ΗΑΜΕΣΗ ΣΧΕΣΗ ΠΟΤ αναπτύσσετε!, δυναμικά ανάμεσα στον Ελληνισμό

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΗΑΜΕΣΗ ΣΧΕΣΗ ΠΟΤ αναπτύσσετε!, δυναμικά ανάμεσα στον Ελληνισμό"

Transcript

1 ΟΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ ΗΑΜΕΣΗ ΣΧΕΣΗ ΠΟΤ αναπτύσσετε!, δυναμικά ανάμεσα στον Ελληνισμό και. την Ευρώπη άπο το τελευταίο τέταρτο του 18ου αιώνα και έξης, ή βαθμιαία έξοδος άπο τον παραδοσιακό απομονωτισμό της ελληνικής κοινωνίας και της πνευματικής της ζωής καθώς και ή προσπάθεια σύνδεσης με τα νέα ρεύματα και το δυτικό τρόπο σκέψης και βίου συνήθως εξετάζονται εκ των έσω, δηλαδή άπο την πλευρά των Ελλήνων. Πολύ λιγότερη προσπάθεια έχει γίνει για να δούμε το φαινόμενο και την εποχή αύτη με τη ματιά των άλλων, δηλαδή των συγχρόνων τους Ευρωπαίων, και συνδυάζοντας τις πληροφορίες και τίς απόψεις τους να τα ξανακοιτάξουμε κι εμείς άπο μια άλλη, ϊσως, οπτική γο^νία, νά επιβεβαιώσουμε ή να άλλάξουμ,ε τις δικές μας θεωρίες καί, πιθανόν, να οδηγηθούμε σε μια καλύτερη κατανόηση τους. Το θέμα μας, αοί αντιλήψεις των ξένων για τον νεοελληνικό διαφωτισμ.ό», σχετίζεται στενά με το πώς είδαν οι ξένοι τους σύγχρονους τους "Ελληνες, άφοΰ ουσιαστικά αποτελεί ένα τμήμα της συνολικής τους θεώρησης. Για το ευρύτερο θέμα έχουν γραφεί αρκετά, αν καί πολλά απομένουν ακόμη προς διερεύνηση. Για το ειδικότερο ή έρευνα προγ^ωρζι με βραδεΐς σχετικά ρυθμούς. Το εγχείρημα βεβαίως είναι δύσκολο, πολύπλοκο καί απαιτεί ευρύτητα γνώσεων καί έρευνα τόσο σε ελληνικό οσο και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, πού ή πραγματοποίηση της άπο ένα μόνο ερευνητή θα αποτελούσε έργο ζωής. Ό μεγάλος απών, ό Λέανδρος Βρανούσης, τή μνήμη του οποίου τιμούμε σήμερα, θα ήταν ό πιο κατάλληλος για νά το επιχειρήσει. Ή σημερινή δική μου προσπάθεια νά προσεγγίσω το θέμα άπο ορισμένες μόνον απόψεις ας θεωρηθεί περισσότερο ως απόπειρα συγκέντρωσης και ταξινόμησης γνωστών ως επί το πλείστον, άλλα οχι πάντοτε αξιοποιημένων πληροφοριών, καί ώς έναυσμα για μια μεγαλύτερη εμβάθυνση και έρευνα. Είχε ό νεοελληνικός διαφωτισμός ακτινοβολία στους ξένους; Ποιοι ήταν αυτοί οί ξένοι; Τί γνώριζαν ή τί είχαν καταλάβει άπο τις συντελούμενες αλλαγές στην πνευματική καί πολιτιστική ζωή τών Ελλήνων; Ποιες ήταν 15

2 226 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 21 (1997) οι πηγές πληροφόρησης τους, καί πώς αξιολογούσαν δσα γνώριζαν; Αυτά είναι μερικά άπο τα ερωτήματα πού εύλογα τίθενται. Σε μερικά ή απάντηση είναι σχετικά εύκολη αν δοθεί γενικά' είναι όμως πολύ δυσκολότερο να δοθούν απαντήσεις όταν τα θέματα εξειδικεύονται, ή αν θελήσουμε να εξετάσουμε τομείς οί όποιοι δεν έχουν ακόμη μελετηθεί. "Ας προσπαθήσουμε, όμως, να προσεγγίσουμε κάπως πιο μεθοδικά το θέμα. Οί ξένοι πού ενδεχομένως είχαν μια γενικότερη εικόνα για τη σύγχρονη τους Ελλάδα ήταν, όπως είναι ευνόητο, σχεδόν αποκλειστικά άνθρωποι τών ανώτερων τάξεων, αριστοκράτες και μεγαλοαστοί, άλλα και επιστήμονες, στρατιωτικοί, έμποροι και καλλιτέχνες. "Ενας σημαντικός για την εποχή του αριθμός άπο αυτούς είχε με τον Ινα ή άλλο τρόπο ταξιδέψει στις χώρες της οθωμανικής αυτοκρατορίας και είχε γνωρίσει κατά κάποιο τρόπο την Ελλάδα και τους "Ελληνες. Κάποιοι άπο αυτούς είχαν γνωρίσει προσωπικά και εϊχαν συνδεθεί, λιγότερο ή περισσότερο, με "Ελληνες λογίους, την πνευματική παραγωγή τών οποίων παρακολουθούσαν έκτοτε μέ ενδιαφέρον καί άπο τους οποίους έπαιρναν πληροφορίες για τις νέες εκδόσεις και άλλα ελληνικού ενδιαφέροντος θέματα. Οί περισσότεροι ξένοι δμως αποκτούσαν οποία πληροφόρηση είχαν κυρίως άπο τα διαβάσματα τους. Φυσικά, δλα τα έντυπα απευθύνονταν αναπόφευκτα σε ενα μορφωμένο κοινό μέ γενικά ενδιαφέροντα. Το κοινό σ.οτο έπρεπε να είναι καί αρκετά ευκατάστατο ώστε να μπορεί να αγοράζει τα βιβλία και τα περιοδικά. Ειδικά, πολλά άπο τα ταξιδιωτικά βιβλία λόγω όγκου ή εικονογράφησης συχνά ήταν αρκετά ακριβά. Τα έντυπα αγοράζονταν επίσης άπο βιβλιοθήκες, αναγνωστικές εταιρείες και λέσχες, στις όποιες καί πάλι σύχναζαν άνθρωποι της 'ίδιας κατηγορίας. 'Αναμφισβήτητα οί λόγιοι, οί κλασικοί φιλόλογοι και οί άνθρωποι τών γραμμάτων ήταν οί κατ' εξοχήν αναγνώστες τών σχετικών έ'ργων, μολονότι δέν αποτελούσαν το πολυπληθέστερο τμήμα τοΰ αναγνωστικού κοινού. Καί οί δικές μας πηγές πληροφόρησης για το υπό εξέταση θέμα δέν διαφέρουν άπο εκείνες πού είχαν οί άνθρωποι της εποχής εκείνης, είναι τα ταξιδιωτικά κείμενα, τα δημοσιεύματα τού ξένου ημερήσιου καί περιοδικού τύπου, καί ποικίλα βιβλία πού για διάφορους λόγους αναφέρονται στη νεότερη Ελλάδα χωρίς να είναι περιηγητικά. Το είδος τών πληροφοριών πού παρέχονται ποικίλλει, βεβαίως, αναλόγως μέ τήν κατηγορία της πηγής, άλλα και μέ την προσωπικότητα καί τα ενδιαφέροντα τοΰ συγγραφέα. "Οπως είναι ευνόητο, τα περιηγητικά κείμενα μάς προσφέρουν πολύ μεγαλύτερη ποικιλία ειδήσεων για κάθε τομέα τής ζωής τοΰ τόπου. Στή συντριπτική τους πλειοψηφία τήν εποχή

3 Ε. Τσουγκαράκη, ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ 227 αύτη οί συγγραφείς των κειμένων αυτών είχαν επισκεφθεί τήν οθωμανική αυτοκρατορία, είχαν περιηγηθεί τήν ηπειρωτική Ελλάδα, τα νησιά, τήν Κωνσταντινούπολη και τή Μ. Ασία, άλλα συχνά και άλλες χώρες στις όποιες υπήρχαν ανθούσες ελληνικές παροικίες. "Ετσι, οι ταξιδιώτες είχαν μια άμεση πληροφόρηση για τα θέματα πού τους ενδιέφεραν. Πάντως ή ακρίβεια και ή έκταση της σχετιζόταν με τις εκάστοτε επικρατούσες ειδικές συνθήκες και συνήθως δέν ξέφευγε άπο τα πλαίσια και τους περιορισμούς της περιηγητικής φιλολογίας. Καθώς το στρατηγικό και πολιτικό ενδιαφέρον των ευρωπαϊκών χωρών είχε τήν εποχή εκείνη στραφεί προς τή νοτιοανατολική Μεσόγειο, και οι Γάλλοι και οί "Αγγλοι είχαν διαδοχικά καταλάβει τα 'Ιόνια Νησιά, ή πληροφόρηση γύρω άπο τους σύγχρονους "Ελληνες αποκτούσε μια άλλη σπουδαιότητα κι ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον για τους ξένους. Πάντως καθοριστικό ρόλο για τή συλλογή τών ποικίλων πληροφοριών έπαιζε ή προσωπικότητα, ή επαγγελματική απασχόληση και ό λόγος τοΰ ταξιδιού τού κάθε περιηγητή. Ωστόσο, ό πλούτος τών στοιχείων πού απαντούν στα ταξιδιωτικά κείμενα συχνά αποβαίνει εις βάρος τών πληροφοριών για τήν πνευματική ζο^ή τών σύγ/ρονων Ελλήνων. Το θέμα δέν αποτελούσε τον κύριο άξονα γύρω άπο τον όποιο περιστρέφονταν τα ενδιαφέροντα τους, καί παράλληλα υπήρχε μια έντονη προκατάληψη εναντίον τους, πού ενισχυόταν ακόμη περισσότερο άπο τήν τυπική καί αναπόφευκτη στην περιηγητική φιλολογία σύγκριση τών Νεοελλήνων μέ τους αρχαίους προγόνους τους. 1 Δέν υ πάρχει εξάλλου αμφιβολία ότι ή συγκέντρωση τών στοιχείων εκείνων πού θα επέτρεπαν το σχηματισμό μιας πιο αντικειμενικής καί σφαιρικής άποψης για το θέμ,α αυτό ήταν αρκετά δύσκολη καί εξαρτιόταν άπο ποικίλους παράγοντες, άλλα καί τυχαία γεγονότα. Στα τέλη τοΰ 18ου καί τις αρχές τού 19ου αι. στον ημερήσιο καί περιοδικό εύροοπαΐκο τύπο. λόγω τών στρατιωτικών καί πολιτικών γεγονό- 1. Γύρω άπο το θέμα αυτό υπάρχει αρκετή βιβλιογραφία. Δύο σχετικά πρόσφατα έργα συνοψίζουν τις απόψεις τών "Αγγλων καί τών Γάλλων, οί όποιες αντανακλούν και το πνεύμα τών υπολοίπων Ευρωπαίων. Βλ. Helen Angelomatis-Tsougarakis, The Eve of the Greek Revival. British Travellers'' Perceptions of Early Nineteenth Century Greece, London and New York 1990, σ , 118 καί έξης. Georges Tolias, La Grèce des Hellénistes: images de la Grèce moderne dans la presse littéraire parisienne sous la Directoire, le Consulat et l'empire ( ), Thèse pour le doctorat (nouveau régime). Université de Taris - Sorbonne, Paris IV. Institut des Études Postbysantines et Néohelléniques, Paris 1991, σποραδικά.

4 228 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 21 (1997) των, απαντούν συχνά αναφορές στην οθωμανική αυτοκρατορία και στα Επτάνησα. Στα γενικής ύλης και τα φιλολογικά περιοδικά επίσης άρχισαν βαθμιαία να πολλαπλασιάζονται οί αναφορές σέ θέματα πού άμεσα ή έμμεσα αφορούσαν τους Νεοέλληνες και την πολιτιστική τους ταυτότητα. Τα δημοσιεύματα αυτά δεν προϋπέθεταν πάντοτε την προσωπική επίσκεψη του συντάκτη τους στην Ελλάδα. Συνήθους πρόκειται για σχολιασμούς και παρουσιάσεις εκδόσεων και συγγραφέων, και κάποτε ειδήσεις για γενικότερα θέματα παιδείας. Το μεγαλύτερο μέρος τών δημ.οσιευμάτο:>ν αυτών ήταν κυρίως παρουσιάσεις και βιβλιοκρισίες περιηγητικών κειμένων. Υπήρχαν όμως καί πρωτότυπα άρθρα. Με αυξανόμενη συχνότητα παρουσιάζονταν και οί ελληνικές εκδόσεις πού γίνονταν σχετικά εύκολα γνωστές επειδή τα βιβλία αυτά τυπώνονταν σέ μεγάλες πόλεις τής Ευρώπης. Οί άλλες ειδήσεις για τα ελληνικά πράγματα προέρχονταν συνήθως ε'ίτε άπο τα σύγχρονα ελληνικά περιοδικά, κατά κύριο λόγο τον Λόγιο Έρμη, ε'ίτε ενίοτε άπο γραπτές, ή καί προφορικές, πληροφορίες Ελλήνων τής διασποράς. Θα πρέπει να προστεθεί Οτι, μολονότι τα περιηγητικά κείμενα έχουν περισσότερο μελετηθεί, αν καί οχι πάντοτε με το σωστό τρόπο ή στην έκταση πού θα έπρεπε, ή έ'ρευνα γύρω άπο τις άλλες πηγές ειδήσεων για τα ελληνικά πράγματα στις διάφορες χώρες τής Ευρώπης δεν ει/ε την 'ίδια τύχη. Ή διατριβή του Γεωργίου Τόλια 2 ήρθε να καλύψει ένα μεγάλο κενό όσον άφορα τη Γαλλία. Σέ μικρότερο βαθμό έ'χει ασχοληθεί ή έρευνα με τήν Αυστρία καί τή Γερμανία της εποχής εκείνης, 3 ενώ σχεδόν ανύπαρκτες είναι οί αντίστοιχες εργασίες για τήν 'Αγγλία καί τήν 'Ιταλία. Προς το τέλος τής περιόδου πού εξετάζουμε ευρύτατο αναγνωστικό κοινό στην Ευρώπη εΐχε καί το λογοτεχνικό βιβλίο, ποιήματα, θεατρικά έργα ή μυθιστορήματα πού συχνά στρέφονταν γύρω άπο θέματα είλημμένα άπο τή νεότερη Ελλάδα, στην όποια καί εξελίσσεται συχνά καθ' ολοκληρίαν ή δράση. 4 'Από τα ποιητικά έργα έχει μελετηθεί σέ βάθος σχεδόν αποκλειστικά το έργο του Byron. Σπανιότατα αναφέρονται απλώς άλλα 2. "Ο.π. 3. Βλ. Μαρία Α. Στασινόπουλου, «Ειδήσεις για το ελληνικό βιβλίο στο γερμανόφωνο περιοδικό τύπο τοΰ 19ου αιώνα», Μνήμων, τ. 12 (1989), σ Για τήν εποχή αυτή, άλλα καί τήν παλαιότερη, το έργο τοΰ Terence Spencer, Fair Greece! Sad Relic. Literary Philhellenism from Shakespeare to Byron, London 1954, εξακολουθεί να παραμένει το γενικό βασικό βοήθημα για τήν αγγλική λογοτεχνία πού ασχολείται με τή νεότερη Ελλάδα.

5 Ε. Τσουγκαράκη, ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ 229 σύγχρονα έργα δπως το Greece του W. Haygarth, 5 ή το Horae Ionicae του W. R. Wright, 6 πρώην προξένου στη Ζάκυνθο. Τα μυθιστορήματα έχουν εξεταστεί ακόμη λιγότερο, αν και προφανώς παρέχουν ευρύτερο πεδίο για συλλογή ιστορικών πληροφοριών, άφοΰ ενδεχομένως προσφέρουν στους αναγνώστες τους μια πιο ρεαλιστική απεικόνιση της σύγχρονης τους ελληνικής πραγματικότητας. Δυστυχώς, δεν υπάργ^ουν συστηματικές εργασίες πού να μας κατατοπίζουν για τα έργα αυτά και να μας πληροφορούν ποια ακριβώς εικόνα της σύγχρονης τους Ελλάδας και του πολιτιστικού της επιπέδου περνούσαν στους αναγνώστες τους πέρα άπο τις αναπόφευκτες γραφικότητες και τα εξωτικά στοιχεία. Το θέμα παρουσιάζει αρκετό ενδιαφέρον, γιατί τα βιβλία αυτά διαβάζονταν άπο ένα πλατύτερο και περισσότερο ποικίλο στην προέλευση του κοινό. "Ετσι, θα ήταν εύκτέο ή έρευνα να στρεφόταν και προς αυτή τήν κατεύθυνση. Είναι χαρακτηριστικό δτι συχνά, αν και Οχι πάντοτε, οί συγγραφείς των έργων αυτών είχαν προηγουμένως ταξιδέψει ή είχαν ζήσει στις χώρες στίς όποιες αναφέρονταν. Ενδεικτικά αναφέρουμε τον Henry Gaily Knight, πού περιηγήθηκε τήν Ελλάδα το , κι ανάμεσα στα άλλα έγραψε το Phrosyne; a Grecian Tale, πού κυκλοφόρησε στο Λονδίνο το 'Ακόμη νωρίτερα, το 1809, είχε εκδοθεί, στο Λονδίνο επίσης, το μυθιστόρημα της Sydney Owenson Woman: or, Ida of Athens, πού εξελίσσεται στην 'Αθήνα. Ή συγγραφέας του δμως δεν είχε ταξιδέψει ποτέ στην Ελλάδα, αν και είχε φροντίσει να μελετήσει μεγάλο αριθμό περιηγητικών και άλλων βιβλίων για τή χώρα, τήν Ιστορία και τήν τέχνη της ώστε να μπορέσει να αποδώσει πιστά το περιβάλλον και τους χαρακτήρες. Δεν απέφυγε δμως τις ανακρίβειες, πού τίς σχολίασε ειρωνικά λίγο αργότερα ό Byron. βεβαίως το μεγάλο best-seller της εποχής ήταν το μυθιστόρημα Anastasius, or, Memoirs of a Greek; written at the close of the eighteenth century του Thomas Hope. To έργο κυκλοφόρησε το 1819, αρχικά ανώνυμα, και επανεκδόθηκε κατόπιν επανειλημμένα, μέ το όνομα τού συγγραφέα του πιά. 'Αμέσως σχεδόν μεταφράστηκε σέ διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες W. Haygarth, Greece, A Poem in Three Parts with Notes, Classical Illustrations and Sketches of the Scenery, London Horae Ionicae: a Poem descriptive of the Ionian Islands and Part of the Adjacent Coast of Greece..., London Πρβλ. Terence Spencer, δ.π., σ Συγκεντρωμένες οί διάφορες

6 230 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ Π Σ, 21 (1997) Ή μεγάλη εκδοτική επιτυχία ορισμένων ταξιδιωτικών βιβλίων δείχνει πώς το αναγνωστικό τους κοινό μτζοροΰαζ να αυξάνεται αισθητά και επομένως ή απήχηση του έ'ργου να επεκτείνεται και σε ευρύτερα στρώματα. Πρέπει να επισημανθεί επίσης δτι σε κάθε περίπτωση ενα αντίτυπο βιβλίου ή περιοδικού, άλλα συχνά επίσης και ενα χειρόγραφο ημερολόγιο ή επιστολές, είχαν πολύ περισσότερους άπο έναν αναγνώστες. Οί ξένοι περιηγητές πέρα άπο τα γνωστά και κοινά σε όλη την περιηγητική φιλολογία γενικά σχόλια, πού είναι σχεδόν πάντοτε αρνητικά για τους σύγχρονους τους "Ελληνες, αρχίζουν να αναφέρονται λίγο πιο συστηματικά στην πνευματική ανάπτυξη ή τήν πολιτιστική τους πρόοδο και να παρέχουν πιο συγκεκριμένες πληροφορίες για θέματα εκπαίδευσης κτλ., δταν πια ό ευρωπαϊκός διαφωτισμός είχε κυριαρχήσει στον τόπο της καταγωγής τους. 'Ακόμη και τότε όμως το ενδιαφέρον τους δεν είναι ιδιαίτερα ζωηρό. Είναι ενδεικτικό δτι στο τελευταίο τέταρτο του 18ου αι. ελάχιστοι περιηγητές μνημονεύουν στα έργα τους σχολεία, βιβλιοθήκες ή βιβλία. Ό R. Chandler 8 αφιερώνει μόλις τρισήμισι γραμμές στα δύο σχολεία της 'Αθήνας και στή μικρή συλλογή βιβλίων του ενός άπο αυτά. και σχολιάζει συνοπτικά τα αναγνώσματα των 'Αθηναίων πού δεν ήταν πάρα βίοι αγίων μεταφρασμένοι στή δημώδη γλώσσα της εποχής. Σημειώνει επίσης δτι κάποια χειρόγραφα της Μονής της Καισαριανής και εκδόσεις του "Αλδου βρίσκονταν σκόρπια στο πάτωμα της σοφίτας δπου έμενε ο ηγούμενος της. Ό Choiseul Gouffier 9 πάλι. παρά τή φιλελληνική του διάθεση, ακόμη και στις αρχές του 19ου αι., δταν πραγματοποιεί το Βεύτζρο ταξίδι του, αναφέρεται μονάχα στή σχολή τών Κυδωνιών. Μεγαλύτερη σημασία έδωσε στα θέματα αυτά ό Σουηδός περιηγητής Jacob Jonas Björnstahl, 10 ό όποιος, έκτος άπο το ενδιαφέρον του και τις πληροφορίες για τα χειρόγραφα τών Μετεώρων και της Μονής Δουέκδόσεις του βιβλίου παρουσιάζονται άπο τον Sandor Baumgarton, Le crépuscule Néo-classique. Thomas Hope, Paris 1958, σ Για τις ελληνικές μεταφράσεις πού τελικά δεν πραγματοποιήθηκαν βλ. 'Ελένη Άγγελομάτη-Τσουγκαράκη, «'Απόπειρες ελληνικών μεταφράσεων τοϋ μυθιστορήματος τοΰ Thomas Hope Anaslasius», στα Παρασχολήματα τοΰ παρόντος τόμου, σ. 402 κ.έ. 8. Travels in Asia Minor and Greece, London 1817, τρίτη έκδοση, τ. 2, σ. 137, Voyage pittoresque de la Grèce, Paris 1809, τ. 2, A' μέρος, σ Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779, μετάφραση, προλεγόμ,ενα, σημείωσες Μεσεβρινός, Τα τετράδια του Ρήγα, Θεσσαλονίκη 1979.

7 Ε. Τσουγκαράκη, ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ 231 σίκου, 11 γράφει για τή γνωριμία του με "Ελληνες λογίους με τους οποίους είχε ενδιαφέρουσες συνομιλίες. Με το μητροπολίτη Τρίκκης 'Αμβρόσιο, λόγου χάριν, είχε συζητήσεις για τον Newton, τον Wolf, τον Boerhaave κ.ά. Ό 'Αμβρόσιος μάλιστα του δώρισε την έκδοση του Μελετίου άπο τή βιβλιοθήκη του. Ό Björnstall πάντως θεωρούσε οτι ή Γεωγραφία αύτη δεν ικανοποιούσε τίς απαιτήσεις και πρότεινε τή σύνταξη μιας νέας, μετά άπο συστηματική συλλογή πληροφοριών. 12 Ή συναναστροφή του με το γιατρό ΕύττάΟιο Νοσήμαχο, πού τον βοήθησε στις έρευνες του στα μετεωρικά χειρόγραφα, του άφησε τίς καλύτερες εντυπώσεις. Ό γιατρός ήταν γνώστης της αρχαίας ελληνικής, είχε διαβάσει άρν.ζτους Ευρωπαίους συγγραφείς. 13 Στην περιοδεία του συνάντησε επίσης τον Γεώργιο Τριαντάφυλλο, καθηγητή Ελληνικών στα 'Αμπελάκια, πού είχε σπουδάσει στή σχολή του "Αθω με τον Ευγένιο Βούλγαρη και μιλούσε και λατινικά. Στή βιβλιοθήκη του είχε εκδόσεις αρχαίων συγγραφέων. 14 Το είδος αύτο τών πληροφοριών απουσιάζει άπο άλλα σημαντικότατα περιηγητικά έργα της εποχής αυτής. Ή έλλειψη ενδιαφέροντος για το θέμα στους ταξιδιώτες της περιόδου αυτής είναι αντιστρόφως ανάλογη με το φιλολογικό ενδιαφέρον πού αναπτύσσεται για τις ελληνικές εκδόσεις προς το τέλος του αιώνα στο Παρίσι, τή Γερμανία και τή Βιέννη. Συστηματικά σχεδόν άπο το 1796 παρουσιάζονται ελληνικά βιβλία άπο τον καθηγητή Alter στο περιοδικό της Αιψίας Allgemeiner Litterarischer Anzeiger. 'Ενδεικτικά μόνον αναφέρουμε μια άπο τίς βιβλιοκρισίες του Alter. Το 1797, παρουσιάζοντας τή Χάρτα του Ρήγα, άλλα και άλλες εκδόσεις έργων του, σχολίασε τον εκδότη της ως ένα ικανότατο άνθρωπο, πού το έργο αύτο θα του περιποιοΰσε τιμή. 15 Και δεν ήταν μόνον ό Alter καί ό επίσης γνωστός μας Kopitar πού έγραφαν για τίς ελληνικές εκδόσεις, υπήρχαν καί αρκετοί άλλοι συνεργάτες πού τακτικά παρουσίαζαν τίς νέες ελληνικές εκδόσεις καί άλλες ειδήσεις με φιλολογικό καί εκπαιδευτικό περιεχόμενο στα γερμανόφωνα περιοδικά. Σημαντικότατη πηγή πληροφοριών τους, έκτος άπο τα 'ίδια 11. "Ο.π., σ , 80, 83-84, 87, 88-89, 93, 95-97, 99, "Ο.π., σ. 69, 127, "Ο.π., σ. 82, 88, "Ο.π., σ. 125, Βλ. Λ. Βρανούσης, Έφημερίς. '11 αρχαιότερη ελληνική εφημερίδα πού έχει διασωθεί. Βιέννη 'Έκδοτες οι αδελφοί Μαρκίδες Πουλιού. 'Ανασυγκρότηση της σειράς σε φωτοτυπική επανέκδοση... έτος εβδομον Προλεγόμενα, 'Αθήνα 1995, σ. 308, 630, 732, 853, 854.

8 232 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ Η Σ, 21 (1997) τα ελληνικά έντυπα, ήταν ο "Ανθιμος Γαζής. Προφανώς όμως και οί "Ελληνες σπουδαστές στα εκεί Πανεπιστήμια αναμφίβολα συνέβαλαν στή ιαοοση των σχετικών γνώσεων..στις περισσότερες περιπτο^σεις οι αγγελίες, οί βιβλιοπαρουσιάσεις ή οί πληροφορίες πού παρουσιάζονται στα περιοδικά δίνονται χωρίς την προσθήκη αξιολογικών κρίσεων. Φυσικά τα προσωπικά ενδιαφέροντα τών αρθρογράφων έπαιζαν σημαντικό ρόλο στην επιλογή τών παρουσιάσε(ον. ΙΙαρατηρήθηκε μάλιστα οτι υπάρχει διαφοροποίηση ανάμεσα στα γερμανικά καί τα αυστριακά περιοδικά ως προς το βάρος πού έριχναν στις παρουσιάσεις τους. Τα γερμανικά επικέντρωναν το ενδιαφέρον τους περισσότερο στίς εκδόσεις του Κοραή, ενώ τα αυστριακά στις εκδόσεις τών τυπογραφείων της Βιέννης. 17 Στή Γαλλία την 'ίδια εποχή, πριν άπο τή στροφή του αιώνα, όταν ο Κοραής και ό Κοδρικάς αρχίζουν να γίνονται ευρύτερα γνωστοί στους φιλολογικούς κύκλους, το γαλλικό ενδιαφέρον για τα νεοελληνικά πράγματα μεγαλώνει καθώς τα γαλλικά στρατεύματα πλησιάζουν τις ελληνικές περιοχές. Το πλήθος τών ειδήσεων στον γαλλικό περιοδικό τύπο, στο Magasin Encyclopédique, στο Décade Philosophique, Mercure de France, Annales des Voyages, Archives Littéraires de l'europe κ.ά., περιοδικά έγκυρα μέ τα όποια συνεργάζονται γνωστοί Γάλλοι ελληνιστές, όπως ό lìarbié du Bocage καί ό Villoison, για να αναφέρουμε ενδεικτικά δύο μόνο μεγάλα ονόματα, έχει εξεταστεί διεξοδικά άπο τον Γ. Τόλια στή διατριβή του πού αναφέρθηκε. Σημαντικότατο ρόλο στην πλούσια καί ποικίλη ΰλη πού άφορα την πνευματική κίνηση της Ελλάδας στα περιοδικά αυτά έπαιξαν πρωτίστως ό Κοραής καί ό κύκλος του, άλλα καί ό Κοδρικάς καί οί άλλοι "Ελληνες του Παρισιού. Οί εκδόσεις του Κοραή καί ιδίοις οί Πρόλογοι τους δίνουν αφορμή για συζητήσεις γύρω άπο τή σύγχρονη Ελλάδα. Στον γαλλικό, δπως καί στον αγγλικό τύπο, οί βιβλιοκρισίες καί παρουσιάσεις τών περιηγητικών βιβλίων δίνουν αφορμή για μακρές συζητή- 16. OL σχέσεις τών Ελλήνων σπουδαστών μέ τους καθηγητές τους στα Πανεπιστήμια, ή καί άλλους λογίους, μπορούσαν να λειτουργήσουν καί αντίστροφα: οί καλοί φοιτητές τους έκαναν ενδεχομένως γνωστές τις νέες ελληνικές εκδόσεις καί την πρόοδο της γνώσης στην Ελλάδα. Το παράδειγμα της φιλικής σχέσης του Κ. 'Λσώπιου μέ τους καθηγητές του, κυρίως τον F. Bouterwerk, τον όποιο ό "Ελληνας λόγιος τον δίδασκε νέα ελληνικά, κάνει πολύ πιθανή την υπόθεση αυτή, πρβλ. 'Ελένη Ι. Κοντιάδη, ((Γερμανικές επιδράσεις στην ελληνική παιδεία. "Ενα κεφάλαιο" Κωνσταντίνος Άσώπιος», Ό 'Ερανιστής, τ. 15 (1979), σ Βλ. Μαρία Α. Στασινόπουλου, δ.π., Μνήμων, τ. 12 (1989), σ

9 Ε. Τσουγκαράκη, ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ 233 σεις. Το ζήτημα της ελληνικής γλώσσας αποτελεί ένα άπο τα κύρια αντικείμενα απασχόλησης δλων των ξένων πού γράφουν για την Ελλάδα. Στή Γαλλία διεξάγεται δια του τύπου μια πολεμική ιδεών και απόψεων σ/ετικά με τίς απόψεις πού εκφράζονται για τους "Ελληνες άπο ξένους περιηγητές, ιδίως τον ßartholdy. Οι βιβλιοπαρουσιάσεις αποτελούν το κύριο μέσο με το όποιο γίνεται ή πολεμική αυτή πού υποκινείται άπο τον Κοραή, άλλα στην οποία συμμετέχει μέ τή δική του επιχειρηματολογία και οπτική και ό Κοδρικάς. 18 Στον γαλλικό τύπο δημοσιεύονται συχνά πληροφορίες για τήν κίνηση τού ελληνικού βιβλίου, άλλα δεν είναι πάντοτε άπο πρώτο χέρι. Συχνά οι ειδήσεις για τα ελληνικά βιβλία στο Magasin Encyclopédique είναι μεταφρασμένες άπο το AH gemeiner Litt er arischer Anzeiger. 19 Σε αντίθεση μέ τον γερμανόφωνο τύπο οπού οι αξιολογικές κρίσεις σπανίζουν, οι γαλλικές παρουσιάσεις βιβλίων επεκτείνονται σε ουσιαστική κριτική. Ή ενασχόληση τού αγγλικού τύπου μέ θέματα ελληνικού ενδιαφέροντος δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα αντικείμενο συστηματικής έρευνας. 'Ελάχιστες ειδήσεις τού είδους αυτού εμφανίζονται τήν αντίστοιχη περίοδο, κι εκείνες μόνο παρεμπιπτόντως μέσα σε παρουσιάσεις ή κριτικές άλλων βιβλίων, ταξιδιωτικών ή φιλολογικών, πού δημοσιεύονται σε περιοδικά. Άπο τους νεοέλληνες συγγραφείς ό Κοραής ήταν ό πρώτος πού έγινε γνωστός στην 'Αγγλία λόγω της συνεργασίας του μέ Άγγλους λογίους: μέ τον Thomas Burgess και τον Robert Holmes. Ό πρώτος τον χαρακτήρισε «eruditissimnm and sagacissimum», και δημοσίευσε τήν πρώτη καθαρά φιλολογική εργασία τού Κοραή «Emandationes in Hippocratem», στο περιοδικό του Musei Oxoniensi Literarii conspectus et specimina, Oxonii MDCCXCTI, σ , και νέες διορθα>σεις στον'ιπποκράτη στο τεύχος 2, Lendini 1972, σ Για τον Βζύτζρο 6 Κοραής αντέγραψε έναντι αμοιβής κείμενα άπο παρισινά χειρόγραφα της Άγιας Γραφής Βλ. Georges Tolias, ό'.π., τ. 2, σ. 504 και έξης. 19. Α. Βρανούσης, ό'.π., σ Georges Tolias, ό'.π., τ. 2, σ. 585, σημ. 71, Βλ. Φ[ίλιππος] ΤΙ. Ή[λιού], «('Ανέκδοτα και ξεχασμένα γράμματα άπο τήν αλληλογραφία του Κοραή», "Ερανος εις "Άοαμάντιον Κοραήν, τεΰ/ος Α', 'Αθήναι 1956, σ , 106, Richard Clogg, «Korais and England» και Θωμάς Ι. Παπαδόπουλος, «Οι αγώνες του Κοραή στο ΙΙαρίσι για εξασφάλιση εισοδημάτων επιβιώσεως. 'Ανέκδοτη αλληλογραφία», αμφότερα στα Πρακτικά του Συνε-

10 234 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ PI Σ, 21 (1997) Στην πρώτη εικοσαετία του 19ου αι., το ενδιαφέρον για την Ελλάδα φυσικά αυξάνει, ειδικά μετά την κατάληψη της 'Επτανήσου, άλλα ό παραδοσιακός απομονωτισμός της αγγλικής κοινωνίας δεν επέτρεπε μεγάλα ανοίγματα σε ειδήσεις καθαρώς ελληνικού ενδιαφέροντος όπως π.χ. παρουσιάσεις εκδόσεων ελληνικών βιβλίων. Στον τύπο δημοσιεύονται κατά κύριο λόγο βιβλιοκρισίες περιηγητικών κειμένων, πού στις περισσότερες περιπτώσεις είναι του τύπου του «review articles». 'Υπάρχουν δμως και άρθρα πολιτικού περισσότερο περιεχομένου αναφερόμενα στην επικρατούσα κατάσταση στην οθωμανική αυτοκρατορία και την Ελλάδα ειδικότερα. Τα άρθρα γράφονται συνήθως άπο ανθρώπους πού έχουν και ο'ι 'ίδιοι ταξιδέψει στην Ελλάδα και μερικές (ρορζς γνωρίζουν ελληνικά. Είναι χαρακτηριστικό δτι οι ειδήσεις αυξάνουν καί περνούν πια και σε περιοδικά καθαρώς ειδησεογραφικά, δπως είναι το Annual Register. Φυσικά, το θέμα της 'ίδρυσης τοΰ Πανεπιστημίου άπο τον λόρδο Guilford στα 'Ιόνια Νησιά τους ενδιαφέρει ιδιαίτερα, άλλα έκτος άπο αύτο εμφανίζονται καί διάφορα άλλα, οχι δμως με συστηματικό τρόπο. Πόσο οι παρουσιάσεις αυτές στον περιοδικό τύπο διαμόρφωναν ένα θετικό κλίμα για τον Ελληνισμό στην περίοδο αυτή δεν είναι απολύτως σαφές. Ή εντύπωση πού δημιουργείται, άπο δσο μπορούμε να κρίνουμε άπο τα άλλα σύγχρονα δημοσιεύματα, είναι δτι δέν επηρέαζαν γενικότερα τις απόψεις τού ευρύτερου κοινού. Πολύ περισσότερη εντύπωση λ.χ. μοιάζει να είχαν κάνει τα καυστικά ανθελληνικά σχόλια τοΰ Παύιου άπο τις προσεκτικές καί ευνοϊκές παρουσιάσεις φιλολογικών ειδήσεων τοΰ Alter. Αύτο είναι κάτι πού εύκολα το βλέπει κανείς στα περισσότερα ταξιδιωτικά βιβλία. Μετά το 1800, βαθμιαία, οι αναφορές στην εκπαίδευση, τους "Ελληνες λογίους καί τα ελληνικά βιβλία πολλαπλασιάστηκαν αισθητά, προφανώς ως αποτέλεσμα τοΰ αυξημένου ενδιαφέροντος τών 'ίδιων τών περιηγητών, άλλα καί της εμφανέστερης πνευματικής καί εκπαιδευτικής ανάπτυξης τών Ελλήνων. 'Ωστόσο, οι πληροφορίες παρέμειναν ως έπί το πλείστον περιστασιακές καί αποσπασματικές, καί οι αρνητικοί χαρακτηρισμοί για το πολιτιστικό επίπεδο τών Νεοελλήνων καί το χαρακτήρα τους σέ ελάχιστες περιπτώσεις προσέλαβαν θετικότερο χαρακτήρα. 'Ενδεικτικό τοΰ νέου ενδιαφέροντος για την πνευματική κίνηση καί ανάπτυξη τοΰ μορφωτικού επιπέδου τών 'Ελλήνων, άλλα ταυτόχρονα μοδρίου Κοραής και Χίος (Χίος, Μαίου 1983), τ. Α', 'Αθήνα 1984, σ και αντιστοίχως, δπου y.7.1 παλαιότερη βιβλιογραφία.

11 Ε. Τσουγκαράκη, ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ 235 ναδικο στο είδος του, υπήρξε το έργο του W. Μ. Leake, Researches in Greece, πού κυκλοφόρησε στο Λονδίνο το Το έργο είναι μια σοβαρή μελέτη τής σύγχρονης ελληνικής γλώσσας καΐ πνευματικής ζωής των Ελλήνων, πού περιέργως δέν εκτιμήθηκε ιδιαίτερα στην εποχή του, αν κρίνουμε άπο τις μάλλον αρνητικές βιβλιοκρισίες πού εΐχε. 21 Στο βιβλίο ανάμεσα στα άλλα γίνεται εκτεταμένη παρουσίαση αρκετών νεοελληνικών έργων και παρατίθεται επίσης ένας κατάλογος συγγραφέων τών προηγούμενων πενήντα ετών μαζί με ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα για μερικούς άπο αυτούς. 'Απαριθμούνται παράλληλα τα γνο^στά στον Leake τυπωμένα βιβλία ή χειρόγραφα τών συγγραφέων αυτών. Ό κατάλογος περιλαμβάνει 176 τίτλους και οπωσδήποτε αποτελεί ένα σημαντικό βιβλιογραφικό επίτευγμα για την εποχή του. Ό Leake μπόρεσε να καταρτίσει τον κατάλογο αυτόν, άλλα και να αποκτήσει τις ασυνήθιστες για ξένο γνώσεις τής σύγχρονης του ελληνικής πνευματικής παραγωγής, διότι συγκέντρωνε συστηματικά ελληνικά βιβλία. "Ενας σημαντικός αριθμός άπο αυτά καθώς και ό κατάλογος τής βιβλιοθήκης του σώζονται σήμερα στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ. Ή βιβλιοθήκη του Leake δέν μπορεί βεβαίως να συγκριθεί σε πλούτο με την αντίστοιχη τοΰ λόρδου Guilford, άλλωστε οι δύο άνδρες δέν διέθεταν τα ίδια οικονομικά μέσα, είναι δμως χαρακτηριστική τοΰ ενδιαφέροντος του για το ελληνικό βιβλίο. 'Ελάχιστοι όμως άλλοι επιδείκνυαν αντίστοιχο ζήλο για τή συστηματική συγκέντρωση τέτοιων στοιχείων. 'Ανεξάρτητα άπο τον Leake δύο άλλοι "Αγγλοι ταξιδιώτες, ποιητές και οι δύο, έκαναν μια παρόμοια άλλα μικρότερης κλίμακας και σοβαρότητας προσπάθεια να συγκεντρώσουν ονόματα και έργα νεοελλήνων συγγραφέων: ό Byron και ò William Haygarth. 22 Αίγα άπο τα βιβλία πού αναφέρουν και οι δύο τα γνώριζαν εξ αυτοψίας, τα περισσότερα τα έμαθαν άπο πληροφορίες τρίτων. Περιλαμβάνουν επίσης κάποια έργα πού ήταν σε χειρόγραφο, όπως ή Ιστορία τών 'Αθηνών, τοΰ 'Ιωάννη Μπενιζέλου, και άλλα πού ετοιμάζονταν για το τυπογραφείο, δπως τα έργα τοΰ Βικέντιου Δαμωδοΰ σε τέσσερις τόμους, 23 και μια μετάφραση τον Νέον 'Αναγάρσώος, πού είχε κάνει ο 21. The Edinburgh Review, τ. XXIV (1815), σ The Quarterly Review, τ. XI (1814), σ Childe Harold's Pilgrimage, a romaunt and other poems, London 1812, σ William Haygarth, δ.π., σ W. Haygarth, δ.π., σ. 285.

12 236 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ II Σ, 21 (1997) Μαρμαροτούρης καί ήθελε να την τυπώσει στο Λονδίνο με τή μεσολάβηση του Byron. 24 "Ενα ασυνήθιστο ενδιαφέρον για την ελληνική γλώσσα και φιλολογία εκδηλώθηκε τήν ϊδια περίπου εποχή στή μακρινή 'Αμερική άπο τον Edward Everett, μόλις 19 ετών τότε, ό όποιος δεν είχε ακόμη πραγματοποιήσει το ταξίδι του στην Ελλάδα. Το 1813 δημοσίευσε άρθρο με τον τίτλο «On the Literature and Language of Modern Greece)). 25 Πήγες για το άρθρο του ήταν κυρίως το περιηγητικό βιβλίο του Chateaubriand 26 και το Childe Harold's Pilgrimage του Byron. Το εγχείρημα μπορεί να βασίστηκε κυρίως στα έργα αυτά, άλλα ό νεαρός "Εβερετ είχε μελετήσει καί άλλα και είχε προσπαθήσει να αυξήσει τις πληροφορίες του Byron συμπληρώνοντας τήν παρεχόμενη άπο εκείνον βιβλιογραφία με εννέα τίτλους νεοελληνικών βιβλίων πού βρίσκονταν στή βιβλιοθήκη του Athenaeum της Βοστώνης. 27 'Αργότερα, κατά τήν παραμονή του στην Ευρώπη, ό Everett δχι μόνο διδάχτηκε τα νέα ελληνικά άπο "Ελληνες δασκάλους, τον Γεώργιο Γλαράκη και τον Θεόδωρο Σύψωμο, άλλα γνωρίστηκε καί συνδέθηκε φιλικά μ.έ τον Κοραή. 28 Μετά τήν επιστροφή του άπο τήν Εύρο)πη, με τή φιλελληνική του δράση ευαισθητοποίησε αναμφίβολα το αμερικανικό κοινό σχετικά με τήν επαναστατημένη Ελλάδα, άλλα ή εποχή δεν ήταν πια κατάλληλη για φιλολογικές καί πολιτιστικές αναζητήσεις. Σιγά σιγά αυξάνουν καί οί περιπτώσεις πού οι ξένοι αρχίζουν να άνα- 24. Childe Harold's Pilgrimage, σ Πλήρης μετάφραση άπο τα ιταλικά καί έκδοση του Νέου Άναχάρσιδος άπο τον 'Ιωάννη Μαρμαροτούρη μαζί με τον Σπυρίδωνα Πρεβέτο καί τον Δημήτριο Βενιέρη εΐχε αναγγελθεί ήδη άπο το Καί άλλη προκήρυξη φαίνεται δτι κυκλοφόρησε το 1807, ότι (ό Άνάχαρσις) «μεταγλωττίζεται παρά τίνος εταιρείας...», βλ. Γ. Λαίου, «ΟΊ χάρτες του Ρήγα», Δελτίον 'Ιστορικής καί 'Εθνολογικής Εταιρείας της 'Ελλάδος, τ. 14 (1960), σ. 243, The General Repository and Review, Cambridge Massachusetts, τ. 3 (1813), σ Βλ. Έντουαρντ Έβερετ, Σελάδες ημερολογίου 1819, Κέρκυρα- Ιϋίάννινα - Μετέαίρα - Τύρναβος - Δελφοί - Αθήνα - Καλάβρυτα - Κωνσταντινονττολ.η - Βουκουρέστι. Εισαγωγή - Μετάφραση - Σχόλια: Άντεια Φραντζή. Επιμέλεια και Σχόλια εικονογράφησης: Στάθης Φινόπουλος, εκδ. Τροχαλία, Αθήνα 1996, σ. 21. Στο έργο βρίσκεται συγκεντρωμένη καί ή παλαιότερη βιβλιογραφία γιά τον Everett. 26. Itinéraire de Paris à Jérusalem et de Jérusalem à Paris, en allant par la Grèce, et en revenant par Γ Egypte, la Barbarie et Γ Espagne, Paris Έντουαρτ "Εβερετ, δ.π., σ "Ο.π., σ

13 Ε. Τσουγκαράκη, ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ 237 γνωρίζουν, έ'στω και με κρύα καρδιά, ότι στην Ελλάδα παρατηρείται, μια πνευματική ανάπτυξη, οτι το μορφωτικό επίπεδο, ορισμένων τουλάχιστον στρωμάτων, προόδευε, και πώς ή φροντίδα για την εκπαίδευση έπαιρνε μια πιο συστηματική μορφή. Οι παρατηρήσεις αυτές βέβαια συνοδεύονταν πάντοτε άπο το σχόλιο οτι στην Ελλάδα βασίλευε γενικά ή άγνοια και ή δεισιδαιμονία. Τούτο, στις καλύτερες περιπτώσεις, αποδιδόταν στην αρνητική επίδραση του οθωμανικού κράτους και της ορθόδοξης Εκκλησίας, ενώ στις χειρότερες, στην ηθική καί διανοητική εξαθλίωση τών υποτιθέμενων απογόνων τών αρχαίων Ελλήνων. Τα αρνητικά στοιχεία στην περιγραφή τών Νεοελλήνων, πού με μεγαλύτερη ή μικρότερη έμφαση επισημαίνονται σε δλα σχεδόν τα ταξιδιωτικά βιβλία της εποχής, σε πολλές περιπτώσεις απηχούν κοινούς τόπους πού επαναλαμβάνονται και διαιωνίζονται σέ δλη τήν περιηγητική φιλολογία. 29 Παράλληλα υπήρχε μια υπολανθάνουσα σύγκριση της πνευματικής ζωής καί τής παιδείας τών τάξεων πού εκπροσωπούσαν οι συγγραφείς τών βιβλίων καί τών άρθρων πού εξετάζουμε μέ τους Έλληνες τών α γροτικών ή ημιαστικών περιοχών. Αύτο μπορεί να αποτελεί αδικία, δέν σημαίνει δμως πάντοτε οτι παρουσιάζει μια ψεύτικη εικόνα τών στρωμάτων αυτών. Τουλάχιστον ή κριτική πού ασκείται άπο ταξιδιώτες πού α σχολήθηκαν πιο προσεκτικά καί μέ μεγαλύτερο ενδιαφέρον μέ τήν πνευματική ζωή καί τήν παιδεία τών Ελλήνων πρέπει να απηχεί τήν επικρατούσα κατάσταση στο μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Κάποτε ορισμένοι ταξιδιώτες αναγνώριζαν και οι 'ίδιοι οτι ή κριτική τών ξένων γινόταν συνήθως μέ γνώμονα τά κρατούντα στις ανώτερες κοινωνικές τάξεις τής δυτικής Ευρώπης καί οχι τήν κατάσταση στην οποία βρίσκονταν οι μάζες τών χωρών αυτών, πού το επίπεδο τους ήταν λίγο ως πολύ παρόμοιο μέ τών Ελλήνων. Ή αναπόφευκτη σύγκριση εξάλλου τών σύγχρονων Ελλήνων μέ τους αρχαίους προγόνους τους λειτουργούσε εξαιρετικά αρνητικά για τους πρώτους. 30 Παρά τη γενική κατάσταση τοΰ πληθυσμού, ό Leake, ό όποιος είχε ζήσει χρόνια στην Ελλάδα καί είχε ασχοληθεί συστηματικά μέ το θέ- 29. Το θέμα εκτίθεται αρκετά διεξοδικά στο βιβλίο μου The Eve of the Greek Revival, a , 91-93, 122 καί έξης οπού καί σχετική βιβλιογραφία. Για μια ευρεία διαπραγμάτευση τών γαλλικών απόψεων βλ. Georges Tolias, δ.π., σποραδικά. 30. Ε. Dodwell, A Classical and Topographical Tour through Greece, during the years 1801, 1805 and 1806, London 1819, τ. 1, σ F. S. Ν. Douglas, An Essay on Certain Points of Resemblance between the Ancient and the Modern Greeks, London 1813, σ. 81.

14 238 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ Η Σ, 21 (1997) μα, έκρινε δτι ή γνώση στην Ελλάδα είχε ακολουθήσει την ΐδια πρόοδο δπως καί στην υπόλοιπη Ευρώπη, αν και με άνισα βήματα. 31 "Ετσι, και οι νέοι της Ελλάδας, παρά τους αρνητικούς παράγοντες πού επικρατούσαν, είχαν επιδείξει εκπληκτική πρόοδο καί αποδείκνυαν δτι πραγματικά οι νεότεροι "Ελληνες ήταν γνήσιοι απόγονοι των ένδοξων προγόνων τους. Βεβαίως, ή πρόοδος αυτή δεν αποτελούσε παρά το πρώτο βήμα, άλλα 6 Leake θεωρούσε δτι αφού είχε αρχίσει θα συνεχιζόταν. 32 Καί ό Doclwell 33 επίσης θεωρούσε δτι στην 'Ελλάδα επί μερικά χρόνια αναπτύσσονταν οι γνώσεις, 6 πολιτισμός, το εμπόριο καί ή ευημερία. "Ετσι, υπήρχαν ελπίδες ή χώρα να αναδυθεί άπο τή δουλεία καί να αναδειχθεί ένας άπο τους λαμπρότερους φωτοδότες της Ευρώπης. Οι περισσότεροι περιηγητές παρατηρούσαν δτι ή πνευματική ανάπτυξη αποτελούσε ένα σχετικά πρόσφατο φαινόμενο άλλα δεν ήταν σε θέση να το τοποθετήσουν μέσα σε πιο συγκεκριμένα χρονικά πλαίσια. Οι λίγοι πού επιχειρούσαν να το ερμηνεύσουν το συνέδεαν ορθά με την αυξανομένη ανάπτυξη τοΰ ελληνικού εμπορίου, την επαφή τών Ελλήνων με την Ευρώπη, την ανάπτυξη, την υλική προσφορά καί τήν ηθική υποστήριξη τοΰ παροικιακοΰ ελληνισμού. Το 1810, σε μια επιστολή του ό λόρδος Guilford έγραφε, «θεωρώ τους "Ελληνες τοΰ 19ου κατά πολύ ανώτερους άπο τους "Ελληνες τοΰ 15ου αι., μέσα σ αυτά τα τελευταία είκοσι χρόνια ή πρόοδος τους στις επιστήμες, τή ναυσιπλοΐα, το εμπόριο καί στην ανεξαρτησία τοΰ πνεύματος είναι ασύλληπτη. Ή ιδέα πού τρέφει γι' αυτούς ή Δύση είναι πολύ λανθασμένη καί ατελής εγώ πιστεύω δτι κανένα άλλο έθνος στον κόσμο δεν θα είχε επιτύχει τόσα πολλά κάτω άπο μια τόσο μακροχρόνια καί σκληρή σκλαβιά». 34 Παρόμοια, άλλα πολύ πιο ακριβής καί εμπεριστατωμένη, ήταν ή άποψη τοΰ Leake πού το 1814 δήλωνε: «ή δημοτική γλοοσσα προοδεύει με ταχύ ρυθμό καί φυσικά συμβαδίζει με τή βαθμιαία εξάπλωση της παιδείας καί της φιλολογίας, πού ειδικά τήν τελευταία πεντηκονταετία έχουν επιφέρει μια επανάσταση στην ηθική κατάσταση τών Ελλήνων». 30 Τήν 'ίδια χρονική περίοδο τοποθετούσε τήν έναρξη της αναγέννησης της παιδείας ανάμεσα στους "Ελληνες καί ό Η ay garth "Ο.π., σ "Ο.π., σ "Ο.π., τ. 1, σ British Library, Add. Ms 61981, φ. HIß. 35. "Ο.π., σ "Ο.π., σ. 282.

15 Ε. Τσουγκαράκη, ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ 239 Ο Leake, πέρα άπο τήν προσωπική του άποψη πού βασιζόταν σε στοιχεία που είχε συλλέξει άπο τους «πιο καλά πληροφορημένους για το θέμα αυτό "Ελληνες», είχε επίσης υπόψη του και το Υπόμνημα του Κοραή. Μάλιστα έ'ψεγε τον Bartholdy, ό όποιος, αγνοώντας τον Κοραή και μετά άπο μια σύντομη μόνο περιοδεία στην Ελλάδα, ισχυριζόταν ότι το ελληνικό έθνος παρήκμαζε πολιτιστικά και δτι πριν άπο έναν αιώνα υπήρχαν περισσότεροι λόγιοι άπο ό,τι στην εποχή του. Ό Leake είχε ερευνήσει καί τήν επικρατούσα κατάσταση κατά τον 16ο και το τέλος του 17ου αι., είχε μελετήσει τήν Turcograecia καί τήν 'Επίτομη λογίίον του Δ. Προκοπίου καί έκρινε ότι, μολονότι καί τότε υπήρχαν σχολεία καί λόγιοι, αρκετοί άπο τους οποίους είχαν διακριθεί καί στή Δύση, ή παρεχόμενη παιοεια αποσκοπούσε κυρίως στο να προετοιμάσει ιερείς. Στην εποχή του, αντιθέτως, δεν υπήρχε ελληνική κοινότητα, ε'ίτε στην Ελλάδα ε'ίτε σε άλλα μέρη της Τουρκίας καί τής Εύρο^πης, πού να διέθετε μια σχετική ευμάρεια καί να μήν είχε σχολείο, στο όποιο διδάσκονταν τα παιδιά τα αρχαία ελληνικά, άλλα καί πολλούς άλλους επιστημονικούς κλάδους. 37 Οι περισσότεροι "Αγγλοι περιηγητές εψεγαν τήν 'Εκκλησία καί τους Φαναριώτες για το κακό μορφωτικό επίπεδο των Ελλήνων. 38 Οι Γάλλοι, αντιθέτως, διέκειντο πιο ευνοϊκά απέναντι στους Φαναριώτες, φαίνεται ότι γνώριζαν πολύ περισσότερα πράγματα γι' αυτούς, καί γενικότερα θεωρούσαν δτι συνέβαλλαν στην ανάπτυξη των Έλλήνο:>ν. 39 Ή εκ μέρους τών περιηγητών αναγνώριση τής συμβολής τής Εκκλησίας στην παιδεία θα ερχόταν σε αντίφαση με τήν περιφρόνηση με τήν οποία αντιμετώπιζαν τον ελληνικό κλήρο. Οι κατά τή γνώμη τους αμαθείς, δεισιδαίμονες καί υποβαθμισμένοι κληρικοί δέν ήταν δυνατόν να παρέχουν χρήσιμες γνώσεις ή να συμβάλλουν στην ανάπτυξη τής εκπαίδευσης. 'Ακόμη καί όταν κάποιος τύχαινε να αναφέρει δτι πολλοί λόγιοι ή δάσκαλοι ήταν κληρικοί, συνήθως βιαζόταν να προσθέσει ότι ως επί το πλείστον τα πρόσωπα αυτά δέν ήταν καί τα πλέον φωτισμένα. Για μια ακόμη φορά ό Leake ήταν καλύτερα πληροφορημένος. Γνώριζε αρκετά για τις σχολές του Βουκουρεστίου καί τής Κωνσταντινούπολης, και κυρίως ΰζωροΰσζ ότι στις μέρες του ή ταχεία πρόοδος στην εκπαίδευση τών Ελλήνων οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην αλλαγή τής αντιμετώπισης του ελληνικού κλήρου. Τήν εποχή τής Γαλλικής Έπανά- 37. "Ο..T., σ. 226 καί έξης. 38. Βλ. Helen Angelomatis-Tsougarakis, δ.π., σ Βλ. Georges Tolias, δ.π., τ. 2, σ. 572 καί έξης.

16 240 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ Η Σ, 21 (1997) στάσης ή ελληνική Εκκλησία, βλέποντας τη διάδοση των γαλλικών δογμάτων της ελευθερίας, πού είχε εξαπλωθεί σαν επιδημία ανάμεσα στους "Ελληνες, και υπό τον εξαναγκασμό της Υψηλής Πύλης, είχε με κάθε μέσο προσπαθήσει να τα καταπνίξει. Ό Leake δμως πίστευε δτι ή στάση της 'Εκκλησίας είχε πλέον μεταβληθεί καί στις αρχές του 19ου αι. μερικοί άπο τους πιο ειλικρινείς υποστηρικτές της παιδείας ήταν κληρικοί. 40 Το φιλελεύθερο και αταξικό πνεύμα των Ελλήνων αποτελούσε πάντοτε ένα άπο τα κύρια γνωρίσματα τους. Σε συνδυασμό μέ την επίδραση των γαλλόφερτων επαναστατικών ιδεών δημιουργούσε καταστάσεις, τις όποιες οι "Αγγλοι κυρίως ταξιδιώτες σχολίαζαν μέ έντονη αποδοκιμασία. Τους ενοχλούσε ιδιαίτερα δτι οι μορφο^μένοι "Ελληνες ήταν. ή παρίσταναν δτι ήταν, «φωτισμένοι» καί έδειχναν ένα σκεπτικισμό απέναντι στή θρησκεία, ενώ παρέμεναν εξίσου δεισιδαίμονες μέ τους υπόλοιπους συμπατριώτες τους. 41 "Οπως παρατήρησε ο ιεραπόστολος Samuel Sheridan Wilson, «Οι μορφωμένοι "Ελληνες, ή ελίτ των προικισμένων παιδιών της Ελλάδας, συνηθίζουν να ροφούν το δηλητήριο τοΰ Βολταίρου καί τοΰ Ρουσσώ, πού τα κείμενα τους έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά. Συνάντησα "Ελληνες πού υποστήριζαν σθεναρά την ψυχρή θεο^ρία τού ντε'ισμού, καί χρειάζεται ταλέντο για να αντικρούσεις τις σοφιστείες τους)). 42 Είναι Ισως ενδεικτικό της αποδοχής, ή τουλάχιστον τού μή εξοβελισμού, τών υπόπτων, για πολλούς, γαλλικών 'ιδεών άπο το εκπαιδευτικό σύστημα, δτι ο W. Jowett 43 ανακάλυψε μέ φρίκη του στή βιβλιοθήκη της σχολής της Χίου τα άπαντα τού Βολταίρου. Ό Leake υποστήριζε επίσης δύο ακόμη πράγματα σχετικά μέ την παιδεία τών Ελλήνων: α') δτι οι "Ελληνες πού διέθεταν κάποια δύναμη γενικά δεν ενθάρρυναν τήν παιδεία, διότι τους εξυπηρετούσε να παραμένουν οί συμπατριώτες τους σέ ηθική καί πολιτική εξαθλίωση καί β ) ότι οι πλούσιοι "Ελληνες δέν ενδιαφέρονταν για τη μόρφωση τών παιδιών τους, διότι δέν προσέφερε σέ αυτά καμιά επαγγελματική αποκατάσταση, έκτος καί αν επρόκειτο να γίνουν κληρικοί. 'Επίσης σημείωνε ότι οι επι- 40. "Ο.π., σ. 173, Βλ. Helen Agelomatis-Tsougarakis, ο.π., σ A Narrative of the Greek Mission: or Sixteen Years in Malta and Greece..., London 1839, σ Christian Researches in the Mediterranean from MDCCCXV to MDCCCXX, London 1822, σ. 60.

17 Ε. Τσουγκαράκη, ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ 241 κρατούσες συνθήκες ήταν τέτοιες πού απέτρεπαν ακόμη καΐ τους μορφωμένους ανθρώπους άπο τήν επιδίωξη περαιτέρω γνώσεων. 44 Αυτό πού οι ξένοι θεωρούσαν κυρίως ώς δείγμα τής πνευματικής ανάπτυξης των Νεοελλήνων ήταν ή βελτίωση τής νεοελληνικής γλώσσας καί ή διάδοση τής γνώσης τής αρχαίας ελληνικής. "Ολα τα άλλα τα έκριναν οί περισσότεροι άπο αυτούς δευτερεύοντα. Μόνον ό Leake επισήμαινε με κριτική διάθεση τήν έλλειψη ενδιαφέροντος πού επιδείκνυαν οί "Ελληνες για άλλους τομείς, όπως ήταν ή αρχαία ιστορία, ή γεωγραφία, ή τοπογραφία, οί θετικές καί πολιτικές επιστήμες, καθώς και ή πολιτική οικονομία. 4 * 5 Τήν 'ίδια εποχή οί ξένοι παρατηρούσαν μια έ'ντονη καί συστηματική προσπάθεια των Έλλήν(ον να μάθουν ξένες γλώσσες καί να γνωρίσουν τήν πνευματική παραγωγή τής Δ. Ευρώπης. 46 Ή τάση αυτή ήταν εξίσου ή καί περισσότερο εμφανής άπο τήν προσπάθεια για εκμάθηση των αρχαίων ελληνικών. Ήταν επίσης κατανοητό ότι ή πρόοδος πού είχε συντελεστεί στή σκλαβωμένη Ελλάδα είχε προέλθει «σχεδόν ολοκληρωτικά)) άπο τους "Ελληνες τής Διασποράς, καί σε πολύ μικρότερο βαθμό άπο τους "Ελληνες τής Κωνσταντινούπολης. 47 Πέρα άπο τις γενικές παρατηρήσεις, συχνά σχολιάζονται στα ταξιδιωτικά κείμενα τα σχολεία, οί λόγιοι καί τα ελληνικά βιβλία. Ό F. S. Ν. Douglas 48 δήλωνε με κάποια υπερβολή δτι σχεδόν καί το πιο ασήμαντο χωρίο είχε το σχολείο του, αναφερόμενος προφανώς στα «κοινά» σ/ολεΐα. 'Ωστόσο, οί ταξιδιώτες πρόσεχαν, ή σχολίαζαν στα κείμενα τους, σχεδόν αποκλειστικά τα «ελληνικά» σχολεία καί τις μεγαλύτερες σχολές ή ακαδημίες. Φυσικά, οί ιεραπόστολοι έ'δειχναν μεγαλύτερο ενδιαφέρον άπο 44. "Ο.π., σ. 67. William Martin Leake, Travels in Northern Greece, London 1835, τ. 1, σ. 276, τ. 4, σ. 49, 102-3, 388 καί Travels in the Morea, London 1830, τ. 2, σ. 61, 117. ΙΙρβλ. καί John Cam Ilobhouse, A Journey through Albania and Other Provinces of Turkey in Europe and Asia, to Constantinople during the Years 1809 and 1810, London 1813, τ. 2, σ Researches in Greece, σ "Ο.π., σ. 171, 235. J C. Hobhouse, ό'.π., τ. 1, σ. 7L τ. 2, σ W. Eton, A Survey of the Turkish Empire..., London , σ C. N. Sonini, Voyage en Grèce et en Turquie, fait par l'ordre de Louis XVI, et avec l'autorisation de la cour ottomane, Paris 1801, τ. 1, σ Κ. Σιμόπουλος, Ξένοι ταξιόιώτες στην 'Ελλάδα , 'Αθήνα 1973, τ. 2, σ W. Μ. Leake, Travels in Northern Greece, τ. 1, σ Του ί'διου, Researches in Greece, σ Βλ. επίσης Georges Tolias, ό'.π., σποραδικά. 48. "Ο.π., σ

18 242 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ IT Σ, 21 (1997) τους άλλους για τα εκπαιδευτικά πράγματα. Σε γενικές γραμμές ομ,ως οι παρεχόμενες πληροφορίες είναι επιφανειακές και αποσπασματικές, και ή κριτική διάθεση των ταξιδιωτών για το επίπεδο των σπουδών καί τίς γνώσεις των μαθητών πολύ δυσμενής. Πολύ ευνοϊκότερα διατεθειμένοι, καί Ι'σως μερικοί άπο αυτούς εντυπωσιασμένοι, ήταν άπο τίς σχολές της Χίου, των Κυδωνιών, της Σμύρνης, καί καμιά φορά των Ιωαννίνων, στις όποιες αφιέρωναν κάποια θετικά σχόλια. 49 Παρά τήν επί μέρους κριτική, πού συχνά ήταν σκληρή καί άδικη, οι περιηγητές κατέληγαν τελικά στο συμπέρασμα πώς τα υπάρχοντα σχολεία συνέβαλλαν εξαιρετικά στον φωτισμό των Ελλήνων. Ό σχολιασμός του ελληνικού βιβλίου καί της σύγχρονης πνευματικής παραγωγής άπο τους ξένους προϋπέθετε στις περισσότερες περιπτώσεις καί μια στοιχειώδη γνώση τών νέων ελληνικών. Είναι αξιοσημείωτο ότι αρκετοί ταξιδιώτες, καί Οχι μονάχα όσοι άπο αυτούς παρέμειναν στή χώρα για πολλά /ρόνια, είχαν επιχειρήσει να μάθουν νέα ελληνικά καί είχαν φθάσει σέ ένα ικανοποιητικό επίπεδο χειρισμού της γλώσσας, ή τουλάχιστον είχαν αποκτήσει κάποια γενική ιδέα. Αυτό τους επέτρεπε να παρακολουθούν κατά κάποιο τρόπο τίς εκδόσεις, αν καί οι περισσότεροι Οχι μόνο δεν ει/αν διαβάσει, άλλα ούτε καν είχαν εξετάσει τα βιβλία πού ανέφεραν. Μερικοί πληροφορούνταν τίς νέες εκδόσεις άπο τον Λόγιο 'Ερμή. Οι παρουσιάσεις βιβλίων άπο τους ξένους ελληνιστές στον γαλλικό καί γερμ,ανόφωνο τύπο προσέφεραν πολλά στην πληροφόρηση εύρύτερίον στρωμάτων τών χωρών αυτών. Κοινή διαπίστωση όλων τών ταξιδιωτών στον ελλαδικό γ^ρο ήταν 49. Οι πληροφορίες πού εΐχαν οι περισσότεροι για τίς Σχολές πού εγκωμίαζαν δεν ήταν άπο πρώτο χέρι. ΙΙερισσότερη προσοχή στα εκπαιδευτικά θέματα έδιναν οι ιεραπόστολοι, πού μας παρέχουν καί πιο συγκεκριμένα στοιχεία για τή λειτουργία τους. Άπο τους υπόλοιπους ουσιαστικά μόνο δύο "Αγγλοι καί δύο Γάλλοι είχαν στην πραγματικότητα γνωρίσει άπο κοντά τίς Σχολές της Χίου κ?.ί τών Κυδωνιών. Βλ. W. Jowett, δ.π., σ. 53, 60-64, Π. Clogg, «Two Accounts of the Academy of Ayavalik (Kydonies) in ». Reçue des Études du Sud-Est Européen, τ. 10 (1972), σ Του ίδιου, «Ό Parsons καί ό Fisk στο Γυμνάσιο της Χίου», Ό 'Ερανιστής, τ. 5 (1967), σ. 177, 193. P.E. Laurent, Recollée lions of a Classical Tour through Various Parts of Greece, Turkey and Italy, Made in the Years 1818 and 1819, London 1821, σ. 28. J. Fuller, Narrative of a Tour through Some Parts of the Turkish Empire, London 1830, σ A. F. Didot, Notes d'un voyage fail dans le Levant en 1816 ct 1817, Paris 1826, σ M. L. J. comtq de Marcellus, Souvenirs de l'orient, Paris 1839, τ. 1, σ

19 Ε. Τσουγκαράκη, ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ 243 ότι τα έντυπα σπάνιζαν. Ωστόσο, καμιά φορά συναντούσαν μερικές ((πραγματικά έξοχες» εκδόσεις. Είναι πολύ πιθανόν Οτι στα σχόλια τους για τήν έλλειψη βιβλίων δεν λάβαιναν καθόλου υπόψη τα εκκλησιαστικά βιβλία. Συχνά επίσης επανέρχεται ή παρατήρηση δτι δεν υπήρχαν παρά ελάχιστα σχολικά βιβλία. Θεωρούσαν συνήθως απαράδεκτο το φαινόμενο να διδάσκονται τα παιδιά άπο το Ψαλτήρι και τήν Όκτώηχο. Μολονότι αρκετές φορές αναφέρονται στην ύπαρξη βιβλιοθηκών, μοναστικών, σχολικών ή ιδιωτικών, σπανίως γράφουν για τα έντυπα πού βρίσκονταν σε αυτές, έκτος αν επρόκειτο για κάποια εντυπωσιακή σειρά αρχαίων κλασικών ή ευρωπαϊκών βιβλίο^ν, κι αυτό διότι στις βιβλιοθήκες τους ενδιέφεραν κυρίως τα χειρόγραφα. "Αν κρίνουμε πάντως άπο τίς παρεχόμενες πληροφορίες, στις ιδιωτικές βιβλιοθήκες πού είχαν δει τα ξενόγλωσσα βιβλία ήταν τζζρίτζου ισάριθμα με τα ελληνικά, 'ίσως διότι οι βιβλιοθήκες αυτές άνηκαν σέ εμπόρους και γιατρούς καί οχι σέ ιερωμένους ή δασκάλους. 50 Στην πλειονότητα τους οί ξένοι έβλεπαν μέ συγκατάβαση τίς περισσότερες ελληνικές εκδόσεις, και υπογράμμιζαν σχεδόν πάντοτε δτι, αν καί υπήρχε μια επαινετή αΰξηση στην κυκλοφορία νέων βιβλίων, τα δύο τρίτα άπο αυτά αποτελούσαν μεταφράσεις άπο ξένες γλώσσες καί οχι πρωτότυπη παραγωγή. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να βοηθούσε στή διάδοση τών γνώσεων καί τή γνωριμία μέ τή Δ. Ευρώπη, άλλα δέν άφηνε περιθώρια για τήν επίδειξη πρωτοτυπίας, ευφυΐας ή βάθους εκ μέρους τών συγγραφέων. Ή έλλειψη τών χαρακτηριστικών αυτών οφειλόταν, κατά τήν άποψη ορισμένων, στή μ,ακροχρόνια σκλαβιά τους. "Ετσι, ή πνευματική τους παραγωγή αποτελούσε ε'ίτε μια ωχρή απομίμηση τών αρχαίων, 51 ε'ίτε μάταιη απόπειρα πρωτοτυπίας πού παραβίαζε κάθε καλό γοΰσχο και απλότητα. Μόνον δταν στο απώτερο μέλλον οί "Ελληνες θα ανακτούσαν τήν ε λευθερία τους υπήρχε ή ελπίδα να ανακτήσουν καί τήν αρχαία τους ιδιοφυΐα καί γνώση. 52 Κοινή παρατήρηση τών ξένων ήταν πώς οί σύγχρονοι τους "Ελληνες ήταν τελείους στερημένοι άπο κάθε καλό γούστο. Ό Leake επιπλέον ισχυριζόταν δτι, παρά τον έπιδεικνυόμενο ενθουσιασμό τους για κάθε τι το αρχαίο ελληνικό, είχαν στην ουσία μια πολύ ατελή γνώση τής άρχαιότη- 50. Helen Angelomatis-Tsougarakis, δ.π., σ Στο σημείο αύτο χρησιμοποιούσαν τήν κριτική τοϋ ϊδιου του Κοραή, πρβλ. F. S. Ν. Douglas, δ.π., σ W. Μ. Leake, Researches in Greece, σ. 231, 233. II. Holland, Travels in the Ionian Isles, Albania, Thessaly, Macedonia, etc., during the Years 1812 and 1813, London 1815, σ J. C. Hobhouse, δ.π., τ. 2, σ. 579.

20 244 Ο ΕΡΑΝΙΣΪΙΙΣ, 21 (1997) τας καί μια φανερή προτίμηση για τή γαλλική και ιταλική φιλολογία. Ή έλλειψη κλασικού πνεύματος τόσο στα πεζά κείμενα δσο και στην ποίηση των Ελλήνων αποτελούσε μόνιμο αντικείμενο της κριτικής των περισσοτέρων περιηγητών. 53 Παρά την έντονη κριτική σε γενικό επίπεδο, όταν γινόταν αναφορά σε συγκεκριμένους "Ελληνες λογίους συνήθως τα σχόλια ήταν ευνοϊκά. Κατ' αρχήν, όλοι εκτιμούσαν ανεπιφύλακτα και εκφράζονταν με κολακευτικά λόγια για τον Κοραή, τον υπερασπιστή και κόσμημα της Ελλάδας, αν και οι περισσότεροι δεν τον είχαν συναντήσει. Ή εκτίμηση τους δεν βασιζόταν μόνο στο φιλολογικό του έργο άλλα καί στην «αόρατη δραστηριότητα του στην υπηρεσία της χώρας του)), «τις μετριοπαθείς και φρόνιμες συμβουλές του προς τους συμπατριώτες του» πού προσπαθούσαν να τους οδηγήσουν σ' ένα μέσο δρόμο ανάμεσα στους επαναστάτες, πού ήθελαν να προκαλέσουν επανάσταση καί να εγκαθιδρύσουν δημοκρατία, και τον κλήρο, πού μαζί με τους δημογέροντες ήταν αντίθετοι σε κάθε αλλαγή και πρόοδο. Πίστευαν δτι ή αναγέννηση της Ελλάδας θα προερχόταν εξίσου άπο τα γραφτά του Κοραή, τα όπλα των Μανιατών και το εμπόριο της "Υδρας. 4 Το «Υπόμνημα» του Κοραή ήταν γνωστό σε αρκετούς, αποτέλεσε ό μως ειδικά αντικείμενο διεξοδικής συζήτησης άπο τον Bartholdy, προκειμένου να αναιρεθούν οι ισχυρισμοί του. Ό Bartholdy αναγνώριζε οτι ό Κοραής «est sans contredit le plus savant de tous les Grecs vivant aujourd'hui», 55 διαφωνούσε δμως ριζικά με την ωραιοποιημένη εικόνα τών Ελλήνων πού παρουσιάζεται στο «Υπόμνημα» του. "Ετσι στο βιβλίο του επιχειρηματολογεί αναλυτικά προσπαθώντας να καταδείξει τα τρωτά σημεία καί να παρουσιάσει τήν εικόνα τών Ελλήνων πού ο 'ίδιος πίστευε οτι ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα, επιμένοντας ιδιαίτερα στα θέματα της εκπαίδευσης, τών βιβλίων καί το ρόλο της 'Εκκλησίας. 56 Συχνά οι περιηγητές αναφέρονται σε παλαιότερους "Ελληνες λογίους, 53. Πρβλ. W. Μ. Leake, ό'.π., σ W. Μ. Leake, ό'.π., σ Byron, ό'.π., σ J. C. Ilobhouse, ό'.π., τ. 2, σ F. S. Ν. Douglas, ό'.π., σ. 32, Η. Holland, ό'.π., σ Τ. S. Hughes, Travels in Sicily, Greece and Albania, London 1820, τ. 2, σ. 24, 73. Βλ. καί Georges Tolias, ό'.π., σποραδικά. 55. J. L. S. Bartholdy, Voyage en Grèce fail dans les années 1803 et Traduit de l'allemand par A. du C., Paris 1807, τ. 2, σ Για τήν αντίδραση του Κοραή καί του κύκλου του βλ. Georges Tolias, ό'.π., τ. 2, σ. 504 καί έξης.

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.)

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) 1. Από τον Έρασμο στο Textus Receptus Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου της Αγ. Γραφής η πολύγλωσση Κομπλουτιανή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφεται το σύστηµα των Γενικών Εξετάσεων για την εισαγωγή στην τριτοβάθµια εκπαίδευση το οποίο ίσχυσε την περίοδο 1983-1999 και

Διαβάστε περισσότερα

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων οργάνωση και λειτουργία Μαρία Φουσέκα, φιλόλογος 1 Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία είναι επίσημα εκπαιδευτικά ιδρύματα που συστάθηκαν, αρχικά, για τα παιδιά των υπαλλήλων της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του.

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Στοιχεία για τη ζωή του Ο Γ. Ξενόπουλος γεννήθηκε στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης το 1867 και πέθανε στην Αθήνα το 1951. Καταγόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΗ: No 1. Προς. Τσιμισκή 29. 54626 Θεσσαλονίκη ΕΡΕΥΝΑ. Ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης με τα νησιά του Βορείου Αιγαίου

ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΗ: No 1. Προς. Τσιμισκή 29. 54626 Θεσσαλονίκη ΕΡΕΥΝΑ. Ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης με τα νησιά του Βορείου Αιγαίου Εταιρία Ερευνών-Δημοσκοπήσεων Τσιμισκή 3 54625 Θεσσαλονίκη ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΗ: No 1 Προς ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (ΕΒΕΘ) Τσιμισκή 29 54626 Θεσσαλονίκη ΕΡΕΥΝΑ Ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Αθήνα, 22/7/2013 To Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012 Απολογιστική Έκθεση Α. Γενικά στοιχεία Στο πλαίσιο της Πράξης «Νέες Πολιτικές Ξενόγλωσσης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η εµπειρία της χρήσης των «Αναγνωστικών Ηµερολογίων» στην Α Γυµνασίου της Βάλιας Λουτριανάκη Η χρήση αναγνωστικών ηµερολογίων (reading

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» 1 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΒΡΑΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΙ ΣΧΟΛΕΣ «ΓΚΑΤΕΝΙΟ» ΚΑΙ «ΤΑΛΜΟΥΝΤ ΤΟΡΑ ΧΑΓΚΑΔΟΛ» ΩΣ ΧΩΡΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Φιλίππων: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Φιλίππων: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Φιλίππων: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Επιμορφωτές: Άγγελος Κωνσταντινίδης, Χρήστος Πάππος, Δήμητρα

Διαβάστε περισσότερα

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο.

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο. Ομιλία του προέδρου της ΕΣΜΑ, Ομοτ. Καθ. ΕΜΠ Χαράλαμπου Μπούρα στην παρουσίαση της απόδοσης του έργου αποκατάστασης του Ερεχθείου 1979-1987. Μουσείο Ακρόπολης, 10.04.2013. Η Αποκατάσταση του Ερεχθείου,

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος 4. Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Από τη σύντοµη επισκόπηση που προηγήθηκε προκύπτει ότι στον ορισµό και στα χαρακτηριστικά ενός συµβουλίου παιδείας που θέσαµε στην αρχή της µελέτης ανταποκρίνονται αρκετά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2013 Αδαμαντίου Κοραή De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura Κωνσταντίνος Ηροδότου (Συντονιστής, Δρ. Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Paris VIII) Διονύσιος

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ Θέσεις για νέους εργαζομένους δεν υπάρχουν μόνο στις ελληνικές εταιρείες, αλλά και σε πολλές πολυεθνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ

Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Εκπαιδευτήριο «ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΣΜΥΡΝΗΣ» σχολικό έτος 2014-2015 Αγαπητοί Γονείς, Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ Με την

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Ελληνικός πολιτισμός - το ενιαίο και διαχρονικό φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Αυτό το έργο έχει χρηµατοδοτηθεί µε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών για Κωφούς και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

109 Φιλολογίας Αθήνας

109 Φιλολογίας Αθήνας 109 Φιλολογίας Αθήνας Σκοπός Τα Τμήματα Φιλολογίας σκοπό έχουν να αναδεικνύουν επιστήμονες ικανούς να ερευνούν τον αρχαίο ελληνικό, βυζαντινό και νεοελληνικό κόσμο, όπως αυτός εκφράζεται μέσα από τα φιλολογικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ. Β' Τάξη Γενικού Λυκείου

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ. Β' Τάξη Γενικού Λυκείου ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ Β' Τάξη Γενικού Λυκείου Ομάδα συγγραφής: Κων/νος Γαβρίλης, καθηγητής Μαθηματικών Β/θμιας Εκπαίδευσης. Μαργαρίτα Μεταξά, Δρ. Αστροφυσικής, καθηγήτρια Φυσικής του Τοσιτσείου-Αρσακείου

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΌΜΙΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΕΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΌΜΙΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΕΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΚΔΟΤΗΣ ΤΟΠΟΣ ΤΟΜΟΙ ΕΤΟΣ 1 ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΕΠΟΧΗ ΔΙΦΡΟΣ ΑΘΗΝΑ 8 1957-1965 2 ΑΙΟΛΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ 3 1971-1977 3 ΚΡΙΤΙΚΑ ΦΥΛΛΑ ΑΘΗΝΑ 3 1971-1976 4 ΕΚΛΟΓΗ 6 1953-1955 5 ΕΠΕΤΗΡΙΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία

Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΑΓΓΛΙΚΗΣ Εκδήλωση της Περιφέρειας Αττικής 1 η Σεπτέμβρη 2010 Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία Έργο του Υπουργείου

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη

Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 102) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Brussels, 30 January 2013. Αξιότιμα Μέλη,

Brussels, 30 January 2013. Αξιότιμα Μέλη, Directorate-General for Communication Public Opinion Monitoring Unit Brussels, 30 January 2013 Αξιότιμα Μέλη, Ενόψει των ευρωπαϊκών εκλογών του 2014, βρίσκομαι στην ευχάριστη θέση να σας αποστείλω τα αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Νεοελληνική Λογοτεχνία Και Ψηφιακές Τεχνολογίες»

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Νεοελληνική Λογοτεχνία Και Ψηφιακές Τεχνολογίες» ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Νεοελληνική Λογοτεχνία Και Ψηφιακές Τεχνολογίες» ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ & ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Ποσοτική διερεύνηση με

Διαβάστε περισσότερα

«Αθλητική υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου. Προδιαθέτει τους μαθητές, θετικά ή αρνητικά για το μάθημα της Φυσικής Αγωγής.»

«Αθλητική υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου. Προδιαθέτει τους μαθητές, θετικά ή αρνητικά για το μάθημα της Φυσικής Αγωγής.» «Αθλητική υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου. Προδιαθέτει τους μαθητές, θετικά ή αρνητικά για το μάθημα της Φυσικής Αγωγής.» Με τον όρο αθλητική υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου ορίζουμε τις εγκαταστάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ .1 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Τηλεόραση & Φιλαναγνωσία ΚΕΙΜΕΝΟ Ένα σηµαντικό ζήτηµα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιµήσεων του κοινού συνδέεται µε τις επιδράσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 2. ΑΔΕΙΕΣ Creative

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 1) Αρχαία Ελληνικά 2) Ιστορία 3) Νεοελληνική Λογοτεχνία 4) Λατινικά

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 1) Αρχαία Ελληνικά 2) Ιστορία 3) Νεοελληνική Λογοτεχνία 4) Λατινικά ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 1) Αρχαία Ελληνικά 2) Ιστορία 3) Νεοελληνική Λογοτεχνία 4) Λατινικά ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 1) Μαθηματικά 2) Φυσική 3) Χημεία 4) Βιολογία ΜΑΘΗΜΑΤΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Ευχαριστίες Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αποδώσω τις ευχαριστίες μου σε όσους βοήθησαν με τον τρόπο τους στην εκπόνηση αυτής της εργασίας. Αρχικά, θα

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Καλλιτεχνική επιμέλεια εξωφύλλου ΝΙΚΟΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Σχεδιασμός & δημιουργία εξωφύλλου ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΚΡΑΚΗΣ [www.alpha2.gr] ISBN έντυπης έκδοσης: 978-960-7948-46-5 ISBN ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ. Ορισμός. Γενικά. Απώλεια ελεύθερου χρόνου αξιοποίησή του

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ. Ορισμός. Γενικά. Απώλεια ελεύθερου χρόνου αξιοποίησή του ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ Ορισμός Ελεύθερος χρόνος είναι ο χρόνος που έχουμε στη διάθεσή μας έξω από το ωράριο της εργασίας και που μπορούμε να τον χρησιμοποιήσουμε όπως θέλουμε. Γενικά Ελεύθερος χρόνος υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Σύνταξη βιογραφικού γράμματος

Σύνταξη βιογραφικού γράμματος Σύνταξη βιογραφικού γράμματος ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το Βιογραφικό Σημείωμα έχει μια συγκεκριμένη φιλοσοφία πάνω στην οποία βασίζεται και η Tεχνική του. Μέσα σε λιγότερο από πέντε λεπτά, που είναι ο χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα