Η πολυεδρική φυσιογνωµία του ευρωπαίου Εµµανουήλ Ροΐδη*

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η πολυεδρική φυσιογνωµία του ευρωπαίου Εµµανουήλ Ροΐδη*"

Transcript

1 Η πολυεδρική φυσιογνωµία του ευρωπαίου Εµµανουήλ Ροΐδη* Anna Zimbone Το αφήγηµα Η αµφίβολος ζωή πραγµατεύεται ένα θέµα δυσάρεστο µεν, αλλά πολυσυζητηµένο στην Ευρώπη του τέλους του 18 ου και του πρώτου µισού του 19 ου αιώνα, δηλαδή τη νεκροφάνεια και τον πρόωρο ενταφιασµό, και επιβεβαιώνει, έστω κι αν δεν ήταν καθόλου αναγκαίο, ότι ο Εµµανουήλ Ροΐδης πέτυχε πλήρως, για µία ακόµη φορά, να αποφύγει εκείνο που θεωρούσε τη «µεγαλητέρα ανηθικότητα» ενός συγγραφέα: «[...] να αποκοιµίζη τον αναγνώστην του» 1. Γνώριζε βέβαια καλά ότι δεν περνάει ποτέ η µόδα ούτε του κάλλους της τέχνης ούτε της επιστηµονικής ακρίβειας, κι έτσι τα ενδιαφέροντά του για τη λογοτεχνία και την κριτική, το ύφος και τη γλώσσα, την πολιτική και την ιστορία, τον πολιτισµό και την ποικίλη επικαιρότητα αναµειγνύονται πολύ νωρίς µε τα ερεθίσµατα που δέχεται από τα ευρωπαϊκά επιστηµονικά περιβάλλοντα, στο εσωτερικό των οποίων ανθοφορεί - ακριβώς την εποχή που έτυχε ο συγγραφέας µας να ζει - µια «θρησκεία της επιστήµης» ως ισχυρό αντίβαρο στην παραδοσιακή θρησκεία. Όπως είναι γνωστό, ο 19 ος αιώνας διευρύνει και εµβαθύνει εκείνην την επιστηµονική θεώρηση του ανθρώπου που είχε αποβεί µία από τις πιο αξιόλογες θέσεις των διακηρύξεων του Διαφωτισµού, και που θα λειτουργήσει ως γέφυρα ανάµεσα στις φυσικές επιστήµες και στις λογοτεχνικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες πρόκειται για µια ριζική ανανέωση που διαδίδεται στην Ευρώπη στα µέσα του αιώνα: Επιστηµολογία, Θετικισµός και νατουραλιστική Σχολή συνοδεύουν και ενθαρρύνουν την εδραίωση και συγκρότηση της βιοµηχανικής κοινωνίας. Η ανάγκη, λοιπόν, να γίνει επιστηµονικά γνωστή η ανάπτυξη της ανθρώπινης κοινωνίας εµπλουτίζεται µε τη συντελεσµένη πρόοδο στα ερευνητικά πεδία της φιλολογίας, της γλωσσολογίας, της ανθρωπολογίας, της ψυχολογίας. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο εντάσσεται το ενδιαφέρον του Ροΐδη για την αξία των επιστηµών και τη λειτουργία τους στη διανοητική και ηθική ωρίµανση του ατόµου 2. * Η επιµέλεια της ελληνικής µετάφρασης οφείλεται στον Βασίλη Δηµογεροντάκη, τον οποίον ευχαριστώ θερµά. 1 Πρβλ. Ρο δη, Α, 323 (Επιστολή ενός Αγρινιώτου Β ): «Δεν εννοώ να σας κάµω διδαχήν, διότι, κατ εµέ, η µεγαλητέρα ανηθικότης είναι ν αποκοιµίζη τις τον αναγνώστην του». Πρβλ. επίσης, Α, 71, 76 (Η πάπισσα Ιωάννα, Τοις εντευξοµένοις), Α, 355 (Περιήγησις εις την Σελήνην), Δ, 396 (Ιστορία µιας γάτας). 2 O Claude Bernard, στην Introduction à l étude de la médicine expérimentale (Παρίσι, 1855, 1868), αυτονοµεί τη φυσιολογία από την ιατρική, αλλά εν τω µεταξύ γίνονται ευρέως γνωστά τα καινούργια, εκπληκτικά αποτελέσµατα των ερευνών: οι πρώτες γνώσεις για το κύτταρο, η έννοια του οργανισµού, η κληρονοµικότητα και η µετάδοση των χαρακτηριστικών. Προπάντων, διαδίδονται και ενεργοποιούνται οι νέες αρχές της [1]

2 Ως εκ τούτου, ο ορθολογιστής Ροΐδης, γνήσιο τέκνο του καιρού του, παίρνει µέρος σε αυτήν τη φυσιολογική στροφή: θαυµάζει τον Taine 3, στον οποίον πρέπει να αναγνωριστεί η συµβολή για την εφαρµογή της θετικιστικής µεθόδου στη λογοτεχνία και στην τέχνη, ασπάζεται τις θεωρίες του Δαρβίνου για την εξέλιξη, τις ανακαλύψεις της βιολογίας, της γενετικής, της ιστορίας και της κοινωνιολογίας (έχω υπόψη µου τον Michelet και την Sorcière του) 4, µια και - όπως αντιλαµβάνεται κανείς ευχερώς από την ανάγνωση των κειµένων του - δεν τον έθελγε το υπερφυσικό, και καθετί που δεν είχε σχέση µε την πραγµατικότητα αντιµαχόταν την εκ φύσεως ευθυκρισία του 5. Εποµένως, ο Ροΐδης εκτιµούσε τον µοντέρνο καλλιτέχνη που, όπως υποστήριζε εκείνη την εποχή ο συγγραφέας και θεωρητικός του βερισµού Luigi Capuana (Mineo, Catania, Catania, 1915), θα µπορούσε να συνδυάσει το διπλό ρόλο του καλλιτέχνη-επιστήµονα, που θα εξοπλιζόταν µε το µικροσκόπιο και θα χειριζόταν «ψυχρά το νυστέρι του ανατόµου» 6. Αρκεί επί του προκειµένου να βιολογικής εξέλιξης (Ch. Darwin, On the Origin of Species, Λονδίνο 1859), ενώ οι νεότευκτες ιατρικέςεπιστηµονικές κατευθύνσεις ερευνούν και µελετούν τη συµπεριφορά και τη νοητική κατάσταση του ατόµου αναφέροµαι ιδιαίτερα στον Cesare Lombroso ( ), µαθητή του Moleschott, ψυχίατρο, ανθρωπολόγο και εγκληµατολόγο, που συγχωνεύει τις τρεις επιστήµες και δηµιουργεί από αυτές µία καινούργια, την εγκληµατική ανθρωπολογία (Lombroso, L uomo delinquente, 1876, Genio e follia, 1877). 3 Ο Taine στο συζητηµένο βιβλίο του De l Intelligence (1870) βεβαιώνει ότι όλες ανεξαιρέτως τις ικανότητές µας τις κατευθύνει η ύλη και ότι η θέληση δεν έχει τίποτα το µυστηριακό, αποτελεί την ίδια µας την ουσία, είναι ο εαυτός µας, έτσι όπως το δηµιουργικό πνεύµα προσδιορίζεται αντίθετα από τη σύγκλιση τριών παραγόντων, la race, le milieu και le moment. Στον έµψυχο άνθρωπο υπεισέρχεται τώρα ο φυσιολογικός άνθρωπος. Στην πολεµική του µε τον Βλάχο, 1877 (για το θέµα αυτό πρβλ. Πλάκα, 1984, Αγγελάτο, 2003), ο Ροΐδης συνοψίζει τις νέες αντιλήψεις µνηµονεύοντας τον Karl Vogt: «Η σκέψις είναι έκκρισις του εγκεφάλου, ως το ούρον των νεφρών» (πρβλ. Περί συγχρόνου εν Ελλάδι κριτικής, B, 278). Όµως, δέκα περίπου χρόνια πριν (στο Η εορτή του όνου κατά τον Μεσαιώνα, Β, 9), είχε ήδη αναφερθεί στις «υλιστικάς τάσεις της σήµερον σοφίας» και στον Karl Vogt, το αξίωµα του οποίου («Le cerveau secrète la pensée, comme les reins secrètent l urine») καταχωρίζεται δύο φορές: µία φορά ελληνικά στο κείµενο και µία δεύτερη γαλλικά στη σηµείωση (πρβλ. επίσης Γεωργαντά, 1993, ). 4 Για τους Michelet και Ρο δη, πρβλ. Zimbone, Μεταφέρω τα λόγια του από το Ανέκδοτοι σκέψεις, E, 367: «Ο αληθής ποιητής πρέπει να οµοιάζη την δρυν, ήτις όσον υψηλότερα αίρει την κεφαλήν προς τον ουρανόν, τόσον βαθύτερον βυθίζει την ρίζαν εις την γην». Πρβλ. επίσης Μαυρέλο, 2002, 243: «Η νοσολογία περί ροµαντισµού είναι κάτι που συχνά αναφέρει ο Ρο δης, λ.χ. Β, 244, όπου ονοµάζει τον ροµαντισµό νόσον του Βύρωνος, και 152, όπου γενικεύει ονοµάζοντάς την αρρώστια της νεωτέρας ποιήσεως». 6 «Il suo occhio è armato del microscopio, la sua mano del bisturino dell anatomista e del disseccatore». Και συνεχίζει: «Restar arte, cioè infondere la vita alle sue creature nello stesso tempo che le disarticola e le scompone con spietata e serena freddezza, ecco l arduo problema che deve risolvere ad ogni momento la vera arte moderna» (Capuana, 1880, 87). Παραπλήσιες µε τις σκέψεις του Capuana είναι και εκείνες του Francesco de Sanctis: «[ ] lo stile di Zola, un vero stile che penetra nella carne e fa spicciare il sangue» (De Sanctis, 1877, 387), «Zola [ ] ha lo stile reciso, rapido, sicuro, come coltello di chirurgo» (ό.π., 391). Στη βάση, επίσης, της γνωστικής προσέγγισης, που µας οδηγεί στη µελέτη «delle cose in se stesse, nella loro esteriorità, nella loro natura, nella loro vita» (De Sanctis, 1883, 460), βρίσκεται η πειραµατική µέθοδος του Γαλιλαίου, τον οποίον όµως ο De Sanctis µόνον υπαινίσσεται: «Νon vogliamo studiare le cose nei libri; vogliamo guardarle nel libro vivo della natura» (ό.π.), διαβόητη φράση από το Saggiatore (1623): «La filosofia», έλεγε ο Galilei, «è scritta nel libro grandissimo della natura». Ο συλλογισµός του De Sanctis παίρνει τη σηµασία µιας ένθερµης και διαυγούς έρευνας πάνω στον άνθρωπο, στις σχέσεις του µε την τέχνη και το περιβάλλον, στο οποίο ζει: [2]

3 διαβάσουµε τις διαπιστώσεις του Ροΐδη για τον Ντοστογιέφσκι (Ο Δοστογιέφσκι και το έργον του Έγκληµα και τιµωρία (1889): Δεινούς µεταξύ των µυθιστοριογράφων ψυχολόγους έχουσι µεν βεβαίως να επιδείξωσι και τα άλλα έθνη, η Αγγλία τον Δίκενς, η Γαλλία τον Βαλζάκ και η Αµερική τον Πόου. Ουδέ τούτων όµως, ουδ άλλου τινός η σµίλη εβυθίσθη ποτέ εις οίον η του Δοστογέφσκη βάθος, δια τον λόγον βεβαίως, ότι ουδείς περιγράφων όσα περιέγραψεν ηδύνατο εξ ίσου να είπη Quorum pars magna fui, ως ο ήρως του Βιργιλίου και ο συγγραφεύς του «Εγκλήµατος» και των «Δαιµονισµένων». [ ] Αν ο Ζολά, ο Δωδέ, οι Γονκούρ και ο Μωπασάν αφαιρούσιν από των ηρώων και ηρωίδων αυτών το ένδυµα, ενίοτε δε και το υποκάµισον, ο Δοστογέφσκης αφαιρεί αυτό το δέρµα. Αι ψυχολογικαί αυτού αναλύσεις προξενούσι πλειστάκις την φρικίασιν εκείνην υπό της οποίας καταλαµβάνεταί τις εκ της θέας αιµοσταγών και σπαιρόντων σπλάγχνων εν αµφιθεάτρω ζωοτοµίας (Γ, 345). Και εάν η ενασχόληση µε τη δαρβινική θεωρία 7 και η χρήση της προσφιλούς σύγκρισης άνθρωπος/ζώο 8 ανάγεται ήδη στην Πάπισσα (Α, 238), σε ένα κείµενο της επόµενης χρονιάς, µε τίτλο Αι µάγισσαι του Μεσαιώνος (εγκώµιο της γυναίκας-µάγισσας, αρχέγονου της πρακτικής ιατρικής, και πρώτη επίθεση χωρίς συµβιβασµούς που ο Ροΐδης εξαπολύει κατά του εκκλησιαστικού θεσµού), κάνουν την εµφάνισή τους για πρώτη φορά 9 ονόµατα επιστηµόνων και ερευνητών: Boerhaave 10, von Linné 11, Trousseau 12, Bouchardat 13, Sperino 14. «All antico motto: le idee governano il mondo è succeduto quest altro: Dove non è forza non è vita né reale né ideale, e siamo tanto trasformati che abbiamo sentito senza ribellarci la frase [του Bismarck, το 1863] La forza vince il diritto» (ό.π., 461). 7 Πρβλ., π.χ., Ρο δη, B, 9-10 (Η εορτή του όνου κατά τον Μεσαιώνα), (Αγγέλου Βλάχου Κωµωδίαι), 279 (Περί συγχρόνου εν Ελλάδι κριτικής), Γ, (Περί συµφορωτέρας εις την διάνοιαν διαίτης, 1882), 189 (Σκαλάθυρµα). 8 Από τις πολλές σχετικές φράσεις θα ήθελα να θυµίσω δύο, αντίστοιχα από το Ιστορία ενός σκύλου, Δ, 391: «Πολλάκις έκτοτε αναγινώσκων όσα γράφονται περί µελλούσης ζωής έτυχε να σκεφθώ ότι, αν αληθεύη η γνώµη των πιστευόντων ότι δεν επιζή εις το σώµα πάσα ψυχή, αλλά µόνη η πίστις, η αφοσίωσις, η αυταπάρνησις και η αγάπη βραβεύονται εις τας αιωνίους µονάς, πολύ πιθανώτερον παρά πολλών µεταστάντων γνωρίµων φίλων µου είναι να ευρίσκεται εκεί η ψυχή του καλού εκείνου σκύλου», και από το Ιστορία ορνιθώνος, Ε, 219: «[...] έχουσι και τα ζώα ψυχήν. [...] οµοιάζουσι πολλάκις ως δίδυµοι αδελφαί αι ψυχαί των ζώων και των ανθρώπων». 9 Νοµίζω πως βρίσκουµε στην Πάπισσα Ιωάννα µία µοναδική αναφορά στον βρετόνο γιατρό François-Joseph- Victor Broussais, (Βρουσσαίο), θιασώτη της θεραπείας των ασθενειών µε αφαιµάξεις και βδέλλες, που για το λόγο αυτόν ο συγγραφέας µας ονοµάζει «αιµοβόρο» (Α, 181). 10 Ο Ολλανδός Hermann Boerhaave ( ) δίδαξε στην Ιατρική και Γεωπονική Σχολή του Λέιντεν. 11 Carl von Linné ( ), γνωστός Σουηδός φυσιοδίφης και γιατρός. 12 Ο Γάλλος κλινικός γιατρός Armand Trousseau ( ) υπήρξε ο συγγραφέας του Traité de thérapeutique et de matière médicale, Paris Apollinaire Bouchardat ( ), καθηγητής Υγιεινής στην Ιατρική Σχολή του Παρισιού. 14 Casimiro Sperino ( ), οφθαλµίατρος και δερµατολόγος από το Τορίνο. [3]

4 Ο Θανάσης Καράβατος σε δύο περιεκτικά άρθρα του 15 διατρέχει την επιστηµονική-ιατρική πορεία του Ροΐδη 16 που από το 1869 έως το 1893, ξεκινώντας από τον Carl Vogt 17 και τον Jakob Moleschott 18, θα φτάσει τελικά στον Paul-Pierre Broca 19, αντιµετωπίζοντας θέµατα που έχουν να κάνουν µε τη φρενολογία του Franz Joseph Gall 20, µε τις εγκεφαλικές εντοπίσεις γενικά και µε την ανατοµική εντόπιση του έναρθρου λόγου. Οι αναζητήσεις του Ροΐδη γύρω από τη νευροψυχολογία µαρτυρούνται στο αφήγηµα του 1885 Τα στίγµατα 21. Το πεζό αυτό είναι αξιοσηµείωτο και για το λόγο ότι, παρ όλη την ανεκδοτολογική µορφή του, πρέπει να ενταχθεί στο εσωτερικό µιας ιστορικής στιγµής που καλλιεργεί την αντίληψη για την επιστηµονική, ή καλύτερα φυσιολογική, ψυχολογία, προορισµένη να εξακριβώσει την ιδιαιτερότητα της ψυχικής διάστασης. Έτσι, το ροϊδικό ενδιαφέρον για τον υπνωτισµό, τα στίγµατα, τα άτοµα σε trance médianique, δεν αποτελεί εκκεντρικότητα του συγγραφέα µας, αλλά γενικότερη τάση στην οποία εµπλεκόταν όλη η Ευρώπη, από τη Γαλλία ως τη Γερµανία και την Αγγλία: η τάση αυτή σηµατοδοτούσε το πέρασµα από τις παραδοσιακές επιστήµες στη µελέτη που ευνοεί την έρευνα για την ψυχή, µέσα σε ένα κλίµα όπου εκδηλωνόταν πολύ έντονα η προσοχή και για την παραφυσική φαινοµενολογία στο πλαίσιο του 15 Καράβατος, 1987 και Η ανάλυση στηρίζεται στα δοκίµια: Αγγέλου Βλάχου Κωµωδίaι, 1871, Παθογένεια, 1885, Η επιστήµη (Τα Είδωλα), Γερµανός φυσιοδίφης ( ). 18 Ολλανδός φυσιοδίφης και διαιτολόγος, που πολιτογραφήθηκε Ιταλός ( ). 19 Γάλλος χειρούργος και ανθρωπολόγος ( ), πρωτοπόρος της σύγχρονης ανθρωπολογίας. 20 Γερµανός γιατρός ( ), ιδρυτής της Οργανολογίας, φυσιογνωµικής επιστήµης που ο µαθητής του Spurzheim ονόµασε φρενολογία. 21 Ρο δης, Β, Πρόκειται για πραγµατικό περιστατικό που συνέβη, όπως υποστηρίζει ο συγγραφέας και αυτόπτης µάρτυρας του επεισοδίου, στο σκευοφυλάκιο µιας εκκλησίας της Κατάνης. Και είµαι της γνώµης ότι πρέπει να πιστέψουµε τον Ρο δη, από τη στιγµή που στις σηµειώσεις του, κατά την περίοδο της ασθενείας του εξαιτίας του δραµατικού ατυχήµατος του οποίου ήταν θύµα (νύχτα της 27 ης Ιουλίου 1885), επισηµαίνει: Στίγµατα «Η [εκροή] εφίδρωσις αίµατος των [εκστατικών] εκ της παλάµης της [χειρός], ην ιδίοις όµµασιν είδον εγώ εν Σικελία, ιατρικώτατον είναι αυτό» (Κασίνης, 1985, 69). Εκτός τούτου ο Ρο δης, όπως οι «αγράµµατοι βολταιρισταί», χαρακτηρίζει το φαινόµενο των στιγµάτων όχι υπερφυσικό αλλά φυσιολογικό, και γι αυτό στα λόγια του δε διακρίνεται ίχνος ειρωνείας, τουναντίον εµφανίζεται πλήρως πεπεισµένος από τις µαρτυρίες των στιγµατισµένων: «[ ] Ο φανατισµός και ο δόλος αδύνατον είναι να συνοικήσωσι ταυτοχρόνως εν τω αυτώ εγκεφάλω» (216), βεβαιώνει κατηγορηµατικά. Υπό αυτή την έννοια ο Ρο δης τηρεί αποστάσεις από τη νοµοϊατρική παρατήρηση, στις απαρχές της σύγχρονης εποχής, πάνω στη σχέση αγιοµανίας και ψυχοπάθειας (πρβλ. Zimbone, 2010, ), και καταλήγει: «Οπωσδήποτε τα στίγµατα και τα συγγενή τούτοις φαινόµενα µετά πάσας τας προς εξήγησιν αυτών προσπαθείας εξακολουθούσι να καλύπτωνται υπό τον σκοτεινόν πέπλον, όστις αποκρύπτει ηµίν πού και πώς συνδέονται και ενεργούσιν επ αλλήλων η ύλη και το πνεύµα» (218). Η διαβεβαίωση του Ρο δη φαίνεται να ανακαλεί τον ισχυρισµό του Spenser για το απροσπέλαστο στην ανθρώπινη γνώση έτσι όπως τον είχε διατυπώσει ο Άγγλος φιλόσοφος ήδη σ ένα από τα πρώτα του έργα, The Principles of Psychology (1855). Οπωσδήποτε συµφωνώ µε τον Μαυρέλο στη χρήση από τον Ρο δη του έκτακτου συµβάντος, για να κρατήσει σε εγρήγορση τον αναγνώστη και, ως εκ τούτου, στην προσφυγή στο χτύπηµα του κεφαλιού µε το κολοκύθι (Μαυρέλος, 2003α, 84: «Η εγκιβωτισµένη ιστορία [ ] είναι η [4]

5 υστερικού συνδρόµου. Πρόκειται για την ιατρική-φυσιολογική προσέγγιση στη µελέτη της ψυχής, στην οποία προσχώρησαν ολόψυχα γιατροί, φυσιολόγοι, ψυχίατροι, όπως ο Thomas Laycock 22, που κατονοµάζει ο Ροΐδης στο αφήγηµά του µαζί µε άλλους γνωστούς επιστήµονες (από τον Karl Friedrich Burdach ως τον ιερέα Pierre Jean Corneille Debreyne και ακολούθως στους John Elliotson, Louis-Francisque Lélut, Friedrich Tholuck). Ο πλούτος των αναφορών καταδεικνύει τη σοβαρότητα του έλληνα συγγραφέα, εκείνου δηλαδή που παντρεύει την αποστασιοποιηµένη παρατήρηση της πραγµατικότητας µε τη δέσµευση να αντιµετωπίσει µε µιαν επιστηµονική προοπτική τα ηθικά ερωτηµατικά που η εποχή πιεστικά έθετε. Σε διάστηµα, λοιπόν, τριάντα χρόνων ξετυλίγεται η πολιτισµική και πνευµατική πορεία του Ροΐδη, που περνά βαθµιαία από την ανασκευή της υλιστικής φιλοσοφίας (Οι Καϊνίται, Α, ) στην, έστω απρόθυµη, υιοθέτηση των υλιστικών θεωριών και νέων γνώσεων µέχρι τον πεσιµισµό του Schopenhauer και του Leopardi 23, τα χρόνια από το 1891 και µετά, που είναι η περίοδος του λυκόφωτος του συγγραφέα µας 24. Εάν το 1871, µε αφορµή τους Darwin, Vogt, Büchner, Moleschott γράφει: «Τα επιχειρήµατα των κυρίων τούτων µ έπειθον µεν ενίοτε, αλλά πάντοτε µ ελύπουν» 25, το 1891 αναφερόµενος στο µηδενισµό του Stirner συλλογίζεται πικρά: «Εκ των συµβουλών του συνοδοιπόρου µου δεν ηκολούθησα καµµίαν, αλλ ουδέ δύναµαι, δυστυχώς, να βεβαιώσω ότι δεν µετενόησα διά τούτο» 26. Στην παρούσα, όµως, περίσταση δεν προτίθεµαι να συζητήσω ούτε για τις Μάγισσες ούτε για τα Στίγµατα (ασχολήθηκα άλλοτε µε τα θέµατα αυτά), αλλά για την Αµφίβολον ζωήν 27, που τοποθετείται µάλλον µετά το 1877, δηλαδή µετά τη συνάντηση του Ροΐδη µε τη διηγηµατογραφία του Πόε. κολοκύνθη µε την οποία ο Ροΐδης θα χτυπήσει την κεφαλήν του κοιµισµένου αναγνώστη»). 22 Thomas Laycock ( ), Άγγλος νευροφυσιολόγος. 23 Πρβλ. Zimbone, 2007, Πρβλ. τα τελευταία του κείµενα Άγιος Σώστης, Ta εφήµερα, Τα ευτυχήµατα της αρρωστίας, Ο αστήρ µου, Ψυχοσάββατον, Το παράπονον του νεκροθάπτου, διάφορες Σκέψεις. Αναφέρω εδώ κάποιους συλλογισµούς του ενδεικτικούς της ψυχικής του διάθεσης: «[ ] τούτον ουδεµία φαίνεται πληγώσασα εκ των ακανθών, δι ων ο πανάγαθος Θεός εθεώρησε πρέπον (δεν ηξεύρω διατί) να στρώση την επίγειον ηµών. [ ] Όσοι δε πλην του Θεού ηγάπων και τον πλησίον, οι φύσει ευαίσθητοι και φιλάνθρωποι, αδύνατον ήτο να αισθανθώσι χαράν αναλογιζόµενοι, ότι πολλοί ήσαν περί αυτούς οι πεινώντες, ριγούντες, φθισιώντες, ανάπηροι και λεπροί» (Ο Αγιοπετρίτης, E, ). «Η ανθρώπινη φύσις µόνον µεγάλας λύπας δύναται να αισθανθή, ουδεµίαν δε µεγάλην ευτυχίαν µη µεταβαλλοµένην εν βραχεί χρόνω εις χασµήµατα» (Ανέκδοτοι σκέψεις, E, 368). «Πάντες οι έχοντες ονύχια αγωνίζονται να σπαράξωσι τους έχοντας πτερά» (ό.π., 376, βλ. την ίδια έκφραση στο Ο Δουµάς εις τας Αθήνας, Ε, 105). «Μεγάλη δυστυχία είναι να έχη κανείς πολύ καλήν καρδίαν» (Μονόλογος ευαισθήτου, Ε, 172), «Ο εγωισµός και η πεζότης του σιδηρού τούτου αιώνος καθιστώσιν ακατάλληλα πρότυπα τας περιστεράς, τα αρνία και τους κύκνους» (Ροΐδης, 2005, 163). 25 Αγγέλου Βλάχου Κωµωδίαι, 1871, Β, Άγιος Σώστης, 1891, Δ, 29. [5]

6 Το πεζό, εάν από τη µια πλευρά φαίνεται να επιβεβαιώνει ότι αυτό που κινητοποιούσε τη φαντασία του Ροΐδη ήταν το σπάνιο 28, που ο ίδιος παρατηρούσε και µελετούσε µε την περιέργεια και την αδηµονία της γνώσης 29, από την άλλη αποκαλύπτει, σε συνδυασµό µε τρία άλλα επόµενα κείµενα - Το παράπονον του νεκροθάπτου, Τα ευτυχήµατα της αρρωστίας, Ψυχοσάββατον 30 -, µία ροπή του συγγραφέα στη µελέτη του θανάτου και πιο συγκεκριµένα του τόπου των νεκρών, δηλαδή των κοιµητηρίων 31. Στο κείµενο ο Ροΐδης αφηγείται ένα ταξίδι στη Φρανκφούρτη που είχε κάνει δεκαπέντε χρόνια πριν καθώς, λοιπόν, περιδιάβαινε τη γερµανική πόλη, βρέθηκε µπροστά σ ένα παράξενο κτήριο που είχε στην πρόσοψη την επιγραφή Asylum dubiae vitae. Πληροφορείται αργότερα ότι πρόκειται για κατασκευή κατάλληλη να φιλοξενήσει για ορισµένο χρονικό διάστηµα νεκρούς έτοιµους για ενταφιασµό ο σκοπός της εκεί παραµονής τους ήταν να αποφευχθούν τραγικά σφάλµατα που, δυστυχώς, επαληθεύτηκαν στην ιστορία της ανθρωπότητας και στοίχισαν στους δύσµοιρους ένα φρικτό θάνατο. Με την ευκαιρία αυτήν ο Ροΐδης µας δίνει ένα σχετικό κατάλογο µε τις πιο περίεργες περιπτώσεις και τις πιο ανατριχιαστικές ιστορίες συλλεγµένες από διακεκριµένους επιστήµονες, των οποίων, όπως κάνει συνήθως, περιορίζεται να καταγράψει το επώνυµο 32 : [Jean-François] Durande, [Marie François Xavier] Bichat, [Jean-François] Thomassin, [Jacques J.] Bruhier, [Matthieu Joseph 27 Ρο δης, B, Πρβλ. σηµ Πρβλ. επίσης το αφήγηµα Σκηναί της Ερήµου, του Κ. Μετ. Βοσπορίτου. Πρόλογος (Ε, ), στο οποίο ο Ρο δης καταγράφει την ασυνήθιστη, τροµακτική αλλά αίσια περιπέτεια στο Γκαµπόν του κυρίου Γεράσιµου Βαρβαρέζου, που µοιάζει να αντηχεί µια περίπτωση νεκροφάνειας ( ). 30 Στο πρώτο κείµενο ο Ρο δης, περιδιαβαίνοντας το φτωχό αθηναϊκό κοιµητήριο, που βρισκόταν στην «πεδιάδα» της Βάθης, και παρατηρώντας πολλούς τάφους δεκαεξάχρονων κοριτσιών της Αθήνας, γράφει: «Εξαιρετικώς ανθηρόν είναι του Χάρωνος της Βάθειας το χαρέµι!» (Ε, 79). Στο δεύτερο κείµενο συλλογίζεται τη σύγχυση και τη συγκίνηση που δοκιµάζει κανείς, όταν, έχοντας πρόσφατα αναρρώσει, δει να περνάει νεκρική ποµπή που µεταφέρει έναν ασθενή πιο άτυχο «εξαπλωµένο µέσα εις το άσχηµον εκείνο κουτίον [... ]». Και προσθέτει: «Αλλά και πόσην αισθάνεσαι απόκρυφον χαράν συγκρίνων την τύχην σου προς την του δυστυχούς νεκρού! Αν ήµην εγώ, σκέπτεσαι, µέσα εις το αποτρόπαιον εκείνο φέρετρον, θα µετέβαινα ως ούτος εν µέσω του αδιαφορούντος τούτου πλήθους εις την µαύρην τρύπαν, από την οποίαν δεν εξέρχεταί τις πλέον» (Ε, 257). Στο τρίτο κείµενο µιλάει για τον τόπο «όπου είναι άσβεστον το πυρ και ατελεύτητος ο σκώληξ» και για την «ανέκκλητον πάντων ηµών εις θάνατον καταδίκην» (Ε, 338), και περιγράφει µε σαρκασµό και µε λίγο κρυφή περιφρόνηση µερικούς απλοϊκούς επισκέπτες του νεκροταφείου ένα Ψυχοσάββατο: «Ανεµειγνύετο µεν ενίοτε µετά του αρώµατος των επιταφίων ανθοδεσµών και ελαφρά υπόνοια λιβάνου, αλλ η αλήθεια µε αναγκάζει να οµολογήσω, ότι περί τους γυναικείους οµίλους [ ] επεκράτει, όπως εις τους δηµοσίους χορούς και εις τας αµάξας του τροχιοδρόµου κατά τας Κυριακάς, η βαρεία οσµή του προστύχου γερµανικού µόσχου. Αναλόγου ποιότητος µοι εφάνησαν και τα µετά των περιστοιχούντων τας κυρίας εργολάβων ανταλλασσόµενα µειδιάµατα, τρυφερά βλέµµατα και γλυκοσαλιάσµατα» (Ε, ). 31 Πρβλ. Γκότση, «Προχείρους όµως έχων επί τραπέζης τον Ορφιλάν, τον Bichat, τον Bouchardat, τον Δυράνδον και τον Θωµασίνον, θέλω προσπαθήσει να εξηγήσω, διατί εν Φραγγοφούρτη, εν Βεϊµάρη και εν πάση σχεδόν τη Γερµανία µεταξύ του βίου και του τάφου ηγέρθησαν σταθµοί καλούµενοι Άσυλα της αµφιβόλου ζωής» (Β, 343). [6]

7 Bonaventure] Orfila, Josat, [Pierre-Hubert] Nysten, [Charles Chretien Henri] Marc, [Apollinaire] Bouchardat. Ξανοίγεται, έτσι, ακόµη µία φορά, µπροστά στα µάτια του αναγνώστη, η έκταση της ροϊδικής βιβλιακής υποδοµής συγκρινόµενη µε τις λίγες σελίδες του αφηγήµατος µία ταχεία ανάγνωση του ογκώδους έργου αυτών των µελετητών µάς αποκαλύπτει ότι πολλές µαρτυρίες καταχωρισµένες εκεί απαντώνται στο κείµενο του Ροΐδη, επιπλέον αποκαλύπτει τα αναρίθµητα αναγνώσµατά του, στα οποία βασισµένος συνέθεσε το αφήγηµά του. Η αντιπαραβολή των κειµένων αποδεικνύει ότι το µεγαλύτερο µέρος των καταχωρισµένων από τους διάφορους ανατόµους παραδειγµάτων επαναλαµβάνεται, καθώς περνάµε από το πιο παλαιό κείµενο στα επόµενα, και µόνο µέσω λεπτοµερειών µπορούµε να υποθέσουµε ποιο από αυτά λειτούργησε πιθανώς ως θεµέλιο της ροϊδικής αφήγησης. Λόγου χάρη, ο Bruhier, 1759, αντλεί µερικές ιστορίες, όχι όµως όλες, από το πόνηµα του Winslow, 1742, µεταφρασµένο απ τον ίδιο στα γαλλικά µερικά χρόνια πριν, και µετά τις ίδιες περιπτώσεις, παραλλαγµένες ή συντοµευµένες, τις ξαναβρίσκουµε και στους άλλους, δηλαδή στους Durande-Thomassin, 1789, στον Josat, 1834 και στους Ιταλούς Manni, 1835, και Missirini, Κατ αρχάς αναφέρω µερικά σηµεία του Bruhier που θα µπορούσαν, κατά τη γνώµη µου, να τον υποδείξουν ως πιθανή πηγή του Ροΐδη: 1. την µε αίσιο τέλος ιστορία δύο ερωτευµένων νέων, γόνων Παρισινών εµπόρων [Bruhier 1759, 69-74, XV (= Bruhier- Winslow, 1742, ], πρβλ. Ροΐδη, Tη µαρτυρία του Πλίνιου [Bruhier, 1759, 39-40, IV (= Bruhier- Winslow, 1742, 94-95] σχετικά µε το θάνατο των υπάτων Acilius Aviola και Lucius Lamia και µε την τύχη που έλαχε στον Celio Tuberon, πρβλ. Ροΐδη, Tη µοναδική εµπειρία του Francois de Civille [Bruhier, (= Bruhier- Winslow, ], πρβλ. Ροΐδη, Tο θλιβερό πεπρωµένο του André Vésale [Bruhier, (= Bruhier-Winslow, ], πρβλ. Ροΐδη, Tη µε αίσιο τέλος κακοτυχία της Myladi Roussel (Bruhier, XXVII, ), πρβλ. Ροΐδη, 348, που όµως την αποδίδει στον Durande. 6. Tην περιπέτεια της Marie Lemoine (Bruhier, 1759, XLIII, ), πρβλ. Ροΐδη, Ο αυτοκράτορας Ζήνων, όταν πίστεψαν πως πέθανε, επειδή είχε χάσει τις αισθήσεις του λόγω υπερβολικής οινοποσίας, ενταφιάστηκε. Τη νύχτα όµως οι φρουροί τινάχτηκαν όρθιοι, καθώς άκουσαν δυνατές κραυγές από τον τάφο όταν την επαύριο το µνήµα [7]

8 ανοίχτηκε, ο άτυχος αυτοκράτορας βρέθηκε καλυµµένος µε αίµα, έχοντας στην απελπισία του διαµελίσει µε τα δόντια τις ίδιες του τις σάρκες. Ο Ροΐδης λέει πως αντλεί τη λυπητερή ιστορία από τις αφηγήσεις των Μαλάλα, Μανασσή, Πάγη (sic) και άλλους χρονογράφους 33 αντίθετα, φαίνεται σαν να αποτελεί συνοπτική µορφή του συµβάντος, µε λεπτοµέρειες πολύ πιο τροµακτικές, που αναπαράγει ο Bruhier, 24-27, ο οποίος υποστηρίζει πως το άντλησε από τον Βαρόνιο, που µε τη σειρά του το αποδίδει στον Ζωναρά 34. Στον Durande, ανατρέχει ίσως ο Ροΐδης, 349, για τις τροµερές περιπτώσεις του καρδιναλίου Espinoza και του αββά Prevost. Επίσης, ο ορισµός που δίνει ο Ροΐδης 35 για τη ζωή και το θάνατο φαίνεται πως µας επαναφέρει στο πρώτο άρθρο του βιταλιστή Bichat, 1822, Όµως, πιο πιθανή πηγή θα µπορούσε να είναι ο Josat, 1834, 49 37, που µάλλον αντλεί µε τη σειρά του από τον Bichat. Πάλι στον Josat, 368, µαρτυρείται η αναφορά στον γιατρό Curry µε αφορµή ένα κορίτσι που έπεσε από τον πρώτο όροφο και έµεινε σε κατάσταση φαινοµενικού θανάτου, αλλά στο τέλος σώθηκε µε τον ηλεκτρισµό, πρβλ. Ροΐδη, 348. Και ένα παράθεµα του Bichat, που αναπαράγει εντός εισαγωγικών ο Ροΐδης, 344: «Ο άνθρωπος ζη ενίοτε επί πολλάς ηµέρας εσωτερικώς, αφού παύση πάσα αυτού σχέσις προς τον έξω κόσµον. Η διακοπή των εξωτερικών φαινοµένων της ζωής είναι σχεδόν πάντοτε επισφαλέστατον γνώρισµα της πραγµατικότητος του θανάτου, περί ου δεν δύναταί τις ν αποφανθή θετικώς, ειµή µετά την οριστικήν κατάπαυσιν των φαινοµένων της εσωτερικής ζωής» είναι η ακριβής απόδοση των λόγων του επιστήµονα αυτού, αλλά µεταγραµµένων από τον Josat,1: 33 «Κατά τον Μαλάλαν, τον Μανασήν, τον Πάγην και τους άλλους χρονογράφους, ο αυτοκράτωρ Ζήνων ο Ίσαυρος αναισθητήσας εκ της µέθης και υποληφθείς νεκρός εκλείσθη εν τω τάφω. Την νύκτα όµως οι φύλακες εταράχθησαν, ακούσαντες γοεράς κραυγάς εξερχοµένας εκ του υπογείου ότε δε ανεώχθη την επιούσαν το µνηµείον, ο δυστυχής αυτοκράτωρ ευρέθη αιµοσταγής, κατασπαράξας εν τη απελπισία του τας σάρκας διά των οδόντων». 34 Πρβλ. Annales ecclesiastici Caesaris Baronii, Monasterii Westphaliae, Typis Bernardi Raeffeldii, MDCXXXIIX, 441, και Historia di Giovanni Zonata.. Appresso Lodovico de gli Avanzi, in Vinegia MDLX, Ροΐδης, 343: «Ζωή είναι ανεξήγητός τις επανάστασις της αποτελούσης τα οργανικά όντα ύλης κατά των νόµων της χηµείας. Τούτου τεθέντος, θάνατος πρέπει να ονοµαστή η καταστολή της επαναστάσεως ταύτης [ ]». 36 «Article premier. Division générale de la vie: «On cherche dans les considérations abstraites la définition de la vie; on la trouvera, je crois, dans cet aperçu général: La vie est l ensemble des fonctions qui résistent à la mort. [ ] La mesure de la vie est donc, en général, la différence qui existe entre l effort des puissances extérieures, et celui de la résistance intérieure». 37 «Si, comme on l a dit avec raison, la vie n est que la résistance qu opposent les corps organisés aux causes qui tendent sans cesse à les détruire, il sera aussi vrai de dire que la mort, par opposition à la vie, doit être essentiellement caractérisée par la prépondérance absolue des agents de destruction sur les corps organisés». [8]

9 «L individu, dit Bichat, vit encore quelquefois plusieurs jours au dedans, tandis qu il cesse tout à coup d exister au dehors. L interruption des phénomènes externes de la vie étant un signe presque constamment infidèle de la réalité de la mort, on ne peut se prononcer sur l existence de celle-ci qu après la cessation des phénomènes de la vie intérieure». Εκτός όµως από τα προαναφερθέντα παραδείγµατα - και χωρίς να αποκλείσουµε βέβαια άλλα πρώτυπα άγνωστα ακόµα - σηµειώνω ότι µερικές λεπτοµέρειες τις συναντάµε στο έργο του Gustave Le Bon, (αναφέρω ενδεικτικά µερικά χωρία: Le Bon, 73-74, πρβλ. Ροΐδη, 347, Le Bon, 64-69, πρβλ. Ροΐδη, 346, Le Bon, , Le Bon, 14, πρβλ. Ροΐδη, ). Επίσης, ο Le Bon, 101, κάνει λόγο για ένα dynamoscope, εργαλείο ικανό στο να εντοπίζει βόµβο στα ακροδάκτυλα, όπως επίσης και σε όλη την επιφάνεια του σώµατος εάν ο βόµβος σταµατήσει, αυτό αποτελεί αξιόπιστο σηµάδι θανάτου, πρβλ. Ροΐδη, 351: Ως τοιαύτα προτείνονται σήµερον το δυναµοσκόπιον [ ], διά του οποίου επιθετοµένου επί του στήθους του νεκροφανούς, διακρίνεται, κατά τας διαβεβαιώσεις του ευρέτου, υπόκωφός τις ζωικός ψιθυρισµός, εφ όσον ενυπάρχει εν αυτώ ο ελάχιστος λανθανούσης ζωής σπινθήρ ώστε η έλλειψις παντός τοιούτου ακούσµατος πρέπει να θεωρήται ως ασφαλές θανάτου τεκµήριον. Τέλος, όσον αφορά την ονοµασία dubiae vitae asyla που χρησιµοποιεί ο Ροΐδης 39, την συνάντησα µόνο στο έργο του ιταλού Missirini, 1837, στην παράγραφο «Depositi mortuarii della Germania. Dubiae vitae asylum», Επίσης και οι δυο Ιταλοί αναφέρουν ένα έθιµο κοινό σε πολλές πόλεις της Γερµανίας: να περνούν δηλαδή στα δάχτυλα των άνω και κάτω άκρων των νεκρών δαχτυλίδια συνδεδεµένα µε δυνατά κουδούνια ώστε να ειδοποιούνται στην περίπτωση νεκροφάνειας 41. «Τούτη η επινόηση των κουδουνιών, λέει ο Missirini, προέρχεται από τις Ηνωµένες Πολιτείες της Αµερικής» 42. Η τελευταία αναφορά µε οδηγεί στον Πόε 43 και στις ροϊδικές µεταφράσεις του Πόε, που υπέδειξα 38 Στον Le Bon ξαναβρίσκουµε τις ιστορίες των Aviola, Lamia,Tubéron (22), Vésale, Espinosa, Prevost (23), Civille (38-45), όπως και την περιπέτεια των δυο νέων ερωτευµένων (26-27) και το παράθεµα του Bichat (124). 39 «[ ] Asylum dubiae vitae, ήτοι Άσυλον της αµφιβόλου ζωής, O Ιταλός επιστήµονας προσθέτει: «[ ] La più recente casa è quella di Frankfort sul Meno, e può servire di modello» (154). Ίδια πληροφορία µας δίνει ο Le Bon, στο «Παράρτηµα» Des chambres mortuaιres en Allemagne, 205, εκεί όπου αναφέρει ότι: «De les toutes chambres mortuaires de l Allemagne, celle de Francfort est toujours la mieux organisée». 41 Manni, 1835, 10-11: «Α ciascun dito delle mani e de piedi s intromette un anello, il quale per mezzo di un filo di ferro termina ad una serie di campanelli che danno uno stridentissimo suono per qualunque piccolo movimento». Πρλβ. και Missirini, 1837, 150, Έχουµε επιπλέον την πληροφορία ότι «[ ] στη Φρανκφούρτη κάθε κρεβάτι είχε σκοινιά που συνδέονταν µ ένα δυνατό κουδούνι συναγερµού και σε κάθε οκτώ πτώµατα αντιστοιχούσε ένας φύλακας», και ότι το πρώτο Asylum ιδρύθηκε στη Βαϊµάρη (άλλη γερµανική πόλη που καταγράφει ο Ροΐδης): (προσπ. 2 Σεπτεµβρίου 2010). 42 Missirini, 1837, 150: «Il trovato di questi campanelli deesi all industria e umanità degli Stati Uniti d America». 43 Ο Ροΐδης, ως γνωστόν, µετέφρασε πέντε ή έξι διηγήµατα του Πόε στο διάστηµα [9]

10 στην αρχή. Πράγµατι, ο Αµερικανός συγγραφέας στο Premature Burial, ένα από τα διηγήµατα τρόµου, κάνει λογο γι αυτό το εύρηµα 44, που ξαναβρίσκουµε στην Αµφίβολον Ζωήν 45, και αυτή η λεπτοµέρεια δηλώνει µάλλον ότι ο Ροΐδης είχε υπόψη του και το διήγηµα του Πόε, που πραγµατεύεται ακριβώς το ίδιο θέµα 46. Εξ άλλου, είναι πολύ πιθανό να είχε υπόψη του ο συγγραφέας µας το αφήγη ηµα του Πόε, µεταφρασµένο εκείνη την εποχή στα γαλλικά όχι από τον Baudelaire, αλλά από πολλούς άλλους στη Γαλλία 47, ενώ στην Ελλάδα θα εµφανιστεί σε ελληνική µετάφραση µόνο το «Besides all this, there was suspended from the roof of the tomb, a large bell, the rope of which, it was designed, should extend through a hole in the coffin, and so be fastened to one of the hands of the corpse». 45 «Το δε όντως παράδοξον ήτο, ότι ο ούτω κατακείµενος είχεν υψωµένον τον βραχίονα και τους πέντε δακτύλους εντός ισαρίθµων χαλκίνων κρίκων, εις ους απέληγε το σχοινίον κώδωνος ανηρτηµένου εκ του τοίχου» (341). 46 Πρέπει να σηµειώσω εδώ ότι ο Πόε καταγράφει µία παραλλαγή της ιστορίας - έχοντάς τη βεβαίως επεξεργαστεί µε το δικό του τρόπο - που αναφέραµε προηγουµένως (βλ. supra, υποσηµ. 36), ενός κοριτσιού, που ο πρώην τρελά ερωτευµένος αρραβωνιαστικός βγάζει απ τον τάφο ζωντανό. Επί του προκειµένου σηµειώνω εδώ ότι ο Hauvette, 1933, στο βασικό για τις σπουδές της συγκριτικής λογοτεχνίας δοκίµιό του, συνέθεσε έναν ολοκληρωµένο πίνακα της «Morte vivante» στη λογοτεχνία, ειδικότερα στην ιταλική παράδοση της νουβέλλας του 14 ου και 16 ου αι., ακολουθώντας την εξέλιξη ορισµένων λογοτεχνικών τόπων, κυρίως εκείνων της νεκροφάνειας (προερχόµενης από υπνωτικό - το πιο γνωστό παράδειγµα αφορά την Ιουλιέτα - ή απρόβλεπτης και τυχαίας). Φυσικά πρέπει κανείς να ξεκινήσει από την επίδραση που θα άσκησε πάνω στην πρώιµη ιταλική πεζογραφία η τύχη του ελληνιστικού µυθιστορήµατος (π.χ. Οι κατ'ανθίαν και Αβροκόµην εφεσιακοί λόγοι του Ξενοφώντος του Εφέσιου, 2 ος αι.) και του µυθιστορήµατος µε ιπποτικό φόντο αλλά µε βυζαντινό σκηνικό (Chrétien de Troyes, 13 ος αι.). Τα παραδείγµατα νεκροφάνειας οφειλόµενης σε τυχαία και απρόβλεπτα αίτια, ενώ από τη µία µας αποµακρύνουν από µερικά βασικά θέµατα της ιστορίας του Ρωµαίου και της Ιουλιέτας (η εχθρότητα των οικογενειών, το υπνωτικό, η αυτοκτονία από έρωτα), από την άλλη επαναπροτείνουν το µοτίβο της «vivante ensevelie», της γυναίκας δηλαδή που απεβίωσε από, φαινοµενικά µόνο, φυσιολογικά αίτια, θάφτηκε και επέστρεψε στη ζωή χάρη στον αγαπητικό της. Στα έργα του Βοκάκιου Filocolo, IV 67 και Gentile e Catalina (Decameron X 4), περιγράφεται για πρώτη φορά το θέµα της γυναίκας που θάφτηκε µεν ζωντανή, αλλά ιπποτικά παραδόθηκε στο σύζυγο από τον αγαπητικό, που την είχε ανασύρει από τον τάφο (ο Βοκάκιος µπορεί να έχει χρησιµοποιήσει ως πηγές περσικά µυθιστορήµατα, όπως επίσης και κινεζικές ή ινδικές συλλογές ή και την Historia Apollonii, πρβλ. Romano,1993, I, 40). Τα προηγούµενα στοιχεία εκτέθηκαν για να υπογραµµιστεί µια ενδιαφέρουσα σύνδεση ανάµεσα στο επεισόδιο του Πόε και την προϋπάρχουσα λογοτεχνική παράδοση όπου αναπτύσσεται το ίδιο θέµα. Πράγµατι, στην Ιστορία της Ginevra degli Almieri, ανώνυµου συγγραφέα (Φλωρεντία, 15 ος αιώνας), και µετά στο Nicolò e Lucina του Ortensio Lando (Μιλάνο, 1508/ περίπου) η ευγενική, ιπποτική χειρονοµία της ιστορίας του Βοκάκιου ανατρέπεται: ο αγαπητικός, απογοητευµένος, όχι µόνο δεν παραδίνει τη γυναίκα στο σύζυγό της, αλλά πετυχαίνει τη διάλυση του συζυγικού δεσµού, καταφέρνοντας έτσι να επανασυνδεθεί τελικά µε την αγαπηµένη του, φινάλε που ξαναβρίσκουµε στον Πόε, στον Ρο δη και στις επιστηµονικές του πηγές. Πρέπει να προσθέσω ότι και για τον Bruhier και για τον Le Bon αυτή η ιστορία πολύ πιθανώς δεν είναι αληθινή, πρβλ. Bruhier, 1759, Ι, 74: «Cette curieuse histoire [ ]», II, 5: «conte puerile», και Le Bon, 1866, 26-27: «Cette histoire se trouve avec beaucoup de variantes dans une foule d auteurs [ ]. Nous ne croyons pas cependant qu elle mérite beaucoup plus de croyance que la précédente. Nous ne la mentionnons qu à cause de son originalité». 47 L Enterrement Prématuré, 1877, L inhumation prématurée, 1882, Enterré vif, 1885, L ensevelissement prématuré, 1887 [πρβλ. (προσπ. 2 Σεπτεµβρίου 2010)]. 48 Κατά περίεργο τρόπο, το αφήγηµα του Ροΐδη δεν παραλληλίσθηκε µε το The Premature Burial, αλλά (µαζί µε ένα άλλο, το Ορέστης και Πυλάδης, Γ, ) µε το αφήγηµα του Πόε Το πάθηµα του κ. Βαλδεµάρου (Μπέζας, 1996, 25), που όµως πραγµατεύεται ένα θέµα τελείως διαφορετικό (βλ. όµως τώρα Μαυρέλο, 2008, 71, 111, ο οποίος σωστά υπογραµµίζει το ανάλογο θέµα µε το διήγηµα του Πόε Πρόωρη Ταφή). Η παρεξήγηση πιθανόν να δηµιουργήθηκε από το γεγονός ότι ο Ροΐδης είχε στη βιβλιοθήκη του µόνον τα µεταφρασµένα από [10]

11 Σε αυτό το σηµείο θα ήθελα επίσης να προσθέσω ότι στην Ελληνική Βιβλιογραφία του Κατσίµπαλη 49 καταχωρίζεται µία ανώνυµη ελληνική µετάφραση του προαναφερθέντος διηγήµατος του Πόε, µε τίτλο Η ζώσα νεκρά (εφηµερίδα Σκριπ, 04/7/1896). Πρόκειται όµως για ένα παρόραµα (το κείµενο δεν είναι άλλο από µετάφραση του The Oval Portrait) 50. Και ολοκληρώνω µε µία σύντοµη διαπίστωση για το περιεχόµενο και το ύφος του κειµένου. Κατηγόρησαν τον Ροΐδη πως συχνά-πυκνά αντέγραφε άνετα τα θέµατα των κειµένων του από άλλους συγγραφείς. Όπως ήδη έχω γράψει µε άλλη αφορµή, το γεγονός ότι πολλές σελίδες του δεν είναι πρωτότυπες, σε ό,τι αφορά το πραγµατευόµενο αντικείµενο, αποτελεί όντως µια παρατήρηση που όµως δεν έχει καµιά σηµασία από κριτική άποψη. Το να µιλά κανείς για αντιγραφή θέµατος είναι πράγµα άτοπο, δεδοµένου ότι για την ακρίβεια κανένα έργο δεν µπορεί να χαρακτηριστεί απόλυτα πρωτότυπο, όταν λαµβάνεται υπόψη µόνο το περιεχόµενο αυτό καθ αυτό. Πάνω σ αυτό χαράσσει ευδιάκριτα αποτυπώµατα το ύφος του συγγραφέα, και είναι βέβαιο ότι κανείς δε θα µπορέσει ποτέ να υφαρπάσει ούτε από έναν στοχαστή τη σκέψη ούτε από έναν καλλιτέχνη το ύφος 51, όπως δε στάθηκε ποτέ δυνατόν να αποσπάσει κανείς απ τον Ηρακλή το ρόπαλο, που µόνον αυτός ήξερε να χειρίζεται. Αυτή η διαπίστωση ισχύει και για τον συγγραφέα µας: πράγµατι, φτάνει σχεδόν πάντα η στιγµή που το περίφηµο ροϊδικό ύφος, δηλαδή ο ειρωνικός και παιγνιώδης Ροΐδης 52, ανεβαίνει στην επιφάνεια, τον Baudelaire διηγήµατα του Πόε (Γεωργαντά, 1985, 39), στα οποία δε συγκαταλέγεται το The Premature Burial. Αλλά αυτό δεν έχει σηµασία, επειδή ο συγγραφέας µας ήξερε αγγλικά και θα µπορούσε να διαβάσει τα διηγήµατα του Πόε από το πρωτότυπο, όπως ισχυρίζεται και ο Μαυρέλος, 2003, passim. 49 Πρβλ. Κατσίµπαλη, 1859, 4, Το παρόραµα δεν υπέπεσε στην αντίληψη των µελετητών των ελληνικών µεταφράσεων του Πόε (πρβλ., λ.χ., Γεωργαντά, 1985, 40, που αναπαράγει τη λανθασµένη ένδειξη του Κατσίµπαλη). 51 Καταγράφω πάλι εδώ ένα συλλογισµό του Umberto Eco, σχετικό µε µίαν αντιγραφή του Μολιέρου, ο οποίος στο έργο του Fourberies de Scapin αντέγραψε ολόκληρη σκηνή από το Le pedant joué του Savinien de Cyrano de Bergerac ( ). Και στα δύο έργα ένας απατεώνας, έχοντας βάλει σκοπό να κλέψει ένα φιλάργυρο γέρο, του διηγείται ότι ο γιος, που είχε µπαρκάρει σε τούρκικη γαλέρα αραγµένη στο λιµάνι, είχε απαχθεί. Ο πατέρας ψάχνει µε κάθε τρόπο να καθυστερήσει την καταβολή των λύτρων και επαναλαµβάνει συνεχώς µε παράπονο: «Μα τι στο καλό γύρευε πάνω στη γαλέρα;» Η µολιερική σκηνή συγκαταλέγεται στις πιο όµορφες του κωµικού θεάτρου όλων των εποχών, µια και στηρίζεται στη ζωηρή εντύπωση από την επανάληψη του ρεφρέν το ίδιο όµως πράγµα συνέβαινε και στον Cyrano. Παραλληλίζοντας, εντούτοις, τα δύο κείµενα φαίνεται πως ο Μολιέρος συντοµεύει το ρεφρέν: η δική του ερώτηση «que diable alloit-il faire dans cette galère?» είναι πιο ουσιαστική από την αντίστοιχη του Cyrano «que diable aller faire aussi dans la galère d'un Turc?», ο Argante του Μολιέρου επαναλαµβάνει τη φράση εφτά φορές, συµπεριλαµβανοµένης και µιας παραλλαγής, ενώ ο Granger του Cyrano την εκφωνεί πέντε, συµπεριλαµβανοµένων και τριών παραλλαγών. «Δεν είναι λίγο», γράφει ο Eco, 2001, και συνεχίζει: «Ο Μολιέρος έκλεψε µεν την ιδέα, αλλά έβαλε την προσωπική του σφραγίδα στο ρυθµό. Δεν είµαστε διατεθειµένοι να του συγχωρήσουµε µια κλοπή που έγινε επιδέξια;». 52 Ο ίδιος ο Ρο δης παραπέµπει για τον τρόπο γραφής του στους Byron, Heine, Murger, Musset, στους Ιταλούς της παρακµής (που σηµαίνει, µετά τον Pulci και τον Berni, στους humoristes και σατιρικούς του ιταλικού 18 ου αι., µε πρώτο τον Casti), και πιθανόν και στον Richter όπως υποστηρίζει ο Βαγενάς, 1994, 279, κατά τη γνώµη του οποίου «το ιδιότυπο ύφος του Ροΐδη είναι φυσικό να αποτελεί προϊόν διακειµενικών σχέσεων», εκτίµηση που ξαναβρίσκουµε στον ορισµό του Μαυρέλου «ψηλαφητό παλίµψηστο» παραµένει όµως πάντα ένα ύφος εκλεκτικά «δικό του». Με αφορµή την καλλιτεχνική φόρµα, µου έρχεται στο νου αυτό που υποστήριζε ο De [11]

12 ακόµη κι όταν πρόκειται για κείµενο µε βαθύ προβληµατισµό όπως το συγκεκριµένο 53. Για παράδειγµα, ο συγγραφέας στην αρχή του πεζού παραβάλλει την περιπλάνησή του προς αναζήτηση απαντήσεων στις απορίες του µε εκείνη «περιπλανωµένου τινός ήρωος ιπποτικού µυθιστορήµατος», χαρακτηρίζει «περιπατητικό φιλόσοφο» το θυρωρό του asylum dubiae vitae (341), και τέλος αναγνωρίζει ότι η ακατάσχετη φλυαρία του γιατρού Όθωνα Ιν(σ)χιου, προσώπου πιθανότατα πλαστού, µε όλες τις εξηγήσεις που του έδινε, «έπιπτεν επί της πυρεσσούσης περιεργίας µου, ως ευεργετική βροχή επί διψώντος λιβαδίου» (343). Αν και πρόκειται για λεπτοµέρειες, εντούτοις αυτές οι παροµοιώσεις διαθέτουν την ικανότητα να δηµιουργούν εκείνο το κλίµα εγκαρδιότητας και, θα έλεγα, τσαχπίνικης ελαφρότητας, που διακρίνει τον τρόπο αφήγησης του συγγραφέα µας και τον κάνει απαράµιλλο. Σ αυτό στοχεύει ο Ροΐδης, ο τρόπος γραφής του δηλαδή να κυλά αρµονικά, όπως ο διακριτικός ψιθυρισµός ενός ήµερου µικρού ποταµού ή, για να χρησιµοποιήσω τα δικά του λόγια, όπως ένα «[ ] διαυγές ρυάκιον ρέον ησύχως και άνευ θορύβου» 54. Sanctis, 1879, 320 και που ταιριάζει θαυµαστά στον Ροΐδη: «Dico forme, e non forma. [ ] le forme sono l espressione, lo stile, il colore. Non veggo altre forme dell arte che queste: semplicità, eleganza, spirito». Και κάνοντας λόγο ειδικότερα για το τελευταίο, ο µεγάλος κριτικός συνεχίζει: «Ma quando l artista, in ciò che si presenta, trova un che di contrario a quest ideale delle forme, quando invece della semplicità trova il cinismo, quando invece dell eleganza trova il plebeo, la contraddizione tra quello che trova e quello che sente produce quel fenomeno irresistibile che è il riso; non il riso sciocco che vede contraddizione dove non è, ma il riso dello spirito che la sente e la gitta fuori in un motto, in un frizzo che comunica il riso. Questa è la fonte dello spirito, caricatura, ironia, sarcasmo, umorismo». Πρόκειται για το ίδιο ύφος που βρίσκουµε και στα πολιτικά κείµενα του συγγραφέα µας, όπως υπογραµµίζει ο Βαρελάς, 2008, , που επισηµαίνει τις γνωστές «αλλοκότους λέξεων συγκρούσεις» και «την ψηλαφητή εικόνα». Καταχωρίζω εδώ ένα παράδειγµα που ο Βαρελάς αναφέρει, περατώνοντας το Επίµετρό του, σε ό,τι αφορά το προσωνύµιο «θερµοκέφαλο[ν]», µε το οποίο ο Ροΐδης είχε χαρακτηρίσει τον πρωθυπουργόν της Αγγλίας Γλάδστωνα (Επιθεώρησις του έτους 1880», Γ, 79): «Tο ίδιο χαρακτηριστικό τού αποδίδεται και εδώ όταν γίνεται λόγος περί του νεανικού αίµατος, όπερ ανέβη εις την κεφαλήν του κ. Γλάδστωνος και έβραζεν υπό τας λευκάς τρίχας του ως ηφαίστειον υπό την χιόνα» (368). 53 Διαφορετική η άποψη του Μαυρέλου, 2008, 111, ο οποίος βλέπει στο κείµενο ένα «παιγνιώδη χαρακτήρα», όπως και «µια παρωδιακή και σατιρική διάθεση» στα Στίγµατα. 54 Δανείζοµαι την έκφραση από την κριτική του Ροΐδη στο περιοδικό Αθηνά, , για το υπερβολικά εµφατικό ύφος του Σπ. Ζαµπέλιου στη µελέτη του Πόθεν η κοινή λέξις τραγουδώ; (1859): «Το ύφος του συγγραφέως [...] καταντά υπέρ το δέον εµφατικόν [...] Αρεσκόµεθα µάλλον εις διαυγές ρυάκιον ρέον ησύχως και άνευ θορύβου [...]». Την ίδια περίπου µεταφορά θα ξαναχρησιµοποιήσει ο Ροΐδης, δεκαπέντε χρόνια αργότερα, στον πρόλογο των Παρέργων: «[...] απατρίτητον των λέξεων προσόν είναι να παρέχονται εντελώς απαρατήρητοι, ερέουσαι ησυχή, ως το ύδωρ του Σιλωάµ» (Προς τους αναγνώστας Γ, 237). Θυµίζω επί του προκειµένου τα λόγια του Παράσχου, 1947, 168: «Κανένας νεοέλληνας συγγραφέας δε γνοιάστηκε το ύφος καθαυτό, σαν την ίδια την υπόσταση και το νόηµα της λογοτεχνίας, όσο ο Ροΐδης. Και οι αρετές του ύφους, που τις βάζει στην πρώτη πρώτη σειρά είναι [ ] σαφήνεια, λογικό αρµολόγηµα του λόγου (κ ενότητα και τάξη και συµµετρία), περιεκτικότητα, απλότητα και χάρη [ ]». Βλ επίσης τη συµβολή του Μουλλά, 1984, και τις σελίδες του Μαυρέλου, 2008, [12]

13 [13]

14 Βιβλιογραφία Αγγελάτος, 2003 Δ. Αγγελάτος, Πραγµατικότης και Iδανικόν. Ο Άγγελος Βλάχος και ο αισθητικός κανόνας της αληθοφάνειας ( ), Μεταίχµιο, Αθήνα. Βαγενάς, 1988 Ν. Βαγενάς, Ροΐδης και Ρίχτερ, στον τόµο Η ειρωνική γλώσσα. Κριτικές µελέτες για τη νεοελληνική γραµµατεία, Στιγµή, Αθήνα, Βαρελάς, 2008 Εµµανουήλ Δ. Ροΐδης, Ελληνικός επίλογος τη διατριβή του κ. Γλά<δ>στωνος. Παρουσίαση-Επίµετρο Λάµπρος Βαρελάς, περ. Νέα Εστία 165, τεύχ. 1819, Βογιατζάκη, 2007 E. Βογιατζάκη, Ο Εµµανουήλ Ροΐδης και η µεταφορά της επιστήµης, περ. Σύγκριση 18, Δαρβινικό και θετικιστικό πνεύµα στις ιστορίες ζώων του Εµµανουήλ Ροΐδη. In E. Close, G. Couvalis, et al. (eds.) "Greek Research in Australia: Proceedings of the Biennial International Conference of Greek Studies, Flinders University June 2007", Flinders University Department of Languages - Modern Greek, Adelaide, Γεωργαντά, 1985 Α. Γεωργαντά, Ο εισηγητής και πρώτος µεταφραστής του Πόε στην Ελλάδα, περ. Διαβάζω 112 (Αφιέρωµα στον Πόε), Έντγκαρ Άλλαν Πόε, Κάρολος Μπωντλαίρ, Εµµανουήλ Ροΐδης, περ. Γράµµατα και Τέχνες 60, Εµµανουήλ Ροΐδης. Η πορεία προς την Πάπισσα Ιωάννα, Ιστός, Αθήνα Από τον Αριστοτέλη στον Δαρβίνο, Το Βήµα, 11 Ιαν., 43. Γκότση, 2004 Γ. Γκότση, Εµµανουήλ Ροΐδης: από της Σύρας το περιβόλι στης Βάθειας την πεδιάδα, στον τόµο Η ζωή εν τη πρωτευούση. Θέµατα Αστικής Πεζογραφίας από το τέλος του 19 ου αιώνα, Νεφέλη, Αθήνα, Καράβατος, 1987 Θ. Καράβατος, Οι απαρχές της νευροψυχολογίας στην Ελλάδα, στο Κείµενα νευροψυχολογίας, επιµ. Θ. Τζαβάρας, Σύγχρονα Θέµατα, Θεσσαλονίκη, Ο Ροΐδης και οι νευροεπιστήµες του 19ου αιώνα, περ. Πόρφυρας 81-82, Κασίνης, 1985 Κ.Γ. Κασίνης, Το τραγικό σηµειωµατάριο του Ροΐδη, Φιλιππότης, Αθήνα Κατσίµπαλης, Γ.Κ. Κατσίµπαλης, Ελληνική Βιβλιογραφία Έντγκαρ Πόε, Αθήνα. Μαυρέλος, 1997 Ν. Μαυρέλος, Ο Ροΐδης, ο Εδγάρος Πόου και η «Περιήγησις εις την σελήνην», περ. µικροφιλολογικά 2, Ο «Καρδιόκτυπος» της (ροϊδικής) µετάφρασης και η «ψυχολογία» του συγγραφέα, περ. Πόρφυρας 106, α Η υποδοχή του Poe στην Ελλάδα και ο φακός του Ροΐδη, περ. Σύγκριση 14, Το ψηλαφητό παλίµψηστο της ροΐδικής γραφής. Ζητήµατα λογοτεχνικής και πολιτισµικής θεωρίας, Σοκόλης, Αθήνα. Μουλλάς, 1984 Π. Μουλλάς, Για το ήθος και το ύφος του Ροΐδη. Τρία σηµειώµατα, περ. Διαβάζω [Αφιέρωµα στον Ροΐδη], (= Ρήξεις και συνέχειες, Σοκόλης, Αθήνα 1993, ). [14]

15 Μπέζας, 1996 Δ. Μπέζας, Εµµανουήλ Ροΐδης. Παρουσίαση-Ανθολόγηση, στον τόµο Η παλαιότερη πεζογραφία µας. Από τις αρχές ως τον πρώτο παγκόσµιο πόλεµο, Ε, , Σοκόλης, Aθήνα, Παράσχος, 1947 Κλ. Παράσχος, Ελληνισµός και ευρωπαϊσµός του Ροΐδη, περ. Νέα Εστία 42 (Χριστούγεννα), Πλάκας, 1984 Δ. Πλάκας, «Η φιλολογική έρις» Εµµ. Ροΐδη - Αγγ. Βλάχου, περ. Διαβάζω 96, Πουλάκου-Ρεµπελάκου, Τσιάµης, 2005 E. Πουλάκου-Ρεµπελάκου, Κ. Τσιάµης, Ο ρόλος της ιατρικής στη ζωή και το έργο του Εµµανουήλ Ροΐδη. Για την επέτειο των 100 χρόνων ( ) από το θάνατο του συγγραφέα της «Πάπισσας Ιωάννας», Ιστορία της Ιατρικής. Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Αθήνα. Ροΐδης, Α - Ε Ε. Ροΐδης, Άπαντα, Α -Ε, επιµ. Α. Αγγέλου, Ερµής, Αθήνα Ροΐδης, 2005 Εµµανουήλ Ροΐδης, Τα «Ανθελληνικά». Αφορισµοί και σκαλαθύρµατα, επιµ. Αλέξανδρος Βέλιος, ΡΟΕΣ micromega, Αθήνα. Bichat, 1822 Recherches physiologiques sur la vie et la mort par Xav. Bichat, Médecin de l Hôtel-Dieu, professeur d anatomie, de physiologie et de mèdecine, Gabon Libraire, Paris. Bruhier D'Ablaincourt, 1759 J. J. Bruhier D'Ablaincourt, Dissertation sur l'incertitude des signes de la mort et l'abus des..., tom. I-II, chez De Bure l Aîné, Libraire, Paris. Capuana, 1880 L. Capuana, Studi sulla Letteratura Contemporanea, G. Brigala e comp. Editori, Milano. De Sanctis, 1877 Studio sopra Emilio Zola (1877), στον τόµο Nuovi Saggi Critici, Napoli , Zola e l Assomoir, οµιλία που έγινε στiς 15 Ιουν στο Φιλολογικό Σύλλογο της Νεάπολης, (= F. De Sanctis, Saggi critici, επιµ. L. Russo, Laterza, Bari 1961, ) Il darwinismo nell arte, οµιλία που έγινε στiς 30 Μαρτ στο Φιλολογικό Σύλλογο της Νεάπολης, (= F. De Sanctis, Saggi critici επιµ. L. Russo, ό.π., ), τώρα στον τόµο F. de Sanctis, L arte, la scienza e la vita. Nuovi saggi critici, conferenze e scritti vari, Einaudi, Torino 1972, Durande, 1789 Mémoire sur l abus de l ensevelissement des morts, par M. Durande, de l Académie de Dijon, et de la Societé Royale de Médicine. Précedé de Réflexions sur quelques propriétés du principe de la vie, et sur le danger des inhumations précipitées par M. Thomassin, ancien Chirurgien-major des hôpitaux militaires, de l Imprimerie de Levrault, Strasbourg. Eco, 2001 U. Eco, Bustina di Minerva: Furti con destrezza, περ. L espresso (Roma), 14 Ιουνίου. Hauvette, 1933 H. Hauvette, La Morte vivante. Étude de littérature comparée, Ancienne Librairie Furne-Boivin & C ie Éditeurs, Paris Josat, 1834 De la mort e de ses caraktères par le Docteur Josat, Germer Baillière, Libraire- Éditeur, Paris. Le Bon, 1866 De la mort apparente et des inhumations prématurées, par Gustave Le Bon, Rédacteur scientifique de l Événement et collaborateur du Courrier Médical, 2ème édition, Libraire d Adrien Delahaye, Paris. [15]

16 Manni, 1835 P. Manni, Manuale pratico per la cura degli apparentemente morti, Napoli Missirini, 1837 M. Missirini, Pericolo di seppellire gli uomini vivi creduti morti, Milano 1837 Orfila, 1834 Traité des exhumations juridiques, par M. Orfila, Professeur à la Faculté de Médicine de Paris, Béchet Jeune, Paris. Romano, 1993 Le storie di Giulietta e Romeo, a cura di A. Romano, τόµ. 1-2, Salerno Editrice, Roma. Winslow, 1742 Dissertation sur l'incertitude des signes de la mort, et l'abus des enterremens, et embaumemens précipités, par M. Jacques-Benigne Winslow, traduite et commentèe par Jacques-Jean Bruhier, chez Morel, Prault, Simon, Paris. Zimbone, 2007 A. Zimbone, Τρεις µεγάλοι Ευρωπαίοι (Spanheim, Leopardi, Ροΐδης), Πρακτικά του Γ Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Νεοελληνικών Σπουδών (Βουκουρέστι, 2-4 Ιουν. 2006), επιµ. Κωνσταντίνος Α. Δηµάδης, Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα, Ροΐδης, Michelet και Αι µάγισσαι του Μεσαιώνος, περ. Κ 17, Le stigmate. A proposito di un viaggio di Emmanuìl Roidis in Sicilia, στον τόµο Alle gentili arti ammaestra. Studi in onore di Alkistis Proiou, επιµ. Angela Armati, Marco Cerasoli, Cristiano Luciani, Dipartimento di Filologia Greca e Latina, Sezione bizantino-neoellenica, Università di Roma La Sapienza, Roma, Μαθαίνω, ενώ η ανακοίνωσή µου δηµοσιεύεται σε ψηφιακή µορφή, ότι ο κύριος Σωτήρης Τσέλικας, στο άρθρο του Οι διαµεσολαβηµένες αναµνήσεις του Ροΐδη από τη Γερµανία, στο περιοδικό Μικροφιλολογικά 29 (άνοιξη 2011), 15-21, εντοπίζει πολύ σωστά την πηγή του αφηγήµατος Η αµφίβολος ζωή στο έργο του J. Rambosson, Les lois de la vie et l art de prolonger ses jours (Παρίσι, Firmin Didot, 1871). [16]

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15)

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία: 1. Πώς

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γαβριέλλα Κοντογιαννίδου, Φιλόλογος 1. Το πρώτο βήμα μας είναι η κατανόηση του θέματος και η ένταξή του σε ευρύτερες θεματικές ενότητες Συνήθως, ένα θέμα Έκθεσης έχει

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός)

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Φύλλο εργασίας 1 Ερµηνεύουµε σύµβολα! Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; Επικοινωνούµε έτσι κι αλλιώς 26 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; Σύνολο: (Κάθε σωστή.

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

[Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101)

[Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: [Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Γιατί η µάνα απευθύνεται στον ήλιο για να της πει πού βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα 3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Σε ποια θεµελιακή θεωρία στηρίζει ο Αριστοτέλης την ηθική του φιλοσοφία; Να την αναπτύξετε σύντοµα. 2. Πώς προσδιορίζει ο

Διαβάστε περισσότερα

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας 26 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το πρόγραµµα της Β Ενιαίου Λυκείου Θεωρητικής Κατεύθυνσης για την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία, όπως αυτό ορίστηκε από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο,

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία»

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Η πρώτη Ελληνίδα συγγραφέας γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1801 Είχε ιδιαίτερη έφεση στα γράµµατα και κατάφερε να µορφωθεί σχεδόν µόνη της Ξεχωρίζει από τους δασκάλους

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014 Α1. Το έργο του Βιζυηνού χαρακτηρίζεται, μεταξύ των άλλων και για τη θεατρικότητά του. Θα μπορούσαν λοιπόν να επισημανθούν τα ακόλουθα στοιχεία, που είναι κοινά,

Διαβάστε περισσότερα

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Oκτώβριος 2015-Μάιος 2016 Αποστολή: Γνωρίζω την αγαπημένη συγγραφέα

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Σαμπάνη 2013. Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας

Βασιλική Σαμπάνη 2013. Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας Βασιλική Σαμπάνη 2013 Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας 200 Διαγλωσσικές Θεωρήσεις μεταφρασεολογικός η-τόμος Interlingual Perspectives translation e-volume ΜΑΝΤΑΜ ΜΠΟΒΑΡΥ: ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55)

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Πιάστε τους! Φίλιππος Μανδηλαράς, Μαρία Παπαγιάννη Εικονογράφηση: Μιχάλης Κουντούρης Σελ. 260 Έπαινος Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου ραστηριότητες για την Ε & την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία Γιώργος Θεοτοκάς Κωνσταντινούπολη 1905- Αθήνα 1966 Αργώ (Θέλω γράμματα) 1 Γραμματολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο 1 Πέµπτο µέρος Η συνέχεια από το προηγούµενο Στην αρχική αραβική περίοδο, τώρα, οι αστρολόγοι έµοιαζαν όντως να προσκολλώνται σ αυτήν τη διάκριση, αλλά σε κάποιο σηµείο στην πορεία, κατά το τέλος της αραβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

3-10-2012 : ΒΙΟΛΕΤΑ ΚΑΝΤΕΣΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ :ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΤΣΙΟΜΙΤΟΥ. Τάνγκραµ

3-10-2012 : ΒΙΟΛΕΤΑ ΚΑΝΤΕΣΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ :ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΤΣΙΟΜΙΤΟΥ. Τάνγκραµ 3-10-2012 ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ : ΒΙΟΛΕΤΑ ΚΑΝΤΕΣΑ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ :ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΤΣΙΟΜΙΤΟΥ Τάνγκραµ Το τάνγκραµ είναι ένα παλιό κινέζικο παιχνίδι που χρονολογείται πριν το 18 ο αιώνα. Οι πρώτες δηµοσιεύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

The G C School of Careers

The G C School of Careers The G C School of Careers ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Στ ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα Αυτό το γραπτό αποτελείται από 8 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΙΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΙΓΚΟΥΔΗ ΚΩΣΤΑ και ΣΓΟΡΟΥΔΗ ΘΑΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΙΓΚΟΥΔΗΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΙΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΙΓΚΟΥΔΗ ΚΩΣΤΑ και ΣΓΟΡΟΥΔΗ ΘΑΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΙΓΚΟΥΔΗΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΙΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΙΓΚΟΥΔΗ ΚΩΣΤΑ και ΣΓΟΡΟΥΔΗ ΘΑΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΙΓΚΟΥΔΗΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ Κάρολος Δαρβίνος Ο Κάρολος Ροβέρτος Δαρβίνος ήταν Άγγλος φυσιοδίφης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗΕΠΙΣΤΗΜΩΝΤΗΣΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΤΜΗΜΑΔΗΜΟΤΙΚΗΣΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV :. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΚΙΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ Α.Μ.: 4918 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ: Z Μάθημα:Φυσική Τάξη:Ε'Μαθητές:19

Διαβάστε περισσότερα

Σε κάθε κεφάλαιο αναφέρει πρώτα την ιστορία της κάθε Μονής και μετά συμπληρώνει τις συνταγές που υλοποιούνται από τους μαγείρους μοναχούς.

Σε κάθε κεφάλαιο αναφέρει πρώτα την ιστορία της κάθε Μονής και μετά συμπληρώνει τις συνταγές που υλοποιούνται από τους μαγείρους μοναχούς. Μια γυναίκα γράφει «συνταγές από το Περιβόλι της Παναγιάς» Δημοσιεύτηκε στις 21/02/2012 στις 11:41 μμ στις κατηγορίες: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ στο PSEMA, ΜΑΓΕΙΡΕΜΑΤΑ, ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Η συγγραφέας Μαριάνθη Μυλωνά

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η εµπειρία της χρήσης των «Αναγνωστικών Ηµερολογίων» στην Α Γυµνασίου της Βάλιας Λουτριανάκη Η χρήση αναγνωστικών ηµερολογίων (reading

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120)

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ Κυριακή 19 Δεκεμβρίου 2010 Έμπλεη ευγνωμοσύνης, με βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση Ε. ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: Ολιγόλεπτο Θέµατα: 3 Η βιοµηχανική επανάσταση ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα Φερδινάνδο Πεσσόα Ποιήματα ALVARO DE CAMPOS Απόσπασμα από την ποιητική σύνθεση του Φερνάντο Πεσσόα: Θαλασσινή ωδή του Άλβαρο ντε Κάμπος, μτφρ.-επιμ.: Μαρία Παπαδήμα, Εκδόσεις Νεφέλη 2012... Πόσες εθνικότητες

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα