Γηαρεηξίδνκαη ην Πέλζνο Δπηζηξέθσ ζηε Εσή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γηαρεηξίδνκαη ην Πέλζνο Δπηζηξέθσ ζηε Εσή"

Transcript

1 ΤΠΟΤΡΓΔΗΟ ΠΑΗΓΔΗΑ ΚΑΗ ΠΟΛΗΣΗΜΟΤ ΤΠΖΡΔΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΖ ΦΤΥΟΛΟΓΗΑ Γηαρεηξίδνκαη ην Πέλζνο Δπηζηξέθσ ζηε Εσή 1

2 ΤΠΟΤΡΓΔΗΟ ΠΑΗΓΔΗΑ ΚΑΗ ΠΟΛΗΣΗΜΟΤ Γηαρείξηζε Κξίζεσλ ζηα Σρνιεία Α έθδνζε 2006 Σπγγξαθή Έξλε Σηζκάλε Παπαθψζηα Δθπαηδεπηηθφο Χπρνιφγνο Α Δπνπηεία - Γξ Σηέιηνο Γεσξγηάδεο Κιηληθφο Χπρνιφγνο Γεληθή Δπνπηεία Μηράιεο Ισάλλνπ Πξντζηάκελνο Υπεξεζίαο Δθπαηδεπηηθήο Χπρνινγίαο Γξ Φαξάιακπνο Τδηφγθνπξνο Αλψηεξνο Δθπαηδεπηηθφο Χπρνιφγνο 2

3 ΤΠΟΤΡΓΔΗΟ ΠΑΗΓΔΗΑ ΚΑΗ ΠΟΛΗΣΗΜΟΤ ΤΠΖΡΔΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΖ ΦΤΥΟΛΟΓΗΑ ΠΡΟΛΟΓΟ Τν αεξνπνξηθφ δπζηχρεκα ηεο 14 εο Απγνχζηνπ 2005 ήηαλ κηα πξσηφγλσξε ηξαπκαηηθή εκπεηξία γηα ηελ θππξηαθή θνηλσλία. Ο καδηθφο ζάλαηνο 121 αηφκσλ, ν μεθιεξηζκφο νιφθιεξσλ νηθνγελεηψλ, ν θξηθηφο ζάλαηνο γνληψλ πνπ άθεζαλ πίζσ ηνπο κηθξά παηδηά, καο αλαγθάδεη, αλάκεζα ζε πνιιά άιια, λα ζπλεηδεηνπνηνχκε ηηο επζχλεο θαη λα πξνβνχκε ζηελ θαηάιιειε πξνεηνηκαζία θαη επηκφξθσζε γηα λα κπνξνχκε λα δηαρεηξηζηνχκε φ,ηη αθνινπζεί ηεο ζπκθνξάο απηήο, ηδηαίηεξα φκσο ησλ φζσλ άιισλ ζπκβαίλνπλ θαζεκεξηλά ζε κηθξή ή κεγάιε έθηαζε αιιά θαη φζσλ αλακέλεηαη λα ζπκβνχλ ζηε ζχγρξνλε θνηλσλία πνπ δνχκε. Τν ζρνιείν, ρψξνο φπνπ ζήκεξα θνηηνχλ φια ηα παηδηά θαη γηα καθξχ ρξνληθφ δηάζηεκα έρεη επζχλε πέξαλ ηεο κεηάδνζεο γλψζεσλ λα δηαρεηξηζηεί ηα ζπλαηζζήκαηα ησλ καζεηψλ ζπκβάιινληαο έηζη ζηελ εμαζθάιηζε ηεο κειινληηθήο ηνπο ςπρηθήο πγείαο θαη ηεο πξνζηαζίαο ηνπο απφ ηνπο πνιινχο θαη ζχγρξνλνπο θνηλσληθνχο θηλδχλνπο πνπ ηνπο απεηινχλ. Οη θίλδπλνη απηνί αληηκεησπίδνληαη κε ηελ πξνυπφζεζε φηη ην εκπιεθφκελν άηνκν δηαζέηεη αζθάιεηα θαη ζηγνπξηά γηα ηνλ εαπηφ ηνπ θαη δεμηφηεηεο πνπ θαιιηεξγνχληαη ηφζν απφ ηελ νηθνγέλεηα φζν θαη απφ ην ζρνιείν. Ιδηαίηεξα, ην ζρνιείν ζα πξέπεη λα δεκηνπξγεί εθείλν ην πεξηβάιινλ θαη ηηο ζπλζήθεο ψζηε νη καζεηέο λα εθθξάδνπλ ηηο ζθέςεηο θαη ηηο αγσλίεο ηνπο. Τηο πεξηζζφηεξεο θνξέο ε ελεξγεηηθή αθνή ησλ εθπαηδεπηηθψλ νδεγεί ζηε ιχζε φισλ ησλ πξνβιεκάησλ ρσξίο λα απαηηείηαη ε παξέκβαζε «εηδηθψλ» εθηφο ηνπ ζρνιείνπ. Δίλαη κε απηέο ηηο ζθέςεηο πνπ νη Λεηηνπξγνί ηεο Υπεξεζίαο Δθπαηδεπηηθήο Χπρνινγίαο ζεσξνχλ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο φισλ ησλ βαζκίδσλ σο ηνπο βαζηθφηεξνχο ηνπο ζπλεξγάηεο ζηελ πξνζπάζεηα πνπ θαζεκεξηλά θαηαβάιινπλ γηα λα εμαζθαιίζνπλ κηα θαιχηεξε κειινληηθή δσή ζηνπο ζεκεξηλνχο καζεηέο πνπ λα ηελ ραξαθηεξίδνπλ ε πνηφηεηα θαη ε επηπρία. Τν Υπνπξγείν Παηδείαο θαη Πνιηηηζκνχ αληέδξαζε ακέζσο ζην αεξνπνξηθφ δπζηχρεκα. Δηνίκαζε ζρέδην δξάζεο γηα ηηο πξψηεο κέξεο ιεηηνπξγίαο ησλ ζρνιείσλ θαη ζε πνιχ ζχληνκν ρξνληθφ δηάζηεκα απέζηεηιε νδεγφ γηα εθπαηδεπηηθνχο θαη γνλείο κε ζέκα «Βνεζψληαο ηα παηδηά λα δηαρεηξηζηνχλ ην ζάλαην, ηελ απψιεηα θαη ηε ζιίςε». Ο Υπνπξγφο Παηδείαο θαη Πνιηηηζκνχ θ. Πεχθηνο Γεσξγηάδεο φξηζε ηελ Υπεξεζία Δθπαηδεπηηθήο Χπρνινγίαο σο ηελ θαζ χιελ ππεχζπλε Υπεξεζία γηα λα δηαρεηξηζηεί ην ζέκα ζε ζηελή ζπλεξγαζία πάληνηε κε ηηο Γηεπζχλζεηο ηεο Δθπαίδεπζεο. 3

4 Θέισ λα επραξηζηήζσ ηελ θα Έξλε Σηζκάλε, Δθπαηδεπηηθφ Χπρνιφγν Α, γηα ηε ζπγγξαθή ηνπ παξφληνο εληχπνπ θαη ηνλ θν Φαξάιακπν Τδηφγθνπξν, Αλψηεξν Δθπαηδεπηηθφ Χπρνιφγν, πνπ ζπλεξγάζηεθε ζηελά καδί κνπ ψζηε λα έρεηε ζηα ρέξηα ζαο απηφ ην εγρεηξίδην. Η Υπεξεζία Δθπαηδεπηηθήο Χπρνινγίαο ζπλεηδεηνπνηψληαο ηε ζνβαξφηεηα ηνπ πξνβιήκαηνο θαη κε ζηφρν ηελ πξνιεπηηθή δξάζε θαη παξέκβαζε, πξνρψξεζε άκεζα ζηελ αλάπηπμε ζπζηεκαηηθνχ εθπαηδεπηηθνχ πξνγξάκκαηνο γηα επηκφξθσζε ζεκαληηθνχ αξηζκνχ ιεηηνπξγψλ ηεο, κε ηελ πνιχηηκε ζπλεηζθνξά ηνπ Γξ Σηέιηνπ Γεσξγηάδε. Με ηελ επθαηξία απηή ζα ήζεια λα εθθξάζσ ηηο ζεξκέο κνπ επραξηζηίεο ζην Γξ Σηέιην Γεσξγηάδε γηα ηελ επηκφξθσζε θαη θαζνδήγεζε πνπ πξφζπκα πξνζθέξεη ζηνπο ιεηηνπξγνχο ηεο Υπεξεζίαο. Μέζα ζηα πιαίζηα ηεο πξνιεπηηθήο απηήο πνιηηηθήο αιιά θαη κε ζηφρν ηελ πξνεηνηκαζία ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο έηζη ψζηε λα κπνξεί λα αληηκεησπίζεη θαηάιιεια απξφζκελα ηξαπκαηηθά γεγνλφηα, ε Υπεξεζία Δθπαηδεπηηθήο Χπρνινγίαο πξφθεηηαη λα απνζηείιεη επηπξφζζεην πιηθφ ζηα ζρνιεία πνπ ζα αλαθέξεηαη ζηηο άκεζεο δξάζεηο θαη παξεκβάζεηο ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζε ζηηγκέο θξίζεσλ. Δπηζπκία θαη πξνηξνπή καο είλαη λα ζπδεηεζεί ην πεξηερφκελν ηνπ παξφληνο εγρεηξηδίνπ, αιιά θαη ησλ άιισλ εληχπσλ πνπ πξφθεηηαη λα αθνινπζήζνπλ, ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο ζπιιφγνπο θαη λα έρνπκε θαη ηηο δηθέο ζαο απφςεηο, ζέζεηο θαη εηζεγήζεηο. Μηράιεο Ισάλλνπ Πξντζηάκελνο Υπεξεζίαο Δθπαηδεπηηθήο Χπρνινγίαο 4

5 Γηαρείξηζε Κξίζεσλ ζηα ρνιεία Δηζαγσγή Κατανόηση και Ανάλσση των Ψστολογικών Διαστάσεων ενός Τρασματικού Γεγονότος Η δσή είλαη γεκάηε αλαπάληερα γεγνλφηα. Τα ηξαπκαηηθά γεγνλφηα κπνξεί λα έρνπλ δηάθνξεο κνξθέο. Μπνξεί λα είλαη απνηέιεζκα θπζηθψλ θαηαζηξνθψλ, δπζηπρεκάησλ, αζζελεηψλ, ηξνκνθξαηηθψλ θηππεκάησλ. Κάπνηα απφ ηα γεγνλφηα κπνξεί λα είλαη μαθληθά θαη αλαπάληερα ελψ άιια κπνξεί λα είλαη αλακελφκελα. Όηαλ κηα θαηαζηξνθή θηππήζεη, ην ζρνιηθό πεξηβάιινλ ρξεηάδεηαη λα είλαη πξνεηνηκαζκέλν λα αληηκεησπίζεη ηηο ζπλέπεηεο ηνπ γεγνλφηνο, ηφζν ζην πξνζσπηθφ ηνπ ζρνιείνπ φζν θαη ζηνπο καζεηέο. Ο ζάλαηνο απνηειεί θπζηνινγηθή εμέιημε ζηελ πνξεία ηεο δσήο. Τν ζρνιηθφ πεξηβάιινλ έξρεηαη ζπρλά αληηκέησπν κε γεγνλφηα πνπ πεξηιακβάλνπλ ζιίςε, ζάλαην, απψιεηα θαη ηξαχκα. Η πξνεηνηκαζία θαη ν θαηάιιεινο ρεηξηζκφο ζηα πιαίζηα ηνπ ζρνιείνπ απνηεινχλ αζπίδεο πξνζηαζίαο ηνπ ςπρηζκνχ ησλ παηδηψλ θαη δηεπθνιχλνπλ ηελ νκαιή πξνζαξκνγή ηνπο ζηηο λέεο ζπλζήθεο πνπ έλα ηξαπκαηηθφ γεγνλφο κπνξεί λα δεκηνπξγήζεη. Πξνζπάζεηα απνθιεηζκνχ ησλ παηδηψλ απφ ηελ έλλνηα ηνπ ζαλάηνπ κε ζηφρν, ηελ πξνζηαζία ηνπο, ζηεξεί απφ ηα παηδηά ην δηθαίσκά ηνπο ζην πέλζνο. Οη εθπαηδεπηηθνί, αθνχ αξρηθά δηαρεηξηζηνχλ ην δηθφ ηνπο πέλζνο, ρξεηάδεηαη ζηε ζπλέρεηα λα είλαη έηνηκνη λα αλαπηχμνπλ έλα ζρέδην δξάζεο πνπ λα αλαθέξεηαη ζηηο πξαθηηθέο αληηκεηψπηζεο κηαο θξίζεο (καδηθή θαηαζηξνθή ή ζάλαηνο ζην ζρνιηθφ πεξηβάιινλ) θαη λα εζηηάδεηαη ζε δχν βαζηθνχο ηνκείο. Ο πξψηνο ηνκέαο αθνξά ηελ άκεζε πξαθηηθή πνπ ζα αλαπηχμνπλ κέζα ζηε ζρνιηθή κνλάδα γηα λα ρεηξηζηνχλ ηηο δηάθνξεο πηπρέο ηνπ γεγνλφηνο κφιηο απηφ ζπκβεί (ελεκέξσζε, ζπιινγή πιεξνθνξηψλ) θαη ν δεχηεξνο ηνκέαο αθνξά ηελ θαηαλφεζε θαη ηελ αληηκεηψπηζε ησλ αλακελφκελσλ αληηδξάζεσλ απφ ηνπο καζεηέο. Έλα βηβιηάξην - νδεγφο πνπ λα αλαθέξεηαη ζηηο δηάθνξεο πηπρέο ησλ ζπλεπεηψλ ελφο ηξαπκαηηθνχ γεγνλφηνο, ζε ζεσξεηηθφ θαη πξαθηηθφ πιαίζην θαη λα απνηειεί γηα ηνλ εθπαηδεπηηθφ βνήζεκα ζε δχζθνιεο ζηηγκέο, ζεσξήζεθε απφ ηελ Υπεξεζία Δθπαηδεπηηθήο Χπρνινγίαο φηη είλαη ζαλ αλαγθαίν θαη ρξήζηκν. Σ απηφ γίλεηαη πξνζπάζεηα λα επεμεγεζνχλ νη αληηδξάζεηο ησλ παηδηψλ ζε ηξαπκαηηθά γεγνλφηα θαη λα αλαπηπρζνχλ νη θαηάιιειεο παξεκβάζεηο -ζην επίπεδν ηεο ζρνιηθήο κνλάδαο- ακέζσο κεηά απφ έλα ηξαπκαηηθφ γεγνλφο. Με ζηφρν ηελ πξφιεςε ζνβαξφηεξσλ πξνβιεκάησλ αλαθέξεηαη επίζεο ε αλάγθε γηα πξνεηνηκαζία ηεο θνηλφηεηαο θαη ηνπ ζρνιηθνχ πεξηβάιινληνο γηα θαηάιιειε αληηκεηψπηζε ηξαπκαηηθψλ γεγνλφησλ. 5

6 Οη πιεξνθνξίεο θαη δξάζεηο πνπ αλαθέξνληαη έρνπλ αλαπηπρζεί απφ ηελ Υπεξεζία Δθπαηδεπηηθήο Χπρνινγίαο κε ζηφρν λα παξέρνπλ κηα βαζηθή θαηεχζπλζε θαη θαζνδήγεζε πξνο ηνπο εθπαηδεπηηθνχο θαη ηνπο γνλείο ζε ζηηγκέο θξίζεσλ θαη ηξαχκαηνο. Διπίδνπκε φηη νη πιεξνθνξίεο απηέο ζα βνεζήζνπλ ηνπο ελήιηθεο λα δηαρεηξηζηνχλ ηα θπζηνινγηθά ζπλαηζζήκαηα πνπ πηζαλφ θάπνηα παηδηά θαη έθεβνη λα αλαπηχμνπλ κεηά απφ έλα έληνλν ηξαπκαηηθφ γεγνλφο. Η αλάπηπμε απηνχ ηνπ νδεγνχ έρεη βαζηζηεί ζε ςπρνινγηθέο έξεπλεο θαη κειέηεο γηα παηδηά θαη εθήβνπο θαζψο θαη ζηελ πξφζθαηε επηκφξθσζε ηεο Dr Sandra F. Allen, «Postraumatic stress» πξνο ηνπο ιεηηνπξγνχο ηεο Υπεξεζίαο Δθπαηδεπηηθήο Χπρνινγίαο. Ο νδεγφο απηφο αλαθέξεηαη ζε ηξαπκαηηθά γεγνλφηα θαη πεξηιακβάλεη καδηθέο θαηαζηξνθέο (θξίζεηο) ζηελ θνηλφηεηα, φπσο ηξνκνθξαηηθά θηππήκαηα, πνιέκνπο, θπζηθέο θαηαζηξνθέο αιιά θαη πξνζσπηθέο απψιεηεο φπσο ζάλαην κειψλ ηεο νηθνγέλεηαο, ηνπ ζρνιείνπ, θίισλ θ.ιπ. Τν πέλζνο απνηειεί κηα δηαδηθαζία θαη φρη κηα ζηηγκηαία αληίδξαζε. Σαλ δηαδηθαζία, πξνυπνζέηεη ηελ παξνρή θαηάιιεινπ ρξνληθνχ πεξηζσξίνπ ζηα άηνκα πνπ πελζνχλ γηα λα κπνξέζνπλ λα αληηκεησπίζνπλ ηελ απψιεηα θαη ηηο ζπλέπεηεο ηεο ζηε δσή ηνπο. Κάζε άηνκν, αλεμαξηήησο ειηθίαο, βηψλεη ην πέλζνο θαη ηελ απψιεηα κε δηαθνξεηηθφ ηξφπν θαη έληαζε. Υπάξρνπλ φκσο βαζηθά ζηάδηα πνπ ραξαθηεξίδνπλ ηε δηαδηθαζία ηνπ πέλζνπο γηα λα θαηνξζψζεη ην άηνκν λα απνδερηεί ηε θαηάζηαζε θαη λα νδεγεζεί ζηελ πξνζαξκνγή ζηηο λέεο πξαγκαηηθφηεηεο ηεο δσήο ηνπ. Τα ζηάδηα απηά ζπλππάξρνπλ κε ηα αλαπηπμηαθά ζηάδηα θαη ε αληίιεςε ηεο έλλνηαο ηνπ ζαλάηνπ θαη ηεο απψιεηαο είλαη άκεζα ζπλδεδεκέλε κε ηελ ειηθία ελφο αηφκνπ. Ο βαζκφο ζνβαξφηεηαο κηαο ηξαπκαηηθήο εκπεηξίαο θαη νη επηπηψζεηο πνπ κπνξεί λα έρεη έλα γεγνλφο ζε ελήιηθεο ή ζε παηδηά, ζπλδέεηαη άκεζα κε ηνλ ηξφπν πνπ ην άηνκν βηψλεη ηελ εκπεηξία θαη ην βαζκφ ππνζηήξημεο πνπ δέρεηαη απφ ην θνηλσληθφ πεξηβάιινλ (νηθνγέλεηα, θίινη, ζρνιείν, θνηλφηεηα). Η ζπζηεκαηηθή ππνζηήξημε ηνπ αηφκνπ απφ ην άκεζν θνηλσληθφ πεξηβάιινλ δεκηνπξγεί ηηο απαξαίηεηεο πξνυπνζέζεηο γηα ηειηθή απνδνρή ηεο απψιεηαο θαη επαλαθνξά ηεο νκαιφηεηαο ζηε δσή ηνπ αηφκνπ. Μεηά απφ έλα ηξαπκαηηθφ γεγνλφο, κπνξεί λα αλαπηπρζνχλ ζνβαξά ζπλαηζζεκαηηθά πξνβιήκαηα εάλ ην παηδί ή ν έθεβνο εθηεζνχλ άκεζα ζην ηξαχκα, εθηεζνχλ πξνζσπηθά ζηηο ζπλέπεηεο ηνπ γεγνλφηνο (π.ρ. κέζσ κειψλ ηεο νηθνγέλεηαο ή θίισλ) ή ζηηο πεξηπηψζεηο φπνπ ην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο αθχπληζε πξνεγνχκελεο απψιεηεο θαη ηξαχκαηα ζηε δσή ηνπο. Οη ελήιηθεο θαινχληαη ηηο δχζθνιεο απηέο ζηηγκέο λα ζηεξίμνπλ ζπλαηζζεκαηηθά θαη γλσζηηθά ηα παηδηά θαη ηνπο εθήβνπο παξά ηηο ζπλαηζζεκαηηθέο δπζθνιίεο πνπ πηζαλφ θαη νη ίδηνη θπζηνινγηθά λα αληηκεησπίζνπλ. Ο θαηάιιεινο ρεηξηζκφο ηελ θαηάιιειε ζηηγκή κπνξεί λα πξνιάβεη ζνβαξέο κειινληηθέο δπζθνιίεο! 6

7 1. Οξηζκνί Απώιεηα Θιίςε Φπρνινγηθό Σξαύκα Φπζηνινγηθή αληίδξαζε ζηελ απψιεηα ελφο αληηθεηκέλνπ ή αηφκνπ π.ρ. ελφο αλζξσπίλνπ κέινπο, ηεο ηέιεηαο απηνεηθφλαο, ζσκαηηθψλ ιεηηνπξγηψλ θ.ιπ. Η απψιεηα κπνξεί λα είλαη πξαγκαηηθή ή θαληαζηηθή θαη πεξηιακβάλεη ζπλαηζζεκαηηθέο αληηδξάζεηο πξνο ηελ αληηιακβαλφκελε απψιεηα πνπ ραξαθηεξίδνληαη απφ έληνλν πφλν, αιιαγέο ζηε δηάζεζε θαη ηελ ςπρνζχλζεζε ηνπ αηφκνπ. Έληνλε ή /θαη δηαξθήο έθζεζε ηνπ αηφκνπ ζε θαηαθιπζκηθά γεγνλφηα κε απνηέιεζκα λα αηζζάλεηαη αβνήζεην κπξνζηά ζηνλ θίλδπλν, ηελ αγσλία θαη ην γεληθφηεξν άγρνο πνπ επηθξαηεί ζηελ θνηλφηεηα. (Π.ρ. θπζηθέο θαηαζηξνθέο, ηξνκνθξαηηθά θηππήκαηα, πφιεκνη, καδηθέο θαηαζηξνθέο). Τν γεγνλφο πεξηιακβάλεη πξαγκαηηθφ ή επαπεηινχκελν ζάλαην ή απεηιή ηεο ζσκαηηθήο αθεξαηφηεηαο ηνπ εαπηνχ ή άιισλ. Πεξηιακβάλεη αθφκε ηελ αίζζεζε έιιεηςεο ειέγρνπ ζηηο θαηαζηάζεηο. Τν ζπλαίζζεκα ηεο απψιεηαο ειέγρνπ ζηα παηδηά απμάλεηαη φηαλ αληηιεθζνχλ ηνπο ζεκαληηθνχο ελήιηθεο λα κελ κπνξνχλ λα ειέγμνπλ ηα γεγνλφηα θαη ηηο θαηαζηάζεηο. Καηαζηξνθέο ζηελ Κνηλόηεηα Έληνλν θαη δηαξθέο ηξαχκα (ζε κεγάιν αξηζκφ αηφκσλ εληφο ηεο θνηλφηεηαο) πνπ πεξηιακβάλεη αλζξψπηλν πφλν, δπζηπρία, ζπλαηζζήκαηα απφγλσζεο θαη απψιεηαο (ζεηζκνί, πιεκκχξεο, πφιεκνη, ηξνκνθξαηηθά θηππήκαηα θ.ι.π.). Σν κέγεζνο ηνπ ηξαύκαηνο κεηά από κηα θαηαζηξνθή εμαξηάηαη από ηε ζπζηεκαηηθή πξνεηνηκαζία ηεο θνηλόηεηαο θαη ηελ εηνηκόηεηα ηεο λα αληηκεησπίζεη θαηαζηάζεηο θξίζεσο κεζνδεπκέλα θαη νξγαλσκέλα θαη ηελ ηθαλόηεηά ηεο λα αλαπηύμεη θαη εθαξκόζεη άκεζεο παξεκβάζεηο κε ζηόρν ηελ επαλαθνξά ηεο εξεκίαο θαη ηεο θαζεκεξηλόηεηαο ζηελ θνηλόηεηα. Σν κέγεζνο ηνπ ηξαύκαηνο, όπσο βηώλεηαη ζε αηνκηθό επίπεδν, εμαξηάηαη από πνιινύο παξάγνληεο θαη δεδνκέλα. Ζ θύζε ηνπ γεγνλόηνο εάλ είλαη απνηέιεζκα βίαο όπσο πόιεκνο ή ηξνκνθξαηηθό θηύπεκα ή αλ είλαη απνηέιεζκα θπζηθώλ θαηαζηξνθώλ, ε δηάξθεηα θαη ε έληαζε ηνπ γεγνλόηνο, θαηά πόζν έρεη πξνθιεζεί από αλζξώπηλα ή θπζηθά αίηηα, ν βαζκόο θαη ε δηάξθεηα εκπινθήο ελόο 7

8 αηόκνπ ζην ηξαύκα, ηα πξνεγνύκελα βηώκαηα ελόο αηόκνπ αιιά θαη νη αηνκηθέο, νηθνγελεηαθέο, ειηθηαθέο θαη θνηλσληθέο δηαθνξέο ζηηο αληηδξάζεηο πξνο ην ηξαύκα κπνξεί λα θαζνξίζνπλ ην κέγεζνο ηνπ ηξαύκαηνο θαη ηνλ ηξόπν κε ηνλ νπνίν έλα άηνκν ην βηώλεη. Έξεπλεο θαη κειέηεο έρνπλ δείμεη όηη θαηαζηξνθέο πνπ πξνθαινύληαη από αλζξώπηλα αίηηα (πόιεκνη, ηξνκνθξαηηθά θηππήκαηα, δνινθνλίεο) έρνπλ ηηο ζνβαξόηεξεο επηπηώζεηο ζην ςπρηζκό ησλ αηόκσλ πνπ ηα βηώλνπλ ή εκπιέθνληαη ζε απηά. Πέλζνο Απνηειεί θπζηνινγηθή αληίδξαζε ζην ζάλαην αγαπεκέλνπ πξνζψπνπ. Σαλ κέξνο ηεο αληίδξαζήο ηνπο ζηελ απψιεηα, κεξηθά άηνκα πνπ πελζνχλ εκθαλίδνπλ ζπκπηψκαηα φκνηα κε έλα θαηαζιηπηηθφ επεηζφδην (π.ρ. αηζζήκαηα ζιίςεο θαη ζπλδεφκελα ζπκπηψκαηα, φπσο αυπλία, αλνξεμία θαη απψιεηα βάξνπο). Τν πέλζνο, ηδηαίηεξα θαηά ηηο πξψηεο κέξεο, κπνξεί λα πξνθαιέζεη ζσκαηηθά ζπκπηψκαηα θαη βηψλεηαη ζπρλά κε θπζηθφ πφλν φπσο αδπλακία θαη θφπσζε, θεθαιαιγίεο, βάξνο ζην ζηήζνο, πφλνη ζηελ θνηιηά. Σηα παηδηά παξαηεξείηαη ζπρλά δπζθνιία ζηε ζπγθέληξσζε κε επηπηψζεηο ζηε ζρνιηθή επίδνζε. Η δηάξθεηα θαη ε έθθξαζε ηνπ «θπζηνινγηθνχ» πέλζνπο πνηθίιιεη ζεκαληηθά αλάκεζα ζε δηαθνξεηηθέο πνιηηηζκηθέο νκάδεο. Γηαηαξαρή νμένο ηξεο Τν άηνκν βίσζε, ήηαλ κάξηπξαο ή βξέζεθε αληηκέησπν κε έλα γεγνλφο ζην νπνίν ππήξμε πξαγκαηηθφο ή επαπεηινχκελνο ζάλαηνο ή ζνβαξφο ηξαπκαηηζκφο ή απεηιή ηεο ζσκαηηθήο αθεξαηφηεηαο ηνπ εαπηνχ ή άιισλ. Σπκπησκαηνινγία: Μνχδηαζκα απνπζία ζπγθηλεζηαθήο απαληεηηθφηεηαο Μείσζε ελεκεξφηεηαο ηνπ αηφκνπ γηα φ,ηη ην πεξηβάιιεη Απνπξαγκαηνπνίεζε Απνπξνζσπνπνίεζε Απνζπλδεηηθή ακλεζία Δπαλαβίσζε ηνπ γεγνλφηνο Απνθπγή εξεζηζκάησλ πνπ πξνθαινχλ αλαθιήζεηο ηνπ ηξαχκαηνο Απμεκέλε δηεγεξζηκφηεηα, ζπκπηψκαηα άγρνπο Έθπησζε θνηλσληθψλ, επαγγεικαηηθψλ ή άιισλ ζεκαληηθψλ πεξηνρψλ ηεο ιεηηνπξγηθφηεηαο 8

9 Γηαηαξαρή κεηά από ηξαπκαηηθό γεγνλόο (Μεηαηξαπκαηηθό ζύλδξνκν) όπσο παξνπζηάδεηαη ζηα παηδηά (Pfefferbaum,1997) Α) Δπαλαβίσζε ηνπ γεγνλφηνο Δπαλαιακβαλφκελεο αλαθιήζεηο ηνπ γεγνλφηνο (ζηα κηθξά παηδηά επαλαιεπηηθά παηρλίδηα κε ζεκαηνινγία ην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο) Δπαλαιακβαλφκελα ελνριεηηθά φλεηξα ηνπ γεγνλφηνο (ζηα κηθξά παηδηά φλεηξα πνπ πξνθαινχλ θφβν ρσξίο ζπγθεθξηκέλν αλαγλσξίζηκν πεξηερφκελν) Β) Απνθπγή ηνπ γεγνλφηνο θαη παζεηηθφηεηα ζηηο αληηδξάζεηο Έληνλε ςπρνινγηθή ελφριεζε θαηά ηελ έθζεζε ζε ζέκαηα πνπ ζπκβνιίδνπλ ην γεγνλφο Πξνζπάζεηεο απνθπγήο ζθέςεσλ ζε ζρέζε κε ην γεγνλφο Πξνζπάζεηεο απνθπγήο ζπλαηζζεκάησλ ζε ζρέζε κε ην γεγνλφο Πξνζπάζεηεο απνθπγήο δξαζηεξηνηήησλ Μείσζε ελδηαθέξνληνο ή ζπκκεηνρήο ζε ζεκαληηθέο δξαζηεξηφηεηεο (Τα παηδηά κπνξεί λα βηψλνπλ ηα ζπλαηζζήκαηα πνπ πξναλαθέξζεθαλ ρσξίο λα αληηιακβάλνληαη φηη ηα βηψλνπλ) Γ) Απμεκέλε δηεγεξζηκφηεηα Γπζθνιίεο ζηνλ χπλν Δπεξεζηζηφηεηα - Παξνξκεηηθφηεηα Γπζθνιίεο ζηε ζπγθέληξσζε Πξνβιήκαηα ζπκπεξηθνξάο Φξφληα πξνβιήκαηα άγρνπο Ταρπθαξδία (ζσκαηηθά πξνβιήκαηα) Γ) Γπζθνιίεο ζηε ιεηηνπξγηθφηεηα Σηα παηδηά κπνξεί λα παξνπζηαζηεί κεησκέλε ζρνιηθή επίδνζε ή ζρνιηθή απνηπρία ηα παηδηά παξαηεξείηαη ζπρλόηεξα κηα ηάζε απνθπγήο ηνπ γεγνλόηνο, ζθέςεσλ θαη ζπλαηζζεκάησλ άκεζα ζπλδεδεκέλσλ ή πνπ ζπκβνιίδνπλ ην γεγνλόο παξά ζηνπο ελήιηθεο. Ζ ηάζε απηή απνηειεί κεραληζκό άκπλαο πξνο ηηο θαηαζηάζεηο θαη πξνζπάζεηα απνθπγήο ησλ επώδπλσλ ζπλεπεηώλ ηνπ ηξαύκαηνο. Έηζη, δελ πξέπεη λα εξκελεύεηαη ζαλ έιιεηςε δπζθνιίαο από ην άκεζν πεξηβάιινλ ηνπ παηδηνύ αιιά ζαλ ακπληηθή ζηάζε ρσξίο ινγηθή, πνπ ζηνρεύεη ζηελ απάιεηςε ηνπ πόλνπ θαη ηεο νδύλεο πνπ πξνθαιεί έλα γεγνλόο. 9

10 Σα κηθξόηεξα παηδηά αλαπηύζζνπλ κεραληζκνύο απνθπγήο εληνλόηεξνπο από ηα κεγαιύηεξα παηδηά. ηνπο έθεβνπο θαη ηα κεγαιύηεξα παηδηά παξαηεξείηαη επαλαβίσζε ηνπ γεγνλόηνο θαη αιιαγέο ζηε δηέγεξζε πνπ εθθξάδνληαη κε ζπκό θαη επεξεζηζηόηεηα, ή παζεηηθόηεηα θαη κνύδηαζκα. ηα θνξίηζηα ππάξρεη ηάζε εζσηεξίθεπζεο ησλ ζπλαηζζεκάησλ θαη παξαηεξείηαη ζπρλόηεξα ηάζε γηα απνκόλσζε. Αληίζεηα ηα αγόξηα εμσηεξηθεύνπλ ηα ζπλαηζζήκαηά ηνπο θαη παξνπζηάδνπλ ζπρλόηεξα ππεξθηλεηηθόηεηα, ζπκό, παξνξκεηηθόηεηα θαη βίαηε ζπκπεξηθνξά. Σα πην πάλσ απνηεινύλ εξεπλεηηθά δεδνκέλα θαη δελ πξέπεη λα ζεσξνύληαη ζαλ ε κόλε πνξεία θαη πξαγκαηηθόηεηα. Ο ηξόπνο πνπ έλα παηδί βηώλεη ην ηξαύκα κπνξεί λα δηαθέξεη εληειώο θαη λα ραξαθηεξίδεηαη από ηδηαηηεξόηεηεο. Κάπνηεο θνξέο νη ζπκπεξηθνξέο ησλ παηδηώλ κπνξεί λα κελ είλαη νη αλακελόκελεο ή λα είλαη εληειώο αληίζεηεο από απηέο πνπ πεξηγξάθνληαη εξεπλεηηθά. Κάζε πεξίπησζε είλαη κνλαδηθή θαη ρξεηάδεηαη λα αληηκεησπίδεηαη εμαηνκηθεπκέλα. 10

11 2. Αλαπηπμηαθά Δπίπεδα θαη Καηαλόεζε Απώιεηαο ηάδηα Πέλζνπο Η δηαδηθαζία ηνπ πέλζνπο μεθηλά κε ην πξψην ςπρνινγηθφ ζνθ, ηελ πξψηε άκεζε αληίδξαζε άξλεζεο ηεο νδπλεξήο πξαγκαηηθφηεηαο θαη ησλ ζπλεπεηψλ ηεο. Δπηθξαηεί έληνλε ζπλαηζζεκαηηθή ζχγρπζε θαη ην άηνκν αληηδξά κε απνκάθξπλζε ζσκαηηθή θαη ςπρνινγηθή απφ ηα πξαγκαηηθά δεδνκέλα. Η πξψηε απηή αληίδξαζε ηνπ νξγαληζκνχ, ε ςπρνινγηθή απνκάθξπλζε θαη ζχγρπζε ζηνρεχεη ζηελ πξνζηαζία ηνπ αηφκνπ απφ ηελ έληνλα νδπλεξή πξαγκαηηθφηεηα. Η ζπλαηζζεκαηηθή απνζηαζηνπνίεζε έρεη ζαλ ζηφρν ηελ πξνζηαζία ηνπ αηφκνπ απφ ηνλ άκεζν έληνλν πφλν ηεο ζηηγκήο. Αθνχ ην άηνκν ζπλεηδεηνπνηήζεη ηελ πξαγκαηηθφηεηα θαη ην κέγεζνο ηεο απψιεηαο, δπλαηφ λα αλαπηπρζνχλ ζπλαηζζήκαηα ζπκνχ θαη επεξεζηζηφηεηαο γηα ην ηη έρεη ζπκβεί. Ο ζπκφο θαη ε έληαζε κπνξεί λα δηαθαηέρνπλ έλα άηνκν γηα αξθεηά κεγάιε ρξνληθή πεξίνδν. Σηα παηδηά θαη ζηνπο εθήβνπο ν ζπκφο κπνξεί λα γίλεηαη θαλεξφο κέζα από πξνβιήκαηα ζπκπεξηθνξάο ζην ρώξν ηνπ ζρνιείνπ ή γεληθόηεξα. Δξσηήκαηα φπσο «γηαηί λα κνπ ζπκβεί απηφ», «γηαηί ηψξα», «γηαηί ζε κέλα» πξνθαινχλ ζπκφ θαη έληαζε αθνχ δελ κπνξνχλ λα απαληεζνχλ. Ο ζπκφο κπνξεί λα θαηεπζχλεηαη πξνο ηνπο άιινπο «πνπ δελ ηνπο έρεη ζπκβεί ην ίδην ηξαχκα» ή πξνο ην ίδην ην άηνκν θαη λα παξνπζηάδεηαη κε ηε κνξθή «απηνθαηαζηξνθηθψλ» πξάμεσλ θαη ζθέςεσλ. Οη ελνρέο, πνπ ζπρλά αλαπηχζζνληαη κεηά απφ ζάλαην ζεκαληηθψλ αηφκσλ, ζπλδένληαη κε ην ζπκφ πξνο ηνλ εαπηφ θαη ηηο ηάζεηο απηνθαηαζηξνθήο. Σπρλά παξαηεξείηαη, θπξίσο θαηά ηελ παηδηθή θαη εθεβηθή ειηθία κηα απφπεηξα δηαθαλνληζκνχ κε ην ζάλαην θαη ηε δχλακε πνπ ηνλ έρεη πξνθαιέζεη. Σθέςεηο φπσο «εάλ ππνζρεζψ θάηη, φια ζα μαλαγίλνπλ φπσο πξηλ» αλαπηχζζνληαη θαη δεκηνπξγνχλ ζπλαηζζήκαηα ειπίδαο θαη πξφζθαηξεο αλαθνχθηζεο. Τα ζπλαηζζήκαηα θαη νη ζθέςεηο απηέο γίλνληαη θαλεξέο κε μαθληθέο αιιαγέο ζηε ζπκπεξηθνξά. Σηα κηθξά παηδηά παξαηεξείηαη ζπρλά πξνζπάζεηα λα απνδείμνπλ φηη είλαη θξφληκα θαη ζπλεξγάζηκα κε ζηφρν λα μαλαγίλνπλ φια φπσο πξνεγνπκέλσο. Η ειπίδα απηή αλ θαη παξάινγε θαηλνκεληθά, αλαπηχζζεηαη ζπρλά θαη ζε ελήιηθα άηνκα κε ηελ πξνζδνθία ηεο επαλαθνξάο ηεο θαηάζηαζεο ζε πξνεγνχκελε πξαγκαηηθφηεηα. Η ζπλεηδεηνπνίεζε ηεο πξαγκαηηθφηεηαο θαη ηεο αδπλακίαο ηνπ αηφκνπ λα επαλαθέξεη ηελ θαηάζηαζε ζε πξνεγνχκελα δεδνκέλα κε δηάθνξνπο δηαθαλνληζκνχο, νδεγεί ζε κειαγρνιία θαη βαζηά ζιίςε. Παξνπζηάδνληαη ηφηε ζπλαηζζήκαηα απφγλσζεο θαη πφλνπ θαη ζπρλά ην άηνκν αλαπηχζζεη θαηάζιηςε. Η πξνζπάζεηα απνδνρήο ησλ γεγνλφησλ δεκηνπξγεί αλαζθάιεηα, αβεβαηφηεηα θαη άγρνο. Τα ζπλαηζζήκαηα δηαθέξνπλ ζε έληαζε θαη δηάξθεηα απφ άηνκν ζε άηνκν θαη είλαη άκεζα ζπλδεδεκέλα κε ηελ ειηθία ηνπ θάζε αηφκνπ, ην βαζκφ θαη ηε ζνβαξφηεηα ηεο απψιεηαο, θαζψο θαη ηα πξνεγνχκελα βηψκαηά ηνπ. Σηαδηαθά θαη καθξνρξφληα, ε ηειηθή απνδνρή ηεο 11

12 θαηάζηαζεο θαη ησλ ζπλεπεηψλ ηεο επέξρεηαη, θαη ην άηνκν αηζζάλεηαη δπλαηφ θαη ηθαλφ λα πξνρσξήζεη ζηελ πνξεία ηεο δσήο ηνπ θαη λα αληηκεησπίζεη ηελ θαζεκεξηλφηεηά ηνπ. Ο απαξαίηεηνο ρξφλνο γηα λα νινθιεξσζεί ε δηαδηθαζία ηνπ πέλζνπο δηαθέξεη γηα ην θάζε άηνκν θαη εμαξηάηαη απφ πνιινχο παξάγνληεο κε θπξηφηεξν ηελ πνιηηηζκηθή αληίιεςε ηεο έλλνηαο ηνπ ζαλάηνπ απφ ην επξχηεξν θνηλσληθφ πιαίζην. πκπησκαηνινγία Πέλζνπο Α) πλαηζζεκαηηθά Υαξαθηεξηζηηθά Δλνρέο Καηάζιηςε Μνλαρηθφηεηα Θιίςε Σχγρπζε Φακειή απηνεθηίκεζε Αλαζθάιεηα Σπλαηζζεκαηηθή απνκφλσζε Δπεξεζηζηφηεηα ζπκφο Φφβνο παξάλνηαο Σπρλά παξαηεξείηαη έληνλε ζπλαηζζεκαηηθή θφξηηζε κε απνηέιεζκα θάπνηα παηδηά λα παξνπζηάδνπλ απφηνκεο αιιαγέο ζηε ζπκπεξηθνξά. Η απνκφλσζε, ην θιείζηκν ζηνλ εαπηφ, ε ρακειή απηνεθηίκεζε είλαη ζπκπεξηθνξέο πνπ παξνπζηάδνληαη ζην ζρνιηθφ πεξηβάιινλ θαη κπνξεί λα γίλνπλ εχθνια αληηιεπηέο απφ ηνλ εθπαηδεπηηθφ. Παξάιιεια, θάπνηα παηδηά κπνξεί λα παξνπζηάζνπλ πξνβιήκαηα ζηνλ ηνκέα ηεο ζπκπεξηθνξάο. Σην ρψξν ηνπ ζρνιείνπ κπνξεί λα παξνπζηαζηνχλ πξνθιεηηθέο ζπκπεξηθνξέο, ζπκπεξηθνξέο πνπ ραξαθηεξίδνληαη απφ επηθηλδπλφηεηα πξνο ηνλ εαπηφ ή πξνο ηνπο άιινπο θαζψο θαη βίαηεο αληηδξάζεηο. Β) Φπζηνινγηθά Υαξαθηεξηζηηθά Αίζζεκα πληγκνχ Ναπηία Μνχδηαζκα Καξδηνινγηθά πξνβιήκαηα Σεμνπαιηθέο δηαηαξαρέο Αλαπλεπζηηθά πξνβιήκαηα Κνχξαζε θφπσζε Σσκαηηθφο πφλνο (κπτθφο, θεθαιαιγίεο, ζηνκαρηθέο δηαηαξαρέο) Γηαηαξαρέο χπλνπ (αυπλίεο, εθηάιηεο) Σθίμηκν ζην ζηήζνο Γηαηαξαρέο θαγεηνχ (αλνξεμία, βνπιηκία) Υπεξθηλεηηθφηεηα 12

13 Οη εθπαηδεπηηθνί κπνξεί λα παξαηεξήζνπλ απφηνκεο αιιαγέο ζηελ εμσηεξηθή εκθάληζε ελφο παηδηνχ, αλνξεμία, απψιεηα βάξνπο ή βνπιηκία, ζπρλά παξάπνλα γηα ζσκαηηθνχο πφλνπο φπσο θεθαιαιγίεο, ζηνκαρηθέο δηαηαξαρέο, πφλνπο ζηελ θνηιηά, αδπλακίεο. Τν πέλζνο απνηειεί κηα θπζηνινγηθή δηεξγαζία ηελ νπνία έλα άηνκν ρξεηάδεηαη λα αληηκεησπίζεη γηα λα νδεγεζεί ζηελ απνδνρή θαη ηελ πξνζαξκνγή ζηελ πξαγκαηηθφηεηα ηεο απψιεηαο. Τν ρξνληθφ πεξηζψξην πνπ ρξεηάδεηαη γηα ηε θπζηνινγηθή δηεξγαζία ηνπ πέλζνπο είλαη κεγάιν θαη κπνξεί λα δηαξθέζεη απφ 12 κήλεο κέρξη θαη δχν ρξφληα. Με ηελ ππνζηήξημε θαη βνήζεηα ηεο νηθνγέλεηαο θαη ηνπ άκεζνπ πεξηβάιινληνο (θπξίσο ηνπ ζρνιηθνχ πεξηβάιινληνο) νη πεξηζζφηεξνη άλζξσπνη αληεπεμέξρνληαη ρσξίο ηελ αλάγθε γηα επαγγεικαηηθή ζηήξημε θαη ζεξαπεία. Τν άηνκν πνπ βηψλεη ην πέλζνο ρξεηάδεηαη θαηαλφεζε θαη απνδνρή ηεο απψιεηαο απφ ην άκεζν θνηλσληθφ πεξηβάιινλ. Η πεξηβαιινληηθή ππνζηήξημε απφ ηνπο γνλείο, εθπαηδεπηηθνχο, αδέιθηα, θίινπο βνεζά ζε ζεκαληηθφ βαζκφ ην άηνκν πνπ βηψλεη ηελ απψιεηα. Η ππνζηήξημε γίλεηαη ρσξίο πίεζε αιιά κε ηε δηαβεβαίσζε φηη ππάξρνπλ άηνκα πνπ λνηάδνληαη θαη κπνξεί ην άηνκν λα ηξέμεη θνληά ηνπο γηα ζηήξημε φηαλ θαη φπνηε ην ίδην ην αηζζαλζεί θαη ην λνηψζεη απαξαίηεην. Υπάξρνπλ φκσο πεξηπηψζεηο πνπ ην άηνκν αηζζάλεηαη ηελ αλάγθε γηα ππνζηήξημε θαη βνήζεηα γηα λα δηέιζεη ηεο δηαδηθαζίαο ηνπ πέλζνπο θαη ησλ ζπλεπεηψλ ηνπ ζηε ιεηηνπξγηθφηεηά ηνπ. Οη πεξηπηψζεηο απηέο ζρεηίδνληαη κε ηε ζνβαξφηεηα ηεο απψιεηαο θαη ηηο επηπηψζεηο πνπ ε απψιεηα ελφο αγαπεκέλνπ πξνζψπνπ κπνξεί λα έρεη ζην παηδί ή ζηνλ έθεβν. Δλδείμεηο γηα εκπινθή εηδηθνύ θαη παξαπνκπή γηα επαγγεικαηηθή βνήζεηα είλαη ζπγθεθξηκέλεο ζπκπεξηθνξέο θαη ζπλαηζζήκαηα πνπ παξαηεξνχληαη γηα κεγάια ρξνληθά δηαζηήκαηα. Τν κέγεζνο ηεο απψιεηαο θαη ε ειηθία ηνπ θάζε αηφκνπ ρξεηάδεηαη λα ιακβάλεηαη ζνβαξά ππφςε θαηά ηε δηαδηθαζία παξαπνκπήο ζηνπο εηδηθνχο γηα πεξαηηέξσ ζηήξημε θαη ζεξαπεία. Δλδείμεηο γηα εκπινθή εηδηθνχ απνηεινχλ παξαηεηακέλα νξγαληθά ζπκπηψκαηα φπσο θεθαιαιγίεο, πφλνη ζην ζηνκάρη θαη ζην ζηήζνο, δπζθνιίεο ζηνλ χπλν θαη ηε δηαηξνθή. Δλδείμεηο απνηεινχλ επίζεο νη παξαηεηακέλεο θαη ππεξβνιηθέο ελνρέο, ν έληνλνο ππεξβνιηθφο ζπκφο θαη έληαζε, ε ππεξβνιηθή θαη επίκνλε θαηαζιηπηηθή δηάζεζε θαη ε δηαξθήο ζιίςε πνπ επεξεάδεη γηα κεγάιν ρξνληθφ δηάζηεκα φιεο ηηο δξαζηεξηφηεηεο θαη ηε ιεηηνπξγηθφηεηα ηνπ αηφκνπ. Αθφκε, ην ζπλαηζζεκαηηθφ κνχδηαζκα, ε 13

14 απνπζία ζπλαηζζεκάησλ θαη ε ζπλερήο απνζηαζηνπνίεζε ηνπ αηφκνπ απφ ηα γεγνλφηα πνπ έρνπλ ζπκβεί. Ο εθπαηδεπηηθφο ρξεηάδεηαη λα θαηαθέξεη λα αλαγλσξίδεη ηηο ζπκπεξηθνξέο πνπ θαηαδεηθλχνπλ ηελ αλάγθε γηα παξαπνκπή ζε εηδηθφ θαη ηε δπζθνιία ηνπ καζεηή λα δηαρεηξηζηεί ηελ απψιεηα θαη ηε ζιίςε. Η ζρνιηθή θνβία θαη ε ζρνιηθή απνηπρία κπνξεί λα ζπλδένληαη άκεζα κε ηελ απψιεηα ηνπ αγαπεκέλνπ πξνζψπνπ. Σπγθεθξηκέλεο θνβίεο ή γεληθφηεξεο θνβίεο θαη έληνλν άγρνο ζπλνδεπφκελν απφ παληθφ ή θξίζεηο παληθνχ κπνξεί λα ζπζρεηίδνληαη κε ην γεγνλφο ηεο απψιεηαο. Αθξαίεο ζπκπεξηθνξέο φπσο απφπεηξεο απηνθηνλίαο, απεηιέο γηα απφπεηξα, απηνθαηαζηξνθηθέο ζθέςεηο θαη πξάμεηο, έληνλα πξνθιεηηθή ζπκπεξηθνξά, βίαηε ζπκπεξηθνξά, ρξήζε ή ππνςία γηα ρξήζε νπζηψλ, ππεξβνιηθή απνκφλσζε θαη απνκάθξπλζε απφ ηνπο άιινπο απνηεινχλ ελδείμεηο γηα άκεζε θαη γξήγνξε εκπινθή εηδηθνχ θαη ζεξαπεπηηθή παξέκβαζε. Τα παηδηά θαη νη έθεβνη πνπ εκπιέθνληαη ζε ηξαπκαηηθά γεγνλφηα είλαη επάισηνη θαη απνηεινχλ πιεζπζκφ πνπ θηλδπλεχεη λα αλαπηχμεη ζνβαξέο ζπλαηζζεκαηηθέο δηαηαξαρέο. Αλαπηπμηαθά ηάδηα Καηαλόεζε Απώιεηαο Ηλικιακό πλαίσιο Γέννηση ως 2 ο έτος (Αηζζεζηνθηλεηηθφ ζηάδην αλάπηπμεο: Τν παηδί αληηιακβάλεηαη ην πεξηβάιινλ κέζα απφ ηηο αηζζήζεηο ηνπ κε εγσθεληξηθή ζηάζε θαη νπηηθή γσλία) Σηηο ειηθίεο απηέο ε γλσζηηθή αληίιεςε ηνπ παηδηνχ δελ είλαη ηδηαίηεξα αλεπηπγκέλε θαη δνκεκέλε. Τα παηδηά ζεσξνχλ ηνλ εαπηφ ηνπο ην «θέληξν ηεο χπαξμεο ηνπο» θαη ραξαθηεξίδνληαη απφ εγσθεληξηζκφ ζηε ζπκπεξηθνξά, ηε ζθέςε θαη ηα ζπλαηζζήκαηα. Σα κηθξά παηδηά δελ κπνξνύλ λα αληηιεθζνύλ ηελ έλλνηα ηνπ ζαλάηνπ θαη ηε κνληκόηεηα ηεο απώιεηαο. Θεσξνχλ αλαζηξέςηκν ην ζάλαην θαη αλακέλνπλ ηα γεγνλφηα λα επαλέξζνπλ ζηελ αξρηθή ηνπο θαηάζηαζε. Ο ζάλαηνο ζεσξείηαη απφ ηα κηθξά παηδηά ζαλ εγθαηάιεηςε. 3 ν έηνο σο 6 ν έηνο (Πξνζπιινγηζηηθφ ζηάδην αλάπηπμεο: Τν παηδί αξρίδεη λα δηακνξθψλεη ηελ επηθνηλσλία θαη λα αληηιακβάλεηαη ζηνηρεηψδεηο έλλνηεο) Απφ ηελ ειηθία ησλ 3-6 ρξνλψλ ηα παηδηά αλαπηχζζνπλ ην αίζζεκα ηεο απηνλνκίαο. Η αλάπηπμε ηεο νκηιίαο είλαη γεγνλφο θαη παξάιιεια αλαπηχζζεηαη ε θαληαζία, ε ζθέςε θαη ε ειπίδα. Ο ζάλαηνο εμαθνινπζεί λα ζεσξείηαη ζαλ αλαζηξέςηκν θαη κε κφληκν γεγνλφο. Καηά ηελ παηδηθή απηή ειηθία ηα παηδηά κπνξεί λα εξκελεχζνπλ ην ζάλαην ζαλ απνηέιεζκα δηθφ ηνπο ζθέςεσλ, δξάζεσλ ή θαη ζπλαηζζεκάησλ. Ο ζάλαηνο αληηκεησπίδεηαη σο εγθαηάιεηςε πνπ νη ίδηνη έρνπλ πξνθαιέζεη. Τα ζπλαηζζήκαηα ελνρψλ αξρίδνπλ λα είλαη γη απηφ ην ιφγν έληνλα θαη ηα παηδηά ζεσξνχλ ηνπο εαπηνχο ηνπο ππεχζπλνπο γηα ηελ πξφθιεζε ηνπ ζαλάηνπ. 14

15 Με ηελ αλάπηπμε ηεο νκηιίαο ηα παηδηά ρξεζηκνπνηνχλ ην ιφγν θαη πξνζπαζνχλ λα αληηιεθζνχλ ηα γεγνλφηα κέζα απφ επαλαιακβαλφκελεο εξσηήζεηο. Οη εξσηήζεηο είλαη ζπρλά νη ίδηεο θαη έρνπλ ζαλ ζηφρν ηελ πξνζπάζεηα ηνπ παηδηνχ λα αληηιεθζεί ην ζάλαην θαη λα θαζεζπράζεη ηνλ εαπηφ ηνπ. Η ζηάζε θαη ζπκπεξηθνξά ηνπ ελήιηθα είλαη δσηηθήο ζεκαζίαο γηα ηελ φιε δηαδηθαζία δηαρείξηζεο ηεο απψιεηαο ζηα παηδηά. Οη ζπρλφηεξεο ζπκπεξηθνξέο κεηά απφ κηα ηξαπκαηηθή εκπεηξία πεξηιακβάλνπλ παιηλδξφκεζε, ζιίςε θαη πξνθιεηηθή, βίαηε ζπκπεξηθνξά. Οη αληηδξάζεηο κπνξεί λα είλαη έληνλεο αιιά δελ δηαξθνχλ γηα κεγάια ρξνληθά δηαζηήκαηα. Τα ζπλαηζζήκαηα ησλ παηδηψλ κπνξεί λα είλαη έληνλα θαη λα πεξηιακβάλνπλ πέξα απφ ην ζπλαίζζεκα ηεο ζιίςεο θαη ηνπ ζπκνχ ην ζπλαίζζεκα ηνπ θφβνπ θαη ηνπ παληθνχ. Οη δηαηαξαρέο χπλνπ θαη δηαηξνθήο, νη εθηάιηεο θαη νη θνβίεο είλαη αλακελφκελεο ζηελ ειηθία απηή. Οη αιιαγέο πνπ ην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο επηθέξεη, γίλνληαη αληηιεπηέο ζην ειηθηαθφ απηφ πιαίζην θπξίσο κέζα απφ ηελ αιιαγή ηεο θαζεκεξηλήο ξνπηίλαο θαη θξνληίδαο. Η ζχληνκε επαλαθνξά ζηε ξνπηίλα θαη ηελ θαζεκεξηλφηεηα βνεζά ηα παηδηά λα αηζζαλζνχλ πξνζηαζία θαη αζθάιεηα. Η επεμήγεζε ηνπ γεγνλφηνο κέζα απφ απιφ ζπγθεθξηκέλν θαη παηδηθφ ηξφπν ζα θαζεζπράζεη ηηο αγσλίεο ησλ παηδηψλ. Οη νπνηεζδήπνηε παξεκβάζεηο ζηηο ειηθίεο απηέο ρξεηάδεηαη λα είλαη ζχληνκεο θαη επαλαιακβαλφκελεο. Σηηο κηθξφηεξεο ειηθίεο ε ζπλεηδεηνπνίεζε ηνπ ζαλάηνπ θαη ε θαηαλφεζε ηεο κνληκφηεηαο πνπ ραξαθηεξίδεη ην ζάλαην δελ είλαη μεθάζαξεο θαη δνκεκέλεο. Οη πηζαλέο παξεκβάζεηο κπνξεί λα γίλνπλ ζηα πιαίζηα ηεο επξχηεξεο νηθνγέλεηαο θαη ηνπ ζρνιείνπ ελψ, ζπαληφηεξα, κπνξεί λα επέκβεη θαη ν εηδηθφο γηα ζεξαπεία. 7 ο έτος ως 11 ο έτος (Σηάδην αλάπηπμεο ζπγθεθξηκέλσλ ζπιινγηζκψλ: Τν παηδί αλαπηχζζεη ζπζηεκαηηθή θαη ινγηθή ζθέςε. Υζηεξεί ζηηο πνιχπινθεο έλλνηεο θαη ηελ θαηαλφεζε αθεξεκέλσλ ελλνηψλ θαη αθαηξεηηθήο ζθέςεο) Σηηο ειηθίεο απηέο αλαπηχζζεηαη ε θνηλσληθνπνίεζε θαη ε ινγηθή ζθέςε. Οη γλσζηηθέο ιεηηνπξγίεο βξίζθνληαη ζε ζπγθεθξηκέλν επίπεδν θαη νη αθεξεκέλεο έλλνηεο γίλνληαη δχζθνια θαηαλνεηέο. Μαδί κε ηελ αλάπηπμε ησλ γλσζηηθψλ ιεηηνπξγηψλ μεθηλά ε ζπλεηδεηνπνίεζε ηεο κνληκφηεηαο ηνπ ζαλάηνπ. Αληηιακβάλνληαη φηη νξηζκέλεο ζπγθπξίεο κπνξεί λα νδεγήζνπλ ζην ζάλαην. Μπνξνχλ λα θαηαλνήζνπλ φηη κηα αζζέλεηα ή έλα αεξνπνξηθφ δπζηχρεκα κπνξεί λα πξνθαιέζεη ην ζάλαην. Παξνπζηάδεηαη φκσο κηα γελίθεπζε ηνπ γεγνλφηνο κε απνηέιεζκα ζπρλά λα ζεσξνχλ φηη φπνηνο αξξσζηήζεη κπνξεί λα πεζάλεη ή φπνηνο ηαμηδέςεη κε αεξνπιάλν κπνξεί λα ζθνησζεί. Η αληίιεςε ηεο έλλνηαο ηνπ ζαλάηνπ αξρίδεη λα αλαπηχζζεηαη θαη γίλεηαη θαηαλνεηή ε κνληκφηεηα ηνπ γεγνλφηνο. Δληνχηνηο, ππάξρεη παξάιιεια θαη ε ειπίδα γηα αλαηξνπή ησλ δεδνκέλσλ θαη αλαζηξεςηκφηεηα ηνπ ζαλάηνπ. Τα παηδηά απηνχ ηνπ ειηθηαθνχ πιαηζίνπ αηζζάλνληαη ηελ απεηιή ηνπ ζαλάηνπ θαη ζεσξνχλ ην ζάλαην ζαλ έλα γεγνλφο πνπ κπνξεί λα ζπκβεί θαη ζηνπο 15

16 ίδηνπο αθνχ ήδε ζπκβαίλεη ζε ζεκαληηθά ηνπο πξφζσπα. Σαλ απνηέιεζκα αλαπηχζζνπλ ζπρλά θνβίεο θαη παξνπζηάδεηαη έληνλν άγρνο γηα ηελ πξνζσπηθή αζθάιεηα θαη ζσκαηηθή αθεξαηφηεηα. Η ζπκπησκαηνινγία πνπ ραξαθηεξίδεη ηηο ειηθίεο απηέο είλαη κηα γεληθφηεξε παιηλδξφκεζε, πξνβιήκαηα ζην ζρνιείν, ζηε ζπγθέληξσζε, δηαηαξαρέο χπλνπ θαη δηαηξνθήο θαζψο θαη πξνθιεηηθή ζπκπεξηθνξά ή απνκφλσζε. Η ηθαλφηεηα πέλζνπο μεθηλά καδί κε ηελ αξρηθή ζπλεηδεηνπνίεζε ηεο απψιεηαο. Οη ελήιηθεο ρξεηάδεηαη λα θαζεζπράζνπλ ηα παηδηά έηζη ψζηε λα αηζζαλζνχλ πξνζηαηεπκέλα θαη φηη δελ θηλδπλεχνπλ. Ζ αλάπηπμε θαηάιιεινπ θιίκαηνο γηα ζπλαηζζεκαηηθή έθθξαζε θαη ιεθηηθνπνίεζε ησλ ζπλαηζζεκάησλ ζιίςεο θαη απώιεηαο ρσξίο πίεζε ζα βνεζήζεη ηα παηδηά λα αλαιύζνπλ θαη λα επεμεξγαζηνύλ ην ηη αηζζάλνληαη κε ηε βνήζεηα ησλ ελειίθσλ. Οη εξσηήζεηο ησλ παηδηψλ ρξεηάδεηαη λα βξίζθνπλ αληαπφθξηζε θαη λα ιχλνληαη φιεο νη απνξίεο ηνπο ρσξίο ππεξβνιηθέο θαη αρξείαζηεο ιεπηνκέξεηεο δχζθνια θαηαλνεηέο ζην αλαπηπμηαθφ ηνπο επίπεδν. Σηε ζρνιηθή ειηθία, είλαη αλακελφκελν λα αλαθεξζνχλ πηζαλέο καζεζηαθέο δπζθνιίεο ή δπζθνιίεο ζηε ζπγθέληξσζε. Οη εθπαηδεπηηθνί ρξεηάδεηαη λα παξέρνπλ ρξόλν ζην παηδί λα αλαπηύμεη ηηο δπλαηόηεηέο ηνπ πνπ επεξεάδνληαη άκεζα από ηε δηαδηθαζία ηνπ πέλζνπο θαη ηα ζπλαηζζήκαηα πνπ ηνπ δεκηνπξγεί ε απώιεηα. Σηηο ειηθίεο απηέο, ε παξνπζία θαη ε ζηήξημε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ είλαη απαξαίηεηε ζηα παηδηά ζε αξρηθφ θπξίσο επίπεδν. Τα παηδηά ρξεηάδεηαη λα αληηιεθζνχλ φηη ν εθπαηδεπηηθφο είλαη πξφζπκνο λα ηα βνεζήζεη θαη λα ηα ζηεξίμεη ζπλαηζζεκαηηθά θαη εθπαηδεπηηθά. Ο εθπαηδεπηηθφο ρσξίο λα γίλεη πηεζηηθφο ρξεηάδεηαη λα δεκηνπξγήζεη ην θαηάιιειν θιίκα θαη επθαηξίεο ψζηε ηα παηδηά λα εθθξάδνπλ ηηο ζθέςεηο θαη λα ιεθηηθνπνηνχλ ηα ζπλαηζζήκαηά ηνπο. Τνχην κπνξεί λα επηδησρζεί θαη κέζα ζηηο αίζνπζεο δηδαζθαιίαο ζηελ παξνπζία φισλ ησλ καζεηψλ αιιά θαη ζε θαη ηδίαλ ζπλαληήζεηο ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ησλ καζεηψλ πνπ εκπιέθνληαη άκεζα ζην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο. 16

17 12 ο έτος ως 18 ο έτος (Σηάδην αλάπηπμεο αθεξεκέλσλ ζπιινγηζκψλ: Τν παηδί-έθεβνο αλαπηχζζεη ηελ αθαηξεηηθή ζθέςε. Καηαλνεί αθεξεκέλεο έλλνηεο θαη κπνξεί λα θαηαιήγεη ζε θξηηηθή θαη λα επηλνεί ζεσξίεο) Καηά ηε δηάξθεηα ηεο εθεβείαο αλαπηχζζεηαη ε αθεξεκέλε ζθέςε θαη ε ινγηθή. Η πξνζσπηθφηεηα ηνπ αηφκνπ είλαη αξθεηά αλεπηπγκέλε θαη ε αληίιεςε ηνπ ζαλάηνπ είλαη πιήξεο. Η ηθαλφηεηα λα αληηιακβάλνληαη αθεξεκέλεο έλλνηεο είλαη επίζεο πιήξεο. Οη έθεβνη αληηιακβάλνληαη ηελ απψιεηα θαη ην πέλζνο κε πεξίπνπ ηνλ ίδην ηξφπν πνπ ην αληηιακβάλνληαη νη ελήιηθεο. Υπάξρεη πεξίπησζε λα αλαπηχμνπλ θαηάζιηςε θαη λα ρξεηαζηνχλ εμεηδηθεπκέλε βνήζεηα. Αληηκεησπίδνπλ ζπρλά δπζθνιίεο ζηελ έθθξαζε ησλ ζπλαηζζεκάησλ ηνπο θαη κπνξεί λα απνζπξζνχλ θνηλσληθά θαη λα απνκνλσζνχλ. Δίλαη πεξηζζφηεξν πξφζπκνη λα εθθξάζνπλ ηηο ζθέςεηο θαη ηα ζπλαηζζήκαηά ηνπο ζε άηνκα πέξαλ ηνπ άκεζνπ νηθνγελεηαθνχ πεξηβάιινληνο. Καηά ηε δηάξθεηα ηεο εθεβείαο, θπξηαξρεί ε πξνζπάζεηα ηνπ αηφκνπ λα δεκηνπξγήζεη ηε δηθή ηνπ ηαπηφηεηα θαη λα αληηιεθζεί ην ξφιν ηνπ ζηε δσή κε απνηέιεζκα έλα ηξαπκαηηθφ γεγνλφο λα δεκηνπξγήζεη έληνλε ζχγρπζε θαη αγσλίεο. Αλάινγα κε ην βαζκφ ζνβαξφηεηαο ηεο απψιεηαο (γνλείο, αδέιθηα), ηα πξνεγνχκελα βηψκαηα, ην βαζκφ εκπινθήο ηνπ αηφκνπ ζην γεγνλφο, ηηο ζπκπεξηθνξέο πνπ ραξαθηεξίδνπλ ην άηνκν ζε απηέο ηηο ειηθίεο, ζπζηήλεηαη ε εκπινθή ηνπ εηδηθνύ ζε ζύληνκν ρξνληθό δηάζηεκα γηα ηνλ θαηάιιειν ρεηξηζκό ηεο θάζε πεξίπησζεο. Οη έθεβνη κε ηζηνξηθφ θαηάζιηςεο, ρξήζεο νπζηψλ ή απηνθαηαζηξνθηθψλ πξάμεσλ είλαη ηδηαίηεξα επάισηνη θαη θηλδπλεχνπλ λα αλαπηχμνπλ ζνβαξέο ζπλαηζζεκαηηθέο δηαηαξαρέο. Σα παηδηά θαη νη ηειεηνπξγηθέο εθδειώζεηο Οη θεδείεο θαη ηα κλεκφζπλα πνπ αθνινπζνχλ είλαη ηειεηνπξγίεο πνπ ππνβνεζνχλ ζηελ θαηαλφεζε ηεο πξαγκαηηθφηεηαο ηνπ ζαλάηνπ θαη πξνεηνηκάδνπλ ην άηνκν λα αληηκεησπίζεη θαη λα δηεμέιζεη ηεο δηαδηθαζίαο ηνπ πέλζνπο. Παξάιιεια, δίλνπλ ηελ επθαηξία ζηα παηδηά λα απνραηξεηίζνπλ ην 17

18 λεθξφ άηνκν θαη λα ην ζπκεζνχλ μαλά. Απνηειεί ε φιε δηαδηθαζία ηεο θεδείαο θαη ηεο ηαθήο ην θιείζηκν ηνπ θχθινπ ηνπ ζαλάηνπ θαη βνεζά ηα παηδηά λα επεμεξγαζηνχλ, ιηγφηεξν επψδπλα, ηα ζπλαηζζήκαηά ηνπο. Γηα ην ιφγν απηφ ρξεηάδεηαη λα ελζαξξχλνληαη λα παξεπξίζθνληαη ζηηο ηειεηνπξγίεο, λννπκέλνπ φηη ζπκθσλνχλ θαη ηα ίδηα ηα παηδηά. Παξά ην γεγνλφο φηη ηα παηδηά (πνπ είλαη αξθεηά κεγάια γηα λα αληηιεθζνχλ ηελ έλλνηα ηνπ ζαλάηνπ) βνεζνχληαη ζηε δηαρείξηζε ηεο απψιεηαο θαη ηνπ πέλζνπο απφ ηηο ηειεηνπξγίεο, εληνχηνηο δελ πξέπεη λα εμαλαγθάδνληαη λα παξεπξεζνχλ φηαλ ηα ίδηα δελ ην ζέινπλ. Τα παηδηά πνπ αηζζάλνληαη ηελ αλάγθε λα παξεπξεζνχλ ρξεηάδεηαη λα πξνεηνηκαζηνχλ γηα ηελ εκπεηξία πνπ πξφθεηηαη λα βηψζνπλ. Η φιε δηαδηθαζία ρξεηάδεηαη λα επεμεγεζεί ζηα παηδηά απφ πξνεγνπκέλσο έηζη ψζηε λα γλσξίδνπλ ην ηη ζα αθνινπζήζεη. Οη ηειεηνπξγηθέο εθδειψζεηο ραξαθηεξίδνληαη απφ ζπλαηζζεκαηηθά θνξηηζκέλν θιίκα θαη ηα παηδηά ρξεηάδεηαη λα ελεκεξσζνχλ γηα ην ηη αλακέλεηαη λα αληηκεησπίζνπλ θαη ηηο πηζαλέο αληηδξάζεηο ησλ παξεπξηζθνκέλσλ. Καηά ηε δηάξθεηα ησλ ηειεηνπξγηψλ, ε ζηήξημε απφ αγαπεκέλα πξφζσπα (ελήιηθεο) είλαη απαξαίηεηε. Τα παηδηά κπνξεί λα ζπλνδεχνληαη απφ ζεκαληηθνχο ελήιηθεο θαζφιε ηε δηάξθεηα ηεο εθδήισζεο θαη λα ζηεξίδνληαη ζπλαηζζεκαηηθά. Η έθζεζε ησλ παηδηψλ ζε έληνλα ηξαπκαηηθέο ζθελέο (π.ρ. επαθή κε ην λεθξφ ζε πεξηπηψζεηο παξακφξθσζεο ή δηακειηζκνχ) είλαη αρξείαζηε θαη επψδπλε εκπεηξία. 18

19 3. Οη πξώηεο ζηηγκέο κεηά από έλα ηξαπκαηηθό γεγνλόο Γξάζεηο γηα ηηο πξώηεο κέξεο Οη πξψηεο δξάζεηο πνπ αλαθέξνληαη θαιχπηνπλ ηξαπκαηηθά γεγνλφηα θάζε κνξθήο φπσο θπζηθέο θαηαζηξνθέο, ηξνκνθξαηηθά θηππήκαηα αιιά θαη απψιεηεο ζε πξνζσπηθή βάζε, φπσο ζάλαηνο κειψλ ηεο νηθνγέλεηαο, ζάλαηνο ζην ζρνιηθφ πεξηβάιινλ. Αληηκεησπίδσ άκεζα ηηο αγσλίεο θαη ην άγρνο Οη καζεηέο, θαηά ηε δηάξθεηα κηαο θξίζεο, είλαη πεξηζζφηεξν επάισηνη ζηηο εμσηεξηθέο επηδξάζεηο. Γελ αληηιακβάλνληαη φια ηα παηδηά ηελ έλλνηα ηεο απψιεηαο κε ηνλ ίδην ηξφπν. Η έγθαηξε παξέκβαζε απνηειεί αλαγθαηφηεηα. Οη δξάζεηο πνπ αθνινπζνχλ απνηεινχλ βνήζεκα γηα ηνλ εθπαηδεπηηθφ θαη πξνζπάζεηα άκεζεο θαη γξήγνξεο νξγάλσζεο ηνπ ζρνιηθνχ πεξηβάιινληνο κεηά απφ έλα ζνβαξφ γεγνλφο κε ηξαπκαηηθέο επηπηψζεηο ζε παηδηά θαη ελήιηθεο. Οη εθπαηδεπηηθνί θαη ην ππφινηπν πξνζσπηθφ ηνπ ζρνιείνπ γηα λα κπνξέζνπλ λα ζηεξίμνπλ ηνπο καζεηέο ρξεηάδεηαη πξσηαξρηθά λα ρεηξηζηνύλ νη ίδηνη ηα δηθά ηνπο ζπλαηζζήκαηα θαη ηηο δηθέο ηνπο αληηδξάζεηο πξνο ην ηξαπκαηηθό γεγνλόο. Η θαηαλφεζε ηνπ πέλζνπο θαη ηεο απψιεηαο θαη ε ζεξαπεπηηθή δηαδηθαζία είλαη εμίζνπ ζεκαληηθά γηα ηα παηδηά θαη ηνπο ελήιηθεο ζε ζηηγκέο θξίζεσλ. Η αλαγλψξηζε θαη αλάιπζε ησλ ζπλαηζζεκάησλ θαη ησλ ζθέςεσλ ησλ ελειίθσλ ζα ηνπο βνεζήζεη λα αληηιεθζνχλ ηηο δπλαηφηεηεο θαη ην ξφιν ηνπο ζηε ζηήξημε ησλ παηδηψλ ζην ρψξν ηνπ ζρνιείνπ. Η επηθνηλσλία ηνπ ζρνιείνπ κε ηνπο εηδηθνχο (εθπαηδεπηηθνχο ςπρνιφγνπο) θαη ε ελεκέξσζε γηα ηηο δηαδηθαζίεο πνπ αλαπηχζζνληαη ζε πεξηπηψζεηο θξίζεσλ είλαη ζεκαληηθέο γηα ην ρεηξηζκφ ησλ παηδηψλ πνπ ρξήδνπλ άκεζεο παξαπνκπήο ζηηο ππεξεζίεο ςπρηθήο πγείαο. Η επεμήγεζε θαη ελεκέξσζε ησλ παηδηψλ γηα ην ηη πξνβιέπεηαη λα αθνινπζήζεη ηηο ακέζσο επφκελεο κέξεο ζα θαζεζπράζεη ηπρφλ αγσλίεο θαη έλλνηεο. Σηηο πεξηπηψζεηο φπνπ ππάξρνπλ απψιεηεο ζεκαληηθψλ πξνζψπσλ (κεηέξα, παηέξαο) ηα παηδηά ρξεηάδεηαη λα γλσξίδνπλ ηη ζα αθνινπζήζεη, πνηνο ζα αλαιάβεη ην ξφιν ηεο 19

20 θξνληίδαο ηνπο θαη κε πνην ηξφπν ζα ηνπο παξέρεηαη ε θξνληίδα ζην κέιινλ. Γξαζηεξηφηεηεο άκεζα ζπλδεδεκέλεο κε ην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο (ηειεηνπξγηθέο εθδειψζεηο, ζπκβνιηζκνί), δπλαηφ λα πξνθαιέζνπλ επηπξφζζεην άγρνο ζε πεξίπησζε πνπ δελ επεμεγεζνχλ ζηα παηδηά. Η επηθνηλσλία θαη ελεκέξσζε κε ηα παηδηά θαη ηνπο γνλείο γηα ην ηη κπνξνχλ λα αλακέλνπλ ηηο ακέζσο επφκελεο ζηηγκέο κηαο θξίζεο ζα απαιχλεη ηα έληνλα ζπλαηζζήκαηα θαη νη ζπκβνιηθέο δξαζηεξηφηεηεο ζα δξάζνπλ ζεξαπεπηηθά ζηε δηαδηθαζία επνχισζεο ησλ ηξαπκάησλ (π.ρ. άλακκα θεξηψλ, εθδειψζεηο ζηε κλήκε ησλ ζπκάησλ). Οη ηειεηνπξγηθέο εθδειψζεηο πνπ ζα αλαπηπρζνχλ ρξεηάδεηαη λα είλαη ζχληνκεο θαη λα αλαπηχζζνληαη κε ηε βνήζεηα θαη ζπκκεηνρή ησλ παηδηψλ. Σην ζρνιηθφ πεξηβάιινλ ηα παηδηά ρξεηάδεηαη λα έρνπλ ηελ επθαηξία γηα νκαδηθή ή αηνκηθή ζπδήηεζε ζε ζρέζε κε ην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο. Κάζε πξσηνβνπιία γηα ζπδήηεζε ηνπ ζέκαηνο ρξεηάδεηαη λα ιακβάλεη ζνβαξά ππόςε ηε ζέζε ησλ γνληώλ, θπξίσο όπνπ ην παηδί εκπιέθεηαη άκεζα ζηα γεγνλόηα ή έρεη βηώζεη παιαηόηεξα ηξαπκαηηθέο εκπεηξίεο θαη είλαη ηδηαίηεξα επάισην. Υξεηάδεηαη πάληα ε ελεκέξσζε θαη ε έγθξηζε ησλ γνληώλ πξνηνύ ην ζρνιείν αλαπηύμεη κηα πξσηνβνπιία αιιά θαη ε ζπλεξγαζία κε ηνπο εθπαηδεπηηθνύο ςπρνιόγνπο. Η επαλαθνξά ζηελ θαζεκεξηλή ξνπηίλα ζην ζρνιηθφ ρψξν ζε ζχληνκν ρξνληθφ δηάζηεκα ζπκβάιιεη ζηελ αλάπηπμε ζπλαηζζεκάησλ αζθάιεηαο θαη πξνζηαζίαο. Η επαλαθνξά ηεο ξνπηίλαο ζην ζρνιηθφ πεξηβάιινλ δελ πξέπεη λα εξκελεχεηαη ζαλ πξνζπάζεηα απνθπγήο ησλ φζσλ έρνπλ ζπκβεί, γη απηφ θαη ηα παηδηά πνπ εκπιέθνληαη άκεζα ζην γεγνλφο ρξεηάδεηαη λα ηπγράλνπλ ζπζηεκαηηθήο παξαθνινχζεζεο απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο. Σπζηήλεηαη ε δηνξγάλσζε ζπλαληήζεσλ κε ηνπο ζπλδέζκνπο γνλέσλ γηα αιιεινελεκέξσζε θαη αληαιιαγή πιεξνθνξηψλ ζε ζέκαηα ρεηξηζκνχ ησλ παηδηψλ ηνπο. Η εκπινθή ησλ εηδηθψλ πηζαλφ λα είλαη ππνζηεξηθηηθή θαη απαξαίηεηε. 20

21 Ση λα αλακέλσ κεηά ην ηξαύκα Αληηδξάζεηο ησλ εθπαηδεπηηθώλ Οη αληηδξάζεηο ησλ ελειίθσλ ζην ηξαχκα εμαξηψληαη απφ πνιινχο παξάγνληεο. Τα πξνζσπηθά βηψκαηα, ε εκπινθή ζην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο, ην κέγεζνο ηεο απψιεηαο, ε ηδηνζπγθξαζία ηνπ θάζε αηφκνπ θαη ε πνιηηηζκηθή ηνπ θνπιηνχξα, απνηεινχλ κεξηθνχο απφ ηνπο ζεκαληηθφηεξνπο θαζνξηζηηθνχο παξάγνληεο ζε ζρέζε κε ηηο αληηδξάζεηο ηνπ ζηελ απψιεηα. Σε γεληθέο γξακκέο είλαη θπζηνινγηθφ θαη αλακελφκελν κεηά απφ έλα ηξαπκαηηθφ γεγνλφο λα ππάξρνπλ δπζθνιίεο ζην ζρνιηθφ πεξηβάιινλ. Σπλαηζζήκαηα ζπκνχ θαη ππεξδηέγεξζεο έρνπλ ζπρλά επηπηψζεηο ζηνπο καζεηέο γηαηί νη ελήιηθεο (εθπαηδεπηηθνί) αληηδξνχλ θάπνηε απξφβιεπηα αθνχ νη αληνρέο ηνπο είλαη πεξηνξηζκέλεο θαη ζαθψο κεησκέλεο. Σηελ πξνζπάζεηα λα αληηκεησπίζνπλ ηα δηθά ηνπο θπζηνινγηθά ζπλαηζζήκαηα ε θαζεκεξηλφηεηα θαίλεηαη δχζθνιε θαη ε νξγάλσζε δξαζηεξηνηήησλ ξνπηίλαο ζην ζρνιηθφ ρψξν ρξεηάδεηαη ηεξάζηηα πξνζπάζεηα θαη ςπρηθά απνζέκαηα. Η ζπγθέληξσζε ειαηηψλεηαη θαη άιιεο ζθέςεηο θπξηαξρνχλ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο κέξαο. Σπρλά νη εθπαηδεπηηθνί αγσληνχλ θαη θνβνχληαη γηα ηηο απαληήζεηο πνπ θαινχληαη λα δψζνπλ ζηα δχζθνια εξσηήκαηα ησλ καζεηψλ ηνπο. Οη θφβνη θαη ε αγσλία κεγεζχλνληαη ζηε ζθέςε φηη ηα ηξαπκαηηθά γεγνλφηα κπνξεί λα μαλαζπκβνχλ θαη λα επαλαιεθζνχλ κε κεγαιχηεξε ίζσο έληαζε θαη δηάξθεηα. Σαλ απνηέιεζκα γίλνληαη ππεξεπαίζζεηνη θαη κπνξεί λα αληηδξνχλ κε θάπνηα ππεξβνιή ζηα εξεζίζκαηα πξνθαιψληαο επηπιένλ άγρνο ζηα παηδηά πνπ παξαθνινπζνχλ πξνζεθηηθά ηηο δηθέο ηνπο αληηδξάζεηο. Τα ζπλαηζζήκαηα άγρνπο, έληαζεο, αγσλίαο θαη θφβνπ θπξηαξρνχλ ην ίδην έληνλα θαη ζηνπο ελήιηθεο δεκηνπξγψληαο ζπρλά αδηέμνδα θαη θξίζεηο. Δίλαη γη απηφ πηζαλφ λα παξνπζηαζηεί άξλεζε ηεο επψδπλεο πξαγκαηηθφηεηαο θαη πξνζπάζεηα απψζεζεο ησλ φζσλ έρνπλ ζπκβεί. Πνιιέο θνξέο ε άξλεζε παξνπζηάδεηαη κε ηε κνξθή ηεο επηκνλήο φηη ην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο δελ κπνξεί λα έρεη επεξεάζεη θαζφινπ ηνπο καζεηέο θαη ηνπο ίδηνπο. 21

22 4. Καηαζηξνθέο Πώο ζπδεηώ κε ηα παηδηά Σε πεξηπηψζεηο θξίζεσλ θαηαζηξνθψλ, νη ελήιηθεο βξίζθνληαη ζηε δχζθνιε ζέζε λα ζπδεηήζνπλ κε ηα παηδηά θαη ηνπο εθήβνπο θαη λα βνεζήζνπλ ζηελ αλάπηπμε απνηειεζκαηηθψλ ηξφπσλ άκπλαο θαη αληηκεηψπηζεο ησλ ζπλεπεηψλ ηνπ γεγνλφηνο. Οη ελήιηθεο, αθνχ ρεηξηζηνχλ ηα δηθά ηνπο ζπλαηζζήκαηα θαη μεπεξάζνπλ ην ζηάδην ηεο άξλεζεο, ηεο ζχγρπζεο θαη ηνπ παληθνχ, κπνξεί λα ζηεξίμνπλ ηα παηδηά γηα λα αληεπεμέιζνπλ ζηηο δπζθνιίεο θαη λα πξνζαξκνζηνχλ ζηελ απψιεηα θαη ηηο λέεο πξαγκαηηθφηεηέο ηεο. Αθνινπζνχλ εηζεγήζεηο γηα βαζηθέο πξαθηηθέο πνπ πηζαλφ λα βνεζήζνπλ εάλ ρξεζηκνπνηεζνχλ ζηνλ θαηάιιειν ρξφλν αλάινγα κε ηηο αλάγθεο ηνπ θάζε παηδηνχ θαη ηα δεδνκέλα ηεο θάζε νκάδαο. Μελ ππνζέζεηε πσο ηα παηδηά δελ γλσξίδνπλ γηα ην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο. Τέηνηα γεγνλφηα απνηεινχλ θχξην ζέκα ζηα κέζα καδηθήο επηθνηλσλίαο θαη ηα παηδηά ελεκεξψλνληαη ζρεδφλ ακέζσο ηηο πιείζηεο θνξέο. Γεκηνπξγήζηε ζπλζήθεο δηαζεζηκφηεηαο θαη απνδνρήο. Η θαιή αθξφαζε ησλ ζθέςεσλ θαη ζπλαηζζεκάησλ ησλ παηδηψλ κπνξεί λα δψζεη ηελ επθαηξία λα αληηιεθζεί θάπνηνο ηηο ειιείςεηο θαη ηηο δηαθνξνπνηήζεηο ζηελ αληίιεςε ησλ παηδηψλ φζνλ αθνξά ηελ πξαγκαηηθή δηάζηαζε ησλ γεγνλφησλ. Δλζαξξύλεηε ηε δεκηνπξγηθόηεηα θαη ηελ έθθξαζε ησλ ζπλαηζζεκάησλ κέζα από ελαιιαθηηθέο δνκέο ηέρλεο, ινγνηερλίαο, κνπζηθήο, θαη άιιεο κε-ιεθηηθέο δξαζηεξηόηεηεο. Σηα παηδηά πξνζρνιηθήο ειηθίαο ην αίζζεκα ηεο αζθάιεηαο θαη πξνζηαζίαο θινλίδεηαη θαη ρξεηάδνληαη ζπζηεκαηηθή ππνζηήξημε γηα λα αηζζαλζνχλ μαλά αζθαιή. Έλα θαηαθιπζκηθφ γεγνλφο εκπεξηέρεη ηε δπλαηφηεηα λα δεκηνπξγήζεη έληνλα ζπλαηζζήκαηα κε θπξίαξρν ην ζπλαίζζεκα ηνπ θφβνπ. Πέξα απφ ην θφβν θη άιια ζπλαηζζήκαηα (άγρνο, ζιίςε, πφλνο) ζπλππάξρνπλ θαη κεγηζηνπνηνχληαη αλάινγα κε ηα βηψκαηα ηνπ θάζε παηδηνχ. Δλζαξξχλεηε ηα ζπλαηζζήκαηα απνδνρήο θαη ζηήξημεο ησλ παηδηψλ απφ ηνπο ζπλνκήιηθνχο ηνπο Η δηθή ζαο ζηάζε θαη ζπκπεξηθνξά απνηειεί ζεκείν αλαθνξάο γηα ηα παηδηά θαη αλάινγα θαζεζπράδεη ή πξνθαιεί πεξηζζφηεξε αλαζηάησζε. Η αλάιπζε ησλ ζπλαηζζεκάησλ αιιά θπξίσο ε παξαηήξεζε ησλ δξάζεσλ θαη ζπκπεξηθνξψλ ηνπ ζεκαληηθνχ ελήιηθα έρνπλ ζπνπδαίν ξφιν ζηελ πξνζπάζεηα δεκηνπξγίαο θιίκαηνο εξεκίαο θαη ειέγρνπ. Παξνπζίαζε ησλ ζθέςεσλ θαη ζπλαηζζεκάησλ ηνπ ελήιηθα κε εξεκία θαη απηνέιεγρν εμππεξεηεί ηε δεκηνπξγία θιίκαηνο αζθάιεηαο θαη πξνζηαζίαο. Γελ πηέδνπκε ηα παηδηά λα εθθξαζηνύλ αιιά δεκηνπξγνύκε ηηο θαηάιιειεο ζπλζήθεο ζην άκεζν πεξηβάιινλ έηζη ώζηε λα αηζζαλζνύλ έηνηκα λα εθθξαζηνύλ. Οη απαληήζεηο πνπ δίδνληαη είλαη εληόο ηεο πξαγκαηηθόηεηαο, ρσξίο λα εκπεξηέρνπλ ιεπηνκέξεηεο θαη άζθνπεο, κε νπζηαζηηθέο αλαθνξέο. 22

23 Δίλαη ζεκαληηθφ λα δνζεί ν απαξαίηεηνο ρξφλνο ζηα παηδηά λα ζπδεηήζνπλ ην γεγνλφο θαη λα εθθξάζνπλ ηηο αλεζπρίεο θαη αγσλίεο ηνπο. Κάζε ζπδήηεζε ρξεηάδεηαη λα ιακβάλεη ζνβαξά ππφςε ηα παηδηά πνπ εκπιέθνληαη άκεζα θαη πξνζσπηθά ζην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο θαη λα ζέβεηαη ηνλ πξνζσπηθφ πφλν θαη πέλζνο θάζε καζεηή. Απαξαίηεηε πξνυπφζεζε είλαη ε ζπλερήο ελεκέξσζε ησλ γνληψλ θαη ε έγθξηζή ηνπο γηα ζπκκεηνρή ηνπ παηδηνχ ηνπο ζηε ζπδήηεζε, θπξίσο φηλ ηα παηδηά εκπιέθνληαη άκεζα ζηα γεγνλφηα. Η επηινγή ελφο παηδηνχ λα κε ζπκκεηέρεη ζε κηα ζπδήηεζε ή λα παξακέλεη απιφο αθξναηήο πξέπεη λα γίλεηαη ζεβαζηή απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο. Δλζαξξχλεηε ηνπο καζεηέο λα εθθξάζνπλ ηα ζπλαηζζήκαηά ηνπο Φξεζηκνπνηείηε ήξεκν θαη ειεγρφκελν ηφλν θσλήο θαηά ηε δηάξθεηα κηαο ζπδήηεζεο Καζεζπράζηε ηα παηδηά θαη δηαβεβαηψζηε ηα γηα ηελ πξνζσπηθή ηνπο αζθάιεηα κέζα απφ ζπδήηεζε Δλζαξξχλεηε πξάμεηο αιιεινυπνζηήξημεο θαη αιιεινβνήζεηαο Μελ πξνζπαζείηε λα δώζεηε απαληήζεηο ζε θάζε εξώηεκα αιιά δεκηνπξγήζηε ην θαηάιιειν θιίκα θαη επθαηξίεο γηα έθθξαζε ζπλαηζζεκάησλ Οη καζεηέο κπνξεί λα αλαθέξνπλ ηηο έγλνηεο θαη αγσλίεο ηνπο εθθξάδνληαο θαη ιεθηηθνπνηψληαο ηηο ζθέςεηο θαη ηα ζπλαηζζήκαηά ηνπο. Σθέςεηο φπσο νη παξαθάησ κπνξεί λα αλαθεξζνχλ θαη λα ηχρνπλ επεμεξγαζίαο απφ ηνλ εθπαηδεπηηθφ αλάινγα κε ηελ θάζε πεξίπησζε. Γηαηί λα ζπκβεί απηφ; Φνβάκαη Γελ κπνξψ λα ην πηζηέςσ Γελ έρεη λφεκα θαη ινγηθή απηφ πνπ έρεη ζπκβεί Αηζζάλνκαη απφγλσζε Φνβάκαη φηη ζα επαλαιεθζεί Φνβάκαη γηα κέλα θαη ηελ νηθνγέλεηά κνπ Μηα ζπδήηεζε ζηα πιαίζηα ηεο ηάμεο ζηνρεχεη ζηελ αλάπηπμε θαηάιιεισλ ηξφπσλ αληίδξαζεο θαη ζηε ζπλαηζζεκαηηθή έθθξαζε ησλ παηδηψλ. Μηα ζπδήηεζε κπνξεί επηπιένλ λα βνεζήζεη ηνλ εθπαηδεπηηθφ λα αληηιεθζεί πνηα απφ ηα παηδηά αληηκεησπίδνπλ ζνβαξφηεξεο δπζθνιίεο θαη ρξήδνπλ εμεηδηθεπκέλεο παξαθνινχζεζεο θαη παξαπνκπήο ζε εηδηθνχο. 23

24 5. Οδεγόο γηα ηνλ εθπαηδεπηηθό Οη ζπλαηζζεκαηηθέο αληηδξάζεηο ησλ παηδηψλ πνηθίιινπλ αλάινγα κε ηελ ειηθία, ηα πξνεγνχκελα βηψκαηά ηνπο θαη ην βαζκφ εκπινθήο ηνπο ζην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο. Δληνχηνηο, ππάξρνπλ θνηλέο αληηδξάζεηο ζε φια ηα παηδηά ζε ζηηγκέο θξίζεσλ. Απηέο κπνξεί λα είλαη απνηέιεζκα ηεο έιιεηςεο ειέγρνπ θαη ηεο βίαηεο δηαθνπήο ηεο ζηαζεξφηεηαο. Δμ νξηζκνχ, νη θαηαζηξνθέο θαη ηα ηξαπκαηηθά γεγνλφηα δεκηνπξγνχλ ζπλζήθεο αλαζθάιεηαο θαη άγρνπο αθνχ αθαηξνχλ απφ ην άηνκν ηνλ έιεγρν ηεο δσήο ηνπ ζε ζεκαληηθφ βαζκφ ζε δεδνκέλεο ζηηγκέο. Τν ζπλαίζζεκα φηη ηα γεγνλφηα βξίζθνληαη εθηφο ειέγρνπ θαη νη θαηαζηάζεηο νδεγνχληαη απφ εμσγελή αίηηα δεκηνπξγεί έληνλν άγρνο θαη πξνθαιεί παληθφ. Οη θαηαζηξνθέο δηαηαξάζζνπλ ηελ θαζεκεξηλφηεηα θαη πξνθαινχλ γεληθή αζηάζεηα. Η δηαθνπή ηεο θαζεκεξηλήο ξνπηίλαο, ε αζηάζεηα πνπ πξνθαιείηαη απφ έλα θαηαθιπζκηθφ γεγνλφο δεκηνπξγεί έληνλα απεηιεηηθά ζπλαηζζήκαηα ηφζν ζηνπο ελήιηθεο φζν θαη ζηα παηδηά. Τν αίζζεκα ηεο εκπηζηνζχλεο θαη ηνπ ειέγρνπ δηαθφπηεηαη βίαηα θαη απφηνκα θαη ην ζπλαίζζεκα ηεο αζηάζεηαο θαη απεηιήο κπνξεί λα δηαξθέζεη γηα κεγάιν ρξνληθφ δηάζηεκα. Οη άκεζεο αληηδξάζεηο ησλ παηδηψλ ζηηο θξίζεηο ζπρλά πεξηιακβάλνπλ έληνλν θφβν γηα ηελ πξνζσπηθή ηνπο αζθάιεηα. Αλεζπρνχλ ππεξβνιηθά γηα ην ηη πξφθεηηαη λα ζπκβεί ζηνπο ίδηνπο κεηά απφ ην ηξαπκαηηθφ γεγνλφο. Απαηηείηαη επαλαιακβαλφκελε επηβεβαίσζε απφ ζεκαληηθνχο ελήιηθεο γηα ηε δηθή ηνπο αζθάιεηα θαη πξνζηαζία απφ ηηο επηπηψζεηο ηνπ γεγνλφηνο. 24

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ.

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΓΑΘΡΙΑ Π. 1,2, ΓΑΘΡΙΑΠ Θ. 1, ΚΖΡΠΗΝ- ΓΑΘΡΙΑ Γ. 1,3,4, ΘΑΡΠΗΑΟΓΑΛΖΠ Ι. 1,5, Α ΛΑΠΡΑΠΗΝ Α. 1,4,6, ΛΗΘΝΙΑΝΠ ΠΘΔΛΡΔΟΖΠ 6. 1. Δ Ρ Α Η Ο Δ Η Α Φ Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι ηα Δθπαηδεπηήξηα Πάλνπ ππνζηεξίδνπκε ηελ άπνςε όηη ην «αεηθόξν ζρνιείν» είλαη έλα όξακα εθηθηό. Η εθπαίδεπζε γηα ηελ αεηθνξία δελ είλαη κάζεκα, αιιά

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Μαξία-Ησάλλα Αξγπξνπνύινπ Βαζίιεο Παπιόπνπινο Τνκέαο Ψπρνινγίαο, Παλεπηζηήκην Αζελώλ Αλαθνίλσζε ζην 5 ν Παλειιήλην

Διαβάστε περισσότερα

Η Νοζηλεςηική Γιεπγαζία ζε Αζθενείρ με Κ.Ν.Μ.

Η Νοζηλεςηική Γιεπγαζία ζε Αζθενείρ με Κ.Ν.Μ. Η Νοζηλεςηική Γιεπγαζία ζε Αζθενείρ με Κ.Ν.Μ. ΜΠΙΛΙΛΗ ΑΝΑΣΑΙΑ Νοσηλεύτρια Σ.Δ. ΜSc Προϊσταμένη τμήματος ΦΙΑπ Γ.Ν. ΚΑΣ ΜΟΥΙΓΗ ΘΔΜΙΣΟΚΛΗ Νοσηλεστής Σ.Δ. τμήματος ΦΙΑπ Γ.Ν. ΚΑΣ ΒΟΤΡΛΔΓΚΑ ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ Νοσηλεύτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

Eξσηεκαηνιόγην θνιίσζεο SRS-30

Eξσηεκαηνιόγην θνιίσζεο SRS-30 Eξσηεκαηνιόγην θνιίσζεο SRS-30 Ηκεξνκελία: Αξηζκόο κεηξώνπ: Όλνκα Αζζελνύο: Ηκεξνκελία Γέλλεζεο: Ηιηθία: + Έηη Μήνερ πληεξεηηθή ζεξαπεία Μεηεγρεηξνπξγηθή παξαθνινύζεζε 3 μήνερ 6 μήνερ 1 σπόνορ σπόνια 3

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 Σν ΚΔ.ΔΛ.Π.ΝΟ., Γξαθείν Θεζζαινλίθεο θαη ε Γηεύζπλζε Γεκόζηαο Τγείαο ηεο

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ

ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ Η πνδειαζία είλαη κηα επράξηζηε δξαζηεξηόηεηα κε πνιιά πιενλεθηήκαηα, δηαδεδνκέλε παγθνζκίσο. Ωζηόζν, ππάξρνπλ παξάγνληεο πνπ ζέηνπλ ηελ ζσκαηηθή καο αθεξαηόηεηα ζε θίλδπλν

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Α ο υ ι ς ε κ ς ξ μ ι κ ή ρ ύ μ θ ε ρ η 6 Τ ξ μ έ α π ΘΘΘ, X ώ ο ξ π κ α ι Δ π ι κ ξ ι μ χ μ ί α Η έ μ α : Διδάρκξμςεπ: Τξ εύοξπ ςξσ ξοίξσ Ιεοαμεικόπ

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

Σπλαηζζεκαηηθή Ννεκνζύλε ησλ Παηδηώλ

Σπλαηζζεκαηηθή Ννεκνζύλε ησλ Παηδηώλ Σπλαηζζεκαηηθή Ννεκνζύλε ησλ Παηδηώλ Τη πεξηιακβάλεη ην κελνύ Τη είλαη ε ζπλαηζζεκαηηθή αγωγή Πνηα είλαη ηα νθέιε Πωο ηελ εθαξκόδνπκε Σηξαηεγηθέο Δξωηεκαηνιόγηα Βηωκαηηθέο δξαζηεξηόηεηεο Σπδήηεζε Γηάιιεηκα

Διαβάστε περισσότερα

Διιεληθά Σειρά Moov Δγτειρίδιο τρήζηη Δνημέρφζης ταρηών Web Αλαζεώξεζε: R00 (2010/05) Πώς να ενημερώζφ ηοσς τάρηες; Υπάξρνπλ ηέζζεξα βήκαηα γηα ηελ ελεκέξσζε ηνπ ράξηε. Βήκα

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Α.Ε Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία Πνηνί είκαζηε Η ΜΙΝΔΡΑΛ ΥΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΣΑ Α.Δ. μεθίλεζε ηελ πνξεία ηεο ην 1976. Από ηελ αξρή ζπλεξγαζηήθακε κε πξωηνπόξνπο εηαηξείεο ζηνλ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ»

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη Ανθρώπινου Δυναμικοφ «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» Εταιρεία Ένταςησ Γνώςησ Αριςτοτελείου Πανεπιςτημίου Θεςςαλονίκησ Δια Βίου Μάθηςη Νόκνο:

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Γηα ηε δηεπθόιπλζή ζαο θαηά ην switch-off ηεο πεξηνρήο ηεο Πεινπνλλήζνπ έρνπκε πξνζζέζεη ζηνπο ςεθηαθνύο καο δέθηεο κία λέα,

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

Μεηαπηπρηαθή δηαηξηβή

Μεηαπηπρηαθή δηαηξηβή ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΖ ΚΑΛΧΝ ΚΑΗ ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΧΝ ΣΔΥΝΧΝ Μεηαπηπρηαθή δηαηξηβή ΣΑ TABLETS Χ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΔΡΓΑΛΔΗΟ ΣΟ ΝΖΠΗΑΓΧΓΔΗΟ ΓΗΑ ΣΖΝ ΔΝΗΥΤΖ ΤΝΔΡΓΑΣΗΚΧΝ ΓΡΑΣΖΡΗΟΣΖΣΧΝ ΜΑΘΖΜΑΣΗΚΧΝ Έιελα Κσλζηαληίλνπ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ

ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ Α.Να γξάςεηε ηα ηππηθά ζηάδηα ηεο αλαγλώξηζεο ζηελ Οδύζζεηα. Το θέμα της αναγνώρισης είναι συχνό, ιδιαίτερα στις τελευταίες ραψωδίες του έπους, δηλαδή από τότε που ο Οδυσσέας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ ΧΤΦ 205. ΜΑΘΗΜΑ 2 ο ΠΟΤΛΛΗ ΥΙΟΡΕΝΣΙΝΑ. Μάθημα 2ο-PSY 205

ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ ΧΤΦ 205. ΜΑΘΗΜΑ 2 ο ΠΟΤΛΛΗ ΥΙΟΡΕΝΣΙΝΑ. Μάθημα 2ο-PSY 205 ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ ΧΤΦ 205 ΜΑΘΗΜΑ 2 ο ΠΟΤΛΛΗ ΥΙΟΡΕΝΣΙΝΑ 1 2 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΣΟ Ορισμοί και θεωρίες Προσωπικότητας Παράγοντες που επηρεάζουν την προσωπικότητα Αξιολόγηση προσωπικότητας Οι έννοιες του φυσιολογικού και

Διαβάστε περισσότερα

Οη αλζξώπηλεο ζρέζεηο

Οη αλζξώπηλεο ζρέζεηο Οη αλζξώπηλεο ζρέζεηο 2010-2011 Οκαδηθή εξγαζία Θξεζθεπηηθά Ση 1 Επηκέιεηα: θ.μνπδνύξε Άλλα Γηαηί ζηηο κέξεο καο νη άλζξωπνη δελ έρνπλ θαιέο ζρέζεηο κεηαμύ ηνπο; Σηηο κέξεο καο νη άλζξσπνη δελ έρνπλ θαιέο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΣΩΝ ΨΕΤΔΩΝ ΚΑΣΑΓΓΕΛΙΩΝ ΣΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΗ

ΣΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΣΩΝ ΨΕΤΔΩΝ ΚΑΣΑΓΓΕΛΙΩΝ ΣΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΗ ΣΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΣΩΝ ΨΕΤΔΩΝ ΚΑΣΑΓΓΕΛΙΩΝ ΣΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΗ ΧΑΣΖΗΓΕΩΡΓΙΟΤ ΚΑΣΙΑ ΠΑΙΔΟΨΤΧΙΑΣΡΟ ΣΜΗΜΑ ΨΤΧΙΑΣΡΙΚΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΕΦΗΒΩΝ Γ.Ν. ΑΣΣΙΚΗ ΙΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΑΜ. ΦΛΕΜΙΝΓΚ ΟΡΙΜΟ «Χο ςεπδήο θαηαγγειία παηδηθήο θαθνπνίεζεο

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code)

Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code) Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code) Page 1 Υποπλοίαρτος Ν. Πεηράκος ΠΝ Αηδένηα Γνύξεηνη Ίππνη (Trojan Horses) Ινί (Viruses) Worms Root-kit Page 2 Γνύξεηνο Ίππνο (Trojan Horse) Οξηζκόο: Πξόγξακκα

Διαβάστε περισσότερα

Χρονική ζήμανζη Δπώνσμο 10/8/2014 8:34:45 ΑΡΖΒΑΗΛΔΗΟΤ ΥΑΡΑΛΑΜΠΟ 10/8/2014 11:02:50 Γνκνπρηζή Διέλε 10/9/2014 11:55:41 Σδειέπε Αλαζηαζία 10/9/2014

Χρονική ζήμανζη Δπώνσμο 10/8/2014 8:34:45 ΑΡΖΒΑΗΛΔΗΟΤ ΥΑΡΑΛΑΜΠΟ 10/8/2014 11:02:50 Γνκνπρηζή Διέλε 10/9/2014 11:55:41 Σδειέπε Αλαζηαζία 10/9/2014 Χρονική ζήμανζη Δπώνσμο Όνομα 10/8/2014 8:34:45 ΑΡΖΒΑΗΛΔΗΟΤ ΥΑΡΑΛΑΜΠΟ 10/8/2014 11:02:50 Γνκνπρηζή Διέλε 10/9/2014 11:55:41 Σδειέπε Αλαζηαζία 10/9/2014 15:00:19 Λαηίλεο Αλδξέαο 10/9/2014 17:59:31 ΜΑΓΔΜΣΕΟΓΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑ ΠΡΩΣΑ ΣΑΓΙΑ ΔΞΔΛΙΞΗ ΣΟΤ ΠΑΙΓΙΟΤ. Σι είναι ηο παιδί;

ΣΑ ΠΡΩΣΑ ΣΑΓΙΑ ΔΞΔΛΙΞΗ ΣΟΤ ΠΑΙΓΙΟΤ. Σι είναι ηο παιδί; ΣΑ ΠΡΩΣΑ ΣΑΓΙΑ ΔΞΔΛΙΞΗ ΣΟΤ ΠΑΙΓΙΟΤ Σι είναι ηο παιδί; Καη αξρήλ ην παηδί,- ζα-πξέπεη λα ην δνχκε ζαλ μερσξηζηή πξνζσπηθφηεηα. Δίλαη πηα απφ φινπο παξαδεθηφ, φηη ην παηδί δελ είλαη έλαο ελήιηθαο δηαθέξεη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

Η εξγαζία απηή έρεη σο ζθνπό ηελ ελεκέξσζε γηα ηεο ακβιώζεηο. Δελ έρνπκε σο ζηόρν λα επεξεάζνπκε ηελ γλώκε ζαο νύηε λα θαηεγνξήζνπκε ηηο επηινγέο

Η εξγαζία απηή έρεη σο ζθνπό ηελ ελεκέξσζε γηα ηεο ακβιώζεηο. Δελ έρνπκε σο ζηόρν λα επεξεάζνπκε ηελ γλώκε ζαο νύηε λα θαηεγνξήζνπκε ηηο επηινγέο Η εξγαζία απηή έρεη σο ζθνπό ηελ ελεκέξσζε γηα ηεο ακβιώζεηο. Δελ έρνπκε σο ζηόρν λα επεξεάζνπκε ηελ γλώκε ζαο νύηε λα θαηεγνξήζνπκε ηηο επηινγέο ζαο. Απηό πνπ ζέινπκε είλαη λα γλσξίδνπκε... Η έκηρωζη

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία

Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία Δρ Σηαμάηιος Α. Παπαδάκης Ορθοπαιδικός Χειροσργός Επιμεληηής Α - Ε.Σ.Υ. Δ Ορθοπαιδική Κλινική Γ.Ν.Α. KAT Αγαπεηέ Γηαηξέ.. Υειρόγραθο κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΔΘΝΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΗ

ΓΙΔΘΝΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΗ ΓΙΔΘΝΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΗ 1 Ο πίλαθαο ηεο πξνεγνύκελεο ζειίδαο είλαη ηκήκα ηεο έθζεζεο πνπ δεκνζηεύηεθε από ηελ PLAN Ιnternational, κηα δηεζλή αλζξσπηζηηθή νξγάλσζε. Γίλνληαη πιεξνθνξίεο γηα ηηο παξεκβάζεηο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ-ΜΑΘΗΤΕΣ

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ-ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ-ΜΑΘΗΤΕΣ Σν εξσηεκαηνιόγην απηό αλαπηύρζεθε από ηελ Οκάδα Μηθξώλ Δθπαηδεπηώλ γηα ην Γηαδίθηπν, σο κηα από ηηο δξάζεηο ηεο νκάδαο γηα ηε ζρνιηθή ρξνληά 2013-2014.

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ιήμεο 11.00 Κάπνηνο άξρηζε λα δηαβάδεη έλα βηβιίν ηελ 1 ε Δεθεκβξίνπ. Κάζε κέξα δηάβαδε ηνλ ίδην αξηζκό ζειίδσλ

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Οδηγίες για ηη διδαζκαλία ηων θιλολογικών μαθημάηων ζηο Ενιαίο Λύκειο (απόζπαζμα) Αθήνα 2001 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ Α. Τν πεξηερόκελν ηεο πεξίιεςεο (0-12

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΛΖΝΗΚΖ ΓΖΜΟΚΡΑΣΗΑ ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ

ΔΛΛΖΝΗΚΖ ΓΖΜΟΚΡΑΣΗΑ ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΔΛΛΖΝΗΚΖ ΓΖΜΟΚΡΑΣΗΑ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΧΝ ΥΟΛΖ ΑΝΘΡΧΠΗΣΗΚΧΝ ΚΑΗ ΚΟΗΝΧΝΗΚΧΝ ΔΠΗΣΖΜΧΝ ΠΑΗΓΑΓΧΓΗΚΟ ΣΜΖΜΑ ΓΖΜΟΣΗΚΖ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΓΧΝ ΚΑΣΔΤΘΤΝΖ: ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΚΑΗ ΤΜΒΟΤΛΔΤΣΗΚΖ ΣΑΓΗΟΓΡΟΜΗΑ ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ 14 Σεπηεκβξίνπ Ση γηνξηάδνπκε ηελ εκέξα ηεο ύςσζεο ηνπ Σηκίνπ ηαπξνύ (1/6) Τν έηνο 326 ε Αγία Ειέλε πήγε ζηελ Ιεξνπζαιήκ γηα λα πξνζθπλήζεη ηνπο Αγίνπο Τόπνπο θαη λα επραξηζηήζεη

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΣΥΜΒΟΥΛΔΥΤΙΚΗ ΓΟΝΔΩΝ ΠΑΙΓΙΩΝ ΜΔ ΔΙΓΙΚΔΣ ΑΝΑΓΚΔΣ

Θέμα: ΣΥΜΒΟΥΛΔΥΤΙΚΗ ΓΟΝΔΩΝ ΠΑΙΓΙΩΝ ΜΔ ΔΙΓΙΚΔΣ ΑΝΑΓΚΔΣ Α..ΠΑΙ.Σ.Ε. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙΔΙΚΕΤΗ ΣΗ ΤΜΒΟΤΛΕΤΣΙΚΗ ΚΑΙ ΣΟΝ ΠΡΟΑΝΑΣΟΛΙΜΟ (Π.Ε.Τ.Π) ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ Σεο Αξηεκάθε Αιεμίαο (ΑΜ:132) Θέμα: ΣΥΜΒΟΥΛΔΥΤΙΚΗ ΓΟΝΔΩΝ ΠΑΙΓΙΩΝ ΜΔ ΔΙΓΙΚΔΣ ΑΝΑΓΚΔΣ Επιβλέπουςα Καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ T A E K W O N D O Δ. ΠπθαξΨο ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ ΦΠΗΘΝΘΔΟΑΞΔΗΑ Ο Ρ Ι Μ Ο Φπζη(θ)νζεξαπεΫα εϋλαη ε επηζηϊκε, ε νπνϋα κόλν κε θπζηθψ κωζα θαη κεζόδνπο πξνζπαζεϋ λα ζεξαπεύζεη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ Μεγάιε επηηπρία ζεκείωζε ε θνηλή εθδήιωζε γηα ηελ θνπή πίηαο γηα ην 2009, ηνπ Παλειιήληνπ πλδέζκνπ Δπηρεηξήζεωλ Πξνζηαζίαο Πεξηβάιινληνο (ΠΑΔΠΠΔ) θαη ηεο Διιεληθήο Δηαηξίαο

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 ΕΙΑΓΩΓΗ: Τα δηάθνξα πιηθά, αλάινγα κε ηε ζπκπεξηθνξά ηνπο εληόο καγλεηηθνύ πεδίνπ δηαθξίλνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Η Οικονομική Κρίση & οι Επιπτώσεις της

Η Οικονομική Κρίση & οι Επιπτώσεις της Δ ε ί κ η η ρ Τ ά ζ ε ω ν Α γ ο π ά ρ Ε π γ α ζ ί α ρ 2010 Η Οικονομική Κρίση & οι Επιπτώσεις της ειδικό θέμα σοπηγόρ Δρ. Όλγα Επιηροπάκη Αναπλ. Καθ., Ακαδημαϊκή Έδπα «Σηαύπορ Κωζηόποςλορ» ζηη Διοίκηζη

Διαβάστε περισσότερα

1. Οδηγίερ εγκαηάζηαζηρ και σπήζηρ έξςπνυν καπηών και τηθιακών πιζηοποιηηικών με σπήζη ηος λογιζμικού Μοzilla Thunderbird

1. Οδηγίερ εγκαηάζηαζηρ και σπήζηρ έξςπνυν καπηών και τηθιακών πιζηοποιηηικών με σπήζη ηος λογιζμικού Μοzilla Thunderbird 1. Οδηγίερ εγκαηάζηαζηρ και σπήζηρ έξςπνυν καπηών και τηθιακών πιζηοποιηηικών με σπήζη ηος λογιζμικού Μοzilla Thunderbird 1.1 Εγκαηάζηαζη ηυν οδηγών ηηρ έξςπνηρ κάπηαρ ζηο λογιζμικό Mozilla Thunderbird

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ Αργσρώ Ιωάννοσ Λεμεσός 2012 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία λεαληθήο επηρεηξεκαηηθφηεηαο Η αξρηηεθηνληθή ηεο πξώηεο επηρείξεζεο Δπηρεηξεκαηηθή ΙΓΔΑ Ο ΔΠΙΥΔΙΡΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Ψςσική ςποζηήπιξη και πποζαπμογή ηων ζςγγενών αζθενών με καπκίνο ηος πνεύμονα

Ψςσική ςποζηήπιξη και πποζαπμογή ηων ζςγγενών αζθενών με καπκίνο ηος πνεύμονα Ψςσική ςποζηήπιξη και πποζαπμογή ηων ζςγγενών αζθενών με καπκίνο ηος πνεύμονα «Περιβάλλον, Κάπνιζμα και Καρκίνος Πνεύμονα» 11-13/5/2012 Σσνεδριακό Κένηρο "Κοβενηάρειο" Κοζάνη ΤΑΡΑΤΣΙΔΟΥ ΙΨΑΝΝΑ ΧΥΦΟΛΟΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΗΙΟ ΚΤΚΛΟ ΕΜΙΝΑΡΙΧΝ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ζηο 1 ο ΕΠΕΡΙΝΟ ΕΠΑ.Λ. ΚΟΡΧΠΙΟΤ

ΕΣΗΙΟ ΚΤΚΛΟ ΕΜΙΝΑΡΙΧΝ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ζηο 1 ο ΕΠΕΡΙΝΟ ΕΠΑ.Λ. ΚΟΡΧΠΙΟΤ 1 Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α ΕΣΗΙΟ ΚΤΚΛΟ ΕΜΙΝΑΡΙΧΝ ΦΤΥΟΛΟΓΙΑ ζηο 1 ο ΕΠΕΡΙΝΟ ΕΠΑ.Λ. ΚΟΡΧΠΙΟΤ οδός Κολοκοηρώνη 101, Κορωπί (Αμθιθέαηρο ζτολείοσ) ηηλ. : 210.6624267, 6936056002. Μαζέλης, Διεσθσνηής ιζηοζελίδα ζτολείοσ

Διαβάστε περισσότερα

2 ε ζπλάληεζε: Η ζπλαηζζεκαηηθή λνεκνζύλε ζηα πιαίζηα ηεο εμειηθηηθήο πνξείαο ησλ παηδηώλ. Δπζθνιίεο, πξνβιεκαηηζκνί, πξννπηηθέο θαη δπλαηόηεηεο.

2 ε ζπλάληεζε: Η ζπλαηζζεκαηηθή λνεκνζύλε ζηα πιαίζηα ηεο εμειηθηηθήο πνξείαο ησλ παηδηώλ. Δπζθνιίεο, πξνβιεκαηηζκνί, πξννπηηθέο θαη δπλαηόηεηεο. 2 ε ζπλάληεζε: Η ζπλαηζζεκαηηθή λνεκνζύλε ζηα πιαίζηα ηεο εμειηθηηθήο πνξείαο ησλ παηδηώλ. Δπζθνιίεο, πξνβιεκαηηζκνί, πξννπηηθέο θαη δπλαηόηεηεο. Όρια-ευθύνες, ρόλοι (2-τέλους) επιθυμίεςαναγνώριση εαυτού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 7 ΜΑΪΟΥ 13 ΘΔΜΑ Α : (Α1) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 33-335 (Α) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 6 (Α3) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα (Α) α) Λάζνο β) Σωζηό γ) Σωζηό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c.

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c. ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) y y z z t t Σν νπνίν νδεγεί ζην όηη = - π.(άηνπν), αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mikelson-Morley είλαη =. Δπίζεο y = y, z = z, t = t Σν νπνίν ( t

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

Ο δπόμορ ππορ ηην εθηβεία

Ο δπόμορ ππορ ηην εθηβεία Ο δπόμορ ππορ ηην εθηβεία ΔΦΖΒΔΗΑ: Ζ ΖΛΗΚΗΑ ΣΖ ΑΝΑΕΖΣΖΖ ΚΑΗ ΣΖ ΔΠΑΝΑΣΑΖ Σην πλαίζιο ηος ππογπάμμαηορ Αγωγή Τγείαρ «Ο δπόμορ ππορ ηην εθηβεία» νη καζεηέο ηεο η ηάξηρ ζε ζπλεξγαζία κε ηε δαζθάια ηνπο θ.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Θεματικές Ενότητες 1. Απιέο έλλνηεο θβαληηθήο κεραληθήο θαη ην ζύζηεκα δύν θβαληηθώλ θαηαζηάζεωλ. 2. Qubit θαη θβαληηθόο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

Καλόλες Αθηηλοπροζηαζίας ζηε ζεραπεσηηθή Πσρεληθή Ιαηρηθή

Καλόλες Αθηηλοπροζηαζίας ζηε ζεραπεσηηθή Πσρεληθή Ιαηρηθή Καλόλες Αθηηλοπροζηαζίας ζηε ζεραπεσηηθή Πσρεληθή Ιαηρηθή ηαπξνύια Βνγηαηδή, Αθηηλνθπζηθόο Ιαηξηθήο, Σκήκα Αδεηώλ & Διέγρσλ, Δ.Δ.Α.Δ. Δπηζηεκνληθή Ηκεξίδα ΔΦΙΔ Γνζηκεηξία & Αθηηλνπξνζηαζία Ραδηντζνηνπηθέο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΟΗΠΡΝΡΔΙΔΗΝ ΞΑΛΔΞΗΠΡΖΚΗΝ ΘΔΠΠΑΙΝΛΗΘΖΠ ΦΗΙΝΠΝΦΗΘΖ ΠΣΝΙΖ ΡΚΖΚΑ ΦΗΙΝΠΝΦΗΑΠ ΘΑΗ ΞΑΗΓΑΓΥΓΗΘΖΠ ΡΝΚΔΑΠ ΞΑΗΓΑΓΥΓΗΘΖΠ ΚΔΡΑΞΡΣΗΑΘΝ ΞΟΝΓΟΑΚΚΑ ΠΞΝΓΥΛ

ΑΟΗΠΡΝΡΔΙΔΗΝ ΞΑΛΔΞΗΠΡΖΚΗΝ ΘΔΠΠΑΙΝΛΗΘΖΠ ΦΗΙΝΠΝΦΗΘΖ ΠΣΝΙΖ ΡΚΖΚΑ ΦΗΙΝΠΝΦΗΑΠ ΘΑΗ ΞΑΗΓΑΓΥΓΗΘΖΠ ΡΝΚΔΑΠ ΞΑΗΓΑΓΥΓΗΘΖΠ ΚΔΡΑΞΡΣΗΑΘΝ ΞΟΝΓΟΑΚΚΑ ΠΞΝΓΥΛ ΑΟΗΠΡΝΡΔΙΔΗΝ ΞΑΛΔΞΗΠΡΖΚΗΝ ΘΔΠΠΑΙΝΛΗΘΖΠ ΦΗΙΝΠΝΦΗΘΖ ΠΣΝΙΖ ΡΚΖΚΑ ΦΗΙΝΠΝΦΗΑΠ ΘΑΗ ΞΑΗΓΑΓΥΓΗΘΖΠ ΡΝΚΔΑΠ ΞΑΗΓΑΓΥΓΗΘΖΠ ΚΔΡΑΞΡΣΗΑΘΝ ΞΟΝΓΟΑΚΚΑ ΠΞΝΓΥΛ ΚΔΡΑΞΡΣΗΑΘΖ ΔΟΓΑΠΗΑ: «Ν εηδηθφο παηδαγσγφο ζην πιαίζην ηεο εθαξκνγήο

Διαβάστε περισσότερα