ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΛΑΤΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΑΡΔΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΗ ΕΚΠΟΜΠΗΣ ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΧΟΝΔΡΟΛΙΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΘΕΟΦΑΝΗΣ Κ. ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: Ν. ΜΙΣΟΠΟΛΙΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 26

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στον επιβλέποντα της μεταπτυχιακής αυτής διατριβής, καθηγητή κ. Ν. Μισοπολινό για την υποστήριξή του, την απόκτηση πολύτιμων γνώσεων μέσα από την καθοδήγησή του καθώς και για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε σε όλα τα στάδια εκπόνησής της. Επίσης θέλω να ευχαριστήσω τους καθηγητές κ. Ι. Θεριό και Γ. Ζαλίδη μέλη της εξεταστικής επιτροπής, για τις πολύτιμες συμβουλές τους κατά τη διάρκεια εκπόνησης της παρούσας εργασίας και για τις χρήσιμες επισημάνσεις τους για τη συνολική βελτίωσή της. Οφείλω να ευχαριστήσω τις κυρίες Σ. Κουτή και Β. Τσακιρίδου, τεχνικό προσωπικό του Εργαστηρίου Δενδροκομίας για τη βοήθειά τους και την εκμάθηση των διαφόρων μεθόδων ανάλυσης που χρησιμοποίησα. Ευχαριστώ τον κ. Ξανθόπουλο ο οποίος παραχώρησε τη συσκευή Max Grow που χρησιμοποιήθηκε στο πειραματικό σκέλος της παρούσας εργασίας. Επιπρόσθετα ένα μεγάλο ευχαριστώ στα μέλη και μεταπτυχιακούς φοιτητές του Eργαστηρίου Εφαρμοσμένης Εδαφολογίας και ιδιαίτερα στον κ. Γ. Μπίλα για την πολύτιμη βοήθειά τους. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τη γυναίκα μου και την οικογένειά μου για τη συμπαράσταση και κατανόηση που έδειξαν κατά το διάστημα της πραγματοποίησης αυτής της εργασίας. 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 2. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Χαρακτηριστικά των αλατούχων εδαφών Η ποιότητα του νερού άρδευσης ως παράγοντας αλατότητας Αντοχή των καλλιεργούμενων φυτών στην αλατότητα Συμπτώματα αλατότητας στα φυτά Τοξικότητα ιόντων Ανισορροπία ιόντων Επίδραση της αλατότητας στη χημική σύσταση των φυτών Μηχανισμοί αντοχής της ελιάς στην αλατότητα Θρέψη της ελιάς Επεξεργασία νερού με χαμηλές ραδιοσυχνότες ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Ηλεκτρική αγωγιμότητα Ύψος φυτών ελιάς Αριθμός φύλλων Φωτοσυνθετικές παράμετροι Άζωτο Νάτριο Χλώριο Κάλιο Ασβέστιο Φώσφορος Μαγνήσιο

4 4.12. Σίδηρος Βόριο Μαγγάνιο Ψευδάργυρος ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 7 4

5 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μεγάλες περιοχές σε ολόκληρο τον κόσμο επηρεάζονται από την αλατότητα, ειδικά ιόντων Na + και Cl -. Τα προβλήματα αλατότητας λόγω της άρδευσης με κακής ποιότητας νερό, παρουσιάζονται ιδιαίτερα σε ξηρές και ημίξερες περιοχές (Feinerman et al. 1982). Η παρατεταμένη χρήση αλατούχου νερού άρδευσης έχει ως αποτέλεσμα την ελαχιστοποίηση της παραγωγής καθώς και τη συσσώρευση αλάτων στο έδαφος. Το πρόβλημα προκύπτει από κακή αποστράγγιση, μικρή βροχόπτωση και υψηλή εξατμισοδιαπνοή, καθώς και από κακή ή μέτρια ποιότητα νερού άρδευσης (Θεριός 1996). Έτσι έχουμε σαν αποτέλεσμα τα εδάφη αυτά να περιέχουν άλατα σε τέτοιες συγκεντρώσεις που συχνά εμποδίζουν την ανάπτυξη των φυτών και προκαλούν χλώρωση και νέκρωση των φύλλων. Επίσης είναι δυνατόν με το νερό άρδευσης το έδαφος και κατά συνέπεια το φυτό να εφοδιάζεται με συγκεκριμένα ιόντα, τα οποία σε μεγάλες συγκεντρώσεις καθίστανται τοξικά. Τα ιόντα με τη μεγαλύτερη σημασία ως προς την τοξικότητά τους για τα φυτά είναι το Cl -, το Na + και το Β. Μεγαλύτερη ευαισθησία στα ιόντα αυτά δείχνουν οι δενδρώδεις καλλιέργειες, με διαφορές μεταξύ τους ανάλογα με το είδος και την ποικιλία (Μισοπολινός 1991). Η ελιά (Olea europaea L.) έχει μέτρια αντοχή στην αλατότητα (Rugini and Fedeli 199) και είναι δυνατόν να καλλιεργηθεί σε περιοχές όπου η δευτερογενής αλατότητα αποτελεί το κύριο πρόβλημα (Gucci et al., 1997). H ποικιλία Χονδροελιά Χαλκιδικής προτείνεται για καλλιέργεια σε περιοχές με κακής ποιότητας νερού άρδευσης (Vigo et al. 22). Η αντοχή της ελιάς στην αλατότητα όπως και πολλών οπωροφόρων (Tattini et al. 1994) φαίνεται να οφείλεται στη συγκέντρωση των ιόντων Na + και Cl - στη ρίζα ή στον κορμό και στη μη συσσώρευση των ιόντων αυτών στους βλαστούς και τα φύλλα. Η βελτίωση της ποιότητας νερών άρδευσης μπορεί να γίνει σήμερα με τη μέθοδο της αντίστροφης όσμωσης. Με τη μέθοδο αυτή στα αλατούχα νερά, για την παραγωγή μιας ποσότητας καθαρού νερού απαιτείται να απορριφθεί ίση ποσότητα πολύ κακής ποιότητας νερού. Επιπλέον το κόστος της αρχικής επένδυσης αλλά και λειτουργίας είναι πολύ υψηλό. Η χρησιμοποίηση επομένως εναλλακτικών τρόπων μεθόδων χαμηλού κόστους, όπως η επεξεργασία με χαμηλές ραδιοσυχνότητες, για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των υφάλμυρων νερών στη γεωργία είναι πολύ 5

6 χρήσιμη. Έτσι, θα αποφευχθεί η υπερβολική κατανάλωση του πόσιμου νερού, η έλλειψη του οποίου είναι ήδη σοβαρό πρόβλημα σε πολλές περιοχές του κόσμου. Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να μελετηθεί η αποτελεσματικότητα της επεξεργασίας του νερού με χαμλές ραδιοσυχνότητες, κάνοντας χρήση της συσκευής Max Grow, σε φυτά ελιάς τα οποία αρδεύονταν με αλατούχο νερό. Η αποτελεσματικότητα αξιολογήθηκε με τον προσδιορισμό της απορροφητικότητας των διαφόρων ανόργανων θρεπτικών στοιχείων από τη ρίζα, τη μετακίνησή τους στα φύλλα και την ανάπτυξη φυτών ελιάς ποικιλίας Χονδροελιά Χαλκιδικής σε συνθήκες θερμοκηπίου. 6

7 2. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 2.1. Χαρακτηριστικά των αλατούχων εδαφών Αλατούχα θεωρούνται τα εδάφη όταν περιέχουν αρκετά υδατοδιαλυτά άλατα που επηρεάζουν την ανάπτυξη των περισσοτέρων καλλιεργούμενων φυτών. Ειδικότερα μπορούμε να πούμε ότι αλατούχα θεωρούνται τα εδάφη τα οποία έχουν ηλεκτρική αγωγιμότητα στο νερό κορεσμού (EC e ) ίση ή μεγαλύτερη από 2 ms/cm και ποσοστό εναλλακτικού νατρίου (Na) μικρότερο από 15% (ESP<15) (Μισοπολινός, 1991). Το ph των αλατούχων εδαφών είναι δυνατόν να έχει μεγάλο εύρος, αλλά συνήθως είναι αλκαλικό (Marschner, 1995). Κυρίως τα εδάφη αυτά περιέχουν χλωριούχα και θειϊκά άλατα ασβεστίου, νατρίου και μαγνησίου, από τα οποία τα πιο επιβλαβή είναι αυτά που περιέχουν νάτριο. Το νάτριο δρα δυσμενώς στη δομή του εδάφους, θρόμβωση διόγκωση διαμερισμός της αργίλου, με αποτέλεσμα ο αερισμός του εδάφους και η αύξηση των καλλιεργούμενων φυτών να μειώνονται (Θεριός, 1996) Η ποιότητα του νερού άρδευσης ως παράγοντας αλατότητας Το ποσό και το είδος των αλάτων είναι τα στοιχεία εκείνα που καθορίζουν κυρίως την ποιότητα ενός νερού το οποίο είναι προορισμένο για άρδευση (Μισοπολινός, 1991). Η χρήση νερού με υψηλή συγκέντρωση αλάτων, ευδιάλυτων ή δυσδιάλυτων, συνεπάγεται τη δημιουργία αλατούχων εδαφών, όταν η αποστράγγιση και η έκπλυση του εδάφους είναι ανεπαρκής και όταν η ρυθμιστική ικανότητά του είναι χαμηλή. Καλής ποιότητας νερό άρδευσης πρέπει να έχει ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) κάτω από 2 ms/cm (Marschner, 1995). Τα κύρια χαρακτηριστικά που καθορίζουν την ποιότητα του νερού άρδευσης είναι : η συγκέντρωση των υδατοδιαλυτών αλάτων η συγκέντρωση Na και ο λόγος Na + / Ca 2+ η συγκέντρωση HCO - 3 και η συγκέντρωση βορίου (B). Τα πιο συχνά απαντώμενα άλατα στο νερό άρδευσης είναι με τη σειρά τοξικότητας : Na 2 CO 3 >MgSO 4 >MgCl 2 >Na 2 SO 4 >NaCl>CaCl 2 (Θεριός, 1996). 7

8 2.3. Αντοχή των καλλιεργούμενων φυτών στην αλατότητα Τα φυτά δεν παρουσιάζουν την ίδια αντίδραση στην αλατότητα. Ορισμένα έχουν αξιόλογη απόδοση σε αλατούχο περιβάλλον από ότι άλλα. Η σχετική ανθεκτικότητα των περισσοτέρων καλλιεργούμενων φυτών είναι γνωστή και αυτό επιτρέπει να υπάρχει ένας γενικός οδηγός σχετικά με την αντοχή τους στην αλατότητα. Ο Marschner (1995) κατέταξε τα είδη των φυτών σε τέσσερις ομάδες σύμφωνα με την αντίδρασή τους στην αλατότητα. Τα φυτά της ομάδας (I), τα αλόφυτα, παρουσιάζουν άριστη ανάπτυξη σε σχετικά υψηλές συγκεντρώσεις NaCl. Σε λίγα είδη καλλιεργούμενων φυτών παρατηρείται ελαφρά προαγωγή της αύξησης σε σημαντικές συγκεντρώσεις αλάτων ομάδα (ΙΙ). Τα περισσότερα από τα καλλιεργούμενα είδη κατατάσσονται στην ομάδα (ΙΙI), γλυκόφυτα, και παρουσιάζουν μικρή αντοχή στην αλατότητα. Τέλος τα φυτά της ομάδας (IV) έχουν μηδενική αντοχή στην συγκέντρωση αλάτων. Οι Maas και Hoffman (1977) και ο Maas (1984) παρουσιάζουν έναν κατάλογο αντοχής των φυτών στα άλατα και προβλεπόμενης απόδοσης των καλλιεργειών, όπως επηρεάζονται από την ποιότητα του νερού άρδευσης και την αλατότητα του εδάφους (Πίνακας 2.1). Πίνακας 2.1. Αντοχή των φυτών όπως επηρεάζεται από την ποιότητα του νερού αρδεύσεως (EC w ) και το έδαφος (EC e ) (Maas και Hoffman, 1977; Maas, 1984) Οπωροφόρα Λατινική Ονομασία Phoenix dactylifera Olea europea Κοινή Ονομασία Κατάταξη Προβλεπόμενη Απόδοση 1% 5% % EC e EC w EC e EC w EC e EC w Φοίνικας Α 4, 2, Κορωνέϊκη - 1,5-13,4-26 Αμφίσσης - 1,5-11,2-22 Μεγαρίτικη ΣΑ - 1,5-1,2-2 Χονδρολια Χαλκιδικής - 1,5-8,4-19 Citrus paradise Γκρέιπ-φρουτ Ε 1,8 1,2 4,9 3,3 8, 5,4 Citrus sinensis Πορτοκαλιά Ε 1,7 1,1 4,8 3,2 8, 5,3 Prunus persica Ροδακινιά Ε 1,7 1,1 4,1 2,7 6,5 4,3 Prunus armeniaca Βερυκοκιά Ε 1,6 1,1 3,7 2,5 5,5 3,8 Vitis sp. Αμπέλι ΣΕ 1,5 1, 6,7 4,5 12 7,9 Prunus dulcis Αμυγδαλιά Ε 1,5 1, 4,1 2,8 6,8 4,5 Prunus domestica Δαμασκηνιά Ε 1,5 1, 4,3 2,9 7,1 4,7 Fragaria sp. Φράουλα Ε 1,,7 2,5 1,7 4, 2,7 όπου Ε=Ευαίσθητο, ΣΕ=Σχετικά Ευαίσθητο, ΣΑ=Σχετικά Ανθεκτικό, Α=Ανθεκτικό 8

9 Με ορισμένες εξαιρέσεις τα οπωροφόρα είναι πολύ ευαίσθητα στην αλατότητα. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην τοξικότητα ορισμένων ιόντων, όπως το Na + και Cl - και εν μέρει στη μικρή αντοχή των φυτών σε υψηλές οσμωτικές πιέσεις (Θεριός, 1996). Η ελιά παρουσιάζει σχετική αντοχή στην αλατότητα και μπορεί να καλλιεργηθεί σε αλατούχα εδάφη, όπου άλλα οπωροφόρα συχνά δεν ευδοκιμούν (El-Gazzar et al., 1979). Σύμφωνα με τον Bernstein (1965) η αποδοτικότητα της ελιάς μειώνεται κατά 1% όταν η ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) του εδαφικού διαλύματος είναι 4 mmhos.cm - 1 και αυτή η τιμή μπορεί να φτάσει στα 6-8 mmhos.cm -1 σε εδάφη με υψηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο (Ca). Σύμφωνα με τον Romano (1968) τα ελαιόδεντρα μπορούν να αναπτυχθούν σε εδάφη με αγωγιμότητα πάνω από 1 mmhos.cm -1 στο εκχύλισμα κορεσμού. Ωστόσο η ελιά αντέχει σε υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας (EC), όταν το NaCl αντιπροσωπεύει μικρό μέρος των υδατοδιαλυτών αλάτων (Therios and Misopolinos, 1988). Η αντοχή στην αλατότητα εξαρτάται και από την ποικιλία. Οι C.Vigo et al. (22) έδειξαν ότι διαφορετικές ποικιλίες ελιάς παρουσιάζουν διαφορετική αντοχή σε νερό άρδευσης με υψηλή συγκέντρωση υδατοδιαλυτών αλάτων Συμπτώματα αλατότητας στα φυτά Η βασικότερη επίδραση της αλατότητας είναι η αναστολή της αύξησης των φυτών, η οποία έχει σαν συνέπεια τη μείωση της παραγωγής. Όταν η συγκέντρωση των αλάτων αυξάνει στην περιοχή της ρίζας πάνω από το ανεκτό όριο, η αύξηση των φυτών καθώς και η παραγωγή τους μειώνεται, και η μείωση αυτή είναι γραμμική συνάρτηση της συγκέντρωσης των αλάτων στο περιβάλλον του ριζικού συστήματος (Maas and Hoffman, 1977). Έχει αποδειχθεί ότι η επιμήκυνση του βλαστού διαφόρων ποικιλιών ελιάς μπορεί να επιβραδυνθεί ή και να ανασταλεί από την επίδραση αλάτων (Therios and Misopolinos, 1988; Tattini et al., 1994). Έχουμε επιτάχυνση της αύξησης των φυτών σε ύψος, επιμήκυνση των ριζών και δημιουργία πλάγιων ριζών, όταν η περιεκτικότητα του εδάφους σε άλατα είναι χαμηλή. Στα αλατούχα εδάφη η αύξηση σταματά κατά το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ δύο αρδεύσεων και ξαναρχίζει αμέσως μετά την άρδευση. Φαίνεται ότι κάτω από συνθήκες αλατότητας το φυτό εισέρχεται σε μια κατάσταση αδράνειας, που εκφράζεται με την ελάττωση του ρυθμού αύξησης. Στην ένταση της κατάστασης 9

10 αδράνειας παίζει ρόλο και το είδος των αλάτων. Έτσι φυτά που καλλιεργούνται κάτω από συνθήκες αλατότητας χλωριούχων ιόντων εισέρχονται σε βαθύτερη κατάσταση αδράνειας σε σχέση με αυτά που καλλιεργούνται κάτω από συνθήκες αλατότητας θειϊκών ιόντων, έχοντας μειωμένο ρυθμό αύξησης και χρησιμοποίησης των θρεπτικών στοιχείων (Θεριός, 1996). Η αυξημένη συγκέντρωση αλάτων έχει διαφορετική επίδραση στα διάφορα τμήματα του φυτού. Στις ποικιλίες ελιάς Manzanillo, Frantoio, Αμυγδαλολιά και Αδραμυττινή, οι υψηλές συγκεντρώσεις NaCl μείωσαν την επιμήκυνση των βλαστών, καθώς επίσης τον αριθμό και το συνολικό μήκος τους. Αντίθετα, το ξηρό βάρος του ριζικού συστήματος δεν επηρεάστηκε από τις συγκεντρώσεις NaCl για την ίδια ποικιλία (Θεριός και Καραγιαννίδης, 1991). Ο λόγος υπέργειο τμήμα/ρίζες δεν επηρεάστηκε από τη συγκέντρωση NaCl στις ποικιλίες ελιάς Αμφίσσης και Κορωνέϊκη αλλά μειώθηκε στις ποικιλίες Χονδρολιά Χαλκιδικής και Μεγαρίτικη (Therios and Misopolinos, 1988). Στα αλατούχα εδάφη η ύπαρξη σημαντικών ποσοτήτων διαλυτών αλάτων μειώνει την απορρόφηση νερού, λόγω της αυξημένης οσμωτικής πίεσης, από τις ρίζες με αποτέλεσμα ο εφοδιασμός των βλαστών με νερό και θρεπτικά στοιχεία να μειώνεται. Οι μεταβολές στο υδατικό ισοζύγιο των φύλλων είναι υπεύθυνες για τις μεταβολές του ρυθμού αύξησης των φύλλων. Όταν λόγω της έκπλυσης απομακρύνονται τα άλατα από το περιβάλλον της ρίζας, ο ρυθμός επιμήκυνσης των φύλλων επανέρχεται στο επίπεδο που ήταν πριν (Lynch et al., 1988) Τοξικότητα ιόντων Τα ιόντα με τη μεγαλύτερη σημασία ως προς την τοξικότητά τους για τα φυτά είναι το Na + το Cl - και το Β. Στις περισσότερες περιπτώσεις, κάτω από συνθήκες αλατότητας το Na + και το Cl - είναι τα ιόντα που απαντώνται σε μεγαλύτερη συγκέντρωση. Ενώ το Cl είναι θεμελιώδες μικροστοιχείο για τα φυτά το Na εμφανίζεται ως συνοδό στοιχείο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα φυτά με χαμηλή ή μηδενική αντοχή στην αλατότητα να παρουσιάζουν συμπτώματα τοξικότητας (Marschner, 1995). Σε πολλά καλλιεργούμενα είδη φυτών η αναστολή της αύξησης καθώς και η περιφερειακή χλώρωση και νέκρωση των φύλλων εμφανίζονται ακόμα και σε χαμηλές συγκεντρώσεις NaCl (Sykes 1992; Maas 1993). Έτσι, κάτω από αυτές τις συνθήκες καθοριστικός παράγοντας της μειωμένης αύξησης των φυτών είναι η τοξικότητα των ιόντων (Maas, 1993). Γενικά η τοξικότητα Na και Cl συσχετίζονται με τις χαμηλές συγκεντρώσεις ασβεστίου (Ca) ή με τον κακό αερισμό του εδάφους. 1

11 2.6. Ανισορροπία ιόντων Όταν το έδαφος έχει υψηλή συγκέντρωση αλάτων τότε η μείωση της αύξησης μπορεί να είναι αποτέλεσμα αναστολής της πρόσληψης, μεταφοράς ή χρησιμοποίησης των θρεπτικών στοιχείων. Αν και οι υψηλές συγκεντρώσεις Cl - μπορούν να αναστείλουν την πρόσληψη NO - 3 η έλλειψη Ν προφανώς δεν είναι ο καθοριστικός παράγοντας για τη μείωση της αύξησης κάτω από συνθήκες αλατότητας. Όταν η συγκέντρωση του υποστρώματος σε φώσφορο (Ρ) είναι πάνω από την κανονική, η αλατότητα με NaCl είναι δυνατόν να αυξήσει την πρόσληψη Ρ και να προκαλέσει τοξικότητα και μείωση της αύξησης του φυτού (Roberts et al., 1984) Επίδραση της αλατότητας στη χημική σύσταση των φυτών Η αλατότητα επηρεάζει την απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων στα γλυκόφυτα με δυο τρόπους (Gratton and Grieve, 1992). Πρώτος τρόπος είναι ο άμεσος επηρεασμός της πρόσληψης και μεταφοράς των θρεπτικών στοιχείων από το εδάφος. Αυτό οφείλεται περισσότερο στην οσμωτική επίδραση από ότι στην τοξική επίδραση των ιόντων. Ο πιο συνηθισμένος όμως μηχανισμός είναι η τοξική επίδραση των ιόντων, που αποτελεί και τον δεύτερο τρόπο. Τα ιόντα επηρεάζουν την απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων είτε με τον ανταγωνισμό είτε με επίδραση πάνω στην εκλεκτικότητα των μεμβρανών. Παράδειγμα αποτελεί η έλλειψη Ca 2+ και K +, που προκαλείται από υψηλή συγκέντρωση Na +. Το στοιχείο που καθορίζει περισσότερο την αύξηση των φυτών είναι το άζωτο (Ν). Άρα η προσθήκη Ν συνήθως προάγει την αύξηση και την απόδοση των φυτών. Σε συνθήκες αλατότητας όμως δεν παρατηρείται βελτίωση της αύξησης των φυτών με την προσθήκη Ν. Αρκετά πειράματα που έγιναν σε συνθήκες εργαστηρίου και στο θερμοκήπιο, έδειξαν ότι η αλατότητα μειώνει τη συσσώρευση Ν στα φυτά (Cram, 1973). Αυτό είναι αναμενόμενο, διότι, με λίγες εξαιρέσεις (Gorham et al., 1988), όταν αυξάνεται η απορρόφηση Cl - μειώνεται η απορρόφηση νιτρικών. Οι Gorham et al. - (1986a) παρατήρησαν ότι ενώ η συγκέντρωση των NO 3 στα φύλλα μειώνεται υπερβολικά, ορισμένες αζωτούχες ενώσεις (προλίνη κ.λ.π.) αυξάνονται. Σύμφωνα με τους Munns και Termaat (1986) ενώ τα φυτά μπορεί να παρουσιάσουν έλλειψη Ν κάτω από συνθήκες αλατότητας NaCl, εντούτοις δεν υπάρχουν αρκετές αποδείξεις ώστε να υποστηριχθεί ότι αυτός ο παράγοντας περιορίζει την αύξηση των φυτών. Η επίδραση της αλατότητας στην απορρόφηση του φωσφόρου (Ρ) από τα φυτά εξαρτάται από παράγοντες όπως το είδος του φυτού, την ποικιλία, το στάδιο ανάπτυξής του, το είδος και τη συγκέντρωση του άλατος και τη μορφή του Ρ στο 11

12 υπόστρωμα (Grattan and Grieve, 1992). Σε πολλές περιπτώσεις η αλατότητα μείωσε τη συγκέντρωση του Ρ στο φυτό (Sharpley et al., 1992) ενώ σε άλλες αυξήθηκε ή έμεινε σταθερή. Μείωση της συγκέντρωσης Ρ με την επίδραση της αλατότητας παρατηρήθηκε σε πειράματα που πραγματοποιήθηκαν σε έδαφος. Τα περισσότερα πειράματα που παρατηρήθηκε αύξηση της συγκέντρωσης Ρ στα φυτά πραγματοποιήθηκαν σε υδροπονικές συνθήκες. Οι συγκεντρώσεις φωσφορικών ιόντων σε θρεπτικά διαλύματα συχνά είναι αρκετά υψηλότερες από τις συγκεντρώσεις του εδαφικού διαλύματος. Η αύξηση της συγκέντρωσης Ρ στους βλαστούς προφανώς οφείλεται στην αυξημένη πρόσληψη του Ρ από τις ρίζες (Grattan and Grieve, 1992). Το κάλιο (Κ) εύκολα προσροφάται στα αρνητικά φορτία της αργίλου καθώς και μεταξύ των στοιβάδων στα αργιλικά 2:1 ορυκτά. Η συγκέντρωση του Κ + στα φυτά συσχετίζεται με το λόγο Na + / Κ + του εκχυλίσματος κορεσμού του εδάφους (Devitt et al., 1981). Σε πολλά γλυκόφυτα το Na + μερικώς μπορεί να υποκαταστήσει το Κ + χωρίς να επηρεάζει την ανάπτυξη του φυτού. Η επιλεκτικότητα Na + / Κ + στα φυτά διατηρείται αν η περιεκτικότητα των ριζών σε Ca είναι επαρκής και οι ρίζες έχουν στη διάθεσή τους επαρκές O 2 (Grattan and Grieve, 1992). Σε μελέτες βρέθηκε ότι η συγκέντρωση Κ + στα φυτά μειώνεται όσο η συγκέντρωση NaCl του θρεπτικού υποστρώματος αυξάνει (Janzen and Chang, 1987). Επίσης παρατηρήθηκε μείωση της συγκέντρωσης του Κ στα φύλλα τεσσάρων ποικιλιών ελιάς ( Αμυγδαλολιά, Αδραμυττινή, Manzanillo και Frantoio ) με την αύξηση της συγκέντρωσης NaCl (Θεριός και Καραγιαννίδης, 1991) που οφείλεται σε ανταγωνισμό Κ-Na. Το ασβέστιο (Ca) παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη θρέψη και τη φυσιολογία του φυτού. Διαδραματίζει ρόλο στο σχηματισμό των κυτταρικών τοιχωμάτων και τη σύνθεση πρωτεΐνης, ασκεί σημαντική επίδραση στη διαίρεση των κυττάρων, εξουδετερώνει τα δυσμενή αποτελέσματα των υψηλών συγκεντρώσεων άλλων στοιχείων, είναι απαραίτητο για την επιλεκτικότητα και ημιπερατότητα των κυτταρικών μεμβρανών κατά την απορρόφηση θρεπτικών στοιχείων (Θεριός, 1996). Στα αλατούχα εδάφη η συγκέντρωση Ca 2+ συνήθως αυξάνεται, όταν αυξάνεται η συνολική συγκέντρωση των αλάτων (Gerald, 1971). Η απορρόφηση Ca 2+ από το εδαφικό διάλυμα μπορεί να μειωθεί εξαιτίας των αλληλεπιδράσεων μεταξύ ιόντων, της κατακρήμνισης αδιάλυτων ενώσεων και της αυξημένης ιοντικής δύναμης. Αυτές οι επιδράσεις είναι ως ένα βαθμό υπεύθυνες για τη μειωμένη παραγωγή σε προβληματικά εδάφη (Grattan and Grieve, 1992). Η αύξηση και λειτουργικότητα των ριζών μπορεί να μειωθεί από υψηλό λόγο Na + /Ca 2+ (Cramer et al.,1986). Όταν η συγκέντρωση NaCl είναι υψηλή, η αύξηση της συγκέντρωσης του ασβεστίου μπορεί 12

13 να προάγει την αύξηση του φυτού και να προλάβει την έλλειψη Ca λόγω ανταγωνισμού με το Na. Τα ασβέστιο (Ca) ανταγωνίζεται με το μαγνήσιο (Mg) και οι θέσεις προσρόφησης στις ρίζες έχουν μικρότερη συγγένεια για το Mg 2+ από ότι για το Ca 2+ (Marschner, 1995). Έτσι όταν η συγκέντρωση ασβεστίου στο μέσο ανάπτυξης είναι υψηλή αυξάνεται η συσσώρευση του Ca των φύλλων και μειώνεται αυτή του Mg (Bernstein and Hayword, 1958). Στο εδαφικό διάλυμα οι συγκεντρώσεις των ιχνοστοιχείων είναι χαμηλές, με εξαίρεση το χλώριο (Cl) και είναι συνάρτηση των φυσικών και χημικών ιδιοτήτων του εδάφους. Η διαθεσιμότητα των περισσοτέρων ιχνοστοιχείων εξαρτάται από το ph του εδαφικού διαλύματος και από τα φαινόμενα δέσμευσής τους στα οργανικά και ανόργανα συστατικά του εδάφους. Σε κανονικά εδάφη, χωρίς προβλήματα αλατότητας, η συγκέντρωση Cl μπορεί να είναι από ίχνη έως λίγα meq.l -1, και τα φυτά απορροφούν σχετικά λίγο Cl. Κάτω όμως από συνθήκες αλατότητας η συγκέντρωση Cl στο εδαφικό διάλυμα είναι δυνατόν να φτάσει στα 1 meq.l -1 ή περισσότερο και η συγκέντρωση στα φύλλα αυξάνεται μέχρι 15 meq.l -1 /1g (Bernstein and Hayward, 1958). Η υπερβολική συσσώρευση Cl προκαλεί περιφερειακή νέκρωση στα φύλλα και νέκρωση βλαστών σε πολλά οπωροφόρα. Η συσσώρευση Cl - στα φύλλα ανά μονάδα ξηρού βάρους που προκαλεί τοξικότητα είναι παρόμοια για τα περισσότερα οπωροφόρα (Bernstein and Hayward, 1958) Μηχανισμοί αντοχής της ελιάς στην αλατότητα Η αντοχή στην αλατότητα επιτυγχάνεται μέσω του αποκλεισμού της απορρόφησης αλάτων ή με τη συσσώρευση των αλάτων σε ορισμένα όργανα και θέσεις, όπως τα χυμοτόπια. Στα ξυλώδη είδη η αντοχή στην αλατότητα φαίνεται να έχει σχέση με τον αποκλεισμό Na και Cl από τους βλαστούς. Oι Tattini et al. (1992) βρήκαν αρνητική συσχέτιση μεταξύ της αύξησης φυτών ελιάς 4 ποικιλιών ( Frantoio, Leccino Maurino, Coratina και Moraiolo ) και της συσσώρευσης Na στα φύλλα κορυφής. Με αυτόν τον τρόπο απέδειξαν ότι στην ελιά ο μηχανισμός αντοχής στην αλατότητα είναι ο αποκλεισμός των αλάτων από τους βλαστούς. Στις ρίζες και στο κατώτερο μέρος του βλαστού λειτουργούν οι μηχανισμοί που περιορίζουν την υπερβολική μεταφορά Na + και Cl - στο υπέργειο τμήμα φυτών που αναπτύσσονται σε συνθήκες αλατότητας (Tattini et al., 1992). 13

14 Oι Tattini et al. (1994) παρατήρησαν ότι η ταχύτητα πρόσληψης Na στην ποικιλία Frantoio, η οποία είναι ανεκτική στην αλατότητα, ήταν παρόμοια με αυτή στην ποικιλία Leccino που είναι ευαίσθητη. Αντίθετα όμως η μεταφορά Na από τις ρίζες στους βλαστούς ήταν μικρότερη στην ποικιλία Frantoio. Φυτά ελιάς των ποικιλιών Manzanilo, Frantoio, Αδραμυττινή και Αμυγδαλολιά έχουν την τάση να συγκεντρώνουν το περισσότερο Cl στις ρίζες και να μεταφέρουν ένα μικρό σχετικά μέρος στα φύλλα. Η συσσώρευση αυτή του Cl γίνεται στο φλοιώδες παρέγχυμα της ρίζας και μάλιστα στα χυμοτόπια των κυττάρων, διότι παραμονή του Cl στο κυττόπλασμα είναι τοξική για το φυτό. Παρά την υψηλή συγκέντρωση Na και Cl στις ρίζες η αύξηση της ρίζας δεν επηρεάστηκε ακόμη και σε 15 meq.l -1 NaCl, γεγονός που συνηγορεί ότι τα ιόντα Cl και Na συγκεντρώνονται στα χυμοτόπια και δεν είναι ελεύθερα στο κυττόπλασμα (Θεριός και Καραγιαννίδης, 1991). Η αντοχή των ελαιοδέντρων να επιβιώνουν σε συγκεντρώσεις της τάξης των 15 meq NaCl.L -1 οφείλεται μάλλον στη δυνατότητά τους να προσαρμόζονται στην αλατότητα στα αρχικά στάδια ανάπτυξής τους (Ozerov, 195). Επίσης η αντοχή της ελιάς στην αλατότητα εξαρτάται και από την ποικιλία. Οι ποικιλίες Frantoio και Leccino έχουν διαφορετική ικανότητα αποκλεισμού των ιόντων Na + και Cl - από το βλαστό, όταν προστίθεται NaCl στο μέσο ανάπτυξης (Tattini, 1994; Tattini et al., 1998) Θρέψη της ελιάς Παρά την οικονομική σημασία και τη μεγάλη έκταση που καταλαμβάνει η ελαιοκαλλιέργεια στον κόσμο, οι γνώσεις μας πάνω στη θρέψη της ελιάς είναι σχετικά περιορισμένες σε σύγκριση με τα δεδομένα που έχουμε στη διάθεσή μας πάνω στη θρέψη άλλων οπωροφόρων. Τα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες από πολλά ερευνητικά ιδρύματα των Μεσογειακών χωρών να καθοριστούν οι θρεπτικές απαιτήσεις της ελιάς. (Σφακιωτάκης, 1993). Στην έρευνα της θρέψης της ελιάς εφαρμόζεται σε μεγάλη κλίμακα η φυλλοδιαγνωστική, για να διαπιστωθεί η θρεπτική κατάσταση των δέντρων καθώς και η παρακολούθηση της κίνησης και δράσης των διαφόρων θρεπτικών στοιχείων. Στον πίνακα 2.2 παρουσιάζονται οι απόλυτες τιμές των θρεπτικών στοιχείων που χρησιμοποιούνται σαν δείκτες για τη διάγνωση της θρεπτικής κατάστασης των ελαιοδέντρων. 14

15 Πίνακας 2.2. Απόλυτες τιμές περιεκτικότητας θρεπτικών στοιχείων στα φύλλα που χρησιμοποιούνται ως δείκτες για τη διάγνωση της θρεπτικής κατάστασης των ελαιοδέντρων. Τα φύλλα λαμβάνονται από το μέσο της τελευταίας βλάστησης (ηλικία 5-8 μηνών) κατά το χειμώνα Περιοχές τιμών περιεκτικότητας θρεπτικών στοιχείων Θρεπτικό στοιχείο Τροφοπενία Σχετική έλλειψη Επιθυμητή κατάσταση Περίσσεια Υπερεπάρκεια Περιεκτικότητα % με βάση την ξηρά ουσία Άζωτο (Ν) < 1,2 1,2 1,6 1,6 1,8 1,8 2,2 > 2,2 Φωσφόρος (Ρ) <,7,7,9,9,11,11 -,14 >,14 Κάλιο (Κ) <,5,5,7,7,9,9 1,1 > 1,1 Μαγνήσιο (Mg) <,7,7,1,1,3 >,3 Ασβέστιο (Ca) <,5,5 1, 1, 2,5 > 2,5 Θείο (S) <,5,5,1,1,25 >,25 Χλώριο (Cl),1,4,4,8 >,8 Μέρη στο εκατομμύριο (ppm) με βάση την ξηρά ουσία Σίδηρος (Fe) Μαγγάνιο (Mn) > 15 Βόριο (Β) < > 15 Ψευδάργυρος (Zn) > 3 Χαλκός (Cu) < > 2 Μολυβδαίνιο (Mo) <,3 Από τα κύρια στοιχεία το άζωτο (Ν) και το κάλιο (Κ) είναι τα πιο σπουδαία και φαίνεται ότι είναι τελείως απαραίτητα για την κανονική καρποφορία και βλάστηση της ελιάς. Το άζωτο (Ν) ασκεί μεγάλη επίδραση τόσο στη βλάστηση, όσο και στην καρποφορία του δέντρου. Σε περιπτώσεις έλλειψης Ν οι αποδόσεις είναι μειωμένες, η βλάστηση είναι περιορισμένη και σε προχωρημένο στάδιο τα φύλλα μένουν μικρά και πέφτουν πρόωρα. Το κάλιο (Κ) φαίνεται να είναι απαραίτητο στο σχηματισμό ανθοφόρων οφθαλμών και επηρεάζει πολύ τις αποδόσεις. Έλλειψη Κ προκαλεί περιορισμένη ανθοφορία και μικροκαρπία που συνοδεύεται από μείωση των αποδόσεων. Ο φώσφορος αποτελεί συστατικό πολλών οργανικών ουσιών του φυτού που ρυθμίζουν την ενεργειακή οικονομία του. Αποτελεί συστατικό των νουκλεοτιδίων, που συμμετέχουν στη σύνθεση του DNA και RNA του κυττάρου. Από τα ιχνοστοιχεία το βόριο (Β) παίζει σπουδαίο ρόλο στην καρποφορία της ελιάς. Σε περιπτώσεις με ελαφρά έλλειψη Β (<14 ως 15 ppm στα φύλλα) τα δέντρα ανθίζουν και δένουν 15

16 κανονικά, αλλά ο καρπός πέφτει άγουρος κατά την περίοδο Ιουλίου Αυγούστου. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις έλλειψης Β (<7 ως 13 ppm στα φύλλα) δεν σχηματίζονται καθόλου ανθοφόροι οφθαλμοί. (Σφακιωτάκης, 1993) Επεξεργασία νερού με χαμηλές ραδιοσυχνότες, μαγνητικά πεδία και η συσκευή Max Grow Οι παραδοσιακές χημικές μέθοδοι ελέγχου των επικαθήσεων των αλάτων ή της αφαλάτωσης του νερού (χημική αφαλάτωση με άνυδρο ανθρακικό νάτριο, ανταλλαγή ιόντων και αντίστροφη όσμωση) μπορούν να αντικατασταθούν με μη χημικές τεχνολογίες. Η επεξεργασία με χαμηλές ραδιοσυχνότητες Antiscale έχει αναφερθεί ως αποτελεσματική σε πολλές περιπτώσεις (Baker and Jude, 1996). Η επίδραση της είναι είτε να μειώσει ή να αφαιρέσει ή να παράξει λιγότερο σταθερές επικαθήσεις αλάτων. Οι Liburkin et al. (1986) διαπίστωσαν ότι η επεξεργασία με χαμηλές ραδιοσυχνότητες είχε επιπτώσεις στη δομή της γύψου (θεϊικό άλας ασβεστίου). Τα μόρια της γύψου στο μαγνητικά επεξεργασμένο νερό βρέθηκαν να είναι μεγαλύτερα και πιο τακτικά προσανατολισμένα σε σχέση μα αυτά στο νερό χωρίς επεξεργασία. Ομοίως ο Kronenberg (1985) αναφέρει ότι η επεξεργασία με χαμηλές ραδιοσυχνότητες άλλαξε τον τρόπο καθίζησης του άλατος ανθρακικού ασβεστίου. Έχει διαπιστωθεί ότι η επεξεργασία με χαμηλες ραδιοσυχνότητες έχει επιπτώσεις στη δομή των κατακρημνισμένων στερεών αλάτων. Μερικοί ερευνητές υποθέτουν ότι η επεξεργασία με χαμηλες ραδιοσυχνότητες των ρευστών ασκεί επίδραση στη φύση των δεσμών υδρογόνου μεταξύ των μορίων νερού. Αναφέρουν τις αλλαγές σε ιδιότητες του νερού όπως επιφανειακή τάση, απορροφητικότητα και ph (Joshi and Kamat, 1966; Bruns et al.,1966; Klassen, 1981).Περαιτέρω έρευνες έδειξαν ότι ο χαρακτηριστικός χρόνος χαλάρωσης των δεσμών υδρογόνου μεταξύ των μορίων νερού, υπολογίζεται να είναι πάρα πολύ γρήγορος και οι εφαρμοσμένες δυνάμεις μαγνητικού πεδίου πάρα πολύ μικρές για οποιαδήποτε μόνιμα αποτελέσματα. Άρα η επεξεργασία με χαμηλες ραδιοσυχνότητες δεν έχει επιπτώσεις στα μόρια του νερού (Lipus et al.,1994). Οι Gehr et al. διαπίστωσαν ότι η επεξεργασία με χαμηλες ραδιοσυχνότητες έχει επίδραση στην ποσότητα του αιωρούμενου και διαλυμένου άλατος θειϊκού ασβεστίου, χρησιμοποιώντας ένα πολύ ισχυρό μαγνητικό πεδίο. Δυο λεπτά επίδραση της επεξεργασίας με χαμηλες ραδιοσυχνότητες, μείωσαν τη διαλυμένη συγκέντρωση ασβεστίου κατά 1% περίπου. Η εφαρμογή του μαγνητικού πεδίου 16

17 μείωσε επίσης και το φορτίο των μορίων κατά 23% περίπου. Από αυτά τα αποτελέσματα συνάγεται το συμπέρασμα ότι η εφαρμογή μαγνητικού πεδίου στη ροή του νερού, είναι δυνατόν να έχει επίδραση στη διάλυση και κρυστάλλωση μερικών ενώσεων (Parsons et al., 1997). Μια καινούργια προσέγγιση στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων της αλατότητας του νερού άρδευσης στις καλλιέργειες θα μπορούσε να είναι η ανακούφιση των βλαβερών επιπτώσεων μιας συγκεκριμένης συγκέντρωσης άλατος με την αλλαγή των ιδιοτήτων του διαλύματος. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί με την έκθεση του διαλύματος σε ηλεκτρομαγνητικό πεδίο πριν την εφαρμογή του για άρδευση στα φυτά. Σε πρόσφατες εργασίες έχει δειχθεί ότι μια τέτοια επεξεργασία έχει ασήμαντες επιπτώσεις στο ισοζύγιο περιεκτικότητας του διαλυμένου οξυγόνου, αλλά αυξάνει σημαντικά το ρυθμό διαλυτότητάς του (Kitazawa et al.,21). Άλλη έρευνα αποδεικνύει ότι η χρήση νερού επηρεασμένου από ηλεκτρομαγνητικό πεδίο είχε σημαντική επίδραση στη βλάστηση σπόρων μυκήτων τουλάχιστον για ένα 24ωρο (Rai et al., 1994). Οι Jae-Duk Moon και Hwa-Sook Chung (2) αναφέρουν ότι η βλαστικότητα των σπόρων τομάτας επιταχύνθηκε 1,1-2,8 φορές όταν χρησιμοποιήθηκε ηλεκτρικό και μαγνητικό πεδίο. Επίσης σε έρευνα με υδροπονική καλλιέργεια, όπου είχαμε επεξεργασία του θρεπτικού διαλύματος με ηλεκτρομαγνητικό πεδίο, βρέθηκε ότι αυτό βελτίωσε τη διαλυτότητα των αλάτων, την απορροφητικότητά τους και την παραγωγή της καλλιέργειας (Roberts, 22). Η ηλεκτρονική συσκευή Max Grow, σύμφωνα με την κατασκευάστρια εταιρία, είναι ένας πολλαπλός πομπός που εκπέμπει σε χαμηλές ειδικές ραδιοσυχνότητες, δύο εκατομμύρια παλμούς ανά δευτερόλεπτο, με αποτέλεσμα να διασπώνται τα μεταλλικά άλατα σε μεγέθη 2 έως 4 μικρά. Δύο ειδικοί ακροδέκτες τυλίγονται σφικτά επάνω στον σωλήνα (μεταλλικό ή πλαστικό) απ όπου διέρχεται το νερό. Οι ακροδέκτες αυτοί εκπέμπουν ηλεκτρομαγνητικά κύματα στο διερχόμενο νερό (Εικόνα 2.1.). Ταυτόχρονα η συσκευή διαφοροποιεί τη μορφή των αλάτων αποτρέποντας εξ ολοκλήρου τις επικαθήσεις αλάτων που φράζουν τη διακίνηση του νερού, αφαιρώντας παράλληλα προγενέστερες επικαθήσεις. Η συσκευή Max Grow, σύμφωνα με τους κατασκευαστές επιδρά στην μορφή κρυστάλλωσης των αλάτων. Στη εικόνα 2.2.(α) παρουσιάζονται ιόντα ανθρακικού ασβεστίου πριν την επίδραση της συσκευής σε μορφή μικροκρυσταλλικού αραγονίτη και στη 2(β) παρουσιάζονται ιόντα ανθρακικού ασβεστίου μετά την επίδραση της συσκευής σε μορφή βελονοειδή αραγονίτη. 17

18 Κατά την εταιρία η επεξεργασία που γίνεται στο νερό από τη συσκευή δεν αλλοιώνει τη σύστασή του, αφού δεν προσθέτει και δεν αφαιρεί κάποιο στοιχείο του νερού. Η συσκευή Max Grow δεν επιτρέπει στα άλατα να δημιουργήσουν συσσωματώσεις και επικαθήσεις. Τα διασπά σε μέγεθος αφαιρεί προγενέστερες επικαθήσεις αλάτων, επιτυγχάνει την διάνοιξη των τριχοειδών αγγείων και διαλύει τις κρούστες που δημιουργούνται στην επιφάνεια και στο εσωτερικό του εδάφους. Εικόνα 2.1. Η συσκευή Max Grow (α) (β) Εικόνα 2.2. Ιόντα CaCO 3 πριν (α) και μετά (β) την επίδραση της συσκευής 18

19 3. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ 3.1. Πειραματικός σχεδιασμός Το πείραμα έλαβε χώρα σε υαλόφρακτο θερμοκήπιο στο χώρο του αγροκτήματος της Γεωπονικής Σχολής του Α.Π.Θ. στην περιοχή της Θέρμης, κατά τους μήνες Μάϊο - Σεπτέμβριο του 24. Χρησιμοποιήθηκαν νεαρά φυτά ελιάς ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής. Τα φυτά μεταφυτεύθηκαν σε πλαστικά δοχεία σε μίγμα άμμου: περλίτη (1:1) και αρδεύονταν με νερό βρύσης επί μια εβδομάδα προ της έναρξης του πειράματος. Το πείραμα περιελάμβανε τρεις χειρισμούς με συγκεντρώσεις, 15, και 3 cmol.l -1 NaCl αντίστοιχα. Ο κάθε χειρισμός περιελάμβανε 5 φυτά (επαναλήψεις) ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής (Εικόνα 3.1). Με την έναρξη του πειράματος τα φυτά αρδεύονταν με 5% θρεπτικό διάλυμα Hoagland No.2 (Hoagland and Arnon, 195) που περιείχε επιπροσθέτως, 15, και 3 cmol.l -1 NaCl (Πίνακας 3.1). Τα διαλύματα παρασκευάστηκαν με νερό από τη γεώτρηση του αγροκτήματος και οι τιμές της ηλεκτρικής αγωγιμότητας (EC) των θρεπτικών διαλυμάτων πριν την εφαρμογή της άρδευσης φαίνονται στον πίνακα 3.2. Τα θρεπτικά διαλύματα παρασκευάστηκαν σε πλαστικές δεξαμενές και τα φυτά αρδεύονταν για 1 λεπτό, τρεις φορές την ημέρα με μικροκαταιωνισμό. Μετά την άρδευση, κάθε διάλυμα επέστρεφε στη δεξαμενή μέσω ενός κλειστού συστήματος. Στο σωλήνα άρδευσης ανάμεσα στη δεξαμενή με το θρεπτικό διάλυμα και το πρώτο φυτό τοποθετήθηκε η συσκευή Max Grow (Εικόνα 3.2). Στις παρασκευάστηκαν καινούρια θρεπτικά διαλύματα και κάθε 2 ημέρες το διάλυμα σε κάθε δεξαμενή επανέρχονταν στο αρχικό του ύψος με την προσθήκη απεσταγμένου νερού. 19

20 Πίνακας 3.1. Χημική σύσταση του θρεπτικού διαλύματος (5% Hoagland) Άλας Συγκέντρωση (meq/.l) Στοιχείο Τελική συγκέντρωση του στοιχείου (μμ ppm) Μακροστοιχεία: KNO 3 3, N Ca(NO 3 ) 2 H 2 O 2, K NH 4 H 2 PO 4 1, Ca 2-8 MgSO 4.7H 2 O,5 P 1-31 S 5-16 Mg 5-12 Μικροστοιχεία KCL 1, Cl 5-1,17 H 3 BO 3 1, B 25 -,27 MnSO 4.H 2 O 1, Mn 2, -,11 ZnSO 4.7H 2 O 1, Zn 2, -,131 CuSO 4.5H 2 O 1, Cu,5 -,32 MoO 3 1, Mo,5 -,5 Fe-EDDHA 3, Fe 2-1,12 Πίνακας 3.2. Ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) των θρεπτικών διαλυμάτων πριν από την πρώτη εφαρμογή άρδευσης Χειρισμός EC (ds.m -1 ) EC (ds.m -1 ) cmol.l -1 NaCl 2,17 2,8 15 cmol.l -1 NaCl 15,8 17,39 3 cmol.l -1 NaCl 29,9 32,4 2

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Χημικές ιδιότητες εδάφους Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων Οξύτητα εδάφους (ph) Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ολική περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Ταχ. /νση: T.Θ: 2222 Τηλέφωνο: 2810.331290 Καστοριάς και Θερµοπυλών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Εργ. Περιβαλλοντικών Αναλύσεων, Σίνδος Σελ. 1/5 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Πελάτης: ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΣΥΜΕΩΝ ιεύθυνση Πελάτη: ΠΑΡΝΗΘΟΣ 22,ΑΘΗΝΑ Περιγραφή ειγµάτων: έδαφος ειγµατοληψία: από πελάτη Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ

H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Βασική λίπανση Η βασική λίπανση διενεργείται κατά το στάδιο της προετοιµασίας του εδάφους και πριν την εγκατάσταση των φυτών σε αυτό. Οι ποσότητες των λιπασµάτων καθορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις καλλιεργειες εκτός εδάφους

Εισαγωγή στις καλλιεργειες εκτός εδάφους ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ Εισαγωγή στις καλλιεργειες εκτός εδάφους Σηµειώσεις εργαστηρίου ηµήτριος Σάββας Επίκουρος Καθηγητής Αθήνα, 2007

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ Από: Κατερινόπουλο, Α. & Σταματάκη, Μ. 1995. Εφαρμοσμένη Ορυκτολογία Πετρολογία. Τα Βιομηχανικά Ορυκτά και Πετρώματα και οι Χρήσεις τους. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Γεωλογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου Για την κανονική ανάπτυξη των φυτών είναι απαραίτητα ορισμένα θρεπτικά στοιχεία, τα οποία προσλαμβάνονται είτε από το έδαφος είτε από την ατμόσφαιρα. Τα μακροστοιχεία είναι: C,H, O,N, P, K, Ca, Mg, S Ιχνοστοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο 2.1. Α) Το στοιχείο X έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. (μονάδες 6) Β) α) Να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 3 : Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Δρ.

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 3 : Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Δρ. Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 3 : Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Δρ. Μενέλαος Θεοχάρης 3. Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Η φυσική ποιότητα Από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17 2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Στοιχείο Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Αριθμός ηλεκτρονίων Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός καλλιέργειας τομάτας και μαρουλιού σε υδροπονία στην Κύπρο

Οδηγός καλλιέργειας τομάτας και μαρουλιού σε υδροπονία στην Κύπρο Έργο HYDROFLIES Οδηγός καλλιέργειας τομάτας και μαρουλιού σε υδροπονία στην Κύπρο στo πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

Διαφυλλική εφαρμογή. για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά

Διαφυλλική εφαρμογή. για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά Διαφυλλική εφαρμογή για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά Μαγνήσιο & θείο Δύο σημαντικά θρεπτικά στοιχεία 2 Έλλειψη μαγνησίου στο σιτάρι Έλλειψη Θείου στο σιτάρι. Μαγνήσιο: Είναι βασικό συστατικό

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Η δυναμική της κίνησης του Καλίου στο έδαφος

Η δυναμική της κίνησης του Καλίου στο έδαφος Η δυναμική της του στο κίνησης Καλίου έδαφος 1. Δείκτες διαθέσιμου καλίου στο έδαφος Πρόσληψη Κ από τα φυτά (kg/ha) Πρόσληψη Κ από τα φυτά (kg/ha) Εναλλάξιμο Κ (mg/100g εδάφους) Συγκέντρωση Κ (me/l εδαφ.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικό κρασί. Ποιοτικό κρασί. Συμβουλές για την λίπανση με Κάλιο, Μαγνήσιο, Θείο και ιχνοστοιχεία. H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο

Ποιοτικό κρασί. Ποιοτικό κρασί. Συμβουλές για την λίπανση με Κάλιο, Μαγνήσιο, Θείο και ιχνοστοιχεία. H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο Ποιοτικό κρασί Ποιοτικό κρασί Συμβουλές για την λίπανση με Κάλιο, Μαγνήσιο, Θείο και ιχνοστοιχεία H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο Βασικές αρχές 3 Σαν βασική αρχή, όλα τα φυτά απορροφούν τα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ: XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/05/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 2.1 Δίνονται: υδρογόνο, 1H, άζωτο, 7N α) Να γράψετε την κατανοµή των ηλεκτρονίων σε στιβάδες

Διαβάστε περισσότερα

εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν

εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν Κατιόν µαγνησίουmg 2+ εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν Θρέψη Φυτών. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Επίπεδο Μg για κανονική αύξηση 0,15 0,35% ή60 140 µmol Mg gξμ -1 ΤοMgκινείταιστοΞΑΣκαιστοΗΑΣ HΑΣ100

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Αριθμός νετρονίων (n) Ca 20 40 CL - 17 18 H + 1 1 Cu + 63 34 Ar 22 18. Μαζικός αριθμός (Α) Αριθμός πρωτονίων (p + )

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Αριθμός νετρονίων (n) Ca 20 40 CL - 17 18 H + 1 1 Cu + 63 34 Ar 22 18. Μαζικός αριθμός (Α) Αριθμός πρωτονίων (p + ) ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α α) Να συμπληρωθεί ο παρακάτω πίνακας : ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ατομικός αριθμός (Ζ) Μαζικός αριθμός (Α) β) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Να επιλέξετε την σωστή απάντηση a) Σε ένα άτομο μικρότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε;

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε; Θρέψη φυτού Θρέψη αζώτου: τον Χειμώνα όχι πρόσληψη Ν, Άνοιξη έως και άνθιση έδαφος ψυχρό και απαιτήσεις μηδαμινές άρα ελάχιστη πρόσληψη Ν, με εκβλάστηση μεγάλες απαιτήσεις από αποθηκευμένο Ν και από το

Διαβάστε περισσότερα

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα.

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11 Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. 2. Σε 2 mol NH 3 περιέχεται ίσος αριθμός μορίων

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Στο παρών παρουσιάζουμε απαντήσεις σε επιλεγμένα Θέματα της Τράπεζας θεμάτων. Το αρχείο αυτό τις επόμενες ημέρες σταδιακά θα

Διαβάστε περισσότερα

1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από

1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από Ερωτήσεις Ανάπτυξης 1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός του στοιχείου Χ 2. Δίνεται 40 Ca. Βρείτε

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση:

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση: Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015 1 ο Θέμα. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1.1. Ο αριθμός οξείδωσης του μαγγανίου (Mn) στην ένωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΒΑ A.E. Υπόστρωμα ελαφρόπετρας OΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ. σε υδροπονικές καλλιέργειες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΛΑΒΑ A.E. Υπόστρωμα ελαφρόπετρας OΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ. σε υδροπονικές καλλιέργειες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΛΑΒΑ A.E. Υπόστρωμα ελαφρόπετρας OΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ σε υδροπονικές καλλιέργειες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Τι είναι η ελαφρόπετρα σελ. 03 2. Υπόστρωμα ελαφρόπετρας για υδροπονικές καλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4 ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΗΛΜ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Αγγελάκη 13, 546 21 Πληροφορίες: Ε. Μάμμος Τηλέφωνο:2313318447 Fax: 2310233532 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΕΨΗ ΚΑΡΠΟΦΟΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΝ

ΘΡΕΨΗ ΚΑΡΠΟΦΟΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΝ ΘΡΕΨΗ ΚΑΡΠΟΦΟΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΝ Για την ανάπτυξη και καρποφορία των καρποφόρων δένδρων πρέπει να καλύπτονται οι ανάγκες αυτών σε θρεπτικά στοιχεία. Τα θρεπτικά στοιχεία προσλαμβάνονται από το έδαφος και από το

Διαβάστε περισσότερα

PΕΑΚ 0-52-34 Το Peak (MKP, Μonopotassium Phosphate, KH 2

PΕΑΚ 0-52-34 Το Peak (MKP, Μonopotassium Phosphate, KH 2 PΕΑΚ 0-52-34 Το Peak (MKP, Μonopotassium Phosphate, KH 2 PO 4 ), είναι η τελευταία λέξη στα ειδικά λιπάσµατα, κατάλληλο για υδρολίπανση, διαφυλλικές εφαρµογές και παρασκευή σύνθετων λιπασµάτων. Είναι πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

υδροξείδιο του καλίου χλωριούχος σίδηρος(ιι) μονοξείδιο του άνθρακα υδροβρώμιο α) +2 β) +7 γ) 0 Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση.

υδροξείδιο του καλίου χλωριούχος σίδηρος(ιι) μονοξείδιο του άνθρακα υδροβρώμιο α) +2 β) +7 γ) 0 Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση. Να συμπληρώσετε τις επόμενες χημικές εξισώσεις που γίνονται όλες, γράφοντας τα προϊόντα και τους συντελεστές. α) Mg(ΟΗ) 2 (s) + Η 2 S(aq) β) NaCl(aq) + AgNO 3 (aq) γ) Mg(s) + HBr(aq) Να χαρακτηρίσετε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ 5.1 ΑΣΚΗΣΗ 5 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ Α' ΜΕΡΟΣ: Ηλεκτρόλυση του νερού. ΘΕΜΑ: Εύρεση της μάζας οξυγόνου και υδρογόνου που εκλύονται σε ηλεκτρολυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΣΙΑ F - HF Υδροφθόριο S 2- H 2 S Υδρόθειο Cl - HCl Υδροχλώριο OH - H 2 O Οξείδιο του Υδρογόνου (Νερό) NO 3 HNO 3. Νιτρικό οξύ SO 3 H 2 SO 3

ΟΝΟΜΑΣΙΑ F - HF Υδροφθόριο S 2- H 2 S Υδρόθειο Cl - HCl Υδροχλώριο OH - H 2 O Οξείδιο του Υδρογόνου (Νερό) NO 3 HNO 3. Νιτρικό οξύ SO 3 H 2 SO 3 1 Να συμπληρωθεί ο παρακάτω πίνακα οξέων: ΟΝΟΜΑΣΙΑ F HF Υδροφθόριο S 2 H 2 S Υδρόθειο Cl HCl Υδροχλώριο OH H 2 O Υδρογόνου (Νερό) NO 3 HNO 3 οξύ SO 3 H 2 SO 3 Θειώδε οξύ Br HBr Υδροβρώμιο 2 SO 4 H 2 SO

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε στην κόλλα σας το

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ EL 17.2.2011 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 43/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 137/2011 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 16ης Φεβρουαρίου 2011 για τροποποίηση του κανονισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα και πάχος επικάλυψης Περιεκτικότητα του σκυροδέματος σε τσιμέντο Πρόσθετα Είδος και συγκέντρωση των χλωριούχων αλάτων

Ποιότητα και πάχος επικάλυψης Περιεκτικότητα του σκυροδέματος σε τσιμέντο Πρόσθετα Είδος και συγκέντρωση των χλωριούχων αλάτων Ποιότητα και πάχος επικάλυψης Περιεκτικότητα του σκυροδέματος σε τσιμέντο Πρόσθετα Είδος και συγκέντρωση των χλωριούχων αλάτων Περιβάλλον Μικρός λόγος Ν/Τ εξασφαλίζει πυκνό σκυρόδεμα με μικρή διαπερατότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΝΡ O χούμος προέρχεται αποκλειστικά από την ανάμειξη εκλεκτής κοπριάς (βοοειδών και πουλερικών) αφού υποστεί μία διαδικασία ζύμωσης

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Προσομοίωση συγκεντρώσεων ΝΟ3- σε φυτά

Προσομοίωση συγκεντρώσεων ΝΟ3- σε φυτά Προσομοίωση συγκεντρώσεων ΝΟ3- σε φυτά στo πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ» HYDROFLIES http://web.cut.ac.cy/hydroflies/

Διαβάστε περισσότερα

Υδροπονία ή καλλιέργεια εκτός εδάφους (soilless culture) καλλιέργεια σε καθαρό θρεπτικό δ/μα (NFT) καλλιέργεια σε υπόστρωμα αεροπονία

Υδροπονία ή καλλιέργεια εκτός εδάφους (soilless culture) καλλιέργεια σε καθαρό θρεπτικό δ/μα (NFT) καλλιέργεια σε υπόστρωμα αεροπονία Υδροπονία ή καλλιέργεια εκτός εδάφους (soilless culture) καλλιέργεια σε καθαρό θρεπτικό δ/μα (NFT) καλλιέργεια σε υπόστρωμα αεροπονία Υδροπονικά συστήματα ανοικτά το πλεονάζων θρεπτ. δ/μα δεν συλλέγεται,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΤΟΥ ΓΥΑΛΙΟΥ Eνδογενείς και εξωγενείς. Eνδογενείς: Η σύσταση του γυαλιού. Υλικά που σχηµατίζουν το δίκτυο του γυάλινου υλικού. ιοξείδιο του πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΔΙΑΛΕΞΗ 1 - ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ A. Το Περιβάλλον του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Σενάρια Βέλτιστης Διαχείρισης Υδροπονικών Συστημάτων

Σενάρια Βέλτιστης Διαχείρισης Υδροπονικών Συστημάτων Σενάρια Βέλτιστης Διαχείρισης Υδροπονικών Συστημάτων στo πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ» HYDROFLIES

Διαβάστε περισσότερα