόγκωση διαμερισμός της αργίλου, με αποτέλεσμα ο αερισμός του εδάφους και η αύξηση των καλλιεργούμενων φυτών να μειώνονται (Θεριός, 1996) Η ποιότητα του νερού άρδευσης ως παράγοντας αλατότητας Το ποσό και το είδος των αλάτων είναι τα στοιχεία εκείνα που καθορίζουν κυρίως την ποιότητα ενός νερού το οποίο είναι προορισμένο για άρδευση (Μισοπολινός, 1991). Η χρήση νερού με υψηλή συγκέντρωση αλάτων, ευδιάλυτων ή δυσδιάλυτων, συνεπάγεται τη δημιουργία αλατούχων εδαφών, όταν η αποστράγγιση και η έκπλυση του εδάφους είναι ανεπαρκής και όταν η ρυθμιστική ικανότητά του είναι χαμηλή. Καλής ποιότητας νερό άρδευσης πρέπει να έχει ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) κάτω από 2 ms/cm (Marschner, 1995). Τα κύρια χαρακτηριστικά που καθορίζουν την ποιότητα του νερού άρδευσης είναι : η συγκέντρωση των υδατοδιαλυτών αλάτων η συγκέντρωση Na και ο λόγος Na + / Ca 2+ η συγκέντρωση HCO - 3 και η συγκέντρωση βορίου (B). Τα πιο συχνά απαντώμενα άλατα στο νερό άρδευσης είναι με τη σειρά τοξικότητας : Na 2 CO 3 >MgSO 4 >MgCl 2 >Na 2 SO 4 >NaCl>CaCl 2 (Θεριός, 1996). 7

8 2.3. Αντοχή των καλλιεργούμενων φυτών στην αλατότητα Τα φυτά δεν παρουσιάζουν την ίδια αντίδραση στην αλατότητα. Ορισμένα έχουν αξιόλογη απόδοση σε αλατούχο περιβάλλον από ότι άλλα. Η σχετική ανθεκτικότητα των περισσοτέρων καλλιεργούμενων φυτών είναι γνωστή και αυτό επιτρέπει να υπάρχει ένας γενικός οδηγός σχετικά με την αντοχή τους στην αλατότητα. Ο Marschner (1995) κατέταξε τα είδη των φυτών σε τέσσερις ομάδες σύμφωνα με την αντίδρασή τους στην αλατότητα. Τα φυτά της ομάδας (I), τα αλόφυτα, παρουσιάζουν άριστη ανάπτυξη σε σχετικά υψηλές συγκεντρώσεις NaCl. Σε λίγα είδη καλλιεργούμενων φυτών παρατηρείται ελαφρά προαγωγή της αύξησης σε σημαντικές συγκεντρώσεις αλάτων ομάδα (ΙΙ). Τα περισσότερα από τα καλλιεργούμενα είδη κατατάσσονται στην ομάδα (ΙΙI), γλυκόφυτα, και παρουσιάζουν μικρή αντοχή στην αλατότητα. Τέλος τα φυτά της ομάδας (IV) έχουν μηδενική αντοχή στην συγκέντρωση αλάτων. Οι Maas και Hoffman (1977) και ο Maas (1984) παρουσιάζουν έναν κατάλογο αντοχής των φυτών στα άλατα και προβλεπόμενης απόδοσης των καλλιεργειών, όπως επηρεάζονται από την ποιότητα του νερού άρδευσης και την αλατότητα του εδάφους (Πίνακας 2.1). Πίνακας 2.1. Αντοχή των φυτών όπως επηρεάζεται από την ποιότητα του νερού αρδεύσεως (EC w ) και το έδαφος (EC e ) (Maas και Hoffman, 1977; Maas, 1984) Οπωροφόρα Λατινική Ονομασία Phoenix dactylifera Olea europea Κοινή Ονομασία Κατάταξη Προβλεπόμενη Απόδοση 1% 5% % EC e EC w EC e EC w EC e EC w Φοίνικας Α 4, 2, Κορωνέϊκη - 1,5-13,4-26 Αμφίσσης - 1,5-11,2-22 Μεγαρίτικη ΣΑ - 1,5-1,2-2 Χονδρολια Χαλκιδικής - 1,5-8,4-19 Citrus paradise Γκρέιπ-φρουτ Ε 1,8 1,2 4,9 3,3 8, 5,4 Citrus sinensis Πορτοκαλιά Ε 1,7 1,1 4,8 3,2 8, 5,3 Prunus persica Ροδακινιά Ε 1,7 1,1 4,1 2,7 6,5 4,3 Prunus armeniaca Βερυκοκιά Ε 1,6 1,1 3,7 2,5 5,5 3,8 Vitis sp. Αμπέλι ΣΕ 1,5 1, 6,7 4,5 12 7,9 Prunus dulcis Αμυγδαλιά Ε 1,5 1, 4,1 2,8 6,8 4,5 Prunus domestica Δαμασκηνιά Ε 1,5 1, 4,3 2,9 7,1 4,7 Fragaria sp. Φράουλα Ε 1,,7 2,5 1,7 4, 2,7 όπου Ε=Ευαίσθητο, ΣΕ=Σχετικά Ευαίσθητο, ΣΑ=Σχετικά Ανθεκτικό, Α=Ανθεκτικό 8

9 Με ορισμένες εξαιρέσεις τα οπωροφόρα είναι πολύ ευαίσθητα στην αλατότητα. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην τοξικότητα ορισμένων ιόντων, όπως το Na + και Cl - και εν μέρει στη μικρή αντοχή των φυτών σε υψηλές οσμωτικές πιέσεις (Θεριός, 1996). Η ελιά παρουσιάζει σχετική αντοχή στην αλατότητα και μπορεί να καλλιεργηθεί σε αλατούχα εδάφη, όπου άλλα οπωροφόρα συχνά δεν ευδοκιμούν (El-Gazzar et al., 1979). Σύμφωνα με τον Bernstein (1965) η αποδοτικότητα της ελιάς μειώνεται κατά 1% όταν η ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) του εδαφικού διαλύματος είναι 4 mmhos.cm - 1 και αυτή η τιμή μπορεί να φτάσει στα 6-8 mmhos.cm -1 σε εδάφη με υψηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο (Ca). Σύμφωνα με τον Romano (1968) τα ελαιόδεντρα μπορούν να αναπτυχθούν σε εδάφη με αγωγιμότητα πάνω από 1 mmhos.cm -1 στο εκχύλισμα κορεσμού. Ωστόσο η ελιά αντέχει σε υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας (EC), όταν το NaCl αντιπροσωπεύει μικρό μέρος των υδατοδιαλυτών αλάτων (Therios and Misopolinos, 1988). Η αντοχή στην αλατότητα εξαρτάται και από την ποικιλία. Οι C.Vigo et al. (22) έδειξαν ότι διαφορετικές ποικιλίες ελιάς παρουσιάζουν διαφορετική αντοχή σε νερό άρδευσης με υψηλή συγκέντρωση υδατοδιαλυτών αλάτων Συμπτώματα αλατότητας στα φυτά Η βασικότερη επίδραση της αλατότητας είναι η αναστολή της αύξησης των φυτών, η οποία έχει σαν συνέπεια τη μείωση της παραγωγής. Όταν η συγκέντρωση των αλάτων αυξάνει στην περιοχή της ρίζας πάνω από το ανεκτό όριο, η αύξηση των φυτών καθώς και η παραγωγή τους μειώνεται, και η μείωση αυτή είναι γραμμική συνάρτηση της συγκέντρωσης των αλάτων στο περιβάλλον του ριζικού συστήματος (Maas and Hoffman, 1977). Έχει αποδειχθεί ότι η επιμήκυνση του βλαστού διαφόρων ποικιλιών ελιάς μπορεί να επιβραδυνθεί ή και να ανασταλεί από την επίδραση αλάτων (Therios and Misopolinos, 1988; Tattini et al., 1994). Έχουμε επιτάχυνση της αύξησης των φυτών σε ύψος, επιμήκυνση των ριζών και δημιουργία πλάγιων ριζών, όταν η περιεκτικότητα του εδάφους σε άλατα είναι χαμηλή. Στα αλατούχα εδάφη η αύξηση σταματά κατά το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ δύο αρδεύσεων και ξαναρχίζει αμέσως μετά την άρδευση. Φαίνεται ότι κάτω από συνθήκες αλατότητας το φυτό εισέρχεται σε μια κατάσταση αδράνειας, που εκφράζεται με την ελάττωση του ρυθμού αύξησης. Στην ένταση της κατάστασης 9

10 αδράνειας παίζει ρόλο και το είδος των αλάτων. Έτσι φυτά που καλλιεργούνται κάτω από συνθήκες αλατότητας χλωριούχων ιόντων εισέρχονται σε βαθύτερη κατάσταση αδράνειας σε σχέση με αυτά που καλλιεργούνται κάτω από συνθήκες αλατότητας θειϊκών ιόντων, έχοντας μειωμένο ρυθμό αύξησης και χρησιμοποίησης των θρεπτικών στοιχείων (Θεριός, 1996). Η αυξημένη συγκέντρωση αλάτων έχει διαφορετική επίδραση στα διάφορα τμήματα του φυτού. Στις ποικιλίες ελιάς Manzanillo, Frantoio, Αμυγδαλολιά και Αδραμυττινή, οι υψηλές συγκεντρώσεις NaCl μείωσαν την επιμήκυνση των βλαστών, καθώς επίσης τον αριθμό και το συνολικό μήκος τους. Αντίθετα, το ξηρό βάρος του ριζικού συστήματος δεν επηρεάστηκε από τις συγκεντρώσεις NaCl για την ίδια ποικιλία (Θεριός και Καραγιαννίδης, 1991). Ο λόγος υπέργειο τμήμα/ρίζες δεν επηρεάστηκε από τη συγκέντρωση NaCl στις ποικιλίες ελιάς Αμφίσσης και Κορωνέϊκη αλλά μειώθηκε στις ποικιλίες Χονδρολιά Χαλκιδικής και Μεγαρίτικη (Therios and Misopolinos, 1988). Στα αλατούχα εδάφη η ύπαρξη σημαντικών ποσοτήτων διαλυτών αλάτων μειώνει την απορρόφηση νερού, λόγω της αυξημένης οσμωτικής πίεσης, από τις ρίζες με αποτέλεσμα ο εφοδιασμός των βλαστών με νερό και θρεπτικά στοιχεία να μειώνεται. Οι μεταβολές στο υδατικό ισοζύγιο των φύλλων είναι υπεύθυνες για τις μεταβολές του ρυθμού αύξησης των φύλλων. Όταν λόγω της έκπλυσης απομακρύνονται τα άλατα από το περιβάλλον της ρίζας, ο ρυθμός επιμήκυνσης των φύλλων επανέρχεται στο επίπεδο που ήταν πριν (Lynch et al., 1988) Τοξικότητα ιόντων Τα ιόντα με τη μεγαλύτερη σημασία ως προς την τοξικότητά τους για τα φυτά είναι το Na + το Cl - και το Β. Στις περισσότερες περιπτώσεις, κάτω από συνθήκες αλατότητας το Na + και το Cl - είναι τα ιόντα που απαντώνται σε μεγαλύτερη συγκέντρωση. Ενώ το Cl είναι θεμελιώδες μικροστοιχείο για τα φυτά το Na εμφανίζεται ως συνοδό στοιχείο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα φυτά με χαμηλή ή μηδενική αντοχή στην αλατότητα να παρουσιάζουν συμπτώματα τοξικότητας (Marschner, 1995). Σε πολλά καλλιεργούμενα είδη φυτών η αναστολή της αύξησης καθώς και η περιφερειακή χλώρωση και νέκρωση των φύλλων εμφανίζονται ακόμα και σε χαμηλές συγκεντρώσεις NaCl (Sykes 1992; Maas 1993). Έτσι, κάτω από αυτές τις συνθήκες καθοριστικός παράγοντας της μειωμένης αύξησης των φυτών είναι η τοξικότητα των ιόντων (Maas, 1993). Γενικά η τοξικότητα Na και Cl συσχετίζονται με τις χαμηλές συγκεντρώσεις ασβεστίου (Ca) ή με τον κακό αερισμό του εδάφους. 1

11 2.6. Ανισορροπία ιόντων Όταν το έδαφος έχει υψηλή συγκέντρωση αλάτων τότε η μείωση της αύξησης μπορεί να είναι αποτέλεσμα αναστολής της πρόσληψης, μεταφοράς ή χρησιμοποίησης των θρεπτικών στοιχείων. Αν και οι υψηλές συγκεντρώσεις Cl - μπορούν να αναστείλουν την πρόσληψη NO - 3 η έλλειψη Ν προφανώς δεν είναι ο καθοριστικός παράγοντας για τη μείωση της αύξησης κάτω από συνθήκες αλατότητας. Όταν η συγκέντρωση του υποστρώματος σε φώσφορο (Ρ) είναι πάνω από την κανονική, η αλατότητα με NaCl είναι δυνατόν να αυξήσει την πρόσληψη Ρ και να προκαλέσει τοξικότητα και μείωση της αύξησης του φυτού (Roberts et al., 1984) Επίδραση της αλατότητας στη χημική σύσταση των φυτών Η αλατότητα επηρεάζει την απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων στα γλυκόφυτα με δυο τρόπους (Gratton and Grieve, 1992). Πρώτος τρόπος είναι ο άμεσος επηρεασμός της πρόσληψης και μεταφοράς των θρεπτικών στοιχείων από το εδάφος. Αυτό οφείλεται περισσότερο στην οσμωτική επίδραση από ότι στην τοξική επίδραση των ιόντων. Ο πιο συνηθισμένος όμως μηχανισμός είναι η τοξική επίδραση των ιόντων, που αποτελεί και τον δεύτερο τρόπο. Τα ιόντα επηρεάζουν την απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων είτε με τον ανταγωνισμό είτε με επίδραση πάνω στην εκλεκτικότητα των μεμβρανών. Παράδειγμα αποτελεί η έλλειψη Ca 2+ και K +, που προκαλείται από υψηλή συγκέντρωση Na +. Το στοιχείο που καθορίζει περισσότερο την αύξηση των φυτών είναι το άζωτο (Ν). Άρα η προσθήκη Ν συνήθως προάγει την αύξηση και την απόδοση των φυτών. Σε συνθήκες αλατότητας όμως δεν παρατηρείται βελτίωση της αύξησης των φυτών με την προσθήκη Ν. Αρκετά πειράματα που έγιναν σε συνθήκες εργαστηρίου και στο θερμοκήπιο, έδειξαν ότι η αλατότητα μειώνει τη συσσώρευση Ν στα φυτά (Cram, 1973). Αυτό είναι αναμενόμενο, διότι, με λίγες εξαιρέσεις (Gorham et al., 1988), όταν αυξάνεται η απορρόφηση Cl - μειώνεται η απορρόφηση νιτρικών. Οι Gorham et al. - (1986a) παρατήρησαν ότι ενώ η συγκέντρωση των NO 3 στα φύλλα μειώνεται υπερβολικά, ορισμένες αζωτούχες ενώσεις (προλίνη κ.λ.π.) αυξάνονται. Σύμφωνα με τους Munns και Termaat (1986) ενώ τα φυτά μπορεί να παρουσιάσουν έλλειψη Ν κάτω από συνθήκες αλατότητας NaCl, εντούτοις δεν υπάρχουν αρκετές αποδείξεις ώστε να υποστηριχθεί ότι αυτός ο παράγοντας περιορίζει την αύξηση των φυτών. Η επίδραση της αλατότητας στην απορρόφηση του φωσφόρου (Ρ) από τα φυτά εξαρτάται από παράγοντες όπως το είδος του φυτού, την ποικιλία, το στάδιο ανάπτυξής του, το είδος και τη συγκέντρωση του άλατος και τη μορφή του Ρ στο 11

12 υπόστρωμα (Grattan and Grieve, 1992). Σε πολλές περιπτώσεις η αλατότητα μείωσε τη συγκέντρωση του Ρ στο φυτό (Sharpley et al., 1992) ενώ σε άλλες αυξήθηκε ή έμεινε σταθερή. Μείωση της συγκέντρωσης Ρ με την επίδραση της αλατότητας παρατηρήθηκε σε πειράματα που πραγματοποιήθηκαν σε έδαφος. Τα περισσότερα πειράματα που παρατηρήθηκε αύξηση της συγκέντρωσης Ρ στα φυτά πραγματοποιήθηκαν σε υδροπονικές συνθήκες. Οι συγκεντρώσεις φωσφορικών ιόντων σε θρεπτικά διαλύματα συχνά είναι αρκετά υψηλότερες από τις συγκεντρώσεις του εδαφικού διαλύματος. Η αύξηση της συγκέντρωσης Ρ στους βλαστούς προφανώς οφείλεται στην αυξημένη πρόσληψη του Ρ από τις ρίζες (Grattan and Grieve, 1992). Το κάλιο (Κ) εύκολα προσροφάται στα αρνητικά φορτία της αργίλου καθώς και μεταξύ των στοιβάδων στα αργιλικά 2:1 ορυκτά. Η συγκέντρωση του Κ + στα φυτά συσχετίζεται με το λόγο Na + / Κ + του εκχυλίσματος κορεσμού του εδάφους (Devitt et al., 1981). Σε πολλά γλυκόφυτα το Na + μερικώς μπορεί να υποκαταστήσει το Κ + χωρίς να επηρεάζει την ανάπτυξη του φυτού. Η επιλεκτικότητα Na + / Κ + στα φυτά διατηρείται αν η περιεκτικότητα των ριζών σε Ca είναι επαρκής και οι ρίζες έχουν στη διάθεσή τους επαρκές O 2 (Grattan and Grieve, 1992). Σε μελέτες βρέθηκε ότι η συγκέντρωση Κ + στα φυτά μειώνεται όσο η συγκέντρωση NaCl του θρεπτικού υποστρώματος αυξάνει (Janzen and Chang, 1987). Επίσης παρατηρήθηκε μείωση της συγκέντρωσης του Κ στα φύλλα τεσσάρων ποικιλιών ελιάς ( Αμυγδαλολιά, Αδραμυττινή, Manzanillo και Frantoio ) με την αύξηση της συγκέντρωσης NaCl (Θεριός και Καραγιαννίδης, 1991) που οφείλεται σε ανταγωνισμό Κ-Na. Το ασβέστιο (Ca) παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη θρέψη και τη φυσιολογία του φυτού. Διαδραματίζει ρόλο στο σχηματισμό των κυτταρικών τοιχωμάτων και τη σύνθεση πρωτεΐνης, ασκεί σημαντική επίδραση στη διαίρεση των κυττάρων, εξουδετερώνει τα δυσμενή αποτελέσματα των υψηλών συγκεντρώσεων άλλων στοιχείων, είναι απαραίτητο για την επιλεκτικότητα και ημιπερατότητα των κυτταρικών μεμβρανών κατά την απορρόφηση θρεπτικών στοιχείων (Θεριός, 1996). Στα αλατούχα εδάφη η συγκέντρωση Ca 2+ συνήθως αυξάνεται, όταν αυξάνεται η συνολική συγκέντρωση των αλάτων (Gerald, 1971). Η απορρόφηση Ca 2+ από το εδαφικό διάλυμα μπορεί να μειωθεί εξαιτίας των αλληλεπιδράσεων μεταξύ ιόντων, της κατακρήμνισης αδιάλυτων ενώσεων και της αυξημένης ιοντικής δύναμης. Αυτές οι επιδράσεις είναι ως ένα βαθμό υπεύθυνες για τη μειωμένη παραγωγή σε προβληματικά εδάφη (Grattan and Grieve, 1992). Η αύξηση και λειτουργικότητα των ριζών μπορεί να μειωθεί από υψηλό λόγο Na + /Ca 2+ (Cramer et al.,1986). Όταν η συγκέντρωση NaCl είναι υψηλή, η αύξηση της συγκέντρωσης του ασβεστίου μπορεί 12

13 να προάγει την αύξηση του φυτού και να προλάβει την έλλειψη Ca λόγω ανταγωνισμού με το Na. Τα ασβέστιο (Ca) ανταγωνίζεται με το μαγνήσιο (Mg) και οι θέσεις προσρόφησης στις ρίζες έχουν μικρότερη συγγένεια για το Mg 2+ από ότι για το Ca 2+ (Marschner, 1995). Έτσι όταν η συγκέντρωση ασβεστίου στο μέσο ανάπτυξης είναι υψηλή αυξάνεται η συσσώρευση του Ca των φύλλων και μειώνεται αυτή του Mg (Bernstein and Hayword, 1958). Στο εδαφικό διάλυμα οι συγκεντρώσεις των ιχνοστοιχείων είναι χαμηλές, με εξαίρεση το χλώριο (Cl) και είναι συνάρτηση των φυσικών και χημικών ιδιοτήτων του εδάφους. Η διαθεσιμότητα των περισσοτέρων ιχνοστοιχείων εξαρτάται από το ph του εδαφικού διαλύματος και από τα φαινόμενα δέσμευσής τους στα οργανικά και ανόργανα συστατικά του εδάφους. Σε κανονικά εδάφη, χωρίς προβλήματα αλατότητας, η συγκέντρωση Cl μπορεί να είναι από ίχνη έως λίγα meq.l -1, και τα φυτά απορροφούν σχετικά λίγο Cl. Κάτω όμως από συνθήκες αλατότητας η συγκέντρωση Cl στο εδαφικό διάλυμα είναι δυνατόν να φτάσει στα 1 meq.l -1 ή περισσότερο και η συγκέντρωση στα φύλλα αυξάνεται μέχρι 15 meq.l -1 /1g (Bernstein and Hayward, 1958). Η υπερβολική συσσώρευση Cl προκαλεί περιφερειακή νέκρωση στα φύλλα και νέκρωση βλαστών σε πολλά οπωροφόρα. Η συσσώρευση Cl - στα φύλλα ανά μονάδα ξηρού βάρους που προκαλεί τοξικότητα είναι παρόμοια για τα περισσότερα οπωροφόρα (Bernstein and Hayward, 1958) Μηχανισμοί αντοχής της ελιάς στην αλατότητα Η αντοχή στην αλατότητα επιτυγχάνεται μέσω του αποκλεισμού της απορρόφησης αλάτων ή με τη συσσώρευση των αλάτων σε ορισμένα όργανα και θέσεις, όπως τα χυμοτόπια. Στα ξυλώδη είδη η αντοχή στην αλατότητα φαίνεται να έχει σχέση με τον αποκλεισμό Na και Cl από τους βλαστούς. Oι Tattini et al. (1992) βρήκαν αρνητική συσχέτιση μεταξύ της αύξησης φυτών ελιάς 4 ποικιλιών ( Frantoio, Leccino Maurino, Coratina και Moraiolo ) και της συσσώρευσης Na στα φύλλα κορυφής. Με αυτόν τον τρόπο απέδειξαν ότι στην ελιά ο μηχανισμός αντοχής στην αλατότητα είναι ο αποκλεισμός των αλάτων από τους βλαστούς. Στις ρίζες και στο κατώτερο μέρος του βλαστού λειτουργούν οι μηχανισμοί που περιορίζουν την υπερβολική μεταφορά Na + και Cl - στο υπέργειο τμήμα φυτών που αναπτύσσονται σε συνθήκες αλατότητας (Tattini et al., 1992). 13

14 Oι Tattini et al. (1994) παρατήρησαν ότι η ταχύτητα πρόσληψης Na στην ποικιλία Frantoio, η οποία είναι ανεκτική στην αλατότητα, ήταν παρόμοια με αυτή στην ποικιλία Leccino που είναι ευαίσθητη. Αντίθετα όμως η μεταφορά Na από τις ρίζες στους βλαστούς ήταν μικρότερη στην ποικιλία Frantoio. Φυτά ελιάς των ποικιλιών Manzanilo, Frantoio, Αδραμυττινή και Αμυγδαλολιά έχουν την τάση να συγκεντρώνουν το περισσότερο Cl στις ρίζες και να μεταφέρουν ένα μικρό σχετικά μέρος στα φύλλα. Η συσσώρευση αυτή του Cl γίνεται στο φλοιώδες παρέγχυμα της ρίζας και μάλιστα στα χυμοτόπια των κυττάρων, διότι παραμονή του Cl στο κυττόπλασμα είναι τοξική για το φυτό. Παρά την υψηλή συγκέντρωση Na και Cl στις ρίζες η αύξηση της ρίζας δεν επηρεάστηκε ακόμη και σε 15 meq.l -1 NaCl, γεγονός που συνηγορεί ότι τα ιόντα Cl και Na συγκεντρώνονται στα χυμοτόπια και δεν είναι ελεύθερα στο κυττόπλασμα (Θεριός και Καραγιαννίδης, 1991). Η αντοχή των ελαιοδέντρων να επιβιώνουν σε συγκεντρώσεις της τάξης των 15 meq NaCl.L -1 οφείλεται μάλλον στη δυνατότητά τους να προσαρμόζονται στην αλατότητα στα αρχικά στάδια ανάπτυξής τους (Ozerov, 195). Επίσης η αντοχή της ελιάς στην αλατότητα εξαρτάται και από την ποικιλία. Οι ποικιλίες Frantoio και Leccino έχουν διαφορετική ικανότητα αποκλεισμού των ιόντων Na + και Cl - από το βλαστό, όταν προστίθεται NaCl στο μέσο ανάπτυξης (Tattini, 1994; Tattini et al., 1998) Θρέψη της ελιάς Παρά την οικονομική σημασία και τη μεγάλη έκταση που καταλαμβάνει η ελαιοκαλλιέργεια στον κόσμο, οι γνώσεις μας πάνω στη θρέψη της ελιάς είναι σχετικά περιορισμένες σε σύγκριση με τα δεδομένα που έχουμε στη διάθεσή μας πάνω στη θρέψη άλλων οπωροφόρων. Τα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες από πολλά ερευνητικά ιδρύματα των Μεσογειακών χωρών να καθοριστούν οι θρεπτικές απαιτήσεις της ελιάς. (Σφακιωτάκης, 1993). Στην έρευνα της θρέψης της ελιάς εφαρμόζεται σε μεγάλη κλίμακα η φυλλοδιαγνωστική, για να διαπιστωθεί η θρεπτική κατάσταση των δέντρων καθώς και η παρακολούθηση της κίνησης και δράσης των διαφόρων θρεπτικών στοιχείων. Στον πίνακα 2.2 παρουσιάζονται οι απόλυτες τιμές των θρεπτικών στοιχείων που χρησιμοποιούνται σαν δείκτες για τη διάγνωση της θρεπτικής κατάστασης των ελαιοδέντρων. 14

15 Πίνακας 2.2. Απόλυτες τιμές περιεκτικότητας θρεπτικών στοιχείων στα φύλλα που χρησιμοποιούνται ως δείκτες για τη διάγνωση της θρεπτικής κατάστασης των ελαιοδέντρων. Τα φύλλα λαμβάνονται από το μέσο της τελευταίας βλάστησης (ηλικία 5-8 μηνών) κατά το χειμώνα Περιοχές τιμών περιεκτικότητας θρεπτικών στοιχείων Θρεπτικό στοιχείο Τροφοπενία Σχετική έλλειψη Επιθυμητή κατάσταση Περίσσεια Υπερεπάρκεια Περιεκτικότητα % με βάση την ξηρά ουσία Άζωτο (Ν) < 1,2 1,2 1,6 1,6 1,8 1,8 2,2 > 2,2 Φωσφόρος (Ρ) <,7,7,9,9,11,11 -,14 >,14 Κάλιο (Κ) <,5,5,7,7,9,9 1,1 > 1,1 Μαγνήσιο (Mg) <,7,7,1,1,3 >,3 Ασβέστιο (Ca) <,5,5 1, 1, 2,5 > 2,5 Θείο (S) <,5,5,1,1,25 >,25 Χλώριο (Cl),1,4,4,8 >,8 Μέρη στο εκατομμύριο (ppm) με βάση την ξηρά ουσία Σίδηρος (Fe) Μαγγάνιο (Mn) > 15 Βόριο (Β) < > 15 Ψευδάργυρος (Zn) > 3 Χαλκός (Cu) < > 2 Μολυβδαίνιο (Mo) <,3 Από τα κύρια στοιχεία το άζωτο (Ν) και το κάλιο (Κ) είναι τα πιο σπουδαία και φαίνεται ότι είναι τελείως απαραίτητα για την κανονική καρποφορία και βλάστηση της ελιάς. Το άζωτο (Ν) ασκεί μεγάλη επίδραση τόσο στη βλάστηση, όσο και στην καρποφορία του δέντρου. Σε περιπτώσεις έλλειψης Ν οι αποδόσεις είναι μειωμένες, η βλάστηση είναι περιορισμένη και σε προχωρημένο στάδιο τα φύλλα μένουν μικρά και πέφτουν πρόωρα. Το κάλιο (Κ) φαίνεται να είναι απαραίτητο στο σχηματισμό ανθοφόρων οφθαλμών και επηρεάζει πολύ τις αποδόσεις. Έλλειψη Κ προκαλεί περιορισμένη ανθοφορία και μικροκαρπία που συνοδεύεται από μείωση των αποδόσεων. Ο φώσφορος αποτελεί συστατικό πολλών οργανικών ουσιών του φυτού που ρυθμίζουν την ενεργειακή οικονομία του. Αποτελεί συστατικό των νουκλεοτιδίων, που συμμετέχουν στη σύνθεση του DNA και RNA του κυττάρου. Από τα ιχνοστοιχεία το βόριο (Β) παίζει σπουδαίο ρόλο στην καρποφορία της ελιάς. Σε περιπτώσεις με ελαφρά έλλειψη Β (<14 ως 15 ppm στα φύλλα) τα δέντρα ανθίζουν και δένουν 15

16 κανονικά, αλλά ο καρπός πέφτει άγουρος κατά την περίοδο Ιουλίου Αυγούστου. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις έλλειψης Β (<7 ως 13 ppm στα φύλλα) δεν σχηματίζονται καθόλου ανθοφόροι οφθαλμοί. (Σφακιωτάκης, 1993) Επεξεργασία νερού με χαμηλές ραδιοσυχνότες, μαγνητικά πεδία και η συσκευή Max Grow Οι παραδοσιακές χημικές μέθοδοι ελέγχου των επικαθήσεων των αλάτων ή της αφαλάτωσης του νερού (χημική αφαλάτωση με άνυδρο ανθρακικό νάτριο, ανταλλαγή ιόντων και αντίστροφη όσμωση) μπορούν να αντικατασταθούν με μη χημικές τεχνολογίες. Η επεξεργασία με χαμηλές ραδιοσυχνότητες Antiscale έχει αναφερθεί ως αποτελεσματική σε πολλές περιπτώσεις (Baker and Jude, 1996). Η επίδραση της είναι είτε να μειώσει ή να αφαιρέσει ή να παράξει λιγότερο σταθερές επικαθήσεις αλάτων. Οι Liburkin et al. (1986) διαπίστωσαν ότι η επεξεργασία με χαμηλές ραδιοσυχνότητες είχε επιπτώσεις στη δομή της γύψου (θεϊικό άλας ασβεστίου). Τα μόρια της γύψου στο μαγνητικά επεξεργασμένο νερό βρέθηκαν να είναι μεγαλύτερα και πιο τακτικά προσανατολισμένα σε σχέση μα αυτά στο νερό χωρίς επεξεργασία. Ομοίως ο Kronenberg (1985) αναφέρει ότι η επεξεργασία με χαμηλές ραδιοσυχνότητες άλλαξε τον τρόπο καθίζησης του άλατος ανθρακικού ασβεστίου. Έχει διαπιστωθεί ότι η επεξεργασία με χαμηλες ραδιοσυχνότητες έχει επιπτώσεις στη δομή των κατακρημνισμένων στερεών αλάτων. Μερικοί ερευνητές υποθέτουν ότι η επεξεργασία με χαμηλες ραδιοσυχνότητες των ρευστών ασκεί επίδραση στη φύση των δεσμών υδρογόνου μεταξύ των μορίων νερού. Αναφέρουν τις αλλαγές σε ιδιότητες του νερού όπως επιφανειακή τάση, απορροφητικότητα και ph (Joshi and Kamat, 1966; Bruns et al.,1966; Klassen, 1981).Περαιτέρω έρευνες έδειξαν ότι ο χαρακτηριστικός χρόνος χαλάρωσης των δεσμών υδρογόνου μεταξύ των μορίων νερού, υπολογίζεται να είναι πάρα πολύ γρήγορος και οι εφαρμοσμένες δυνάμεις μαγνητικού πεδίου πάρα πολύ μικρές για οποιαδήποτε μόνιμα αποτελέσματα. Άρα η επεξεργασία με χαμηλες ραδιοσυχνότητες δεν έχει επιπτώσεις στα μόρια του νερού (Lipus et al.,1994). Οι Gehr et al. διαπίστωσαν ότι η επεξεργασία με χαμηλες ραδιοσυχνότητες έχει επίδραση στην ποσότητα του αιωρούμενου και διαλυμένου άλατος θειϊκού ασβεστίου, χρησιμοποιώντας ένα πολύ ισχυρό μαγνητικό πεδίο. Δυο λεπτά επίδραση της επεξεργασίας με χαμηλες ραδιοσυχνότητες, μείωσαν τη διαλυμένη συγκέντρωση ασβεστίου κατά 1% περίπου. Η εφαρμογή του μαγνητικού πεδίου 16

17 μείωσε επίσης και το φορτίο των μορίων κατά 23% περίπου. Από αυτά τα αποτελέσματα συνάγεται το συμπέρασμα ότι η εφαρμογή μαγνητικού πεδίου στη ροή του νερού, είναι δυνατόν να έχει επίδραση στη διάλυση και κρυστάλλωση μερικών ενώσεων (Parsons et al., 1997). Μια καινούργια προσέγγιση στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων της αλατότητας του νερού άρδευσης στις καλλιέργειες θα μπορούσε να είναι η ανακούφιση των βλαβερών επιπτώσεων μιας συγκεκριμένης συγκέντρωσης άλατος με την αλλαγή των ιδιοτήτων του διαλύματος. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί με την έκθεση του διαλύματος σε ηλεκτρομαγνητικό πεδίο πριν την εφαρμογή του για άρδευση στα φυτά. Σε πρόσφατες εργασίες έχει δειχθεί ότι μια τέτοια επεξεργασία έχει ασήμαντες επιπτώσεις στο ισοζύγιο περιεκτικότητας του διαλυμένου οξυγόνου, αλλά αυξάνει σημαντικά το ρυθμό διαλυτότητάς του (Kitazawa et al.,21). Άλλη έρευνα αποδεικνύει ότι η χρήση νερού επηρεασμένου από ηλεκτρομαγνητικό πεδίο είχε σημαντική επίδραση στη βλάστηση σπόρων μυκήτων τουλάχιστον για ένα 24ωρο (Rai et al., 1994). Οι Jae-Duk Moon και Hwa-Sook Chung (2) αναφέρουν ότι η βλαστικότητα των σπόρων τομάτας επιταχύνθηκε 1,1-2,8 φορές όταν χρησιμοποιήθηκε ηλεκτρικό και μαγνητικό πεδίο. Επίσης σε έρευνα με υδροπονική καλλιέργεια, όπου είχαμε επεξεργασία του θρεπτικού διαλύματος με ηλεκτρομαγνητικό πεδίο, βρέθηκε ότι αυτό βελτίωσε τη διαλυτότητα των αλάτων, την απορροφητικότητά τους και την παραγωγή της καλλιέργειας (Roberts, 22). Η ηλεκτρονική συσκευή Max Grow, σύμφωνα με την κατασκευάστρια εταιρία, είναι ένας πολλαπλός πομπός που εκπέμπει σε χαμηλές ειδικές ραδιοσυχνότητες, δύο εκατομμύρια παλμούς ανά δευτερόλεπτο, με αποτέλεσμα να διασπώνται τα μεταλλικά άλατα σε μεγέθη 2 έως 4 μικρά. Δύο ειδικοί ακροδέκτες τυλίγονται σφικτά επάνω στον σωλήνα (μεταλλικό ή πλαστικό) απ όπου διέρχεται το νερό. Οι ακροδέκτες αυτοί εκπέμπουν ηλεκτρομαγνητικά κύματα στο διερχόμενο νερό (Εικόνα 2.1.). Ταυτόχρονα η συσκευή διαφοροποιεί τη μορφή των αλάτων αποτρέποντας εξ ολοκλήρου τις επικαθήσεις αλάτων που φράζουν τη διακίνηση του νερού, αφαιρώντας παράλληλα προγενέστερες επικαθήσεις. Η συσκευή Max Grow, σύμφωνα με τους κατασκευαστές επιδρά στην μορφή κρυστάλλωσης των αλάτων. Στη εικόνα 2.2.(α) παρουσιάζονται ιόντα ανθρακικού ασβεστίου πριν την επίδραση της συσκευής σε μορφή μικροκρυσταλλικού αραγονίτη και στη 2(β) παρουσιάζονται ιόντα ανθρακικού ασβεστίου μετά την επίδραση της συσκευής σε μορφή βελονοειδή αραγονίτη. 17

18 Κατά την εταιρία η επεξεργασία που γίνεται στο νερό από τη συσκευή δεν αλλοιώνει τη σύστασή του, αφού δεν προσθέτει και δεν αφαιρεί κάποιο στοιχείο του νερού. Η συσκευή Max Grow δεν επιτρέπει στα άλατα να δημιουργήσουν συσσωματώσεις και επικαθήσεις. Τα διασπά σε μέγεθος αφαιρεί προγενέστερες επικαθήσεις αλάτων, επιτυγχάνει την διάνοιξη των τριχοειδών αγγείων και διαλύει τις κρούστες που δημιουργούνται στην επιφάνεια και στο εσωτερικό του εδάφους. Εικόνα 2.1. Η συσκευή Max Grow (α) (β) Εικόνα 2.2. Ιόντα CaCO 3 πριν (α) και μετά (β) την επίδραση της συσκευής 18

19 3. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ 3.1. Πειραματικός σχεδιασμός Το πείραμα έλαβε χώρα σε υαλόφρακτο θερμοκήπιο στο χώρο του αγροκτήματος της Γεωπονικής Σχολής του Α.Π.Θ. στην περιοχή της Θέρμης, κατά τους μήνες Μάϊο - Σεπτέμβριο του 24. Χρησιμοποιήθηκαν νεαρά φυτά ελιάς ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής. Τα φυτά μεταφυτεύθηκαν σε πλαστικά δοχεία σε μίγμα άμμου: περλίτη (1:1) και αρδεύονταν με νερό βρύσης επί μια εβδομάδα προ της έναρξης του πειράματος. Το πείραμα περιελάμβανε τρεις χειρισμούς με συγκεντρώσεις, 15, και 3 cmol.l -1 NaCl αντίστοιχα. Ο κάθε χειρισμός περιελάμβανε 5 φυτά (επαναλήψεις) ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής (Εικόνα 3.1). Με την έναρξη του πειράματος τα φυτά αρδεύονταν με 5% θρεπτικό διάλυμα Hoagland No.2 (Hoagland and Arnon, 195) που περιείχε επιπροσθέτως, 15, και 3 cmol.l -1 NaCl (Πίνακας 3.1). Τα διαλύματα παρασκευάστηκαν με νερό από τη γεώτρηση του αγροκτήματος και οι τιμές της ηλεκτρικής αγωγιμότητας (EC) των θρεπτικών διαλυμάτων πριν την εφαρμογή της άρδευσης φαίνονται στον πίνακα 3.2. Τα θρεπτικά διαλύματα παρασκευάστηκαν σε πλαστικές δεξαμενές και τα φυτά αρδεύονταν για 1 λεπτό, τρεις φορές την ημέρα με μικροκαταιωνισμό. Μετά την άρδευση, κάθε διάλυμα επέστρεφε στη δεξαμενή μέσω ενός κλειστού συστήματος. Στο σωλήνα άρδευσης ανάμεσα στη δεξαμενή με το θρεπτικό διάλυμα και το πρώτο φυτό τοποθετήθηκε η συσκευή Max Grow (Εικόνα 3.2). Στις παρασκευάστηκαν καινούρια θρεπτικά διαλύματα και κάθε 2 ημέρες το διάλυμα σε κάθε δεξαμενή επανέρχονταν στο αρχικό του ύψος με την προσθήκη απεσταγμένου νερού. 19

20 Πίνακας 3.1. Χημική σύσταση του θρεπτικού διαλύματος (5% Hoagland) Άλας Συγκέντρωση (meq/.l) Στοιχείο Τελική συγκέντρωση του στοιχείου (μμ ppm) Μακροστοιχεία: KNO 3 3, N Ca(NO 3 ) 2 H 2 O 2, K NH 4 H 2 PO 4 1, Ca 2-8 MgSO 4.7H 2 O,5 P 1-31 S 5-16 Mg 5-12 Μικροστοιχεία KCL 1, Cl 5-1,17 H 3 BO 3 1, B 25 -,27 MnSO 4.H 2 O 1, Mn 2, -,11 ZnSO 4.7H 2 O 1, Zn 2, -,131 CuSO 4.5H 2 O 1, Cu,5 -,32 MoO 3 1, Mo,5 -,5 Fe-EDDHA 3, Fe 2-1,12 Πίνακας 3.2. Ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) των θρεπτικών διαλυμάτων πριν από την πρώτη εφαρμογή άρδευσης Χειρισμός EC (ds.m -1 ) EC (ds.m -1 ) cmol.l -1 NaCl 2,17 2,8 15 cmol.l -1 NaCl 15,8 17,39 3 cmol.l -1 NaCl 29,9 32,4 2

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΚΤΟΣ ΕΔΑΦΟΥΣ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΚΤΟΣ ΕΔΑΦΟΥΣ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΚΤΟΣ ΕΔΑΦΟΥΣ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Θρεπτικό διάλυμα Είναι ένα αραιό υδατικό διάλυμα όλων των θρεπτικών στοιχείων που είναι απαραίτητα για τα φυτά, τα οποία βρίσκονται διαλυμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση θρεπτικού διαλύματος. Υπολογισμός μακροστοιχείων

Σύνθεση θρεπτικού διαλύματος. Υπολογισμός μακροστοιχείων Σύνθεση θρεπτικού διαλύματος Υπολογισμός μακροστοιχείων Βασική σύνθεση μακροστοιχείων για διάφορες καλλιέργειες Είδος ΝΟ 3 Η 2 PO 4 SO 4 NH 4 K + Ca ++ Mg ++ EC mmol/l mmol/l mmol/l mmol/l mmol/l mmol/l

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΤΟΜΑΤΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΟΛΑΝΩΔΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ Δημήτρης Σάββας ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ Καλλιέργεια σε πλάκες υποστρώματος σταθερού σχήματος (π.χ. πετροβάμβακας)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΝaCl ΣΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟ ΤΟΥ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙΟΥ (Zea mays L.)

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΝaCl ΣΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟ ΤΟΥ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙΟΥ (Zea mays L.) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΝaCl ΣΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟ ΤΟΥ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙΟΥ (Zea mays L.) ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΛΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ ΔΟΥΝΑΒΗ ΔΕΣΠΟΙΝΑ Το καλαμπόκι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Χημικές ιδιότητες εδάφους Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων Οξύτητα εδάφους (ph) Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ολική περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

2η Διάλεξη ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ ΑΡΔΕΥΣΕΩΣ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

2η Διάλεξη ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ ΑΡΔΕΥΣΕΩΣ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2η Διάλεξη ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ ΑΡΔΕΥΣΕΩΣ Αρδευτικό Νερό Πηγές Αρδευτικού Νερού Οι πηγές προελεύσεως του αρδευτικού νερού μπορεί να είναι: η βροχή (βρόχινο) ποτάμια ή λίμνες (επιφανειακό) γεωτρήσεις, πηγάδια

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Χημικές ιδιότητες του εδάφους

Δασική Εδαφολογία. Χημικές ιδιότητες του εδάφους Δασική Εδαφολογία Χημικές ιδιότητες του εδάφους Χημικές ιδιότητες εδάφους Εδαφικά κολλοειδή Ηλεκτρικά φορτία των ανόργανων κολλοειδών Εναλλακτική ικανότητα του εδάφους Βαθμός κορεσμού με βάσεις Ανταλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Ταχ. /νση: T.Θ: 2222 Τηλέφωνο: 2810.331290 Καστοριάς και Θερµοπυλών

Διαβάστε περισσότερα

Γονιμότητα εδάφους. Ένα γόνιμο έδαφος χαρακτηρίζεται από:

Γονιμότητα εδάφους. Ένα γόνιμο έδαφος χαρακτηρίζεται από: Λίπανση λαχανικών Γονιμότητα εδάφους Ένα γόνιμο έδαφος χαρακτηρίζεται από: Υψηλή διαθεσιμότητα νερού Ικανοποιητική αεροπερατότητα Υψηλή ανταλλακτική ικανότητα Κατάλληλο ph Υψηλή βιολογική δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Εργ. Περιβαλλοντικών Αναλύσεων, Σίνδος Σελ. 1/5 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Πελάτης: ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΣΥΜΕΩΝ ιεύθυνση Πελάτη: ΠΑΡΝΗΘΟΣ 22,ΑΘΗΝΑ Περιγραφή ειγµάτων: έδαφος ειγµατοληψία: από πελάτη Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

Εδαφολογικές και καλλιεργητικές ανάγκες της Κάνναβης (L. Cannabis Sativa, Cannabaceae)

Εδαφολογικές και καλλιεργητικές ανάγκες της Κάνναβης (L. Cannabis Sativa, Cannabaceae) Εδαφολογικές και καλλιεργητικές ανάγκες της Κάνναβης (L. Cannabis Sativa, Cannabaceae) Σταυρινός Ελευθέριος Δρ Γεωπόνος - Εδαφολόγος Μέλος του ΔΣ Εδαφολογικής Εταιρείας www.edafologiki.gr Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ

H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ Σκοπιμότητα άρδευσης Η άρδευση αποσκοπεί κυρίως στην τροφοδότηση της κόμης του φυτού με νερό. Μόνο το 1% του νερού που φτάνει στην κόμη των φυτών παραμένει στους φυτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Βασική λίπανση Η βασική λίπανση διενεργείται κατά το στάδιο της προετοιµασίας του εδάφους και πριν την εγκατάσταση των φυτών σε αυτό. Οι ποσότητες των λιπασµάτων καθορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Η μελέτη της πρόσληψης και αξιοποίησης των ανόργανων θρεπτικών από τα φυτά H αξιοποίηση περιλαμβάνει τη: διακίνηση

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Έρευνα για την αλατότητα του νερού

Θέμα: Έρευνα για την αλατότητα του νερού Τίτλος: Έρευνα για την αλατότητα του νερού Θέμα: Έρευνα για την αλατότητα του νερού Χρόνος: 90 λεπτά (2 μαθήματα) Ηλικία: μαθητές 14 15 χρονών Διαφοροποίηση: Οι χαρισματικοί μαθητές καλούνται να καταγράψουν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων 1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Π. Γκίνης 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων Β. τις παρακάτω ρίζες Χημεία Γ Γυμνασίου Οξυγόνο O Βρώμιο Br Χαλκός Cu Υδρογόνο H Ιώδιο I Αργίλιο Al Άζωτο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

Soil Fertility & Plant Nutrition

Soil Fertility & Plant Nutrition Soil Fertility & Plant Nutrition E. Katsalirou Spring 2015 Γονιμότητα Εδάφους & Θρέψη Φυτών Πηγές& Πρόσληψη Θρεπτικών Στοιχείων Φωτοσύνθεση Φως 6 CO 2 +12 H 2 O C 6 H 12 O 6 +6O 2 +6H 2 O Χλωροφύλλη Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο 2.1. Α) Το στοιχείο X έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. (μονάδες 6) Β) α) Να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ (ΒΙΟΛΟΓΙΑ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4/6/2014 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου Για την κανονική ανάπτυξη των φυτών είναι απαραίτητα ορισμένα θρεπτικά στοιχεία, τα οποία προσλαμβάνονται είτε από το έδαφος είτε από την ατμόσφαιρα. Τα μακροστοιχεία είναι: C,H, O,N, P, K, Ca, Mg, S Ιχνοστοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ Από: Κατερινόπουλο, Α. & Σταματάκη, Μ. 1995. Εφαρμοσμένη Ορυκτολογία Πετρολογία. Τα Βιομηχανικά Ορυκτά και Πετρώματα και οι Χρήσεις τους. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Γεωλογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ Αµυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΘΕΜΑ 1 Ο : 1. Ποια είναι η δοµή του ατόµου; ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 2. Ποιος αριθµός ονοµάζεται ατοµικός και ποιος µαζικός; Ποιος από τους δύο αποτελεί την ταυτότητα του χηµικού

Διαβάστε περισσότερα

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 2 ο Γυμνάσιο Καματερού 1 ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ 1. Πόσα γραμμάρια είναι: ι) 0,2 kg, ii) 5,1 kg, iii) 150 mg, iv) 45 mg, v) 0,1 t, vi) 1,2 t; 2. Πόσα λίτρα είναι: i) 0,02 m 3, ii) 15 m 3, iii) 12cm

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις καλλιεργειες εκτός εδάφους

Εισαγωγή στις καλλιεργειες εκτός εδάφους ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ Εισαγωγή στις καλλιεργειες εκτός εδάφους Σηµειώσεις εργαστηρίου ηµήτριος Σάββας Επίκουρος Καθηγητής Αθήνα, 2007

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Ιανουάριος 2016 1 Την 16.08.2015 με ευθύνη του συλλόγου του Χωριού Ζυγός Άρτας, έγινε δειγματοληψία νερού από: το δίκτυο ύδρευσης του χωριού (από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες ΤΑΞΗ: Α Ενιαίου Λυκείου ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ:. ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Για Ροδάκινα- Δαμάσκηνα - Βερίκοκα

Για Ροδάκινα- Δαμάσκηνα - Βερίκοκα Οι γενικές αρχές λίπανσης...... αξιοποιούνται μαζί με τις Εδαφολογικές και Φυλλοδιαγνωστικές Αναλύσεις και τα στοιχεία από τα Ερωτηματολόγια Λίπανσης για την έκδοση των Οδηγιών Λίπανσης στο κάθε αγροτεμάχιο.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ. ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2013 Για την A τάξη Λυκείων

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ. ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2013 Για την A τάξη Λυκείων ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2013 Για την A τάξη Λυκείων ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ, 18 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: δύο (2) ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17 2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Στοιχείο Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Αριθμός ηλεκτρονίων Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A4 και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΤΟΥΣ

ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΤΟΥΣ Το νερό είναι μια από τις πλέον σημαντικές θρεπτικές ουσίες που χρειάζεται ο ανθρώπινος οργανισμός, μιας και μεταφέρει όλα τα υδατοδιάλυτα στοιχεία (όπως οι πρωτεΐνες, οι βιταμίνες Β & C ) που είναι απαραίτητα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα αρδευτικών πόρων της καλλιέργειας ελιάς (περίπτωση ΝΗΛΕΑΣ, 2011 και 2013)

Ποιότητα αρδευτικών πόρων της καλλιέργειας ελιάς (περίπτωση ΝΗΛΕΑΣ, 2011 και 2013) ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΕΨΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΘΡΕΨΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΘΡΕΨΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ Θρεπτικό διάλυμα Είναι ένα αραιό υδατικό διάλυμα όλων των θρεπτικών στοιχείων που είναι απαραίτητα για τα φυτά, τα οποία βρίσκονται διαλυμένα στο νερό: είτε ως ιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα 23-1. Τι εκφράζουν οι συντελεστές μιας χημικής αντίδρασης; Οι συντελεστές σε μία χημική εξίσωση καθορίζουν την αναλογία mol των αντιδρώντων και προϊόντων στην αντίδραση.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΘΕΜΑ 1ο Για τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α3 να μεταφέρετε στο φύλλο απαντήσεων τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα μόνο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας 3.9. Κριτήρια αξιολόγησης Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας ΟΜΑ Α Α Αντικείµενο εξέτασης: Οξέα - βάσεις (ιδιότητες - ονοµατολογία) Στοιχεία µαθητή: Επώνυµο:... Όνοµα:... Τάξη:... Τµήµα:...Μάθηµα:...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (20/100) ΤΑΞΗ: Γ Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

Provides Flexibility

Provides Flexibility Provides Flexibility Το Άζωτο είναι το σημαντικότερο θρεπτικό στοιχείο στη γεωργία, και αποτελεί τη βασική κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη και την καρποφορία των φυτών. Η άριστη εναρμόνιση της αζωτούχου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΕΔΑΦΩΝ/ΘΡΕΨΗ ΦΥΤΩΝ ΘΕΩΡΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑΣ ΥΛΗΣ

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΕΔΑΦΩΝ/ΘΡΕΨΗ ΦΥΤΩΝ ΘΕΩΡΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑΣ ΥΛΗΣ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΕΔΑΦΩΝ/ΘΡΕΨΗ ΦΥΤΩΝ ΘΕΩΡΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑΣ ΥΛΗΣ 1. Ποιές πληροφορίες σχετικά µε τη θρέψη των φυτών βρίσκουµε στους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία: Μεταθετικές αντιδράσεις - Σχετική ατομική μάζα - Σχετική μοριακή μάζα - mole

Χημεία: Μεταθετικές αντιδράσεις - Σχετική ατομική μάζα - Σχετική μοριακή μάζα - mole Χημικές αντιδράσεις - Σχετική ατομική μάζα - Σχετική μοριακή μάζα - mole 46 Να γραφούν οι αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης με τις οποίες μπορούν να παρασκευαστούν: α ΗΒr β Pb(OH) γ KNO α Το HBr είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: 1. Οι εδαφικές ιδιότητες μεταβάλλονται: Α. Κατά μήκος των τριών αξόνων (x, y, z) Β. Με το πέρασμα του

Διαβάστε περισσότερα

Έλλειψη διοξειδίου του άνθρακα co2 και ελλείψεις θρεπτικών micro macro στοιχείων.

Έλλειψη διοξειδίου του άνθρακα co2 και ελλείψεις θρεπτικών micro macro στοιχείων. Άρθρο του Νίκου Παπανικόλα (nicpapa) Είναι δύσκολη η διάγνωση των ελλείψεων, μιας και παίζουν παρά πολλοί παράγοντες ρόλο σε ένα ενυδρείο. Για να μπορέσουμε να διατηρήσουμε φυτά σε ένα ενυδρείο, θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 3 : Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Δρ.

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 3 : Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Δρ. Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 3 : Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Δρ. Μενέλαος Θεοχάρης 3. Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Η φυσική ποιότητα Από

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σύστημα υπόγειου νερού. Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών. Ρύθμιση ph

Περιεχόμενα. Σύστημα υπόγειου νερού. Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών. Ρύθμιση ph Αριάδνη Αργυράκη 1 Περιεχόμενα Σύστημα υπόγειου νερού Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών Ρύθμιση ph 2 Σύστημα υπόγειου νερού εξέλιξη σύστασης 1. Είσοδος - χημική σύσταση κατακρημνισμάτων 2. Ζώνη αερισμού

Διαβάστε περισσότερα

Υδρολίπανση λαχανικών

Υδρολίπανση λαχανικών Υδρολίπανση λαχανικών Σκοπιμότητα υδρολίπανσης Αφορά την παροχή θρεπτικών στοιχείων στα φυτά σε δόσεις μετά την εγκατάστασή τους στον χώρο καλλιέργειας. Αποσκοπεί στην αναπλήρωση των θρεπτικών στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήριο ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήριο ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.4 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Δίνεται το χημικό στοιχείο 15 Χ. Για το στοιχείο αυτό ισχύει: α. όταν ενώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΗ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ. Η 2 SO 4 + BaCl 2 2HCl + BaSO 4. 2HCl + Na 2 CO 3 CO 2 + H 2 O + 2NaCl. 2HCl + Na 2 SO 3 SO 2 + H 2 O + 2NaCl

ΙΠΛΗ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ. Η 2 SO 4 + BaCl 2 2HCl + BaSO 4. 2HCl + Na 2 CO 3 CO 2 + H 2 O + 2NaCl. 2HCl + Na 2 SO 3 SO 2 + H 2 O + 2NaCl ΙΠΛΗ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Οι αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης γίνονται ανάµεσα σε ηλεκτρολύτες µε ανταλλαγή ιόντων. Για να πραγµατοποιηθεί µια αντίδραση διπλής αντικατάστασης πρέπει ένα τουλάχιστον από τα προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Τρόπος Δράσης. Ιδιότητες. Κυριότερα Πλεονεκτήματα

Τρόπος Δράσης. Ιδιότητες. Κυριότερα Πλεονεκτήματα Η αύξηση των αποδόσεων των καλλιεργειών και η υψηλή ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων εξαρτάται από την αρμονική και προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις των φυτών θρέψη. Για την εξασφάλιση της ιδανικής θρεπτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΑΥΞΗΣΗΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΑΥΞΗΣΗΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΑΥΞΗΣΗΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 Αύξηση Η μη αντιστρέψιμη μεγέθυνση ή διόγκωση, που συνοδεύεται από

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός καλλιέργειας τομάτας και μαρουλιού σε υδροπονία στην Κύπρο

Οδηγός καλλιέργειας τομάτας και μαρουλιού σε υδροπονία στην Κύπρο Έργο HYDROFLIES Οδηγός καλλιέργειας τομάτας και μαρουλιού σε υδροπονία στην Κύπρο στo πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

προσλαμβάνουν από το έδαφος

προσλαμβάνουν από το έδαφος Τα φυτά με αρχική πηγή τους υδατάνθρακες που παράγουν κατά τη φωτοσύνθεση είναι ικανά να συνθέσουν όλες τις απαραίτητες οργανικές ενώσεις, χρησιμοποιώντας και άλλα ανόργανα θρεπτικά στοιχεία τα οποία μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Εδαφικές συνθήκες - θρέψη καλλιέργειας ελιάς (περίπτωση ΝΗΛΕΑΣ, 2011 και 2013)

Εδαφικές συνθήκες - θρέψη καλλιέργειας ελιάς (περίπτωση ΝΗΛΕΑΣ, 2011 και 2013) ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ SAGE10 Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Οι χημικές αντιδράσεις μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τις οξειδοαναγωγικές και τις μεταθετικές. Α. ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές

Διαβάστε περισσότερα

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν)

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Μεταθετικές Αντιδράσεις (είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) l Αντιδράσεις εξουδετέρωσης Χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Α Ημερομηνία: Πέμπτη, 4 Ιουνίου 2009 Ώρα: 07:45 09:45 ΒΑΘΜΟΣ Αριθμητικώς:... Ολογράφως:... Υπογραφή:...

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Ενότητα 10 η : Λίπανση Λαχανικών. ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Διδάσκοντες: Τμήμα: Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ

ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Ενότητα 10 η : Λίπανση Λαχανικών. ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Διδάσκοντες: Τμήμα: Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ Ενότητα 10 η : Λίπανση Λαχανικών Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Διδάσκοντες: Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ Γονιμότητα εδάφους Ένα γόνιμο έδαφος χαρακτηρίζεται από: Υψηλή διαθεσιμότητα νερού

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

3. Να συμπληρωθούν οι παρακάτω αντιδράσεις:

3. Να συμπληρωθούν οι παρακάτω αντιδράσεις: 1. Να συμπληρωθούν οι παρακάτω αντιδράσεις: 2N 2 + 3H 2 2NH 3 4Na + O 2 2Να 2 Ο Fe + Cl 2 FeCl 2 Zn + Br 2 ZnBr 2 2K + S K 2 S 2Ca + O 2 2CaO Na + Ca -------- C + O 2 CO 2 H 2 + Br 2 2HBr CaO + H 2 O Ca(OH)

Διαβάστε περισσότερα

Αλατότητα του εδάφους στις αγροτικές περιοχές

Αλατότητα του εδάφους στις αγροτικές περιοχές Αειφορική Διαχείριση Εδάφους στην Yδρογεωλογική Λεκάνη Ανθεμούντα με βάση την Ευρωπαϊκή Θεματική Στρατηγική για το Έδαφος Αλατότητα του εδάφους στις αγροτικές περιοχές Στέλιος Ταμβακίδης, Γεωπόνος MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 2011 Α ΤΑΞΗΣ

ΛΥΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 2011 Α ΤΑΞΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 011 Α ΤΑΞΗΣ Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από έξι θέματα Α, Β, Γ, Δ, Ε και Ζ Να απαντήσετε σε όλα τα θέματα Θέμα Α (μονάδες 0) 1 Να συμπληρώσετε στον πιο κάτω πίνακα τα πρωτόνια,

Διαβάστε περισσότερα

Εδαφικές συνθήκες - θρέψη καλλιέργειας ελιάς (περιπτώσεις: ΠΕΖΑ και ΜΕΡΑΜΒΕΛΛΟ, 2011 και 2013)

Εδαφικές συνθήκες - θρέψη καλλιέργειας ελιάς (περιπτώσεις: ΠΕΖΑ και ΜΕΡΑΜΒΕΛΛΟ, 2011 και 2013) ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ SAGE10 Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Soil Fertility & Plant Nutrition

Soil Fertility & Plant Nutrition Soil Fertility & Plant Nutrition E. Katsalirou Spring 2015 Γονιμότητα Εδάφους & Θρέψη Φυτών Εισαγωγή Στόχοι Πως βασικές εδαφικές ιδιότητες& λειτουργίες επηρεάζουν την διαθεσιμότητα των απαραίτητων θρεπτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2011

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2011 ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 011 Για την Α τάξη Λυκείων ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ, 0 ΜΑΡΤΙΟΥ 011 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: δύο () ώρες ΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣΕΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 21/05/2013 ΤΑΞΗ: Α ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ-ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ: 2 ώρες ΩΡΑ: 10:45 12:45

Διαβάστε περισσότερα

Διαφυλλική εφαρμογή. για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά

Διαφυλλική εφαρμογή. για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά Διαφυλλική εφαρμογή για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά Μαγνήσιο & θείο Δύο σημαντικά θρεπτικά στοιχεία 2 Έλλειψη μαγνησίου στο σιτάρι Έλλειψη Θείου στο σιτάρι. Μαγνήσιο: Είναι βασικό συστατικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 12 1. Παράδειγµα κριτηρίου κλειστού τύπου - ανοικτού τύπου - κρίσης (µάθηµα ηµέρας) ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΤΗ ΕΠΩΝΥΜΟ. ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΜΑΘΗΜΑ Σκοπός εξέτασης: Η διαπίστωση

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 008-009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 009 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ (επιλογής) ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Δευτέρα, 1/6/009 ΧΡΟΝΟΣ:,5 ώρες ΒΑΘΜΟΣ Αριθμητικώς: Ολογράφως: Υπογραφή: Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα