Εθνογραφία του Γραμματισμού: Όψεις και λειτουργίες του γραμματισμού σε μια τσιγγάνικη κοινότητα του νομού Θεσσαλονίκης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εθνογραφία του Γραμματισμού: Όψεις και λειτουργίες του γραμματισμού σε μια τσιγγάνικη κοινότητα του νομού Θεσσαλονίκης"

Transcript

1 Εθνογραφία του Γραμματισμού: Όψεις και λειτουργίες του γραμματισμού σε μια τσιγγάνικη κοινότητα του νομού Θεσσαλονίκης Μαγκλάρα Μαρία Πανεπιστήμιο Κύπρου Περίληψη Στην εργασία αυτή εξετάζεται η αλλαγή της οπτικής στην προσέγγιση του γραμματισμού που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών από το αυτόνομο μοντέλο γραμματισμού στο ιδεολογικό και παρουσιάζεται η συνεισφορά της προσέγγισης της Εθνογραφίας του Γραμματισμού στη διεύρυνση του οπτικού μας πεδίου για το γραμματισμό. Η εργασία στη συνέχεια επικεντρώνεται στη διερεύνηση των εξωσχολικών πρακτικών γραμματισμού (συμβατικού και ψηφιακού), στις οποίες συμμετέχουν παιδιά Ρομά που ζουν σε μια κοινότητα του νομού Θεσσαλονίκης, και εξετάζει τις όψεις και τις λειτουργίες που παίρνει ο γραμματισμός στο πλαίσιο της συγκεκριμένης κοινότητας. Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν την πολλαπλή φύση του γραμματισμού, καθώς πέρα από τους ορατούς γραμματισμούς σημαντική καταγράφεται και η παρουσία των λεγόμενων αναδυόμενων γραμματισμών. 1.Εισαγωγή Σημαντική είναι η αλλαγή της οπτικής που έχει σημειωθεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών στη μελέτη της γλώσσας και του γραμματισμού. Στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 στο πλαίσιο της στρουκτουραλιστικής οπτικής η γλώσσα και ο πολιτισμός αντιμετωπίζονταν ως αφηρημένα κλειστά συστήματα που από κοινού κατέχουν τα άτομα και που λειτουργούν ως περιοχές συγκέντρωσης κανόνων και σημασιών (Τσιτσιπής 2005: 83). Η οπτική αυτή στη συνέχεια αμφισβητήθηκε από ένα σύνολο θεωρητικών αναζητήσεων που υιοθέτησαν μια κοινωνικοπολιτισμική αντίληψη για τη γλώσσα και τον πολιτισμό, επισημαίνοντας την ανάγκη για την τοποθέτηση της μελέτης των σημειωτικών συστημάτων στα κοινωνικά και ιστορικά συμφραζόμενα στα οποία εντάσσονται και λειτουργούν. Η κοινωνική αυτή στροφή στην προσέγγιση των συμβολικών συστημάτων επηρέασε, όπως είναι φυσικό, και το χώρο της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο όρος γλωσσική διδασκαλία, που συνδεόταν παραδοσιακά με το διάβασμα, τη γραφή και τη γραμματική, αντικαταστάθηκε τα τελευταία χρόνια σε μεγάλο βαθμό από τον όρο γραμματισμός ή εκπαίδευση στο γραμματισμό, που σχετίζεται με μια κριτική ανάγνωση και κατανόηση των τρόπων που γίνεται η τεχνολογικά διαμεσολαβημένη 1 επικοινωνία. Περαιτέρω, γίνεται σήμερα λόγος για τη συμμετοχή των παιδιών σε πρακτικές γραμματισμού, τονίζοντας τη σημασία «της σύνδεσης του γνωσιακού με το κοινωνικό, διευρύνοντας τη δυνατότητα για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση του γραμματισμού εν χρήσει» (Baynham 2002:11). Ακόμα, υπογραμμίζεται η ανάγκη για τη μελέτη όχι μόνο των πρακτικών συμβατικού γραμματισμού, που σχετίζονται με την τεχνολογία του βιβλίου, αλλά και ψηφιακού γραμματισμού, που συνδέονται με τη χρήση των νέων τεχνολογιών. Πρόκειται σύμφωνα με τους Cope, Kalantzis και Harvey (2003) για τα βασικά (basics) και τα νέα βασικά (new basics) αντίστοιχα, καθώς 1 Η χρήση του όρου ανήκει στον Κουτσογιάννη (υπό έκδοση). Διαβάζουμε στην υποσημείωση: «σε κάθε κοινωνικό συμβάν που χρησιμοποιείται τεχνολογία για επικοινωνία, ανεξάρτητα αν είναι παραδοσιακή (π.χ. έντυπο) ή σύγχρονη (π.χ. υπολογιστής), έχουμε τεχνολογικά διαμεσολαβημένη επικοινωνία». 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 598

2 κατέχουμε όχι έναν, αλλά πολλούς γραμματισμούς (multiliteracies), οι οποίοι είναι στενά συνδεδεμένοι με την περιπλοκότητα των κοινωνικών πρακτικών. Η αλλαγή αυτή στην οπτική του γραμματισμού σχετίζεται με μια ευρύτερη μετατόπιση από το αυτόνομο μοντέλο γραμματισμού στο ιδεολογικό μοντέλο, σύμφωνα με τον Street ( ). Ο επιφανής αυτός γλωσσολόγος τόνισε ότι στο πλαίσιο της παραδοσιακής αντίληψης ο γραμματισμός αντιμετωπιζόταν ως μια ουδέτερη διαδικασία μετάδοσης τεχνικών δεξιοτήτων, που η κατάκτησή τους οδηγούσε αυτόνομα και αυτόματα σε πνευματική ανάπτυξη και σε κοινωνική πρόοδο. Επίσης, υπογράμμισε ότι ο γραμματισμός ταυτιζόταν με μία μόνο εκδοχή του, εκείνη που είχε διαμορφωθεί στα πλαίσια του επίσημου εκπαιδευτικού συστήματος από τους εκπροσώπους ανώτερων και μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων των δυτικών χωρών. Από την άλλη πλευρά, στο πλαίσιο του ιδεολογικού μοντέλου η απόκτηση και η χρήση του γραμματισμού συντελείται στο πλαίσιο τοποθετημένων- σε συγκεκριμένα συμφραζόμενα- διεπιδράσεων, επηρεάζεται από τους κοινωνικούς στόχους, τις ανάγκες και τις διαδικασίες στο περιβάλλον των οποίων κατασκευάζεται (Baynham 2002) και συμβάλλει στη διαμόρφωση συγκεκριμένου τύπου υποκειμένων. Καθώς είναι λοιπόν συμφραστικά ευαίσθητος, οι συνέπειες από την εισαγωγή του σε μια κοινωνία μπορούν να υπάρξουν μόνο στην περίπτωση που συλλειτουργήσουν με άλλες κοινωνικές συνιστώσες, μεταξύ των οποίων πολιτικές και οικονομικές παράμετροι, κοινωνικές δομές και τοπικές ιδεολογίες (Street ). Η διαπίστωση αυτή είναι περισσότερο από ποτέ επίκαιρη στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη πραγματικότητα τα σχολεία βρίσκονται αντιμέτωπα σήμερα με την ανάγκη για τη διαχείριση των πολλαπλών γλωσσικών κωδίκων, των πολιτισμικών πηγών και των σημειωτικών συστημάτων που έχουν κατακτήσει κατά την πρωτογενή κοινωνικοποίησή τους στο οικογενειακό και το ευρύτερα κοινωνικό τους περιβάλλον παιδιά που προέρχονται από διαφορετικά γλωσσικά, πολιτισμικά, κοινωνικά και οικονομικά περιβάλλοντα. Κεντρική θέση στην κοινωνική στροφή στη μελέτη του γραμματισμού κατέχει η προσέγγιση της Εθνογραφίας του Γραμματισμού ή Σπουδές του Νέου Γραμματισμού (New Literacy Studies), 2 που κινείται στο πλαίσιο του ιδεολογικού μοντέλου. Με βάση τις θεωρητικές παραδοχές της προσέγγισης αυτής αναπτύχθηκε σημαντική επιτόπια ε- ρευνητική δραστηριότητα, με σκοπό τη διερεύνηση των πρακτικών στις οποίες συμμετέχουν οι διαφορετικές κοινότητες κατά την αλληλεπίδρασή τους με τα κείμενα, προκειμένου να προσλάβουν τη γνώση από το περιβάλλον. Επίσης, δόθηκε έμφαση στην εξέταση των όψεων και των λειτουργιών που αποκτά ο γραμματισμός σε περιβάλλοντα εκτός σχολείου και επιχειρήθηκε η συσχέτιση των γραμματισμών αυτών με τη σχολική πορεία των παιδιών. Έτσι, για πρώτη φορά στράφηκε το ενδιαφέρον από τη σχολική αίθουσα και τη βελτίωση των παιδαγωγικών συνθηκών προς τα περιβάλλοντα της πρωτογενούς κοινωνικοποίησης των παιδιών. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνουν οι Hull & Schultz (2002: 11), η μελέτη των πρακτικών γραμματισμού σε κοινωνικά περιβάλλοντα εκτός σχολείου έδωσε τη σημαντικότερη ώθηση στη μελέτη του γραμματισμού κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων δεκαετιών. 2 Η απόδοση στα ελληνικά του όρου εξαρτάται από την επιλογή στη σύνδεση της λέξης new με τις άλλες δύο λέξεις. Σύμφωνα με τον (Prinsloo, υπό έκδοση) ο συσχετισμός παλιότερα με τη λέξη studies που τόνιζε τις νέες οπτικές στη μελέτη του γραμματισμού, έχει αντικατασταθεί σήμερα από την έμφαση στη μελέτη των νέων γραμματισμών. 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 599

3 Η συγκεκριμένη εργασία έχει καταρχάς ως στόχο να παρουσιάσει την κοινωνικοπολιτισμική αντίληψη στη μελέτη της γλώσσας και του γραμματισμού, ενώ θα επικεντρωθεί στην εξέταση της συνεισφοράς της Εθνογραφίας του Γραμματισμού στην προσέγγιση του γραμματισμού. Στη συνέχεια θα παρουσιαστούν παραδείγματα από τις όψεις και τις λειτουργίες που παίρνει ο γραμματισμός στο πλαίσιο των κοινωνικών πρακτικών στις οποίες συμμετέχουν παιδιά τσιγγάνικης καταγωγής στην καθημερινή τους ζωή σε κοινωνικά πεδία εκτός της σχολικής αίθουσας. Στο πλαίσιο αυτό θα εξεταστούν οι αναδυόμενοι γραμματισμοί που παρατηρούνται στην τσιγγάνικη κοινότητα και θα γίνει αναφορά στην ανάγκη να ληφθούν υπόψη στη γενικότερη α- ντίληψή μας για το γραμματισμό. 2. Κοινωνικοπολιτισμική αντίληψη και Εθνογραφία του Γραμματισμού Οι θεωρητικές προσεγγίσεις που εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων συγκλίνουν στην ανάγκη για γείωση της μελέτης των γλωσσικών και των πολιτισμικών συστημάτων στο ιστορικό και κοινωνικοπολιτισμικό συγκείμενό τους. Προτού, ωστόσο, εξεταστεί η κοινωνική αυτή στροφή, έχει ενδιαφέρον να σκιαγραφηθούν τα βασικά σημεία της παραδοσιακής οπτικής, η οποία, όπως επισημαίνει ο Κουτσογιάννης (υπό έκδοση), «ανιχνεύεται (και σήμερα) εύκολα στο λόγο της επίσημης εκπαιδευτικής πολιτικής δυτικών χωρών» 3 αναφορικά με τον ψηφιακό γραμματισμό. Κεντρική θέση στην παραδοσιακή οπτική κατείχε η θεωρία του μεγάλου χάσματος (great divide theory) που διαχώριζε τις κοινωνίες σε προφορικές και εγγράμματες, αποδίδοντάς τους διαφορετικά χαρακτηριστικά αξιολογικού τύπου. O γραμματισμός εμφανίστηκε στα έργα των Havelock Preface to Plato (1963), Goody The Domestication of the Savage Mind (1977) και Ong Orality and Literacy (1982) 4 ως η βασική μεταβλητή στη μετάβαση των κοινωνιών από μια πρωτόγονη σε μια πολιτισμική ι- στορική φάση. Στις προφορικές κοινωνίες η έλλειψη του γραμματισμού ισοδυναμούσε με υστέρηση σημαντικών γνωστικών δεξιοτήτων και θεωρούνταν ως δείγμα σκοταδισμού και οπισθοδρόμησης. Σε αντιδιαστολή, στις εγγράμματες κοινωνίες η κατάκτηση του γραπτού λόγου κρινόταν ως αποφασιστικής σημασίας παράγοντας που μετασχημάτιζε τις γνωστικές και κοινωνικές διαδικασίες (Gee 1996: 51). Είναι φανερό ότι ήταν αυτονόητη και κοινής λογικής η αντίληψη ότι η εισαγωγή του γραμματισμού έχει τις ίδιες γνωστικές και κοινωνικές επιπτώσεις ανεξάρτητα από το ποιος εμπλέκεται στη διαδικασία της ανάγνωσης και της γραφής και ανεξάρτητα από το χώρο και το χρονικό σημείο, εξαιτίας των εγγενών χαρακτηριστικών που υποτίθεται ότι φέρει (Schieffelin 2000: 298). Η κοινωνική στροφή στην προσέγγιση του γραμματισμού εντάσσεται σε ένα πλαίσιο γενικότερης ζύμωσης στις κοινωνικές σπουδές, αξιοποιώντας κυρίως θεωρητικές θέσεις από το χώρο της κοινωνιολογίας και της φιλοσοφίας. 5 Οι λέξεις, παρατηρεί ο Bourdieu (1999), είναι πάντα αγκιστρωμένες στο συγκείμενό τους, θυμίζοντάς μας την έννοια της ετερογλωσσίας (heteroglossia) του Bahtin (1981), που συνδέεται με την εν δυνάμει ποικιλία των νοημάτων που φέρουν εσωτερικά οι λέξεις από την κοι- 3 Βλ. ενδεικτικά τα προγράμματα στις ΗΠΑ και στην Ε.Ε., Getting America s Students Ready, 1996 και Commission of the European Communities Βλ. και την έκδοση στην ελληνική γλώσσα: Ong, W. J. (1997) (μτφρ. Κ. Χατζηκυριάκου, επιμ. Θ. Παραδέλλης). Προφορικότητα και Εγγραμματοσύνη. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. 5 Σχετικά με τη συμβολή του φιλοσοφικού στοχασμού των Bahtin και Bourdieu στην κοινωνική στροφή στις κοινωνικές επιστήμες βλ. Prinsloo (υπό έκδοση). 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 600

4 νωνική και ιστορική τους χρήση. Αυτό σημαίνει ότι η νοηματοδότηση των προφορικών ή γραπτών κειμένων γίνεται στη βάση της συσχέτισής τους με άλλα κείμενα που έχουμε διαβάσει, δει ή φανταστεί σε άλλες περιστάσεις, οι οποίες επηρεάζονται τόσο από τις εμπειρίες μας, όσο και από τις κοινωνικές μας θέσεις (Prinsloo υπό έκδοση). Είναι φανερό ότι η διαφοροποίηση αυτή είναι κοινωνικά τοποθετημένη, καθώς η χρήση των σημειωτικών συστημάτων αποκτά νόημα μόνο σε σχέση με ένα συγκεκριμένο συγκείμενο. Από διαφορετικά επιστημονικά πεδία τονίστηκε με έμφαση η ανάγκη σύνδεσης των γλωσσικών και πολιτισμικών συστημάτων με το συγκείμενο παραγωγής τους. Σημαντική ήταν προς αυτήν την κατεύθυνση η συνεισφορά του Halliday όσον αφορά την προσέγγιση στη μελέτη της γλώσσας. Κεντρικό σημείο στον προβληματισμό του σημαντικού αυτού γλωσσολόγου κατέχει η άποψη ότι υπάρχει μια συστηματική σχέση ανάμεσα στη γλώσσα και την κοινωνία, εφόσον, όπως χαρακτηριστικά λέει, «δεν μπορεί να υπάρξει κοινωνικό άτομο χωρίς γλώσσα και γλώσσα χωρίς κοινωνικό άτομο» (Halliday 1978: 12). Είναι φανερό σε αυτό το σημείο ότι δίνεται έμφαση στη μελέτη της γλώσσας εν χρήσει (language in use) ως μορφής κοινωνικής πρακτικής. Μεγάλη αλλαγή του επιστημολογικού παραδείγματος καταγράφηκε, επιπλέον, με την Εθνογραφία της Επικοινωνίας (ethnography of communication) και τον Hymes (1974a 1974b). Το ενδιαφέρον στράφηκε μακριά από το πλαίσιο της σχολικής αίθουσας, που μέχρι εκείνη τη στιγμή μονοπωλούσε το ενδιαφέρον της εκπαιδευτικής έρευνας, προς τα συμφραζόμενα της πρωτογενούς κοινωνικοποίησης των μαθητών, δηλαδή στην οικογένεια και την κοινότητα. H ανάγκη για τη συστηματική μελέτη των επικοινωνιακών διεπιδράσεων μιας κοινότητας επισημάνθηκε με έμφαση από τον Hymes στον εισαγωγικό του λόγο στο συμπόσιο που διοργάνωσε μαζί με τον Gumperz το Μελετητές που βασίζονταν σε θεωρητικές προσεγγίσεις και μεθοδολογικές αρχές της γλωσσολογίας και της ανθρωπολογίας προσπάθησαν στα χρόνια που ακολούθησαν με επιτόπιες έρευνες να διερευνήσουν τη σχέση γλωσσικής και σχολικής επίδοσης. Η δημοσίευση των εθνογραφικών μελετών What no bedtime stories mean (1982) και Ways with words (1983) της Heath αποτέλεσε κατά κοινή ομολογία σταθμό στην κοινωνικά τοποθετημένη μελέτη του γραμματισμού. Η Heath, η οποία προέρχεται από το χώρο της Εθνογραφίας της Επικοινωνίας, συνέβαλε αποφασιστικά στη μελέτη των λειτουργιών και των νοημάτων που παίρνει ο γραμματισμός στα διαφορετικά συγκείμενα χρήσης του. Έχοντας ως αφετηρία τον προβληματισμό σχετικά με τη σχολική αποτυχία των μαθητών που προέρχονται από χαμηλά κοινωνικοοικονομικά περιβάλλοντα, έθεσε ως κύριο στόχο της έρευνάς της τη λεπτομερή εθνογραφική καταγραφή των πρακτικών γραμματισμού στις οποίες τρεις διαφορετικές κοινότητες στο Piemond των Η.Π.Α. εμπλέκονται στην καθημερινή τους ζωή στα πεδία του σπιτιού και της κοινότητας. Επικέντρωσε το ενδιαφέρον της στη μελέτη των τρόπων που οι διαφορετικές κοινότητες αλληλεπιδρούν με τα κείμενα, προκειμένου να «πάρουν» γνώση από το περιβάλλον (to take knowledge). Επισημαίνει ότι οι διαφορετικοί τρόποι γλωσσικής κοινωνικοποίησης οδηγούν στη δημιουργία συγκεκριμένων τύπων υ- ποκειμένων που έχουν κλίση σε συγκεκριμένου τύπου μάθηση και κατέχουν συγκεκριμένες γλωσσικές δεξιότητες. Σε σχέση με τη σχολική πορεία των παιδιών, διαπίστωσε ότι ο συγκεκριμένος τύπος της τεχνολογικά διαμεσολαβημένης γλωσσικής κοινωνικοποίησης των παιδιών τα 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 601

5 προετοιμάζει σχετικά με τον τρόπο που θα προσλάβουν τη γνώση από το περιβάλλον και τον τρόπο που θα αλληλεπιδράσουν με το γραπτό λόγο. Αν ο τρόπος αυτός ανταποκρίνεται σε αυτόν που το σχολείο προϋποθέτει και επιβραβεύει, το παιδί έχει αυξημένες πιθανότητες για μια επιτυχημένη σχολική πορεία σε διαφορετική περίπτωση το παιδί συναντά δυσκολίες στο σχολείο. Αυτό το οποίο αναδείχτηκε ιδιαίτερα από την ερευνητική προσπάθεια της Heath ήταν ότι η γλώσσα και η πρωτογενής κοινωνικοποίηση των παιδιών είναι άμεσα συνυφασμένα με την οικοδόμησή τους ως διαφορετικά υποκείμενα δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Κουτσογιάννης (υπό έκδοση), «στην ανάδειξη της ύπαρξης και του τρόπου συγκρότησης πολλών και διαφορετικών εγγράμματων ταυτοτήτων». Η έρευνα του Street επηρέασε περαιτέρω την οπτική μας στη μελέτη του γραμματισμού. Οι μελέτες του (Street ) κάνουν λόγο για τους αναδυόμενους ή «αόρατους» γραμματισμούς, τονίζοντας την πολλαπλή φύση του γραμματισμού, που παίρνει νόημα από τα κοινωνικά συμφραζόμενα χρήσης του. Έτσι, υπογραμμίζεται ότι δεν μπορεί να γίνεται λόγος γενικά για γραμματισμό, αλλά για γραμματισμό που γίνεται κατανοητός σε συνάρτηση με κάποια συγκεκριμένη τοπικότητα, ιδεολογία, παράδοση. (Street ). Σε αυτό το πλαίσιο δεν τίθεται καμιά αμφιβολία ότι ο σχολικός γραμματισμός είναι ένας μόνο από τους κοινωνικούς γραμματισμούς, έτσι όπως είχε διαμορφωθεί στο σχολείο από φορείς μιας δυτικοκεντρικής κουλτούρας και μεσοαστικής προέλευσης. Οι έρευνες της Heath και του Street έδωσαν, χωρίς αμφιβολία, σημαντική ώθηση στην κοινωνικοπολιτισμική προσέγγιση στο γραμματισμό, που ταυτίστηκε σε σημαντικό βαθμό με το επιστημονικό πεδίο της Εθνογραφίας του Γραμματισμού ή Σπουδές του Νέου Γραμματισμού (New Literacy Studies) 6. Πρόκειται για μία προσέγγιση που εντάσσεται στο ιδεολογικό μοντέλο του γραμματισμού στο πλαίσιο του οποίου, όπως έχει ήδη επισημανθεί, τέθηκε υπό αμφισβήτηση η άποψη ότι ο γραμματισμός μπορεί να αντιμετωπιστεί αφηρημένα και έξω από το ιστορικό και κοινωνικοπολιτισμικό του περιβάλλον. Πρέπει να παρατηρηθεί ότι στο πλαίσιο του ιδεολογικού μοντέλου δεν υποβαθμίζεται η τεχνική ή η γνωστική πτυχή των διαδικασιών της γραφής και της ανάγνωσης, αλλά γίνονται κατανοητές στο περιβάλλον ενσωμάτωσής τους σε κοινωνικοπολιτισμικές ολότητες και σε δομές εξουσίας (Street 1995). Κεντρική σημασία στην προσέγγιση αυτή είναι ότι υπάρχουν πολλοί γραμματισμοί, ενώ ο κάθε γραμματισμός συλλαμβάνεται ως μια «εσωτερικά ποικίλη, ιστορική και πολιτισμική μεταβλητή» (Collins & Blot 2003: 4) η οποία είναι τοποθετημένη - εντός συγκειμένου - σε διαφορετικές κοινωνικές πρακτικές που αντλούν νόημα και προσδιορίζονται από τις δομές εξουσίας που διέπουν το στενό και ευρύτερο συγκείμενο παραγωγής τους (Baynham 2002, Gee 1990, Street 1993, 1995). Με την αντίληψη αυτή «δίνεται βαρύτητα στην ανάδειξη της στενής σχέσης που έχει η κατάκτηση λέξεων, κειμένων, λόγων και τεχνολογιών πρακτικής γραμματισμού με την κοινωνικοποίηση σε συγκεκριμένα συμβάντα γραμματισμού και κοινωνικές πρακτικές, οι οποίες προσδιορίζονται από συγκεκριμένα κοινωνικοοικονομικά, εθνικά, θρησκευτικά ή διαφυλικά δεδομένα.» (Κουτσογιάννης, υπό έκδοση). 6 Η ανάγκη για την ομαδοποίηση ενός σώματος μελετών που πρότειναν μια διαφορετική οπτική του γραμματισμού, βασιζόμενες σε θεωρητικές παραδοχές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις από την ανθρωπολογία, τη γλωσσολογία, την κοινωνιολογία και τη σημειωτική επιστήμη, οδήγησε στην εμφάνιση του όρου NLS στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στα έργα των Gee (1990) και Street ( ). 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 602

6 Στην ευρύτερη ανάπτυξη της δυναμικής των NLS συνέβαλλε η προσωπικότητα του Gee, ο οποίος εισήγαγε την αναλυτική κατηγορία του Λόγου 7 (Discourse) στη μελέτη του γραμματισμού, εμβαθύνοντας τον προβληματισμό σε θέματα ταυτότητας (identity). Ο Gee ( ) ενδιαφέρθηκε για τη διαλεκτική σχέση που δημιουργείται ανάμεσα στη γλώσσα και σε άλλα σημειωτικά συστήματα (π.χ. τρόποι συμπεριφοράς, διεπίδρασης, σκέψης, διαφορετικές αξίες, στάσεις, πεποιθήσεις, συναισθήματα). Ακόμα, μίλησε για την ενεργοποίηση των αντίστοιχων ταυτοτήτων ανάλογα με το εκάστοτε συγκείμενο χρήσης μέσω της υφολογικής διαφοροποίησης της γλώσσας και των ποικίλων σημειωτικών συστημάτων που χρησιμοποιούνται. Επισημαίνεται ότι οι Λόγοι στους οποίους κάποιος μαθητεύει στην παιδική του ηλικία κατά τη διάρκεια της πρωτογενούς κοινωνικοποίησης του ως μέλος μιας συγκεκριμένης οικογένειας συντελούν στη σύνθεση της πρώτης κοινωνικής ταυτότητας του ατόμου (Gee 1996: ). Το παιδί με αυτόν τον τρόπο συγκροτείται ως κοινωνικό υποκείμενο συγκεκριμένου τύπου που συγκλίνει ή αποκλίνει από το είδος του υποκειμένου που το σχολείο επιθυμεί. Έτσι, τα παιδιά των κατώτερων κοινωνικών τάξεων κατέχουν συνήθως Λόγους οι οποίοι δεν γίνονται αποδεκτοί στο σχολείο, ενώ η προαγωγή συγκεκριμένων Λόγων (που συνήθως συμπίπτουν με τις αντίστοιχες κοσμοαντιλήψεις και πρακτικές των μεσαίων και ανώτερων κοινωνικών ομάδων) στο πλαίσιο κοινωνικά ισχυρών θεσμών οδηγεί σε ενδυνάμωση της κοινωνικής θέσης των ατόμων που τους χρησιμοποιούν. Η ιδεολογική φύση του γραμματισμού, η οποία υπογραμμίστηκε από τα πρώτα βήματα της διαμόρφωσης του κινήματος των Εθνογραφίας του Γραμματισμού, επεκτείνεται στη σύγχρονη εποχή των επιταχυνόμενων αλλαγών, για να συμπεριλάβει την κατανόηση του γραμματισμού στο πλαίσιο ευρύτερων παγκοσμιοποιημένων δομών. Σημαντικός είναι ο προβληματισμός για τις επιδράσεις που δέχονται οι τοπικές κοινωνίες εξαιτίας της εκτεταμένης παγκοσμίου εμβέλειας ροής γλωσσικών κωδίκων, πρακτικών, Λόγων και κειμένων (Luke 2004: 331). Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίστηκε η ανάγκη για κατανόηση της φύσης των τοπικών εξωσχολικών πρακτικών γραμματισμού σε σχέση με τις λεγόμενες περιπλανώμενες κουλτούρες (traveling cultures) (Clifford 1997) και τα πολυσημειωτικά συστήματα της νέας χιλιετίας (Kress & van Leewen 2001). Η εμφάνιση μελετητών που εργάστηκαν υπό την αναθεωρημένη σκέπη των NLS, συνεισέφερε στη διεύρυνση της οπτικής στη μελέτη του γραμματισμού. Αξιοσημείωτη είναι η έρευνα, για παράδειγμα, του Prinsloo (2004: ) σε μια πολύγλωσση κοινότητα στο Cape Town της Ν. Αφρικής. 8 Ο μελετητής παρατηρώντας το παιχνίδι μιας ομάδας παιδιών στους δρόμους της πόλης, διαπίστωσε ότι λαμβάνει χώρα μια πλούσια και ποικίλη σημειωτική δραστηριότητα. Συγκεκριμένα, για την παραγωγή νοήματος τα παιδιά επιστρατεύουν διάφορα πολυγλωσσικά και πολυτροπικά εργαλεία που αντλούν από ποικίλα τοπικά, περιφερειακά και παγκόσμια κοινωνικά πεδία. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της έρευνας είναι η διαπίστωση ότι η τοποθετημένη σε τοπικά πλαίσια φύση των επικοινωνιακών πρακτικών διαπλέκεται ποικιλοτρόπως και ουσιαστικά διαμορφώνεται μέσα από τη χρήση υβριδικών σημειωτικών συστημάτων που εισάγονται από άλλα κοινωνικά συμφραζόμενα, κατά τέτοιο τρόπο ώστε να έχει νόημα και να είναι πλήρως κατανοητή μόνο από όσους λαμβάνουν μέ- 7 Ακολουθώ το πρωτότυπο σχετικά με τη γραφή της λέξης με κεφαλαίο αρχικό σύμφωνο. 8 Βλ. επίσης Jones (2000), Pitt (2000), Tustig (2000). 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 603

7 ρος στη συγκεκριμένη σημειωτική δραστηριότητα. Επισημαίνεται με έμφαση ότι από την πολύπλοκη δραστηριότητα μόνο ένα μικρό μέρος λαμβάνει χώρα και καλλιεργείται στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού συστήματος. Σημαντική είναι χωρίς αμφιβολία η δυναμική που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της παράδοσης της Εθνογραφίας του Γραμματισμού. Η ανάδειξη των πολλών γραμματισμών στους οποίους κοινωνικοποιούνται τα παιδιά στο πλαίσιο της συμμετοχής τους σε μια ποικιλία εξωσχολικών πρακτικών, η σύνδεση της πρωτογενούς κοινωνικοποίησής τους με την οικοδόμησή τους ως υποκείμενα συγκεκριμένου τύπου και ο συσχετισμός γλωσσικής και σχολικής επίδοσης αποτελούν τα σημαντικότερα σημεία της συνεισφοράς της συγκεκριμένης προσέγγισης στη μελέτη του γραμματισμού. Σημαντική πρόκληση για τις μελλοντικές ερευνητικές δραστηριότητες είναι η θεωρητικοποίηση ζητημάτων που σχετίζονται με τη διαπλοκή των εννοιών συγκειμενικό πλαίσιο, διακειμενικότητα και Λόγος (Maybin 2000: 197). Τονίζεται έντονα με άλλα λόγια η ανάγκη ανάληψης εκτεταμένων ερευνητικών δραστηριοτήτων, οι οποίες θα ε- μπλουτίσουν και θα εμβαθύνουν τη γνώση μας για τις τοπικές μορφές επικοινωνίας. Με τον τρόπο αυτό, η συσχέτισή τους με τις κυρίαρχες ή περιθωριακές πρακτικές που έχουν μια παγκόσμια εμβέλεια, θα μας δώσει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα στη μελέτη του γραμματισμού. 3. Όψεις και λειτουργίες του γραμματισμού σε μια τσιγγάνικη κοινότητα 3.1. Η ταυτότητα της έρευνας Στην ενότητα αυτή θα παρουσιαστούν παραδείγματα από τις χρήσεις και τα νοήματα που παίρνει ο γραμματισμός στο πλαίσιο των κοινωνικών πρακτικών στις οποίες συμμετέχουν παιδιά τσιγγάνικης καταγωγής στην καθημερινή τους ζωή σε κοινωνικά πεδία εκτός της σχολικής αίθουσας. Η εργασία αντλεί δεδομένα που συγκεντρώθηκαν ύστερα από επιτόπια έρευνα πεδίου 9 που πραγματοποιήθηκε σε χρονικό διάστημα δέκα μηνών (Φεβρουάριος Μάρτιος 2006 με μια διακοπή δύο μηνών περίπου κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού) σε μια τσιγγάνικη κοινότητα του νομού Θεσσαλονίκης. 10 Η έρευνα διεξήχθη με βάση τις θεωρητικές αναζητήσεις και τις μεθοδολογικές παραδοχές της Εθνογραφίας του Γραμματισμού. Για τη σύλληψη και την κατανόηση της κοινωνικής σημασίας του γραμματισμού σε σχέση με τα συμφραζόμενα χρήσης του αναπτύχθηκε επιτόπια εθνογραφική ερευνητική δραστηριότητα, κατά τη διάρκεια της οποίας αξιοποιήθηκαν προσεγγίσεις και τεχνικές της ποιοτικής ανθρωπολογικής παράδοσης (παρατήρηση και συμμετοχή στην καθημερινότητα των υποκειμένων της 9 Η συγκεκριμένη μελέτη εντάσσεται σε μια ευρύτερη ερευνητική προσπάθεια με αντικείμενο την καταγραφή των καθημερινών πρακτικών γραμματισμού νέων που προέρχονται από ποικίλα κοινωνικά, πολιτισμικά και οικονομικά περιβάλλοντα (βλ. Koutsogiannis 2007). 10 Η κοινότητα ανήκει στο πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης και αποτελεί μια από τις πιο υποβαθμισμένες περιοχές. Φιλοξενεί περίπου κατοίκους τσιγγάνικης καταγωγής, ενώ στα ίδια πλαίσια κυμαίνεται και ο αριθμός των μονόγλωσσων- στην ελληνική γλώσσα- κατοίκων. Οι τσιγγάνοι που ζουν στην περιοχή είναι στην πλειοψηφία τους μόνιμα εγκαταστημένοι σε ιδιόκτητες ή ενοικιαζόμενες κατοικίες, ενώ ελάχιστοι είναι εκείνοι οι οποίοι συνεχίζουν να ζουν σε σκηνές. Κάποιοι κάτοικοι του συνοικισμού ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, στηριζόμενοι στα επιδόματα που λαμβάνουν από την κοινωνική πρόνοια. Όσοι κατόρθωσαν μέσα από την εμπορική τους δραστηριότητα να αποκτήσουν κάποια χρήματα έχουν επιλέξει συνθήκες μόνιμης εγκατάστασης. 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 604

8 έρευνας, 11 σημειώσεις με τη μορφή ημερολογίου, μαγνητοφώνηση άτυπων συζητήσεων με τα παιδιά και τους γονείς τους και συλλογή κειμενικών τεκμηρίων). Η έρευνα είχε ως κύριο στόχο την καταγραφή των πρακτικών γραμματισμού στις οποίες συμμετέχουν στην καθημερινή τους ζωή σε περιβάλλοντα εκτός σχολείο. Τι κάνουν δηλαδή τα παιδιά σε σχέση με το γραπτό λόγο και που λαμβάνουν χώρα οι διεπιδράσεις ήταν οι κύριοι άξονες της έρευνας. Η ερευνητική προσπάθεια αναπτύχθηκε μέσα από τη συστηματική πραγματοποίηση επισκέψεων στην κοινότητα σε διαφορετικές ημέρες της εβδομάδας και ποικίλες ώρες της ημέρας. Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας επικεντρώθηκε γύρω από πέντε οικογένειες, καθώς, δεδομένης της περιορισμένης χρονικής έκτασης της έρευνας, δεν υ- πήρχε η δυνατότητα λεπτομερούς μελέτης του συνολικού πληθυσμού της κοινότητας. Έφτασα στην επιλογή των συγκεκριμένων οικογενειών με γνώμονα τρία κριτήρια: να συνεχίζει ένα τουλάχιστον από τα παιδιά τη σχολική φοίτηση, να έχουν εξασφαλιστεί συνθήκες καλής πρόσβασης και να ανταποκρίνονται τα άτομα των οποίων η καθημερινότητα θα αποτελούσε αντικείμενο μελέτης με προθυμία στην έρευνα. Όλες οι οικογένειες είναι μόνιμοι κάτοικοι του συνοικισμού τουλάχιστον κατά τη διάρκεια των τελευταίων 30 χρόνων. Έχουν θετική στάση προς τη σχολική εκπαίδευση και υποστηρίζουν τα παιδιά τους προς τη συνέχιση τους σχολικής φοίτησης. Πρέπει, ωστόσο, να επισημανθεί ότι η διερεύνηση των λειτουργιών και των χρήσεων του γραμματισμού στη συγκεκριμένη κοινότητα διεξήχθη με βάση ένα μεγαλύτερο αριθμό ατόμων σε πολλές περιπτώσεις ήρθα σε επαφή με διάφορα συγγενικά και φιλικά πρόσωπα των υποκειμένων της έρευνας στους τόπους κατοικίας τους και στους κοινωνικούς χώρους της γειτονιάς, της καφετέριας ή της εκκλησίας. Έτσι, ηχογράφησα 12 κορίτσια και 7 αγόρια, ενώ μίλησα σε συνολικά 33 παιδιά. Ηχογράφησα, επίσης 14 γονείς και έκανα άτυπες συζητήσεις με 11 εκπαιδευτικούς. Είναι απαραίτητο να τονιστεί σε αυτό το σημείο ότι δεν επιδιώκεται η διεξαγωγή γενικών συμπερασμάτων. Επιπλέον, δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι όλα τα παιδιά που κατοικούν στο συνοικισμό συμμετέχουν σε όλο το εύρος των πρακτικών γραμματισμού κατά τον τρόπο που παρατίθενται στην επόμενη ενότητα. 12 Μια ανάλογη διαπίστωση θα δημιουργούσε μια ωραιοποιημένη εικόνα σχετικά με την πρόσβαση των παιδιών Ρομά στις πύλες συμβατικού και ψηφιακού γραμματισμού. Αντιθέτως, σκοπός τη παρούσας μελέτης είναι η ανάδειξη των δυναμικών και των διαφορετικών λειτουργιών που παίρνει ο γραμματισμός σε σχέση με παιδιά Ρομά που ζουν σε ένα συγκεκριμένο χώρο σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή Αναδυόμενοι γραμματισμοί Σύμφωνα με την έρευνα τα παιδιά συμμετέχουν καθημερινά σε μια ποικιλία εξωσχολικών πρακτικών γραμματισμού, που συνδέονται άμεσα με τα ενδιαφέροντά τους και έρχονται να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες τους. Είναι αξιοσημείωτο ότι, αντίθετα με την διαδεδομένη άποψη ότι η τσιγγάνικη κοινωνία δεν ενδιαφέρεται για το γραμματισμό, καταγράφεται μια ευρεία συμμετοχή των υποκειμένων της έρευνας τόσο σε πρακτικές συμβατικού (έντυπου) γραμματισμού, όσο και ψηφιακού (νέες τεχνολογί- 11 Ο εθνογράφος είναι απαραίτητο να λάβει μέρος με συμμετοχική παρατήρηση στη ζωή των ατόμων που ερευνά για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα, ώστε να καταγράψει την καθημερινότητά τους (Fetterman 1998: 1). 12 Υπάρχουν, χωρίς αμφιβολία, παιδιά αναλφάβητα ή παιδιά που συμμετέχουν ελάχιστα σε πρακτικές συμβατικού ή ψηφιακού γραμματισμού. 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 605

9 ες). Οι πρακτικές αυτές σχετίζονται είτε με φανερές όψεις του γραμματισμού, όσες για παράδειγμα λειτουργούν υποστηρικτικά του σχολικού γραμματισμού, είτε αφορούν «αόρατες» πτυχές του γραμματισμού, που εμφανίζονται σε σχέση με τη συγκεκριμένη κοινότητα και παίρνουν νόημα από τα κοινωνικά συμφραζόμενα χρήσης τους. Οι σημαντικότεροι αόρατοι λοιπόν γραμματισμοί που αναδύονται με βάση την έρευνα σχετίζονται με την εμπορική δραστηριότητα, με την ποπ κουλτούρα και τη θρησκεία Εμπορική δραστηριότητα Το εμπόριο απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της επαγγελματικής δραστηριότητας των κατοίκων της τσιγγάνικης κοινότητας που πραγματοποιήθηκε η έρευνα. Είναι χαρακτηριστικό ότι και οι πέντε οικογένειες την καθημερινότητα των οποίων παρακολούθησα έχουν ως κύρια πηγή εισοδήματος το εμπόριο. Πολλά από τα μέλη τους απασχολούνται είτε ως πλανόδιοι μικροπωλητές είτε ως έμποροι προϊόντων ένδυσης στις λαϊκές αγορές. Τα αγόρια από την παιδική ηλικία επιδίδονται στην πώληση μικροαντικειμένων στο δρόμο, συνδέοντας σε μεγάλο βαθμό το μέλλον τους με την εμπορική δραστηριότητα. Η ενασχόληση αυτή, όπως τονίζει ένας 18χρονος που αποφοίτησε την προηγούμενη χρονιά από το ΤΕΕ της πόλης με ειδίκευση στην τεχνική υποστήριξη υπολογιστών, του αποφέρει αρκετά κέρδη και δεν είναι διατεθειμένος να αφιερώσει χρόνο σε πανεπιστημιακή φοίτηση. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων η παραδοσιακή εμπορική δραστηριότητα διέρχεται κρίση, 13 με αποτέλεσμα να αναζητούν οι κάτοικοι της τσιγγάνικης κοινότητας τρόπους αναπροσαρμογής των παραδοσιακών εμπορικών τους πρακτικών. Συγκεκριμένα, πολλά είναι τα παιδιά της κοινότητας που επιδιώκουν την εξοικείωσή τους με την αγγλική γλώσσα, ώστε να επεκτείνουν τη γυρολογική τους δραστηριότητα και στους ξένους τουρίστες. Είναι χαρακτηριστικό ότι η μόνη περίπτωση που η φοίτηση στο σχολείο σχετίζεται με μια επιτυχημένη επαγγελματική πορεία είναι σε σχέση με τις ξένες γλώσσες. 14 Σε κάποιες περιπτώσεις διαπίστωσα ότι παιδιά με βασικές γνώσεις γραφής και ανάγνωσης κατέφυγαν σε συνομηλίκους τους που συνεχίζουν τη σχολική φοίτηση, προκειμένου να μάθουν ορισμένες αγγλικές φράσεις που θα τους βοηθήσουν να είναι πιο πειστικοί στην πώληση των προϊόντων τους στο δρόμο. Σε μία περίπτωση μάλιστα δύο έφηβοι που γνώριζαν ότι σχετίζομαι με το πανεπιστήμιο μου ζήτησαν να τους γράψω με ελληνικούς χαρακτήρες κάποιες λέξεις και φράσεις της αγγλικής, τις οποίες αποστήθισαν και ήταν αποφασισμένοι να τις χρησιμοποιήσουν στις δραστηριότητές τους εν όψει της καλοκαιρινής περιόδου. Πέρα από αυτές τις πρακτικές συμβατικού γραμματισμού, δύο παιδιά διαπίστωσα ότι επιδίωξαν την επέκταση της εμπορικής τους δραστηριότητας και μέσω της συμμετοχής τους σε πρακτικές ψηφιακού γραμματισμού. Γνωρίζοντας ότι ο τομέας της πώλησης μικροαντικειμένων στο δρόμο αντιμετωπίζει κρίση, προσπάθησαν να βελτιώσουν τις παραδοσιακές εμπορικές πρακτικές, εκμεταλλευόμενοι τις δυνατότητες που τους 13 Όπως επισημαίνουν πολλοί κάτοικοι της κοινότητας, η μαζική εισαγωγή πιο φθηνών προϊόντων από τις χώρες της Ασίας και ο αυξημένος ανταγωνισμός της αγοράς ύστερα από την είσοδο πολλών μεταναστών και παλιννοστούντων από τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες, είναι παράγοντες που έχουν συμβάλλει αρνητικά στην εμπορική τους δραστηριότητα. Από την άλλη πλευρά, τα κέρδη που απολάμβαναν ως πλανόδιοι μικροπωλητές έχουν επίσης σε μεγάλο βαθμό συρρικνωθεί, εξαιτίας των αυξημένων απαιτήσεων του κόσμου για καλύτερη ποιότητα στα προϊόντα που προμηθεύεται. 14 Σε γενικές γραμμές, οι κάτοικοι της κοινότητας αποσυνδέουν την επαγγελματική αποκατάσταση από τη σχολική φοίτηση. Πολύ περισσότερο την αποσυνδέουν από την τριτοβάθμια εκπαίδευση, παρόλο που η στάση τους απέναντι στο σχολείο είναι πολύ θετική. 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 606

10 προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες. Ένας 18χρονος μάλιστα, που συνεχίζει τη σχολική του φοίτηση, χρησιμοποίησε με ένα συνομήλικο φίλο του το διαδίκτυο, για να διερευνήσει τη δυνατότητα της ηλεκτρονικής παραγγελίας εμπορευμάτων από φθηνές αγορές του εξωτερικού. Όπως με πληροφόρησε, ζήτησε από τον καθηγητή πληροφορικής του σχολείου να του υποδείξει κάποιες εμπορικές ιστοσελίδες για την ηλεκτρονική αγορά προϊόντων ένδυσης από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και αφιέρωσε πολύ χρόνο στη διερεύνηση αυτής της δυνατότητας. Όπως χαρακτηριστικά δηλώνει «σκέφτηκα ότι θα ήταν πολύ καλή ιδέα να τα φέρουμε (τα προϊόντα) από έξω τώρα με το ίντερνετ και την ανάπτυξη της τεχνολογίας, να μην χάνονται τα έξοδα να πηγαίνω παραδείγματος χάριν στην Κίνα, αλλά να έρθει η Κίνα σε μένα». Είναι εμφανές ότι ο γραμματισμός χρησιμοποιείται κατά τρόπο που να εξυπηρετεί τις ανάγκες των παιδιών στην κοινότητα, ενώ βρίσκεται φαίνεται να συλλειτουργεί με τις άλλες συνιστώσες της τοπικής κοινωνίας. Πρόκειται για αυτό που έχει τονιστεί στο πλαίσιο του ιδεολογικού μοντέλου ότι η χρήση του συντελείται μέσω τοποθετημένων στο συγκείμενό τους πρακτικών Ποπ κουλτούρα Μεγάλο μέρος της κοινωνικοποίησης των παιδιών τσιγγάνικης καταγωγής του συνοικισμού σχετίζεται με τη διασκέδαση, που περνά σε σημαντικό βαθμό από το κανάλι της μαζικής κουλτούρας. Από τις πρώτες επισκέψεις μου στην κοινότητα διαπίστωσα ότι η εμπλοκή των παιδιών σε κοινωνικά συμβάντα που σχετίζονται με διαφορετικές εκφάνσεις της ποπ κουλτούρας ασκεί σημαντική επίδραση στον τρόπο που δομούν και διαπραγματεύονται την ταυτότητά τους και στον τρόπο που τοποθετούν τον εαυτό τους στον κόσμο. Καταρχάς σε σχέση με το συμβατικό γραμματισμό, τα δεδομένα της έρευνας παραπέμπουν στη συμμετοχή των παιδιών σε μια ποικιλία πρακτικών. Στην παρούσα εργασία λόγω της περιορισμένης έκτασης θα παρουσιαστούν ορισμένες από τις πρακτικές αυτές. Καταρχάς, τα περιοδικά ποικίλης ύλης «Κατερίνα» και «Σούπερ Κατερίνα» τραβούν ιδιαίτερα το ενδιαφέρον όλων των κοριτσιών και των πέντε οικογενειών. Τα κορίτσια πληροφορούνται από τα αναγνώσματα αυτά για τις αστρολογικές προβλέψεις και δεν παραλείπουν να διαβάζουν τις συμβουλές ομορφιάς που παρατίθενται στα περιοδικά. Όπως μου επισήμανε ένα 12χρονο κορίτσι, κατάφερε να βελτιώσει τον τρόπο που βάφεται, εφαρμόζοντας τις οδηγίες που βρήκε στο περιοδικό. Η ενασχόλησή της αυτή φαίνεται ότι προκαλεί το θαυμασμό από τις φίλες της, οι οποίες προστρέχουν σε εκείνη για να τη συμβουλευτούν. Επιπλέον, τα κορίτσια προτιμούν να διαβάζουν τις στήλες που φιλοξενούνται πληροφορίες και συνεντεύξεις των αγαπημένων τους καλλιτεχνών. Ένα 17χρονο κορίτσι μου είπε ότι τα συγκεκριμένα αναγνώσματα τα διαβάζει με μεγάλη ευχαρίστηση, καθώς το απλό και ανεπίσημο λεξιλόγιο, όπως επίσης και η παρατακτική σύνδεση του λόγου είναι στοιχεία που συναντά κανείς και στα ελαφριά τηλεοπτικά προϊόντα. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που η πλειοψηφία των κειμενικών τεκμηρίων που συνέλλεξα και αφορούσαν την παραγωγή γραπτού λόγου στο γλωσσικό μάθημα σχετιζόταν με τη ζωή γνωστών τραγουδιστών της ποπ κουλτούρας. Στην απορία μου σχετικά με την πηγή άντλησης του υλικού μου υ- πέδειξε τα συγκεκριμένα εφηβικά αναγνώσματα. Σε ανάλογο επίπεδο κινείται και η ενασχόληση με τον τύπο. Ένα 12χρονο κορίτσι προτιμά να ξεφυλλίζει μόνο τις κουτσομπολίστικου περιεχομένου εφημερίδες που προμηθεύεται σε εβδομαδιαία βάση ο πατέρας της. Για παράδειγμα, της αρέσει να 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 607

11 ρίχνει μια ματιά στην εβδομαδιαία εφημερίδα «Εspresso», δίνοντας σημασία στις φωτογραφίες των γνωστών τραγουδιστών και των δημοφιλών ηθοποιών. Επιπλέον, το ενδιαφέρον της τραβούν κάποιοι μεγάλοι τίτλοι, ενώ σε καμία περίπτωση δεν μπαίνει στη λογική ανάγνωσης ολόκληρου του σχετικού άρθρου, καθώς κάτι τέτοιο, όπως δηλώνει, της προκαλεί ανία. Σημαντική είναι η εμπλοκή των παιδιών και σε τεχνολογικές πρακτικές γραμματισμού. Πρέπει να αναφερθεί ότι τα περισσότερα παιδιά των πέντε οικογενειών είχαν έρθει σε επαφή με ηλεκτρονικό υπολογιστή, ενώ σε δύο οικογένειες υπήρχε ήδη ηλεκτρονικός υπολογιστής στο σπίτι. Σε προηγούμενες εργασίες (Μαγκλάρα ) έχει καταγραφεί η χρήση των υπολογιστών από τα παιδιά για την ακρόαση και την αντιγραφή των ψηφιακών δίσκων των αγαπημένων τους καλλιτεχνών 15 για την αποθήκευση μέσω του προγράμματος επεξεργασίας κειμένου αυτοσχέδιων στίχων. Επίσης, έχει γίνει λόγος για την πλοήγηση πολλών παιδιών στο διαδίκτυο σε ίντερνετ καφέ γειτονικού δήμου με σκοπό στις περισσότερες περιπτώσεις την πληροφόρησή τους για τις τελευταίες εξελίξεις σχετικά με τα μουσικά ριάλιτι. Πέρα από αυτές τις πρακτικές, σε μία άλλη περίπτωση καταγράφηκε η χρήση του διαδικτύου από ένα 17χρονο κορίτσι για την αναζήτηση υλικού και φωτογραφιών μέσω της μηχανής αναζήτησης google με σκοπό την ολοκλήρωση μιας σχολικής εργασίας σχετικά με τη ζωή ενός διάσημου τραγουδιστή. Για την αποθήκευση των φωτογραφιών και την ε- κτύπωση ζήτησε τη βοήθεια ενός φίλου της που είναι περισσότερο εξοικειωμένος με την χρήση του υπολογιστή. Επιπλέον, έχει ενδιαφέρον ότι τα μεγαλύτερα παιδιά των οικογενειών έχουν συμμετάσχει σε περιβάλλοντα ηλεκτρονικής συνομιλίας, προκειμένου να αλληλεπιδράσουν με το άλλο φύλο. Ένα 17χρονο κορίτσι μου εκμυστηρεύτηκε ότι χρησιμοποίησε αυτό το μέσο με σκοπό να κάνει «σοβαρές γνωριμίες» με απώτερο στόχο το γάμο. Είναι, όπως μου είπε, σε ηλικία γάμου και πρέπει άμεσα να αρραβωνιαστεί ήδη αισθάνεται έντονη την κοινωνική πίεση σχετικά με τη μη αποκατάστασή της. Σε σχέση με τη σχολική πορεία των παιδιών που η κοινωνικοποίησή τους περνά σε σημαντικό βαθμό από το κανάλι της ποπ κουλτούρας, η έρευνα κατέγραψε τη χαλαρή παρακολούθηση των σχολικών μαθημάτων. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός 12χρονου κοριτσιού που απέχει τις τελευταίες ώρες από τα σχολικά της μαθήματα, προκειμένου να δει τα αγαπημένα της σίριαλ της Λατινικής Αμερικής μαζί με τις φίλες της, οι οποίες έχουν διακόψει το σχολείο. Είναι χαρακτηριστικό ότι επέλεξε να μην επωφεληθεί της προσφοράς δωρεάν μαθημάτων εκμάθησης της γερμανικής γλώσσας, που διοργανώθηκαν στο συνοικισμό, εφόσον συνέπιπταν με την ώρα προβολής μιας τέτοιας σειράς. Σε διαφορετική περίπτωση, όπως επισημαίνει, θα υπολειπόταν σε σχέση με τις φίλες της, καθώς θα έχανε στοιχεία από την εξέλιξη των συγκεκριμένων σίριαλ. Επιπλέον, δεν είναι τυχαίο που όλες οι εκθέσεις που συνέλλεξα από τη γραπτή παραγωγή στο σχολείο ενός 17χρονου κοριτσιού συνδέονται τόσο θεματικά όσο και σε σχέση με το επίπεδο ύφους με τα εφηβικά αναγνώσματα και το λόγο που ακούγεται στις «ελαφρές» lifestyle εκπομπές Θρησκεία Σε προηγούμενες εργασίες (Μαγκλάρα ) έχει γίνει εκτενής αναφορά στη συμμετοχή ορισμένων από τα παιδιά τσιγγάνικης καταγωγής του συνοικισμού σε 15 Στη μία οικογένεια ο υπολογιστής πουλήθηκε, όταν αντικαταστάθηκε από ένα νέο DVD player, καθώς σταμάτησε να εξυπηρετεί τις ανάγκες τους. 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 608

12 πρακτικές θρησκευτικού γραμματισμού. Στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας θα τονιστούν και θα εμπλουτιστούν κάποιες από τις πρακτικές γραμματισμού που εμπλέκονται τα παιδιά στο πλαίσιο της θρησκείας. Σημαντική καταγράφεται η εμπλοκή των παιδιών σε δύο οικογένειες σε συμβάντα γραμματισμού που σχετίζονται με μια συγκεκριμένη θρησκευτική οργάνωση. Από την προσχολική ηλικία λοιπόν έχουν την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε πρακτικές γραμματισμού μέσα από μια ποικιλία πυλών μάθησης. Από πολύ μικρά παρακολουθούν με τους γονείς τους το δημόσιο σχολιασμό των Βιβλικών κειμένων. Στη συνέχεια, όταν αποκτήσουν δεξιότητες ανάγνωσης και γραφής, εντάσσονται στη λεγόμενη «Σχολή Ιεραποστολικής Διακονίας» όπου εμπλέκονται σε μια ποικιλία πρακτικών συμβατικού γραμματισμού. Συγκεκριμένα, στα μικρότερα παιδιά ανατίθεται η ανάγνωση ενός αποσπάσματος από την Α. Γραφή κατά τη διάρκεια των εβδομαδιαίων συναντήσεων της θρησκευτικής οργάνωσης, γεγονός που απαιτεί την προετοιμασία τους στο σπίτι. Επιπλέον, παίρνουν μέρος σε αναπαραστάσεις μαζί με μεγαλύτερα μέλη της οργάνωσης που αφορούν τον ενδεδειγμένο τρόπο μελέτης των θρησκευτικών βιβλίων, θέτοντας τον εαυτό τους σε δημόσιο έλεγχο. Μεγάλο ενδιαφέρον έχει η προετοιμασία των μεγαλύτερων παιδιών για τη διαπραγμάτευση ενός σημαντικού κοινωνικού ή θεολογικού θέματος που τους ανατίθεται από ιεραρχικά ανώτερα μέλη της οργάνωσης σε κάθε περίπτωση τους δίνεται σε φωτοτυπία η ύλη που περιλαμβάνει παραπομπές στην Α. Γραφή και στις περιοδικές εκδόσεις της οργάνωσης. Για τη σύνταξη των «εργασιών» αυτών χρειάζεται να μελετήσουν πολύ καλά την ύλη τα παιδιά, να αναπτύξουν τις κατάλληλες δεξιότητες για την ά- ντληση πληροφοριών από ένα ευρύτερο κείμενο και τη σύνταξη ενός κειμένου, ενώ θα πρέπει να εξασκηθούν στην εκφώνηση της εργασία τους στην επόμενη συνάντηση της θρησκευτικής κοινότητας. Μάλιστα στο τέλος θα βαθμολογηθούν από το «μέντορα» τους με βάση μια λίστα προκαθορισμένων κριτηρίων. Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω την προετοιμασία των παιδιών για τη συμμετοχή τους στις διαφορετικές πρακτικές και εντυπωσιάστηκα από τη συνέπεια και τη σχολαστικότητα στην τέλεση των θρησκευτικών τους καθηκόντων. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι οι γονείς τους θεωρούν πολύ σημαντικό να εξοικειωθούν με το συγκεκριμένο δόγμα, καθώς κατά την άποψή τους τους προσφέρει τους απαραίτητους αμυντικούς μηχανισμούς να αντιμετωπίσουν την προβληματική κοινωνική πραγματικότητα που βιώνουν στο υποβαθμισμένο περιβάλλον της συγκεκριμένης κοινότητας (Μαγκλάρα 2006). Είναι χαρακτηριστικό ότι και η χρήση του υπολογιστή κινείται προς την ενίσχυση των θρησκευτικών τους πρακτικών. Για παράδειγμα, σε σημαντικό βαθμό χρησιμοποιείται από ένα 17χρονο αγόρι μια βάση δεδομένων που περιλαμβάνει το σύνολο των περιοδικών εκδόσεων της οργάνωσης και η οποία παρέχει τη δυνατότητα άμεσης άντλησης των απαραίτητων πληροφοριών για τη σύνταξη των ομιλιών τους. Πρέπει να επισημανθεί ότι το συγκεκριμένο παιδί ενδιαφέρεται σε πολύ μικρότερο βαθμό από τους συνομηλίκους του για την ποπ κουλτούρα, ενώ επιδιώκει την ενασχόλησή του με πιο ποιοτικούς μουσικούς δρόμους. Κατά την άποψή μου ότι η ιδεολογική του συγκρότηση η οποία επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό από το αυστηρό κανάλι της θρησκείας, τον προσανατολίζει προς την υιοθέτηση μιας πιο σοβαρής και πειθαρχημένης συμπεριφοράς και κοσμοαντίληψης, απομακρύνοντας τον από το πιο «χαλαρό» ιδεολογικό μοντέλο της μαζικής κουλτούρας (Μαγκλάρα 2007). Ενδιαφέρον έχει και η περίπτωση ενός 13χρονου κοριτσιού της οποίας η οικογένεια είναι ενεργά μέλη της θρησκευτικής οργάνωσης, που πέρα από τη συνήθη πρακτική της να ενημερώνεται 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 609

13 για τα μουσικά ριάλιτι χρησιμοποίησε το διαδίκτυο, για να διερευνήσει για τον τρόπο που τους βλέπουν οι άλλες θρησκευτικές ομάδες. Την ίδια στιγμή οι φίλες της επικεντρώθηκαν στην αναζήτηση πληροφοριών για τα ριάλιτι και τους αγαπημένους τους ποπ τραγουδιστές. Σε σχέση με το σχολείο πρέπει να επισημανθεί ότι όλα τα παιδιά που συμμετέχουν στις πρακτικές της οργάνωσης συνεχίζουν τη φοίτησή τους. Επιπλέον, σημαντική καταγράφεται η διαφορά σε σχέση με την παραγωγή γραπτού λόγου στο σχολείο. Η καθηγήτρια των φιλολογικών μαθημάτων μιλά για την καλή θεματική ανάπτυξη και τη χρήση διευρυμένου λεξιλογίου από έναν 17χρονο μαθητή της τεχνικής εκπαίδευσης. Επιπλέον, διαπιστώνει διαφορά στον τρόπο που ο συγκεκριμένος μαθητής αλληλεπιδρά μέσα στην τάξη σε σύγκριση με άλλους μαθητές τσιγγάνικης καταγωγής. Όπως έχω ήδη επισημάνει (Μαγκλάρα 2007) θεωρώ ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το επικοινωνιακό του ήθος είναι πολύ κοντά στο ήθος που το σχολείο προϋποθέτει και επιβραβεύει. Με άλλα λόγια έμαθε να «παίζει» το ρόλο του μαθητή στο πλαίσιο της θρησκευτικού τύπου μαθητείας και να παίρνει μέρος στην κοινωνική αυτή περίσταση, υπακούοντας στους αυστηρούς και συγκεκριμένους κανόνες της. 4. Συμπεράσματα- Συζήτηση των συμπερασμάτων Η παρούσα εργασία κατέγραψε την αλλαγή της οπτικής στη μελέτη του γραμματισμού κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων από ένα «αποστασιοποιημένο και πραγμοποιημένο» 16 προϊόν ο γραμματισμός συσχετίστηκε με τα κοινωνικά και τα ιστορικά συμφραζόμενα παραγωγής του. Τονίστηκε ότι η απόκτηση και η χρήση του συντελείται στο πλαίσιο τοποθετημένων διεπιδράσεων, επηρεάζεται από τους κοινωνικούς στόχους, τις ανάγκες και τις διαδικασίες στο περιβάλλον των οποίων κατασκευάζεται (Baynham 2002). Επιπλέον, η εισαγωγή του γραμματισμού δεν συντελείται εν κενώ αλλά στο πλαίσιο μιας επικοινωνιακής πρακτικής στην οποία οι δρώσες μονάδες φέρουν τις αντιλήψεις τους και τις στάσεις τους (Κουτσογιάννης 2000). Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται ως μετάβαση από το αυτόνομο μοντέλο του γραμματισμού στο ιδεολογικό. Στη συνέχεια παρουσιάστηκε μια από τις πιο δυναμικές προσεγγίσεις στη μελέτη του γραμματισμού, που κατέχει κεντρική θέση στην υιοθέτηση του ιδεολογικού μοντέλου, η παράδοση της Εθνογραφίας του Γραμματισμού. Στο πλαίσιο αυτό εξετάστηκαν οι ερευνητικές προσπάθειες που έστρεψαν το ενδιαφέρον από τη σχολική αίθουσα και τα παιδαγωγικά ζητήματα που σχετίζονται με τη διδακτική διαδικασία προς τα περιβάλλοντα της πρωτογενούς κοινωνικοποίησης των παιδιών, προς τους τρόπους δηλαδή που συντελείται η κατάκτηση των λέξεων, των κειμένων και των Λόγων στο πλαίσιο συγκεκριμένων συμβάντων γραμματισμού και κοινωνικών πρακτικών (Baquedano-Lopez 2000, Gushman 1998, Heath , Lam 2004, Scollon & Scollon 1981). 17 Για την ανάδειξη της ανάγκης να ληφθούν υπόψη στη μελέτη του γραμματισμού τα περιβάλλοντα της πρωτογενούς κοινωνικοποίησης του γραμματισμού, παρουσιάστηκαν ερευνητικά δεδομένα από μια εθνογραφική έρευνα πεδίου σχετικά με τις πρακτικές γραμματισμού στις οποίες συμμετέχουν παιδιά Ρομά στο πλαίσιο των καθημερινών τους διεπιδράσεων. Συγκεκριμένα, εξετάστηκαν οι όψεις και οι λειτουργίες που 16 Η χρήση των συγκεκριμένων προσδιοριστικών ανήκει στον Τσιτσιπή (2004) και αφορά την αλλαγή της οπτικής στη μελέτη της γλώσσας. 17 Βλ. Κουτσογιάννης (υπό έκδοση). 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 610

14 αποκτά ο γραμματισμός στην εν λόγω κοινότητα σε μία συγκεκριμένη ιστορική στιγμή. Η διερεύνηση των πρακτικών γραμματισμού των παιδιών Ρομά επιβεβαίωσε τα συμπεράσματα της εθνογραφικής προσέγγισης στη μελέτη του γραμματισμού. Η έρευνα αποκάλυψε δηλαδή την ποικιλία των πρακτικών γραμματισμού στις οποίες εμπλέκονται τα παιδιά στην καθημερινή τους ζωή στα πεδία του σπιτιού και της κοινότητας (Baynham, 2002). Διαπιστώθηκε με άλλα λόγια η πολλαπλή φύση του γραμματισμού, αφού πέρα από τις πρακτικές στις οποίες συμμετέχουν τα παιδιά στο πλαίσιο των ο- ρατών και αναγνωρισμένων γραμματισμών (π.χ. ο σχολικός γραμματισμός) διαπιστώθηκε και η εμπλοκή τους και σε αόρατους γραμματισμούς (Street ) που σχετίζονται με την εμπορική δραστηριότητα, την ποπ κουλτούρα και τη θρησκεία. Πρόκειται για τους τοπικούς γραμματισμούς οι οποίοι εντάσσονται στα ενδιαφέροντά τους και έρχονται να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες τους. Ακόμα, αναδείχτηκε η τοποθετημένη φύση του γραμματισμού στο κοινωνικό συγκείμενο στο οποίο χρησιμοποιείται, καθώς έγινε εμφανές ότι ο γραμματισμός σε καμία περίπτωση δεν είναι ανεξάρτητη μεταβλητή, αλλά παίρνει πολλές μορφές στο πλαίσιο της συγκεκριμένης κοινότητας, καθώς συνδέεται με διαφορετικές κοινωνικές πρακτικές. Τονίστηκε με αυτόν τον τρόπο η ανάγκη να στραφεί το ενδιαφέρον στον τρόπο που ο γραμματισμός συλλειτουργεί σε σχέση με άλλες κοινωνικές και οικονομικές παραμέτρους. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να γίνεται λόγος γενικά για γραμματισμό, αλλά για γραμματισμό που γίνεται κατανοητός σε συνάρτηση με κάποια συγκεκριμένη τοπικότητα, ιδεολογία, παράδοση κλπ., όπως πολύ εύστοχα υποστηρίχτηκε στο πλαίσιο του ιδεολογικού μοντέλου. 18 Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι η εμπλοκή των παιδιών σε συγκεκριμένα συμβάντα γραμματισμού (ποπ κουλτούρα, θρησκεία) οδηγεί- όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο Κουτσογιάννης (υπό έκδοση)- στη συγκρότησή τους σε υποκείμενα συγκεκριμένου τύπου, που συγκλίνουν ή αποκλίνουν από το είδος των υποκειμένων που επιθυμεί το σχολείο. Είναι χαρακτηριστικό προς αυτήν την κατεύθυνση το παράδειγμα των παιδιών που συμμετέχουν σε πρακτικές θρησκευτικού γραμματισμού. Τα παιδιά λοιπόν αυτά σημειώνουν μια πιο επιτυχημένη σχολική πορεία σε σχέση με τα υπόλοιπα, καθώς η οικοδόμηση στο πλαίσιο της θρησκείας μιας εγγράμματης ταυτότητας που φέρει συγκεκριμένες δεξιότητες γραφής, ανάγνωσης και επικοινωνίας ανταποκρίνεται στο είδος της ταυτότητας που το σχολείο επιβραβεύει. Οι παρατηρήσεις αυτές καθιστούν σαφές ότι χρειάζεται να υιοθετηθεί μια πιο διευρυμένη οπτική στη μελέτη του γραμματισμού. Πρέπει δηλαδή να δίνεται σημασία στις πρακτικές που κοινωνικοποιούνται τα παιδιά στην καθημερινή τους ζωή, στις στάσεις και τις ιδεολογίες που συνοδεύουν τη σχολική φοίτηση, όπως επίσης και στο είδος της πρωτογενούς κοινωνικοποίησής τους, στους «τρόπους με τις λέξεις» σύμφωνα με την Heath. Είναι απαραίτητο να δούμε το παιδί ως ένα κοινωνικό υποκείμενο που διαμορφώνεται μέσα από τη συμμετοχή του σε συγκεκριμένες κοινωνικές πρακτικές οι οποίες καθορίζονται από το στενό και ευρύτερο συγκείμενο στο οποίο εντάσσονται. Αυτό σημαίνει ότι ο σχεδιασμός των εκπαιδευτικών προγραμμάτων δεν μπορεί να γίνεται σε μια γενική βάση που προβλέπει τις ίδιες σχολικές πρακτικές για όλους τους 18 Βλ Street ( ). 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 611

15 μαθητές, το ίδιο ωρολόγιο πρόγραμμα και το ίδιο διδακτικό υλικό 19. Το σχολείο είναι απαραίτητο να επιτελέσει τον πολιτικό- με την αριστοτελική έννοια του όρου- ρόλο, δημιουργώντας τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την επιτυχημένη κοινωνική πορεία του ατόμου ως κριτικά σκεπτόμενου πολίτη. Βιβλιογραφία Ξενόγλωσση Bahtin, Μ. (1981) Τhe Dialogic Imagination: Four Essays by M. M. Bahtin, edited by M. Holquist. Austin: Texas University Press. Baquedano- Lopez, P. (2000) Creating Social Identities through Doctrina Narratives. Στο: A. Durranti (ed.), Linguistic Anthropology: A Reader. Oxford: Blackwell Clifford, J. (1997) Routes: Travel and Translation in the Late Twentieth Century. Cambridge, MA: Harvard University Press. Collins, J. & Blot, R. (2003) Literacy and Literacies: Texts, Power and Identity. Cambridge: Cambridge University Press. Cope, B., Μ. Kalantzis & A. Harvey (2003) Assessing Multiliteracies and the New Basics. Assessment in Education: Principles Policy & Practice, 10(1):15-26 Fetterman, D. M. (1998) Ethnography Step by Step. Newbury Park/Calif.: Sage. Gee, J. P. (1990) Social Linguistics and Literacies: Ideology in Discourses. London: Fahner. Gee, J. P. (1996) Social Linguistics and Literacies: Ideology in Discourses, 2 nd edition. London: Routledge/ Tyalor & Francis. Gee, J. P. (1999) An Introduction to Discourse Analysis: Theory and Method. London/ New York: Routledge. Goody, J. (1977) The Domestication of the Savage Mind. Cambridge: Cambridge University Press. Gushman, E. (1998) The Struggle and the Tools: Oral and Literate Strategies in an Inner City Community. Albany: State University of New York Press. Halliday, Μ. Α. Κ. (1978) Language as Social Semiotic: The Social Interpretation of Language and Meaning. London: Edward Arnold. Havelock Ε. (1963) Preface to Plato. Oxford: Blackwell. Heath, S. B. (1982) What no Bedtime Stories Mean: Narrative Skills at Home and School. Language in Society, 11: Heath, S. B. (1983) Ways with Words. New York: Cambridge University Press. Hull, G. & Schultz, K (eds.) (2002) Schools out! New York and London: Teachers College Press Hymes, D. (1974a) Foundation in Sociolinguistics: An Ethnographic Approach. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. Hymes, D. (1974b) Ways of Speaking. Στο: R. Bauman & J. Sherzer (eds.), Explorations in the Ethnography of Speaking. Cambridge: Cambridge University Press Jones, K. (2000) Becoming just another Alphanumeric Code: Farmers Encounters with the Literacy and Discourse Practices of Bureaucracy at the Livestock Auction. Στο: D. Barton, M. Hamilton and R. Ivanic (eds.), Situated Literacies: Reading and Writing in Context. London/ New York: Routledge Βλ. και Μαγκλάρα (2006). 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 612

16 Koutsogiannis, D. (2007) A Political Multi-Layered Approach to Researching Children s Digital Literacy Practices. Language and Education, 21 (3): Kress, G. & van Leewen, T. (2001) Multimodal Discourse: Modes and Media of Contemporary Communication. London: Arnold. Lam, W. S. E. (2004) Second Language Socialization in a Bilingual Chat Room: Global and Local Considerations. Language Learning and Technology, 8(3): Luke, A. (2004) On the Material Consequences of Literacy. Language and Education, 18(3): Maybin, J. (2000) The New Literacy Studies: Context, Intertextuality and Discourse. Στο: D. Barton, M. Hamilton and R. Ivanic (eds.), Situated Literacies: Reading and Writing in Context. London/ New York: Routledge Ong, W. J. (1982) Orality and Literacy: The Technologizing of the Word. London: Meuthen. Pitt, K. (2000) Family Literacy: A Pedagogy for the Future. Στο: D. Barton, M. Hamilton and R. Ivanic (eds.), Situated Literacies: Reading and Writing in Context. London/ New York: Routledge Prinsloo, M. (2004) Literacy is Child's Play: Making Sense in Khwezi Park. Language and Education, 18(4): Schieffelin, B (2000) Introducing Kaluli Literacy: a Chronology of Influences. Στο: P. Kroskrity (ed.), Regimes of Language: Ideologies, Polities and Identities. Santa Fe, NM: School of American Research Press Scollon, R. & Scollon, S. (1981) Narrative, Literacy and Face in Interethnic Communication. Norwood, NJ: Ablex. Street, B. (1984) Literacy in Theory and Practice. Cambridge: Cambridge University Press. Street, B. (ed.) (1993) Crosscultural Approaches to Literacy. Cambridge: Cambridge University Press. Street, B. (1995) Social Literacies: Critical Approaches to Literacy in Development, Ethnography and Education. London: Longman. Tustig, K. (2000) New Literacy Studies and Time. Στο: D. Barton, M. Hamilton and R. Ivanic (eds.), Situated Literacies: Reading and Writing in Context. London/ New York: Routledge Ελληνόγλωσση Baynham, M. (2002) (μτφρ. Μ. Αραποπούλου). Πρακτικές Γραμματισμού. Αθήνα: Μεταίχμιο. Bourdieu, P. (1999) (μετάφρ. Ν. Παναγιωτόπουλος, εισ. Κ. Καψαμπέλη). Γλώσσα και Συμβολική Εξουσία. Αθήνα: Καρδαμίτσα. Κουτσογιάννης, Δ. (2000) Γλωσσική Αγωγή και Διαδίκτυο: Δυνατότητες και Περιορισμοί. Μελέτες για την Ελληνική Γλώσσα. Θεσσαλονίκη Κουτσογιάννης, Δ. (υπό έκδοση) Άτυπος σχολικός γραμματισμός και εκπαίδευση μελλοντικών εκπαιδευτικών. Κουτσογιάννης, Δ. (υπό έκδοση) Το Πολιτικό Υπόβαθρο των Επιστημονικών Αναζητήσεων στην Προσέγγιση των Ψηφιακών Πρακτικών Γραμματισμού των Παιδιών. Luke, C. (υπό έκδοση) Multiliteracies in the Age of Globalization. Στο: Δ. Κουτσογιάννης & Μ. Αραποπούλου (επιμ.) Εκπαίδευση στο Γραμματισμό: Τοπικές Οπτικές σε μια Παγκοσμιοποιημένη Τάξη Πραγμάτων. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 613

17 Μαγκλάρα, Μ. (2006) Τοποθετημένες πρακτικές (τεχνολογικού) γραμματισμού παιδιών Ρομά. Στο Δ. Ψύλλος & Β. Δαγδιλέλης (επιμ.) Πρακτικά 5 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «Οι Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση». Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης/Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Μαγκλάρα, Μ. (2007) Πρακτικές Γραμματισμού: Περιπτώσεις Παιδιών Ρομά. Στο: Κ. Ντίνας & Α. Χατζηπαναγιωτίδη (επιμ.) Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου «Η Ελληνική Γλώσσα ως Δεύτερη/Ξένη. Έρευνα, Διδασκαλία και Εκμάθησή της». Θεσσαλονίκη: University Studio Press Prinsloo, M. (υπό έκδοση) Thinking Locally, Acting Globally: The New Literacies as Placed Resources. Στο: Δ. Κουτσογιάννης & Μ. Αραποπούλου (επιμ.) Εκπαίδευση στο Γραμματισμό: Τοπικές Οπτικές σε μια Παγκοσμιοποιημένη Τάξη Πραγμάτων. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Τσιτσιπής, Λ. (2004) Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Γλώσσας: Γλώσσα, Ιδεολογία, Διαλογικότητα και Επιτέλεση. Αθήνα: Gutenberg. Τσιτσιπής, Λ. (2005) Από τη Γλώσσα ως Αντικείμενο στη Γλώσσα ως Πράξη. Αθήνα: Νήσος. 10 o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 614

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόμβος της γλωσσικής εκπαίδευσης

Ο ρόμβος της γλωσσικής εκπαίδευσης Ο ρόμβος της γλωσσικής εκπαίδευσης Το παράδειγμα του παράγω Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το θεωρητικό μοντέλο του ρόμβου... 3 2. Το μοντέλο του ρόμβου μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 3330 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Οι πτυχιούχοι του Τμήματος κατέχουν τις απαραίτητες επιστημονικές γνώσεις και δεξιότητες στην εφαρμογή μεθόδων που τους δίνουν τη

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής 21-22 Μαρτίου 2014, Λευκωσία 16-17 Μαΐου 2014, Λεμεσός Η αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Άξονες περιγραφής σεναρίου για το ανοικτό θέμα του κλάδου ΠΕ02

Άξονες περιγραφής σεναρίου για το ανοικτό θέμα του κλάδου ΠΕ02 Άξονες περιγραφής σεναρίου για το ανοικτό θέμα του κλάδου ΠΕ02 Ι. Εισαγωγή Το σενάριο είναι κατά βάση ένα σχέδιο μαθήματος, αυτό που πάντα έχει στο μυαλό του ο εκπαιδευτικός πριν μπει στην τάξη να διδάξει.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση. Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά

Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση. Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση 1 Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά 2 Περιεχόμενο παρουσίασης: Παρούσα κατάσταση-ελλείψεις-ανάγκες Μεθοδολογίες μάθησης συμβατές

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΣΤΟΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΣΤΟΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΣΤΟΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ειρήνη Τζοβλά, Δασκάλα ΣΧΟΛΕΙΟ 4 ο Δημοτικό Σχολείο Πεύκης Πεύκη, Φεβρουάριος 2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής Η συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες» Π.3.2.1 Εκπαιδευτικά σενάρια και μαθησιακές δραστηριότητες, σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, που αντιστοιχούν σε 30 διδακτικές ώρες ανά τάξη Νεοελληνική Γλώσσα Γ Λυκείου Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Από την παιδαγωγική του γραμματισμού στους πολυγραμματισμούς: νέες τάσεις, διαστάσεις και προοπτικές στη διδασκαλία της γλώσσας.

Από την παιδαγωγική του γραμματισμού στους πολυγραμματισμούς: νέες τάσεις, διαστάσεις και προοπτικές στη διδασκαλία της γλώσσας. Σωφρ. Χατζησαββίδης Από την παιδαγωγική του γραμματισμού στους πολυγραμματισμούς: νέες τάσεις, διαστάσεις και προοπτικές στη διδασκαλία της γλώσσας. Από την Επικοινωνιακή Προσέγγιση στην παιδαγωγική των

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνία και γλώσσα: μια πολύ στενή σχέση

Κοινωνία και γλώσσα: μια πολύ στενή σχέση Σωφρ. Χατζησαββίδης Κοινωνία και γλώσσα: μια πολύ στενή σχέση Κοινωνία και γλώσσα, γλώσσα και κοινωνία. Πρώτη φορά ήρθα σε επαφή συνειδητά με αυτήν τη σχέση, που επιχειρούμε, εμείς οι τρεις, να φέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Νέο Πρόγραμμα iuσπcdcddccscsdcscsουδών Νηπιαγωγείου Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν Εκδοτικό σηµείωµα Στη φιλοσοφία και πρακτική του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων η εκπαίδευση αποτελεί κεντρικό άξονα της θεραπευτικής του προσέγγισης και της λειτουργίας του. Το προσερχόµενο στη

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χαράλαμπος Βρασίδας

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χαράλαμπος Βρασίδας Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χαράλαμπος Βρασίδας www.cardet.org www.unic.ac.cy info@cardet.org Ανασκόπηση Σύγχρονες τάσεις Στοιχεία από ΕΕ Προκλήσεις Χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Οι εξελίξεις στο χώρο της πιστοποίησης και τα νέα δεδομένα στη χώρα μας. TIE: Μια καινοτόμος πρόταση

Οι εξελίξεις στο χώρο της πιστοποίησης και τα νέα δεδομένα στη χώρα μας. TIE: Μια καινοτόμος πρόταση Οι εξελίξεις στο χώρο της πιστοποίησης και τα νέα δεδομένα στη χώρα μας. TIE: Μια καινοτόμος πρόταση Η πρωτοφανής κρίση που πλήττει τα τελευταία χρόνια τη χώρα μας είναι βέβαιο ότι θα καταστήσει σύντομα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Μαρία Ι. Κουτσούμπα Αναπλ. Καθηγήτρια ΣΕΦΑΑ ΕΚΠΑ / ΣΕΠ ΕΑΠ Δραστηριότητες και ασκήσεις αυτό-αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση 943

Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση 943 Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση 943 ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕ ΡΙΕΣ 4. Γραµµατισµός και τεχνολογικός γραµµατισµός ΟΙ ΤΠΕ ΚΑΙ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Βασιλική Μπατσίδου vasobatsidoul@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Mία πρόταση για το μάθημα των αρχαίων ελληνικών από το πρωτότυπο

Mία πρόταση για το μάθημα των αρχαίων ελληνικών από το πρωτότυπο Mία πρόταση για το μάθημα των αρχαίων ελληνικών από το πρωτότυπο Θέμα: Επεξεργασία λεξιλογίου με τη βοήθεια ηλεκτρονικών λεξικών Εισαγωγή: η επεξεργασία του λεξιλογίου των ενοτήτων στο μάθημα της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015 με θέμα «Science in Technology»

Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015 με θέμα «Science in Technology» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α)

Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α) Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α) Ποιους καλούμαι να διδάξω και ποιες παραδοχές θα πρέπει να λάβω υπόψη σε σχέση με αυτό; ποιες οι ομάδες-στόχοι ως προς την προέλευση και τα επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Αυτό το έργο έχει χρηµατοδοτηθεί µε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών για Κωφούς και

Διαβάστε περισσότερα

ECTS κατ ιδίαν μελέτη (μελέτη, προετοιμασία ασκήσεων, εργασίας, παρουσίασης)

ECTS κατ ιδίαν μελέτη (μελέτη, προετοιμασία ασκήσεων, εργασίας, παρουσίασης) 1 Κωδικός: ΥΔ0008 Τίτλος: Διδασκαλία γλώσσας και νέες τεχνολογίες Διδακτικές Μονάδες European Credit Transfer System Συνολικός Φόρτος εργασίας δια ζώσης συμμετοχή (διάλεξη, εργαστήρια, σεμινάρια, φροντιστηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Νεοελληνική Γλώσσα Ε Δημοτικού Τίτλος: «Μουσική» Συγγραφή:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Σωφρ. Χατζησαββίδης ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1. Από το γραμματισμό στους πολυγραμματισμούς Σήμερα τα άτομα που βρίσκονται σε μία διαδικασία μάθησης και προετοιμασίας για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα