ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΝΑΜΙΚΩΝ Ι ΙΟΤΗΤΩΝ ΤΩΝ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΟΦΘΑΛΜΟΥ. ΜΗ-ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΙΑΓΝΩΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΚΕ ΑΣΗΣ ΦΩΤΟΣ LASER

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΝΑΜΙΚΩΝ Ι ΙΟΤΗΤΩΝ ΤΩΝ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΟΦΘΑΛΜΟΥ. ΜΗ-ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΙΑΓΝΩΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΚΕ ΑΣΗΣ ΦΩΤΟΣ LASER"

Transcript

1 ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΝΑΜΙΚΩΝ Ι ΙΟΤΗΤΩΝ ΤΩΝ ΟΦΘΑΛΜΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΟΦΘΑΛΜΟΥ. ΜΗ-ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΙΑΓΝΩΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΚΕ ΑΣΗΣ ΦΩΤΟΣ LASER ιδακτορική ιατριβή Υποβληθείσα στο Τµήµα Χηµικών Μηχανικών του Πανεπιστηµίου Πατρών Υπό ΠΕΤΤΑ Γ. ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ Για την απόκτηση του τίτλου του ιδάκτορα του Πανεπιστηµίου Πατρών ΠΑΤΡΑ ΙΟΥΛΙΟΣ 2007

2

3 Στην οικογένεια µου, και στον σύζυγο µου.

4

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η παρούσα διδακτορική διατριβή εκπονήθηκε στο Ίδρυµα Τεχνολογίας και Έρευνας του Ερευνητικού Ινστιτούτου Χηµικής Μηχανικής και Χηµικών ιεργασιών Υψηλής Θερµοκρασίας (ΙΤΕ/Ε.Ι.ΧΗ.Μ.Υ.Θ) και στοτµήµα Χηµικών Μηχανικών του Πανεπιστηµίου Πατρών, κατά το χρονικό διάστηµα Απρίλιος 2003 έως Ιούλιος 2007 και Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερµά, Τον ερευνητή και επιβλέποντα Σπύρο Γιαννόπουλο ο οποίος είχε την ουσιαστική επίβλεψη της παρούσας διδακτορικής διατριβής, για την εµπιστοσύνη που µου έδειξε αναθέτοντας µου την εκπόνηση της διατριβής, για τις πολύτιµες συµβουλές του καθ όλη την διάρκεια της συνεργασίας µας, για την υποµονή την αφοσίωση και την ενθάρρυνση που µου έδιξε για την ολοκλήρωση της παρούσας διδακτορικής διατριβής. Τον επιβλέποντα καθηγητή Πέτρο Κουτσούκο, για την εµπιστοσύνη που µου έδειξε από την αρχή της εισαγωγής µου στο τµήµα, για τις επιστηµονικές του συµβουλές. Τον καθηγητή Γεώργιο Παπαθεοδώρου για την συµµετοχή που είχε στο έργο και για τις επιστηµονικές του συµβουλές. Τον αναπληρωτή καθηγητή Νικόλαο Φαρµακάκη για τις πολύτιµες ιατρικές του γνώσεις και κατευθύνσεις που µου παρείχε σε όλη την διάρκεια της διδακτορικής διατριβής. Τα µέλη της εξεταστικής επιτροπής για την ευγενή αποδοχή συµµετοχής και το ενδιαφέρον που έδειξαν για την παρούσα µελέτη. Τον επίκουρο Νικόλαο Μπουρόπουλο που µε βοήθησε υποδεικνύοντας µου την συγκεκριµένη διδακτορική διατριβή ως την πιο κατάλληλη για εµένα. Επίσης για τις πολύτιµες επιστηµονικές συµβουλές του και για την άψογη συνεργασία που είχαµε όλα αυτά τα χρόνια. Τους τεχνικούς Κ. Λαµπρόπουλο,. Τσεκούρα για την υποστήριξη του πειραµατικού µέρους της διατριβής και τον Β. Μπαρτζελά για την τεχνική υποστήριξη των υπολογιστών. Τους Υποψήφιους ιδάκτορες και ιδάκτορες,. Κανελλοπούλου και Αι. Κοφινά, για τις εποικοδοµητικές επιστηµονικές συζητήσεις, και για τις εµπειρίες και την γνώση που µου προσέφεραν. i

6 Το ΙΤΕ/Ε.Ι.ΧΗ.Μ.Υ.Θ. και την ΓΓΕΤ µε το πρόγραµµα ΠΕΝΕ /Ε 559 (Mηεπεµβατικές µέθοδοι έγκαιρης διάγνωσης οφθαλµικών παθήσεων), για την οικονοµική υποστήριξη που µου παρείχε. Το κύριο Σ. Κολοβούρη για την παροχή του µε οφθαλµούς ζώων καθώς επίσης και τα σφαγεία των Λεχαινών Τους γονείς µου Γιώργο και Ζωή που µε δική τους προτροπή αποφάσισα να ξεκινήσω το διδακτορικό. Για την υποστήριξη και την ηθική συµπαράσταση καθ όλη τη διάρκεια εκπόνησης της διδακτορικής µου διατριβής. Για την υποµονή τους και για την ανεξάντλητη αγάπη, κατανόηση και εµπιστοσύνη προς το άτοµό µου όλα αυτά τα χρόνια. Τον αδερφό µου Φώτη που µου συµπαραστεκόταν σε όλες τις δυσκολίες του διδακτορικού και τις πολύτιµες συµβουλές του σε θέµατα που αφορούσαν τους υπολογιστές. Τέλος τον σύζυγο µου Γιώργο που έδειξε κατανόηση και υποµονή. Για την ψυχική ηρεµία που µου παρείχε. Την ηθική συµπαράστασή του και την ψυχολογική ενθάρρυνση για να ολοκληρώσω την διδακτορική µου διατριβή. Χωρίς την πολύτιµη βοήθειά του να µην τα είχα καταφέρει. Βασιλική Γ. Πέττα Πάτρα, Ιούλιος 2007 ii

7 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Λόγω της διαφάνειας των οφθαλµικών ιστών η σκέδαση φωτός αποτελεί ιδανικό εργαλείο για την ανίχνευση των αρχικών σταδίων ορισµένων παθολογικών τους καταστάσεων. Για παράδειγµα, η θόλωση του φακού των θηλαστικών λόγω ηλικίας ή/και άλλων εξωγενών αιτίων καλείται καταρράκτης. Ο καταρράκτης δεν µπορεί να διαγνωστεί κλινικά σε πρώιµο στάδιο µε αποτέλεσµα την δηµιουργία σοβαρών προβληµάτων στην όραση. Το γεγονός ότι το φως έχει την ικανότητα να ανιχνεύει τις µοριακές αλλαγές οι οποίες είναι πρόδροµα συµπτώµατα του καταρράκτη αναδεικνύει την σηµασία της έγκαιρης διάγνωσης στην αντιµετώπιση διάφορων οφθαλµικών παθήσεων. Ο φακός θεωρείται ως ένα πυκνό διάλυµα πρωτεϊνών (κρυσταλλίνες, ~40 % wt) σε νερό και η αδιαφάνεια η οποία αποτελεί την εκδήλωση του καταρράκτη προκαλείται ουσιαστικά από την συσσωµάτωση των πρωτεϊνών. Στόχος αυτής της διατριβής είναι η διερεύνηση των µοριακών µεταβολών οι οποίες λαµβάνουν χώρα κατά την ανάπτυξη του καταρράκτη. Ιδιαίτερη σηµασία δίνεται επίσης στην ανάπτυξη µιας µη-επεµβατικής µεθοδολογίας για έγκαιρη διάγνωση οφθαλµικών παθήσεων µε τη βοήθεια της δυναµικής σκέδασης φωτός. Με την βοήθεια της τεχνικής αυτής, κατάλληλα τροποποιηµένης για την µελέτη οφθαλµικών ιστών, µελετήθηκαν οι δυναµικές ιδιότητες των πρωτεϊνών χοίρειων φακών (π.χ. οι συντελεστές διάχυσης, η θερµοκρασιακή τους εξάρτηση σε διάφορα µέρη του φακού, κλπ.) χρησιµοποιώντας το πειραµατικό µοντέλο του ψυχρού καταρράκτη. Στο µοντέλο αυτό η ελεγχόµενη ψύξη φακών επιφέρει βαθµιαία καταρρακτογένεση. Ιδιαίτερη έµφαση δόθηκε σε τέσσερα κυρίως είδη περαµάτων. (α) Μελέτη της εµφάνισης του ψυχρού καταρράκτη στον πυρήνα του φακού. (β) Μελέτη της επίδρασης του µήκους κύµατος της ακτινοβολίας στην εµφάνιση και στην έκταση του φαινοµένου του ψυχρού καταρράκτη. (γ) Μελέτη του φαινοµένου του ψυχρού καταρράκτη κατά µήκος µιας διαµέτρου του φακού, δεδοµένης της βαθµίδας συγκέντρωσης των πρωτεϊνών του φακού (µεγάλη συγκέντρωση στον πυρήνα και µικρή συγκέντρωση στην περιφέρεια του φακού). (δ) Μελέτη του επίδρασης της προθέρµανσης του φακού σε θερµοκρασίες υψηλότερες της φυσιολογικής στο φαινόµενο του ψυχρού καταρράκτη. Τα βασικά συµπεράσµατα της παρούσας διατριβής συνοψίζονται ως εξής. Υπάρχουν σαφείς συσχετισµοί µεταξύ των φασµατικών χαρακτηριστικών (συναρτήσεις αυτοσυσχέτισης) και των ιεραρχικών σταδίων ανάπτυξης του καταρράκτη. Ποιοτικές και ποσοτικές αλλαγές στην θερµοκρασιακή εξάρτηση διαφόρων παραµέτρων, οι οποίες σχετίζονται µε τις µοριακές διαµορφώσεις των αρχικών σταδίων του καταρράκτη, εµφανίζονται ήδη από τους 17 o C όπου ο πυρήνας του φακού είναι ακόµα διαυγής. Η χρήση ακτινοβολίας κοντά στο υπεριώδες µέρος τους φάσµατος ενισχύει την ανάπτυξη του ψυχρού καταρράκτη στον πυρήνα του φακού. Ο ψυχρός καταρράκτης δεν αναπτύσσεται στην περιφέρεια του φακού. Η προθέρµανση του φακού σε συγκεκριµένη θερµοκρασία καθώς και ο χρόνος παραµονής σε αυτήν επηρεάζει σηµαντικά την ανάπτυξη του ψυχρού καταρράκτη στον πυρήνα αλλά όχι στην περιφέρεια του φακού. Όλα τα παραπάνω δείχνουν πως η δυναµική σκέδαση φωτός µπορεί να παρέχει παραµέτρους οι οποίες µπορούν να χρησιµοποιηθούν µε επιτυχία ως ευαίσθητοι και αξιόπιστοι δείκτες της έγκαιρης, µηεπεµβατικής, και in vivo διάγνωσης του καταρράκτη iii

8 ABSTRACT On account of the transparency of ophthalmic tissues, light scattering is an ideal tool for detecting the early stages of some of their pathological conditions. For example, the opacity of the mammalian lens due to age or other external causes is called cataract. Cataract cannot be detected clinically at early stages and as a result serious vision problems appear. The fact that, light has the ability to detect molecular changes that are related to the mechanism of cataract formation draws attention to the importance of early diagnosis in ophthalmic disorders. The lens can be considered as a dense colloidal protein dispersion (crystallins, ~ 40% wt) in water where the opacity that leads to cataract formation how its basis to the aggregation of proteins. This dissertation is aimed at studying the molecular changes that take place upon cataract development. Particular emphasis is paid to the development of a noninvasive methodology for early diagnosis of ocular diseases with the aid of dynamic light scattering. By means of this technique, suitably modified for the study of ophthalmic tissues, the dynamic properties of the proteins of porcine lenses (e.g. diffusion coefficients and their temperature dependence at various parts inside the lens, etc.) were studied by using the experimental model of cold cataract. In cold cataract the controlled cooling of the lens at temperatures below the physiological one induces gradual cataractogenesis. In particular, we focused on four kinds of experiments. (a) Detailed study on the cold cataract onset in the lens nucleus. (b) Study on the effect of the laser light wavelength in the onset and the extent development of cold cataract. (c) Study of the cold cataract effect along an equatorial diameter of the lens, considering the gradual concentration of the lens proteins (high protein concentration in the nucleus and low concentration in the cortex). (d) Study on the effect of thermal history, i.e. by warming up the lens at temperatures higher than the physiological one on the cold cataract effect. The basic conclusions of the present dissertation are summarized as follows: There are clear correlations between the spectral characteristics (autocorrelation functions) and the hierarchical stages of the onset of cataract. Qualitative and quantitative changes in the temperature dependence of several parameters, which are related with the diffusive motions of proteins at the early stages of cataract, appear already at 17 o C while the nucleus is still clear and highly transparent. The use of laser radiation close to the ultraviolet part of the spectrum seems to enhance the formation of cold cataract in the lens nucleus. Cold cataract does not develop at the cortex of the lens, in view of the low protein concentration. The lens pre-heating at a certain temperature for various time periods affects significantly cold cataract formation in the lens nucleus but not in lens cortex. The above mentioned make clear that dynamic light scattering can indeed provide useful parameters that can be successfully used as sensitive and reliable indicators for the early, non-invasive diagnosis of cataract in mammalian lenses and in vivo. iv

9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. Ευχαριστίες Περίληψη Abstract Περιεχόµενα i iii iv v ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή 1.1 Περιγραφή του θέµατος µελέτης-σκοπός της εργασίας 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Περιγραφή των βασικών οφθαλµικών ιστών 2.1 Περιγραφή του Οφθαλµού Ο βολβός του µατιού Το περιεχόµενο του βολβού του οφθαλµού Υδατοειδές υγρό, παραγωγή, σύσταση Σύσταση Υδατοειδούς Υγρού Υαλώδές υγρό Κρυσταλλοειδής Φακός Βιβλιογραφικές αναφορές κεφαλαίου 19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Kρυσταλλοειδής φακός 3.1 Εισαγωγή Εµβρυολογία-Ανατοµία του φακού 23 v

10 3.2.1 Ιστοχηµεία του φακού ΟΙ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΤΟΥ ΦΑΚΟΥ Εισαγωγή α-κρυσταλλίνες β-κρυσταλλίνες γ-κρυσταλλίνες Αλληλεπίδραση β- και γ- κρυσταλλινών, διαχωρισµός φάσης Γενικά για τη διάθλαση και την διαφάνεια του φακού Καταρράκτης, παθολογία, διάγνωση και ανάπτυξη ιάγνωση-ανάπτυξη-κόστος και θεραπεία του καταρράκτη Ο καταρράκτης ως ασθένεια συµπύκνωσης πρωτεϊνών και η σχέση του µε άλλες ασθένειες πρωτεϊνικής συµπύκνωσης Περιληπτική σύνοψη του σχηµατισµού του ηλικιακού καταρράκτη Έγκαιρη διάγνωση Βιβλιογραφικές αναφορές κεφαλαίου 49 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Φασµατοσκοπικές Τεχνικές 4.1 Εισαγωγή στις φασµατοµετρικές τεχνικές 60 vi

11 4.2 Γενικές ιδιότητες της ηλεκτροµαγνητικής ακτινοβολίας Οπτικές µέθοδοι στη υπηρεσία της έγκαιρης διάγνωσης οφθαλµικών παθήσεων Βασικές έννοιες της σκέδασης φωτός Η σκέδαση φωτός ως πηγή πληροφοριών του οφθαλµού Βασικές έννοιες της δυναµικής σκέδασης φωτός ( ΣΦ) Βασικά στοιχεία φορµαλισµού της ΣΦ Βιβλιογραφικές αναφορές κεφαλαίου 73 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Πειραµατική µεθοδολογία 5.1 Εισαγωγή Συλλογή, αποθήκευση και χειρισµός των οφθαλµικών βολβών Τοµή του οφθαλµικού βολβού Καθαρισµός και αποστείρωση Τεχνικά χαρακτηριστικά της υναµικής Σκέδασης Φωτός Πειραµατική διάταξη της Φασµατοσκοπίας συσχετισµού φωτονίων Εργαστηριακές κατασκευές για την διαχείριση του πειράµατος 86 vii

12 5.2.3 Οπτική ίνα Πειραµατικό πρότυπο καταρράκτη Βιβλιογραφικές αναφορές κεφαλαίου 91 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Μελέτη του κρύου καταρράκτη στον πυρήνα φακών χοιριδίων. 6.1 Εισαγωγή Συναρτήσεις αυτοσυσχέτισης της έντασης φακών χοιριδίων Αναλύσεις συναρτήσεων αυτοσυσχέτισης της έντασης φακών χοιριδίων Ανάλυση της διάχυσης των πρωτεϊνών στους οφθαλµικούς φακούς χοιριδίων Συµπεράσµατα Bβιβλιογραφικές αναφορές 124 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Η επίδραση του µήκους κύµατος της ακτινοβολίας στο φαινόµενο του κρύου καταρράκτη. 7.1 Εισαγωγή Η διαπερατότητα του φακού 133 viii

13 7.2 Επίδραση του µήκους κύµατος στον κρύο καταρράκτη: Μελέτη του πυρήνα φακού χοιριδίων Επίδραση του µήκους κύµατος στον κρύο καταρράκτη: Μελέτη του περιφακίου χοιριδίων Βιβλιογραφικές αναφορές 150 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Μελέτη του φαινοµένου του κρύου καταρράκτη κατά µήκος της διαµέτρου του φακού. 8.1Εισαγωγή ιαφοροποίηση του φακού: η κατασκευή του διάφανου ιστού Πειραµατικά αποτελέσµατα και συζήτηση Θερµοκρασιακή εξάρτηση ανά περιοχή Βιβλιογραφικές αναφορές 190 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Η επίδραση της προθέρµανσης στο φαινόµενο του κρύου καταρράκτη. 9.1 Εισαγωγή Μελέτη του φαινοµένου του κρύου καταρράκτη µε συνθήκες προθέρµανσης 42 o C για 1, 2, και 3 h 194 ix

14 9.3 Μελέτη του φαινοµένου του κρύου καταρράκτη µε συνθήκες προθέρµανσης 46 o C για 1, 2, και 3 h Μελέτη του φαινοµένου του κρύου καταρράκτη µε συνθήκες προθέρµανσης 50 o C για 1, 2, και 3 h 211 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Επισκόπηση αποτελεσµάτων - Προτάσεις για µελλοντική έρευνα 10.1 Συµπεράσµατα Προτάσεις για µελλοντική έρευνα 217 Βιογραφικό Σηµείωµα 221 x

15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή 1.1 Περιγραφή του θέµατος µελέτης-σκοπός της εργασίας Ο φακός του οφθαλµού είναι ο µοναδικός διαφανής ιστός του ανθρώπινου σώµατος. Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι η διαφάνεια αυτή, ζωτικής σηµασίας για την εστίαση του φωτός, επιτυγχάνεται χάρη στη µοναδική ικανότητα των κυττάρων του φακού να ενεργοποιούν ένα πρόγραµµα αυτοκαταστροφής το οποίο διακόπτεται ακριβώς πριν την ολοκλήρωσή του. Έτσι δηµιουργούνται άδεια αλλά βιώσιµα κύτταρα τα οποία µπορούν να διαβιβάζουν τις φωτεινές ακτίνες [M. A. Wride and E. J. Sanders, 1998]. Η καλύτερη κατανόηση του τρόπου µε τον οποίο τα κύτταρα του φακού γίνονται και παραµένουν διαφανή θα µπορούσε να οδηγήσει στην ανακάλυψη νέων τρόπων για την πρόληψη της ασθένειας του οφθαλµικού καταρράκτη. Περισσότεροι από τον µισό πληθυσµό άνω των 65 ετών αναπτύσσουν καταρράκτη, δηλαδή θόλωση του φακού η οποία προκαλεί προβλήµατα στην όραση. Ο µόνος τρόπος αντιµετώπισης του προβλήµατος είναι η χειρουργική αφαίρεση του φακού και η εµφύτευση ενός τεχνητού µοσχεύµατος. Ακόµη και τότε όµως, σε µεγάλο ποσοστό ασθενών παρουσιάζονται επιπλοκές που απαιτούν και δεύτερη επέµβαση. εδοµένου του ότι ο καταρράκτης προσβάλλει κυρίως άτοµα µεγάλης ηλικίας για τα οποία οποιαδήποτε χειρουργική επέµβαση είναι ενοχλητική και εγκυµονεί κινδύνους, θα ήταν ιδιαίτερα σηµαντική η ανακάλυψη κάποιου τρόπου που θα επιβράδυνε, θα σταµατούσε ή θα ανέστρεφε την εξέλιξη του καταρράκτη [S. Nishimoto et al, 2003]. Εκτός όµως από την προστασία της όρασης, η βαθύτερη κατανόηση του τρόπου µε τον οποίο ο οφθαλµός ελέγχει µε ακρίβεια τον κυτταρικό θάνατο θα µπορούσε να αποκαλύψει τρόπους αντιµετώπισης σοβαρών ασθενειών που έχουν ως κύριο χαρακτηριστικό τον υπέρµετρο ή τον υπερβολικά πρόωρο κυτταρικό θάνατο.

16 ΚΕΦ. 1 Εισαγωγή Τέτοιες ασθένειες είναι η νόσος του Parkison και η νόσος του Alzheimer, καθώς και διάφορες χρόνιες λοιµώξεις όπως το AIDS [Benedek, G. B., 1997]. Ο φακός του οφθαλµού συνιστά ένα βιολογικό θαύµα καθώς είναι ταυτόχρονα συµπαγής, εύκαµπτος και διαφανής. Αν επεδείκνυε την παραµικρή ατέλεια, ο οπτικός µας κόσµος θα ήταν γεµάτος από παραµορφωµένα, θολά και εκθαµβωτικά είδωλα. Αν είχε δε έστω και κάποιο ίχνος χρώµατος, αυτός θα απορροφούσε ορισµένα µήκη κύµατος του ορατού φωτός, εµποδίζοντάς µας να δούµε τις αντίστοιχες χρωµατικές αποχρώσεις. Ο καταρράκτης του φακού προκαλεί θολότητα στην όραση ή ακόµα και τύφλωση σε εκατοµµύρια ανθρώπους κάθε χρόνο. Τα κύτταρα του φακού περιέχουν ένα πυκνό διάλυµα από µεγάλα πρωτεϊνικά µόρια που ονοµάζονται κρυσταλλίνες και οι οποίες βρίσκονται σε παρακρυσταλλική διάταξη (Σχήµα 1a). Χωρίς να γνωρίζουν ακόµη οι ερευνητές ακριβώς την αιτία, οι βλάβες που υφίστανται µε την πάροδο του χρόνου οι κρυσταλλίνες από την υπεριώδη ακτινοβολία, την οξείδωση και την αφυδάτωση συσσωρεύονται, µε συνέπεια την κατάρρευση της δοµής αυτών των πρωτεϊνών οι οποίες µετατρέπονται σε κακοαναδιπλωµένες ίνες (Σχήµα 1b) [Steven Bassnet 2002]. Σχήµα 1: Σχηµατικό διάγραµµα των σταδίων της συσσωµάτωσης των πρωτεϊνών του φακού κατά την δηµιουργία καταρράκτη [Ralf Dahm, 2002, Scientific American]. Οι κακοαναδιπλωµένες πρωτεΐνες µπορούν να συσσωµατώνονται σε µια άµορφη µάζα (Σχήµα 1c). Η µάζα που συγκεντρώνεται εµποδίζει την είσοδο των φωτεινών ακτίνων ή προκαλεί την παραµόρφωσή τους, δηµιουργώντας ένα θολό σηµείο στο οπτικό πεδίου του ατόµου (Φωτογραφία 1). Αυξηµένα επίπεδα κακοαναδιπλωµένων πρωτεϊνών έχουν παρατηρηθεί και στον εγκέφαλο ατόµων που πάσχουν από πολλαπλή ή κατά πλάκα σκλήρυνση, νόσο του Alzheimer και νόσο του Parkinson, 2

17 ΚΕΦ. 1 Εισαγωγή στοιχείο που παρακινεί τους επιστήµονες να αναζητούν ενδείξεις για πιθανή σχέση µε τον µηχανισµό παθογένεσης. Φωτογραφία 1: Γεροντικός καταρράκτης. Το άσπρο µέρος στο κέντρο του οφθαλµού είναι η θόλωση του φακού που δηµιουργείται στον καταρράκτη. Πολλοί ίσως αναρωτηθούν τι θα άλλαζε στην όραση ενός ανθρώπου ο οποίος έχει αναπτύξει ηλικιακό καταρράκτη. Την απάντηση έδωσε ανάγλυφα µέσα από τους πίνακές του ο Γάλλος ιµπρεσιονιστής Claude Monet ( ) ο οποίος κατάφερε να ζήσει µέχρι τα 86 του χρόνια. Τα γηρατειά, όµως, επηρέασαν σοβαρά την όρασή του. Ο καταρράκτης του προκάλεσε θολερότητα, και το κιτρίνισµα των φακών του άλλαξε την αντίληψη των χρωµάτων. Η δουλειά των δύο τελευταίων δεκαετιών της ζωής του απεικονίζει πως αυτές οι συνήθεις βλάβες διαστρεβλώνουν την ανθρώπινη όραση. Πρώτα ξεκίνησε το κιτρίνισµα. Σταδιακά, πρωτεΐνες που απορροφούν τα ψυχρά χρώµατα του ιώδους, του γαλάζιου και, αργότερα, του πράσινου συσσωρεύτηκαν στους φακούς του, εµποδίζοντας τις ακτίνες φωτός µε τα συγκεκριµένα µήκη κύµατος να φτάνουν στον αµφιβληστροειδή χιτώνα. Το κόκκινο δε και κίτρινο φως συνέχισαν να διέρχονται, καθιστώντας τους ζεστούς χρωµατικούς τόνους ολοένα και πιο κυρίαρχους στον κόσµο του Monet. Στην συνέχεια, ο καταρράκτης θόλωσε την όρασή του, υποχρεώνοντάς τον να αντιλαµβάνεται το περιβάλλον του σαν να κοιτούσε µέσα από τζάµι σκεπασµένο µε πάχνη. Με την 3

18 ΚΕΦ. 1 Εισαγωγή πάροδο του χρόνου δεν µπορούσε να ξεχωρίσει καλά τα σχήµατα, το φυσιολογικό φως της ηµέρας έγινε εκτυφλωτικό και, προς το τέλος µπορούσε µόνο να ξεχωρίσει το φως από το σκοτάδι [Ralf Dahm 2002]. Ο Monet πρωτοπαρατήρησε τη σταδιακή µεταβολή στην κατάσταση των µατιών του κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στη Βενετία, το Ο εξηνταοκτάχρονος ζωγράφος δυσκολευόταν να διαλέξει τα χρώµατά του. Το 1912, ο γιατρός του Monet διέγνωσε καταρράκτη και στα δύο µάτια και συνέστησε χειρουργική επέµβαση, αλλά ο καλλιτέχνης φοβόταν. Στην εποχή του, οποιαδήποτε εγχείρηση ήταν γεµάτη προβλήµατα, ενώ συχνά η αφαίρεση ενός καταρράκτη έβαζε τέλος στην καριέρα του καλλιτέχνη. Στις παρακάτω φωτογραφίες απεικονίζονται δύο έργα του Monet πριν την ανάπτυξη του καταρράκτη και µετά. Φωτογραφία 2: Αριστερά: Πίνακας του Monet ζωγραφισµένος το εξιά: Ο ίδιος πίνακας ζωγραφισµένος από τον Monet µεταξύ 1918 και 1924 όταν είχε ήδη αναπτύξει καταρράκτη. Είναι φανερή η έλλειψη του γαλάζιου και πράσινου χρώµατος και η κυριαρχία των κόκκινων και καφέ αποχρώσεων. Όλα τα παραπάνω κάνουν φανερό το πρόβληµα που πρόκειται να αντιµετωπίσει ένα πολύ µεγάλο µέρος του πληθυσµού στις επόµενες δεκαετίες. Όπως είναι επίσης γνωστό σήµερα, είναι καλύτερο από κάθε άποψη να υπάρχει πρόληψη παρά αντιµετώπιση των αποτελεσµάτων µιας ασθένειας. Λόγω της διαφάνειας των οφθαλµικών ιστών η σκέδαση φωτός αποτελεί ιδανικό εργαλείο για την ανίχνευση αρχικών σταδίων ορισµένων παθολογικών καταστάσεων όπως η θόλωση του φακού (καταρράκτης). Γίνεται έτσι εύκολα αντιληπτή η σηµασία της έγκαιρης διάγνωσης και αντιµετώπισης των οφθαλµικών εκδηλώσεων του καταρράκτη ιδιαίτερα 4

19 ΚΕΦ. 1 Εισαγωγή δεδοµένου ότι οι κλινικές µελέτες αδυνατούν να τον εντοπίσουν στα πρώιµα του στάδια. Καθώς το φως προσπίπτει στον οφθαλµό διέρχεται από µία σειρά διαυγών ιστών και υγρών που αναφέρονται υπό τον γενικό όρο διαθλαστικά µέσα και διαθλώµενο εστιάζεται στην ωχρά κηλίδα του αµφιβληστροειδούς. Κατά σειρά διέρχεται από τον κερατοειδή, το υδατοειδές υγρό, τον κρυσταλοειδή φακό και το υαλοειδές σώµα. Οποιαδήποτε µεταβολή στην διαύγεια των µέσων αυτών επηρεάζει σοβαρά την οπτική λειτουργία. Η διαύγειά τους εξασφαλίζεται από την µοναδική τους δοµή και φυσιολογία και διαταράσσεται σοβαρά σε πολλές παθολογικές ή εκφυλιστικές καταστάσεις. Οπτικές φασµατοσκοπίες οι οποίες χρησιµοποιούν ως πηγή διέγερσης την ακτινοβολία laser αποτελούν τις καταλληλότερες µεθόδους για την µη επεµβατική και έγκαιρη διάγνωση στην οφθαλµολογία. Αυτό οφείλεται στο ευεργετικό γεγονός ότι τα περισσότερα µέρη του οφθαλµού είναι διαπερατά (διαφανή) στα µήκη κύµατος του ορατού φάσµατος της ακτινοβολίας όπου απαντώνται οι περισσότερες πηγές lasers. Συνεπώς, απαλλασσόµενοι από φαινόµενα απορρόφησης της ακτινοβολίας από τα µέρη του οφθαλµού για τους λόγους που προαναφέραµε είναι δυνατόν να καταγράψουµε µε µεγάλη λεπτοµέρεια το φαινόµενο της σκέδασης του µονοχρωµατικού φωτός. Πληροφοριακά, άλλες κλινικές τεχνικές όπως η βιοµικροσκοπία µε σχισµοειδή λυχνία, η απεικόνιση Scheimpflug, η φωτογράφηση βυθού και η αγγειογραφία, η οπτική τοµογραφία µε Laser (OCT) αποτελούν µερικά παραδείγµατα µεθόδων για την διάγνωση οφθαλµικών παθήσεων [Γεώργιος Θεοδοσιάδης 1996]. Μερικές ασθένειες οι οποίες µπορούν να ανιχνευθούν / διαγνωστούν µέσω φασµατοσκοπικών µεθόδων laser είναι για παράδειγµα το οίδηµα του κερατοειδούς, ο καταρράκτης, το γλαύκωµα, η διαβητική αµφιβληστροειδοπάθεια, η ανάπτυξη ενδοφθάλµιας φλεγµονής. Συνεπώς η πρώιµη διάγνωση αυτών των καταστάσεων αποτελεί σοβαρό πλεονέκτηµα για την επιτυχή τους αντιµετώπιση και την διατήρηση σε καλή λειτουργικά κατάσταση των διαθλαστικών µέσων του οφθαλµού. Η σκέδαση είναι ένα φαινόµενο πολύπλοκο για να περιγραφεί λεπτοµερώς σε µικροσκοπικό επίπεδο αλλά µπορεί να γίνει σχετικά εύκολα αντιληπτό χρησιµοποιώντας µόνο κλασσικές έννοιες. Στόχος αυτής της διατριβής είναι η διερεύνηση των µοριακών µεταβολών οι οποίες λαµβάνουν χώρα κατά την ανάπτυξη του καταρράκτη. Ιδιαίτερη σηµασία 5

20 ΚΕΦ. 1 Εισαγωγή δίνεται και στην ανάπτυξη µιας µεθοδολογίας για έγκαιρη, in vivo διάγνωση οφθαλµικών παθήσεων µε τη βοήθεια µη-επεµβατικών µεθόδων σκέδασης φωτός. Επειδή η µελέτη του ηλικιακού καταρράκτη δεν είναι µια εύκολη υπόθεση, κυρίως λόγω έλλειψης δειγµάτων από ασθενείς από τους οποίους έχει αφαιρεθεί ο θολός φακός, επιλέχθηκε να µελετηθεί εργαστηριακά ένα µοντέλο καταρράκτη το οποίο επάγεται σχετικά εύκολα µε την ψύξη του φακού σε χαµηλές θερµοκρασίες, ο γνωστός ψυχρός καταρράκτης, αλλά και µπορεί να ελεγχθεί σε ικανοποιητικό βαθµό η έκταση, δηλαδή το στάδιο στο οποίο βρίσκεται ο καταρράκτης. Οι οφθαλµοί που µελετήθηκαν ανήκουν σε χοίρους µε µέσο όρο ηλικίας 5 µηνών. Η αφαίρεσή τους έγινε από ζώα που προορίζονταν για εµπορική χρήση λίγες ώρες µετά τη σφαγή τους. Η µεταφορά και η φύλαξή τους γίνονταν σε αποστειρωµένα δοχεία και φυλάσσονται στους 5 o C για την αποφυγή ανάπτυξης παθογόνων µικροοργανισµών. Οι οφθαλµοί είναι κατάλληλοι προς µελέτη µέχρι 48 ώρες περίπου µετά την σφαγή. Μετά τις 48 ώρες οι οφθαλµικοί ιστοί αρχίζουν να αναπτύσσουν µικροοργανισµούς και να αποσυντίθενται. Η πειραµατική τεχνική η οποία µπορεί µε µη-επεµβατικό τρόπο να ανιχνεύσει µικρές αλλαγές στην µεταβολή του µεγέθους των σωµατιδίων είναι η υναµική Σκέδαση Φωτός. Με την βοήθεια της τεχνικής αυτής, κατάλληλα τροποποιηµένης για την µελέτη οφθαλµικών ιστών, µελετήθηκαν οι δυναµικές ιδιότητες (συντελεστές διάχυσης των πρωτεϊνών, χαρακτηριστικές χρονικές κλίµακες της διάχυσής τους, κλπ.) στο πειραµατικό µοντέλο του ψυχρού καταρράκτη. Με βάση τα πειραµατικά αποτελέσµατα των συναρτήσεων αυτοσυσχέτισης της έντασης σε συνθήκες ψυχρού καταρράκτη από φακούς χοιριδίων παρουσιάζεται µια λεπτοµερής αναλυτική µεθοδολογία, δείχνοντας πως η Φασµατοσκοπία Συσχετισµού Φωτονίων κατάλληλα τροποποιηµένη µπορεί να παρέχει έγκαιρη διάγνωση των οφθαλµικών παθήσεων in vivo. 6

21 ΚΕΦ. 1 Εισαγωγή 1.2 Βιβλιογραφικές αναφορές κεφαλαίου [Γεώργιος Θεοδοσιάδης 1996] Επίτοµη Οφθαλµολογία 1996 ιατρικές εκδόσεις Λίτσας. [Benedek, G. B., 1997] Benedek, G. B., (1997). Cataract as a protein condensation disease: the proctor lecture. Invest. Ophthalmol. Vis. Sci. 38, [Dahm Ralf., 2002] Ralf Dahm, (2002). Dying to see. Scientific American [Nishimoto S. et al., 2003] Sogo Nishimoto, Kohki Kawane, Rie Watanabe- Fukunaga, Hidehiro Fukuyama, Yoshiyuki Ohsawa, Yasuo Uchiyama, Noriyasu Hashida, Nobuyuki Ohguro, Yasuo Tano3, Takeshi Morimoto,Yutaka Fukuda & Shigekazu Nagata (2003). Nuclear cataract caused by a lack of DNA degradation in the mouse eye lens. Nature. 424, [Steven Bassnett 2002] Steven Bassnett (2002). Lens organelle degradation. Exp. Eye. Res. 74, 1-6. [Wride M. A. and Sanders E.J., 1998] Michael A. Wride and Esmond J. Sanders (1998). Nuclear Degeneration in the Developing Lens and its Regulation by TNFalpha. Exp. Eye. Res.66,

22 ΚΕΦ. 1 Εισαγωγή 8

23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Περιγραφή των βασικών οφθαλµικών ιστών ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Περιγραφή του Οφθαλµού Ο βολβός του µατιού Το περιεχόµενο του βολβού του οφθαλµού Υδατοειδές υγρό, παραγωγή, σύσταση Σύσταση Υδατοειδούς Υγρού Υαλώδές υγρό Κρυσταλλοειδής Φακός Βιβλιογραφικές αναφορές κεφαλαίου 19

24 ΚΕΦ. 2..Περιγραφή των βασικών οφθαλµικών ιστών 2.1 Περιγραφή του Οφθαλµού Το µάτι αποτελεί το κύριο αισθητήριο όργανο της όρασης. Κάθε µάτι αποτελείται από τον οφθαλµικό βολβό, που είναι το κυρίως όργανο της όρασης και από τα επικουρικά όργανα. Τα επικουρικά όργανα (φρύδια, βλέφαρα, µύες, κτλ.) είναι απαραίτητα για την προστασία και τη λειτουργία του οφθαλµικού βολβού. Υαλοειδές σώµα Ακτινωτό σώµα Φακός Ίριδα Κόρη Οπτικό νεύρο Αµφιβληστροειδής Χοριοειδής Σκληρός Κερατοειδής Υδατοειδές υγρό Εικόνα 2.1 : Τα σηµαντικότερα ανατοµικά στοιχεία του οφθαλµού. Το κάθε µάτι βρίσκεται µέσα στο σύστοιχο κόγχο που αποτελεί οστέϊνη κοίλη και προστατεύει τον οφθαλµό από πίσω, πάνω, κάτω και από τα πλάγια. Μέσα στον κόγχο εκτός από το βολβό του µατιού υπάρχουν ακόµα ορισµένα επικουρικά µόρια όπως ο δακρυϊκός αδένας και οι οφθαλµοκινητικοί µύες, το λίπος του κόγχου, αγγεία και νεύρα. Προστατευτικά µόρια του µατιού. Το µάτι προστατεύεται εµπρός από το άνω και κάτω βλέφαρο. Τα βλέφαρα είναι δύο κινητά δερµατοµυώδη πέταλα που ανοιγοκλείνουν αυτόµατα ή βουλητικά. Τα επικουρικά µόρια του µατιού είναι ο επιπεφυκότας, το δακρυϊκό σύστηµα και οι οφθαλµοκινητικοί µύες. Ο επιπεφυκότας είναι ένας βλεννογόνος υµένας που καλύπτει την οπίσθια επιφάνεια των βλεφάρων και την πρόσθια του βολβού του µατιού, εκτός από τον κερατοειδή. Ο επιπεφυκότας περιέχει κύτταρα που εκκρίνουν δάκρυα (επικουρικοί δακρυϊκοί αδένες ) και βλέννα. Το δακρυϊκό σύστηµα περιλαµβάνει το εκκριτικό και το αποχετευτικό τµήµα. Το εκκριτικό τµήµα αποτελείται από το δακρυϊκό αδένα που εκκρίνει τα δάκρυα µε τα οποία διατηρείται υγρός ο επιπεφυκότας και ο κερατοειδής. 10

25 ΚΕΦ. 2..Περιγραφή των βασικών οφθαλµικών ιστών Το αποχετευτικό σύστηµα αποτελείται από τα δακρυϊκά σηµεία, τα δακρυϊκά σωληνάρια, το δακρυϊκό ασκό και το ρινοδακρυϊκό πόρο, και αποχετεύει τα δάκρυα στη ρινική κοιλότητα. Τέλος οι οφθαλµοκινητικοί µύες βρίσκονται µέσα στον κόγχο. Με τους µύες αυτούς επιτυγχάνεται η στροφή του µατιού προς διάφορες κατευθύνσεις. Οι µύες είναι έξι στο σύνολο εκ των οποίων οι τέσσερις ορθοί και δύο λοξοί, καθώς και ο ανελκτήρας του άνω βλεφάρου [Γ. Θεοδοασιάδης 1996]. 2.2 Ο βολβός του µατιού Ο βολβός του µατιού είναι µία κοίλη σφαίρα µε διάµετρο 24 mm. Αποτελείται από το τοίχωµα και από το περιεχόµενο (Εικόνα 2.1). Το τοίχωµα του βολβού αποτελείται από τρεις χιτώνες: τον ινώδη, τον αγγειώδη και το νεύρινο ή αµφιβληστροειδή. Ο ινώδης χιτώνας προς τα πίσω είναι αδιαφανής και ονοµάζεται σκληρός, αποτελεί τον ανθεκτικό χιτώνα επάνω στον οποίο καταφύονται οι τένοντες των έξι οφθαλµοκινητικών µυών. ιάφορα αγγεία διασχίζουν το σκληρό όπως οι περιδίνητες φλέβες που αποχετεύουν το αίµα κ.α. Στο πίσω µέρος διαπερνά το σκληρό το οπτικό νεύρο. Προς τα εµπρός ο ινώδης χιτώνας είναι διαφανής και ονοµάζεται κερατοειδής. Ο κερατοειδής είναι διαφανής, δεν έχει αγγεία, αλλά παρουσιάζει µεγάλη ευαισθησίααισθητικότητα γιατί έχει πολλές νευρικές ίνες. Γι αυτό το λόγο πονάει εύκολα σε περίπτωση τραυµατισµού. Η διαφάνεια του διατηρείται µέσω εκκρίσεων των δακρυϊκών αδένων µε την παραγωγή ενός λιπαντικού υγρού που διαπερνάει λοξά προς τα πίσω δια µέσου της επιφάνειας των βλεφάρων. Αυτός ο µηχανισµός καθαρισµού ενεργοποιείται µε την παρουσία σωµατιδίων σκόνης ή από άλλα ξένα σωµατίδια δια του οποίου ακούσια οδηγείται σε άνοιγµα και κλείσιµο των µατιών και της έκκρισης επιπρόσθετου λιπαντικού. Ο αγγειώδης χιτώνας διακρίνεται σε χοριοειδή προς τα πίσω, ακτινωτό σώµα στη µέση και ίριδα εµπρός. Η ίριδα χωρίζει τον πρόσθιο από τον οπίσθιο θάλαµο του µατιού και είναι σαν το διάφραγµα της φωτογραφικής µηχανής. Έχει µια οπή στο κέντρο, την κόρη για να περάσουν οι ακτίνες του φωτός. Αν το φως είναι έντονο, ο οπή αυτή κλείνει (µύει) για να προστατεύσει τον αµφιβληστροειδή. Αν ο φωτισµός είναι λίγος (σούρουπο, 11

26 ΚΕΦ. 2..Περιγραφή των βασικών οφθαλµικών ιστών βράδυ), τότε η κόρη µεγαλώνει (µυδρίαση). Το µέγεθος της κόρης που καθορίζεται από τους µύες που έχει η ίριδα, ρυθµίζεται µε αντανακλαστικό (αυτόµατο) µηχανισµό. Το χρώµα της ίριδας δίνει και την εντύπωση του χρώµατος των µατιών µας. Το χρώµα αυτό εξαρτάται από τα χρωστικά στοιχεία της ίριδας (περισσότερα χρωστικά σε µελαχρινά άτοµα) και από την αγγείωση της. Το ακτινωτό σώµα σε κάθετη διατοµή έχει τριγωνικό σχήµα. Μέρος του ακτινωτού σώµατος αποτελούν και οι ακτινοειδείς προβολές που έχουν ακτινωτή διάταξη και προβάλλουν τον φακό. Από την περιοχή αυτή και από τον ακτινωτό κύκλο εκφύονται οι ίνες της ζώνης του Zinn (ή Ζιννείου ζώνης) που καταφύονται κυκλικά στο περιφάκιο του φακού. Με τη συστολή και χαλάρωση των ινών αυτών επιτυγχάνεται η προσαρµογή του µατιού. Ο χοριοειδής χιτώνας τροφοδοτεί τις εξωτερικές στιβάδες του αµφιβληστροειδή και χωρίζεται από αυτόν µε µία µεµβράνη που ονοµάζεται µεµβράνη που ονοµάζεται µεµβράνη του Bruch. Ο νεύρινος χιτώνας ή αµφιβληστροειδής διακρίνεται σε οπτικό αµφιβληστροειδή, που βρίσκεται πίσω από την πριονωτή περιφέρεια, και σε τυφλό αµφιβληστροειδή, που επικαλύπτει την εσωτερική επιφάνεια του ακτινωτού σώµατος και την οπίσθια επιφάνεια της ίριδας µε τη µορφή δίστιβου επιθηλίου. Ο αµφιβληστροειδής, όπως και οι οπτικές οδοί, είναι τµήµα εγκεφαλικής ουσίας που έχει µεταναστεύσει προς τα εµπρός. Ο αµφιβληστροειδής είναι µία πολύπλοκη στιβάδα που αποτελεί το χιτώνα υποδοχής του φωτεινού ερεθίσµατος. Οι νευρικές ίνες του αµφιβληστροειδούς συρρέουν προς την οπτική θηλή και σχηµατίζουν το οπτικό νεύρο που εξέρχεται από τον βολβό του µατιού δια µέσου των τρηµάτων του ηθµοειδούς πετάλου. Το περιεχόµενο του βολβού του οφθαλµού είναι διαφανές για να µπορούν να περνούν οι ακτίνες του φωτός και να φθάνουν στον αµφιβληστροειδή και στην ωχρά κηλίδα (Εικόνα 2.1). Το περιεχόµενο του βολβού σχηµατίζουν το υδατοειδές υγρό, ο φακός (κρυσταλλοειδής, όπως λέγεται) και το υαλώδες σώµα. Παρουσιάζει δε ορισµένες κοιλότητες, από εµπρός προς τα πίσω, τον πρόσθιο θάλαµο (µεταξύ κερατοειδούς και ίριδας), τον οπίσθιο θάλαµο (µεταξύ ίριδας και φακού) και την υαλοειδική κοιλότητα (πίσω από το φακό, µεταξύ φακού και αµφιβληστροειδούς). Το υδατοειδές υγρό εκκρίνεται από το επιθήλιο του ακτινωτού σώµατος και µέσα από την κόρη περνάει από τον οπίσθιο στον πρόσθιο θάλαµο. Το υδατοειδές υγρό διατρέφει το φακό και τον κερατοειδή. 12

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Αισθητήρια Όργανα

Ειδικά Αισθητήρια Όργανα Ειδικά Αισθητήρια Όργανα Οφθαλμός Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας ΟΦΘΑΛΜΟΣ ΧΙΤΩΝΕΣ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΥ ΒΟΛΒΟΥ 1. Σκληρός: εξωτερικός ινοκολλαγονώδης χιτώνας 2. Ραγοειδήςήμέσοςήαγγειώδης:

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 10 Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Ειδικές Αισθήσεις Όραση Ακοή Δομή του οφθαλμικού βολβού Οφθαλμικός βολβός Σκληρός χιτώνας Χοριοειδής χιτώνας Αμφιβληστροειδής χιτώνας Μ.Ντάνος Σκληρός

Διαβάστε περισσότερα

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως Ιδιότητες των κυµάτων Όραση Α Μήκος κύµατος: απόσταση µεταξύ δύο διαδοχικών κυµατικών µορφών Συχνότητα: αριθµός κύκλων ανά δευτερόλεπτα (εξαρτάται από το µήκος κύµατος) Ορατό φως Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Οφθαλμικός κόγχος Εξωφθάλμιοι βολβοκινητικοί μύες Άνω ορθός Κάτω ορθός Έσω ορθός Έξω ορθός Άνω λοξός Κάτω λοξός

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το γλαύκωμα;

Τι είναι το γλαύκωμα; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας. Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου Φυσική των οφθαλμών και της όρασης Κική Θεοδώρου Περιεχόμενα Στοιχεία Γεωμετρικής Οπτικής Ανατομία του Οφθαλμού Αμφιβληστροειδής Ο ανιχνευτής φωτός του οφθαλμού Το κατώφλι της όρασης Φαινόμενα περίθλασης

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας ΟΡΑΣΗ Η όραση είναι ένας συνδυασμός: Ανατομικών Οπτικών Νευρικών μηχανισμών ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Κερατοειδής Πρόσθιος

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία Όραση Γ Όραση Οπτική οδός Έξω γονατώδες σώµα Οπτική ακτινοβολία Οπτικό χίασµα: Οι ίνες από το ρινικό ηµιµόριο περνούν στην αντίπλευρη οπτική οδό ενώ τα κροταφικά ηµιµόρια δεν χιάζονται. Εποµένως κάθε οπτική

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογικό και μυωπικό μάτι:

Φυσιολογικό και μυωπικό μάτι: ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ (ΘΕΩΡΙΑ) ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΦΘΑΛΜΟΥ: ΕΜΜΕΤΡΩΠΙΑ & ΑΜΕΤΡΟΠΙΑ. ΜΥΩΠΙΑ, ΥΠΕΡΜΕΤΡΩΠΙΑ, ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ Τσίτσας Θωμάς Καλιακούδας Μάριος Καραγιαννίδης Αλέξανδρος Μιχόπουλος Σπυρίδων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

Kαταρράκτης. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Kαταρράκτης. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Kαταρράκτης www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι είναι ο καταρράκτης; Ο καταρράκτης είναι η σταδιακή θόλωση του κρυσταλλοειδούς φυσικού φακού του ματιού που βρίσκεται πίσω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΟΠΑΘΕΙΑ

ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΟΠΑΘΕΙΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΟΠΑΘΕΙΑ Ένας ενημερωτικός οδηγός για την πραγματικότητα του σήμερα Δρ. Αναστάσιος Ιωάννης Κανελλόπουλος Καθηγητής Οφθαλμολογίας Παν/μιου Νέας Υόρκης Οφθαλμολογικό Ινστιτούτο Laser

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια Όργανα. λκλλκλκλλκκκκ. Εισαγωγή. Ο Οφθαλµός Οφθαλµικός Βολβός Τοιχώµατα του Βολβού Οι Μύες του ΟΦθαλµού Οσφρητικές Φλοιός

Αισθητήρια Όργανα. λκλλκλκλλκκκκ. Εισαγωγή. Ο Οφθαλµός Οφθαλµικός Βολβός Τοιχώµατα του Βολβού Οι Μύες του ΟΦθαλµού Οσφρητικές Φλοιός Αισθητήρια Όργανα λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ο Οφθαλµός Οφθαλµικός Βολβός Τοιχώµατα του Βολβού Οι Μύες του ΟΦθαλµού Οσφρητικές Φλοιός Το Αυτί (Ους) Το Έξω Ους Το Μέσο Ους Το Έσω Ους - Λαβύρινθος Εισαγωγή Τα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Eukaryotic cells Microscope Cancer Μικροσκόπια Microscopes Ποια είδη υπάρχουν (και γιατί) Πώς λειτουργούν (βασικές αρχές) Πώς και ποια μικροσκόπια μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα. Το κεντρικό τμήμα του νευρικού συστήματος ονομάζεται κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) και αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ

ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ µυωπία υπερµετρωπία αστιγµατισµός πρεσβυωπία ξεχάστε τα γυαλιά σας ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ Έχουν περάσει πάνω από 20 χρόνια από τότε που εφαρμόστηκε το excimer laser για τη διόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

2. Ο οφθαλμός ως οπτικό σύστημα

2. Ο οφθαλμός ως οπτικό σύστημα 2. Ο οφθαλμός ως οπτικό σύστημα 2 Απριλίου 20 Η δομή του οφθαλμού Ιδωμένος ως ένα οπτικό όργανο, ο ανθρώπινος οφθαλμός επιτελεί την ακόλουθη λειτουργία. Δέχεται εισερχόμενες ακτίνες φωτός από απομακρυσμένα

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα: H σιωπηλή ασθένεια τύφλωσης

Γλαύκωμα: H σιωπηλή ασθένεια τύφλωσης Γλαύκωμα: H σιωπηλή ασθένεια τύφλωσης Οι παράγοντες επικινδυνότητας για τη δημιουργία γλαυκώματος είναι: Το Γλαύκωμα είναι μια ομάδα οφθαλμικών παθήσεων που προξενεί προοδευτική βλάβη στο οπτικό νεύρο,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΥΛΑΚΑΚΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΟΚΚΟΡΟΥ ΜΑΡΙΑΛΕΝΑ

ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΥΛΑΚΑΚΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΟΚΚΟΡΟΥ ΜΑΡΙΑΛΕΝΑ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΥΛΑΚΑΚΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΟΚΚΟΡΟΥ ΜΑΡΙΑΛΕΝΑ Οι οφθαλμοί αποτελούν τον καθρέφτη της σωματικής και ψυχικής υγείας του ανθρώπου γεγονός που τους

Διαβάστε περισσότερα

Σωτήρια η έγκαιρη θεραπεία στο γλαύκωµα

Σωτήρια η έγκαιρη θεραπεία στο γλαύκωµα Σωτήρια η έγκαιρη θεραπεία στο γλαύκωµα Το γλαύκωµα είναι µια οµάδα οφθαλµικών ασθενειών που προξενουν προοδευτική βλάβη στο οπτικό νεύρο, στο σηµείο όπου εκείνο αφήνει το µάτι για να µεταφέρει τις οπτικές

Διαβάστε περισσότερα

BEAUTY GUIDE ΟΦΘΑΛΜΟΓΗΡΑΝΣΗ OPHTHALMOAGING. ΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΓΗΡΑΝΣΗΣ ΤώΝ ΜΑΤΙώΝ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΚΙΤΡΙΝΙΖΟΥΝ, ΓΕΡΝΑΝΕ

BEAUTY GUIDE ΟΦΘΑΛΜΟΓΗΡΑΝΣΗ OPHTHALMOAGING. ΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΓΗΡΑΝΣΗΣ ΤώΝ ΜΑΤΙώΝ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΚΙΤΡΙΝΙΖΟΥΝ, ΓΕΡΝΑΝΕ EYE BEAUTY GUIDE T E Y X O Σ 0 2 ΟΦΘΑΛΜΟΓΗΡΑΝΣΗ OPHTHALMOAGING ΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΓΗΡΑΝΣΗΣ ΤώΝ ΜΑΤΙώΝ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΚΙΤΡΙΝΙΖΟΥΝ, ΓΕΡΝΑΝΕ EYE BEAUTY GUIDE 2 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΓΗΡΑΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 11 Θεωρητικές Δεξιότητες Πόνος Διαταραχές οπτικής λειτουργίας 9. Επιφανειακός Πόνος 10. Ασθενωπία Διόφθαλμή

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ.. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΜΒΛΥΩΠΙΑ» ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ: Σκιώτη Ευαγγελία ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Δρ. Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Κερατόκωνος?

Τι είναι ο Κερατόκωνος? Τι είναι ο Κερατόκωνος? Ο Κερατόκωνος είναι µια διαταραχή του κερατοειδούς - του διαφανούς προσθίου τµήµατος του οφθαλµού Ο κερατοειδής είναι εκείνος που εστιάζει το φως στο πίσω µέρος του µατιού. Έτσι

Διαβάστε περισσότερα

μεταμόσχευση κερατοειδή

μεταμόσχευση κερατοειδή μεταμόσχευση κερατοειδή www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι είναι ο κερατοειδής; Τι ακριβώς είναι η μεταμόσχευση κερατοειδή (κερατοπλαστική) και πότε πραγματοποιείται;

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ Μάθημα προς τους ειδικευόμενους γιατρούς στην Οφθαλμολογία, Στο Κ.Οφ.Κ.Α. την 18/11/2003. Υπό: Δρος Κων. Ρούγγα, Οφθαλμιάτρου. 1. ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Όταν μια φωτεινή ακτίνα ή

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΦΩΤΟΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2008

ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΦΩΤΟΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2008 ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΦΩΤΟΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2008 Στοιχεία ανατομίας Στιβάδες κερατοειδούς : 1. Επιθήλιο, μη κερατινοποιημένο κυλινδρικό, πάχους 50μm. 2. Στιβάδα Bowman

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙ ΟΠΑΘΕΙΑ

ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙ ΟΠΑΘΕΙΑ ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙ ΟΠΑΘΕΙΑ Ένας ενηµερωτικός οδηγός για την πραγµατικότητα του σήµερα ρ. Αναστάσιος-Ιωάννης Κανελλόπουλος Καθηγητής Οφθαλµολογίας Παν/µιου Νέας Υόρκης Ο διαβήτης µπορεί να επηρεάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ. Τμήμα Ιατρικής ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ. Τμήμα Ιατρικής ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στη Βιοϊατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ - ΠΡΕΣΒΥΩΠΙΑ

ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ - ΠΡΕΣΒΥΩΠΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ - ΠΡΕΣΒΥΩΠΙΑ ΤΡΙΤΗ 8 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2009 Ρ. ΜΙΧΑΗΛ Γ. ΑΓΓΕΛΟΥ Αστιγµατισµός ιαθλαστική ανωµαλία του οφθαλµού, κατά την οποία οι προσπίπτουσες σε αυτόν παράλληλες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου

ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου Στα πλαίσια της φυσιολογικής διαδικασίας γήρανσης, το υαλώδες σώμα, το οποίο υπό φυσιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ.

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. «Άγιος Σάββας» 28/9/2010 Κ.Οφ.Κ.Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γνώσεις ενός Οφθαλμιάτρου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

OCT-αγγειογραφία χωρίς σκιαγραφικό: η πρώτη κλινική εμπειρία

OCT-αγγειογραφία χωρίς σκιαγραφικό: η πρώτη κλινική εμπειρία OCT-αγγειογραφία χωρίς σκιαγραφικό: η πρώτη κλινική εμπειρία Στο πρόσφατο ευρωπαϊκό συνέδριο αμφιβληστροειδούς (EuRetina 2014) στο Λονδίνο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά μια νέα απεικονιστική μέθοδος για

Διαβάστε περισσότερα

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη βιολογική μηχανική Κεφάλαιο 2 Εκβιομηχανική των οστών Οι διαφάνειες που ακολουθούν Η ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Για να περιγράψουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΚΙΑΚΗ ΕΚΦΥΛΙΣΗ ΩΧΡΑΣ ΚΗΛΙΔΑΣ

ΗΛΙΚΙΑΚΗ ΕΚΦΥΛΙΣΗ ΩΧΡΑΣ ΚΗΛΙΔΑΣ ΗΛΙΚΙΑΚΗ ΕΚΦΥΛΙΣΗ ΩΧΡΑΣ ΚΗΛΙΔΑΣ Πώς να προλάβετε και πώς να αντιμετωπίσετε τη συχνότερη αιτία τύφλωσης στα άτομα άνω των 50 ετών ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην Ελλάδα σε περισσότερα από 50.000 άτομα έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

Διαθλαστικές επεμβάσεις

Διαθλαστικές επεμβάσεις Διαθλαστικές επεμβάσεις www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι εννοούμε με τον όρο «διαθλαστική χειρουργική»; Τι πετυχαίνουν οι διαθλαστικές επεμβάσεις; Με τον όρο διαθλαστική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Φάρμακα στον οφθαλμό και στην ουροδόχο κύστη

Φάρμακα στον οφθαλμό και στην ουροδόχο κύστη Φάρμακα στον οφθαλμό και στην ουροδόχο κύστη Χριστίνα Τεσσερομμάτη Αναπ. Καθηγήτρια Φαρμακολογίας Η κόρη είναι το μεταβλητό σε μέγεθος άνοιγμα του ματιού στο κέντρο της ίριδας Τα κύρια ανατομικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΗΛΙΚΙΑΚΗ ΕΚΦΥΛΙΣΗ ΩΧΡΑΣ ΚΗΛΙΔΑΣ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ Τα εγκεφαλικά ημισφαίρια διακρίνονται σε δεξιό και αριστερό Διαχωρίζονται μεταξύ τους με μια βαθιά σχισμή, την επιμήκη σχισμή Εντός

Διαβάστε περισσότερα

Εξασθενημένη αντίληψη χρωμάτων. Ολα τα παραπάνω συμπτώματα μπορούν να επηρεάσουν τις καθημερινές δραστηριότητες όπως:

Εξασθενημένη αντίληψη χρωμάτων. Ολα τα παραπάνω συμπτώματα μπορούν να επηρεάσουν τις καθημερινές δραστηριότητες όπως: KATAΡΑΧΤΗΣ ΜΑΤΙΩΝ Ο καταρράκτης, είναι μια από τις πιο συχνές αιτίες θόλωσης της όρασής μας μετά από κάποια ηλικία. Ο καταρράκτης είναι μέρος του φαινομένου της γήρανσης του ματιού. Ολοι οι άνθρωποι μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα jk ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα Εισαγωγή στο Κυκλοφορικό μας Σύστημα (ΚΣ) Το ΚΣ αποτελείται από - τα αιμοφόρα αγγεία την καρδιά Αέρας που εισπνέουμε Αέρας που εκπνέουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Το φυτικό κύτταρο Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Στέρεα και ελαστική στοιβάδα που περιβάλλει το φυτικό κύτταρο Καθορίζει και διατηρεί το σχήμα και το μέγεθος του κυττάρου Προστατευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Υγρά φακών & Τεχνητά δάκρυα

Υγρά φακών & Τεχνητά δάκρυα Υγρά φακών & Τεχνητά δάκρυα Τι είναι η ξηροφθαλμία Η ξηροφθαλμία είναι η πάθηση του οφθαλμού όπου παράγονται λιγότερα δάκρυα από αυτά που χρειάζεται το μάτι για να διατηρηθεί σε μια υγρή κατάσταση.τα δάκρυα

Διαβάστε περισσότερα

Light Amplification by Stimulated Emission

Light Amplification by Stimulated Emission Light Amplification by Stimulated Emission Ο όρος λέιζερ προέρχεται από το αγγλικό ακρωνύμιο Laser: Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation) που αποδίδεται στα ελληνικά ως ενίσχυση φωτός

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικά η φωτοπηξία εφαρµόσθηκε για πρώτη φορά το 1946 από τον Γερµανόκαθηγητή Meyer Schwickerath, οοποίος ανέπτυξε µια συσκευή φωτοπηξίας µε λυχνία

Κλινικά η φωτοπηξία εφαρµόσθηκε για πρώτη φορά το 1946 από τον Γερµανόκαθηγητή Meyer Schwickerath, οοποίος ανέπτυξε µια συσκευή φωτοπηξίας µε λυχνία Κλινικά η φωτοπηξία εφαρµόσθηκε για πρώτη φορά το 1946 από τον Γερµανόκαθηγητή Meyer Schwickerath, οοποίος ανέπτυξε µια συσκευή φωτοπηξίας µε λυχνία τόξουαερίου (Xenon Arc) µε την οποία προκάλεσε φωτοπηκτικές

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 LASER. Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 LASER. Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 Μαρία Κατσικίνη katsiki@auth.gr users.auth.gr/~katsiki Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας wikipedia Το πρώτο κατασκευάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./ /2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: Αισθητήρια όργανα - αισθήσεις ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα Πρόταση Μελέτης Λύσε απο τον Α τόµο των Γ. Μαθιουδάκη & Γ.Παναγιωτακόπουλου τις ακόλουθες ασκήσεις : 11.1-11.36, 11.46-11.50, 11.52-11.59, 11.61, 11.63, 11.64, 1.66-11.69, 11.71, 11.72, 11.75-11.79, 11.81

Διαβάστε περισσότερα

Bιτρεκτομή. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Bιτρεκτομή. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Bιτρεκτομή www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι είναι η βιτρεκτομή (υαλοειδεκτομή); Βιτρεκτομή είναι ο τύπος της χειρουργικής επέμβασης κατά την οποία αφαιρείται το υαλοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ...

Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ... Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ... Σημείωση: Διάφοροι τύποι και φυσικές σταθερές βρίσκονται στην τελευταία σελίδα. Θέμα 1ο (20 μονάδες)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο. Αισθήσεις και αισθητήρια όργανα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο. Αισθήσεις και αισθητήρια όργανα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο Αισθήσεις και αισθητήρια όργανα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ Αίσθηση Είναι το συνειδητό αποτέλεσμα ορισμένων νευρικών διαδικασιών που γίνονται στον εγκέφαλο Με τις

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΣ ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ» ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ : αφέρµου Μαρία ΣΠΟΥ ΑΣΤΕΣ : Παπασωτηρίου Γεωργία Παπαδάκης Γεώργιος Ηράκλειο 2004

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της προσαρμογής στη θόλωση παρουσία διαθλαστικού σφάλματος (Blur adaptation)

Μελέτη της προσαρμογής στη θόλωση παρουσία διαθλαστικού σφάλματος (Blur adaptation) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΠΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΡΑΣΗ Μεταπτυχιακή Εργασία Ειδίκευσης Μελέτη της προσαρμογής στη θόλωση παρουσία διαθλαστικού σφάλματος (Blur adaptation) Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Κρυσταλλοειδής Φακός: Δομή και φυσιολογία

Κρυσταλλοειδής Φακός: Δομή και φυσιολογία Κ. Γ. Χατζηχαραλάμπους, Δ. Νανάς, Δ. Αλμαλιώτης, Α. Διάφας, Β. Καραμπατάκης Περίληψη Ο κρυσταλλοειδής φακός είναι διαφανής και έχει σχήμα αμφίκυρτο. Βρίσκεται στο πρόσθιο τμήμα του οφθαλμού και αναρτάται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Φύση του Φωτός. Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων

Η Φύση του Φωτός. Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων Η Φύση του Φωτός Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Θέμα Β _70 Β. Μονοχρωματική ακτίνα πράσινου φωτός διαδίδεται αρχικά στον αέρα. Στη πορεία της δέσμης έχουμε τοποθετήσει στη σειρά τρία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev.

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. To ορατό καταλαµβάνει ένα πολύ µικρό µέρος του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος: 1,6-3,2eV. Page 1

Διαβάστε περισσότερα

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής 1. To βάθος µιας πισίνας φαίνεται από παρατηρητή εκτός της πισίνας µικρότερο από το πραγµατικό, λόγω του φαινοµένου της: α. ανάκλασης β. διάθλασης γ. διάχυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Στόχοι - Να αναγνωρίζετε τα όργανα µε τα οποία τα φυτά µεταφέρουν το νερό από τις ρίζες στα υπόλοιπα µέρη του φυτού.. - Να διαπιστώσετε την άνοδο του νερού και των διαλυµένων ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

*Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος

*Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος *Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος Πότε ένα παιδί βλέπει σωστά; Ποιές είναι οι δεξιότητες εκείνες που καθορίζουν την καλή λειτουργία της όρασης του; Πώς μπορεί μια δυσλειτουργία της όρασης να επηρεάσει την απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑΔΟΥ ΣΤΑΜΑΤΙΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ 2012

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις του αμφιβληστροειδούς

Παθήσεις του αμφιβληστροειδούς Παθήσεις του αμφιβληστροειδούς Ο αμφιβληστροειδής χιτώνας είναι μια λεπτή, ημιδιαφανής μεμβράνη που καλύπτει την εσωτερική επιφάνεια του ματιού. Μπορούμε και βλέπουμε γιατί το φως καθώς εισέρχεται μέσα

Διαβάστε περισσότερα