Μεταλλεία και Μαντεία στην Αρχαιότητα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μεταλλεία και Μαντεία στην Αρχαιότητα"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΣΟΒΙΟ ΠΟΛΤΣΕΦΝΕΙΟ ΦΟΛΗ ΜΗΦΑΝΙΚΨΝ ΜΕΣΑΛΛΕΙΨΝ ΜΕΣΑΛΛΟΤΡΓΨΝ ΣΟΜΕΑ ΜΕΣΑΛΛΟΤΡΓΙΑ & ΣΕΦΝΟΛΟΓΙΑ ΤΛΙΚΨΝ Μεταλλεία και Μαντεία στην Αρχαιότητα υμβολή στην Ιστορία της Αρχαίας Μεταλλείας ΔΙΔΑΚΣΟΡΙΚΗ ΔΙΑΣΡΙΒΗ Ιωάννης Λεονάρδος Αθήνα, Μάρτιος 2011

2

3 την Οικογένειά μου και στην Ξανθή

4

5 ΕΤΦΑΡΙΣΙΕ Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου στην επιβλέπουσα Καθηγήτρια κυρία Κωνσταντίνα Σσάϊμου για την ανάθεση του θέματος και την ιδιαίτερα εποικοδομητική καθοδήγησή της σε όλη τη διάρκεια της εκπόνησης της διατριβής. Ευχαριστώ θερμά τον Καθηγητή του Σομέα Μεταλλουργίας και Σεχνολογίας Τλικών κύριο Γεώργιο Παπαδημητρίου και τον Καθηγητή του Σμήματος Ελληνικής Υιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κύριο Ανδρέα Βοσκό, μέλη της υμβουλευτικής Επιτροπής, για τις εύστοχες παρατηρήσεις τους και την έμπρακτη στήριξή τους. Ειλικρινείς ευχαριστίες εκφράζονται επίσης στο Διοικητικό υμβούλιο της Ἐν Ἀθήναις Ἀρχαιολογικῆς Ἐταιρείας και ιδιαίτερα στον Γενικό του Γραμματέα κύριο Βασίλειο Πετράκο και την υπεύθυνη εκδόσεων της Εταιρείας κυρία Ηλέκτρα Ανδρεάδη για τη συγκατάθεσή τους να μελετήσω το υπό έκδοση υλικό της Εταιρείας για τα ελάσματα της Δωδώνης. Ευχαριστώ θερμά την κυρία Μαίρη Λεγάκη, για την παραχώρηση της φωτογραφίας από το προσωπικό αρχείο της, καθώς και την κυρία Εύη αραντέα- Μίχα για τις γόνιμες συζητήσεις μαζί της. Σέλος, εκφράζω την ευγνωμοσύνη μου στην οικογένειά μου και στην Ξανθή για τη συμπαράσταση και την υπομονή τους κατά τη διάρκεια της προσπάθειάς μου.

6

7 i. Σο Θέμα της Διατριβής ΠΡΟΛΟΓΟ Σο έναυσμα για τη μελέτη του συγκεκριμένου θέματος δόθηκε από την αναφορά του Κωνσταντίνου Κονοφάγου στην πιθανή επιρροή των μάντεων στις μεταλλευτικές εργασίες στο αρχαίο Λαύριο. Ο αείμνηστος καθηγητής του Ε.Μ. Πολυτεχνείου ξεκίνησε τις πρώτες ανασκαφές του Ιδρύματος στο Λαύριο. Ασχολήθηκε δε επισταμένως με την αρχαία μεταλλευτική παραγωγή της περιοχής. τον καθορισμό του θέματος συντέλεσε η ενασχόληση του γράφοντος με τα αρχαία Ελληνικά μαντεία, μέσω του σχετικού προπτυχιακού σεμιναρίου του καθηγητή κυρίου Α. Βοσκού, στο Σμήμα Υιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. τη συνέχεια του σεμιναρίου αυτού και σε συνεργασία με την καθηγήτρια κυρία Κ.Γ. Σσάϊμου καθορίστηκε το θέμα. Σόσο η επιρροή της μαντείας στην κοινωνία όσο και η αρχαία μεταλλεία αποτελούν σημαντικές προϋποθέσεις για την κατανόηση του αρχαίου Ελληνικού κόσμου. Σο θέμα της μαντείας στην αρχαία Ελλάδα έχει μακρόχρονη ιστορία διερεύνησης αλλά δεν έχει πάψει να θεωρείται ανοικτό για περαιτέρω έρευνα. ε αυτό συμβάλλει το εύρος των χρήσεών της μαντείας στην αρχαία Ελληνική κοινωνία. Οι ερωτήσεις στις οποίες καλούνταν να απαντήσουν οι μάντεις και τα μαντεία ήταν ποικίλες. ε αυτές συγκαταλέγονταν κάποιες γενικές, σχετικές με τη λατρεία, αλλά και εκείνες που υπέβαλλαν ορισμένοι επαγγελματίες πριν τη λήψη σημαντικών αποφάσεων. Από την άλλη πλευρά, η ιστορία της αρχαίας μεταλλείας και μεταλλουργίας εστιάζει σε ζητήματα τεχνικής φύσεως. Αυτά συνδέονται με την ανάπτυξη των τεχνικών γνώσεων του ανθρώπου, η οποία επέφερε την εξέλιξη των μεθόδων εξόρυξης και κατεργασίας των μετάλλων. Δεν έχει μελετηθεί ωστόσο η σημασία του θείου για τους μεταλλευτές και τους μεταλλουργούς. Ας σημειωθεί ότι η θρησκεία διά της μαντείας ασκούσε επιρροή σε πολλούς τομείς της αρχαίας Ελληνικής κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης και της οικονομίας. τόχος της παρούσας εργασίας είναι η ανάδειξη του ρόλου της μαντείας στους τομείς της αρχαίας μεταλλείας και της μεταλλουργίας. Επιχειρείται πρωτίστως να τεκμηριωθεί η υπόσταση αυτής της σχέσης μέσω των σχετικών αρχαίων μαρτυριών. Φρειάζεται ακόμα να προσδιοριστούν οι περιστάσεις και οι αιτίες που ωθούσαν τους μεταλλευτές και τους μεταλλουργούς να καταφύγουν στα μαντεία και στους μάντεις. Οι τελευταίοι έπρεπε να φαίνονται ικανοί να προβλέπουν ορθά το μέλλον. Σίθεται λοιπόν το ζήτημα των μεθόδων ή των τεχνασμάτων που μετέρχονταν ώστε να αποφεύγουν τη σφαλερή πρόβλεψη. Η ολοκληρωμένη πραγμάτευση του θέματος προϋποθέτει, τέλος, να διερευνηθεί η συχνότητα καταφυγής στη μαντεία εκ μέρους των μεταλλευτών και των μεταλλουργών. i

8 Για να δοθεί λύση στα παραπάνω ερωτήματα, έγινε αναζήτηση των σχετικών γραπτών πηγών και αρχαιολογικών ευρημάτων. Προέκυψε ότι οι φιλολογικές και οι επιγραφικές μαρτυρίες περιέχουν την αναλυτικότερη πληροφόρηση. Σα πορίσματα της αρχαιολογικής έρευνας επαληθεύουν και συμπληρώνουν τις πηγές. Επιπροσθέτως, στοιχειώδεις γνώσεις μεταλλουργίας και μεταλλευτικής χρειάζονται για την κατανόηση τόσο του περιεχομένου των πηγών όσο και των αρχαιολογικών δεδομένων. Η πραγμάτευση του θέματος έχει λοιπόν ως αφετηρία τις γραπτές μαρτυρίες, χωρίς ωστόσο να αγνοούνται οι υπόλοιποι ερευνητικοί τομείς που επικεντρώνονται στο ίδιο αντικείμενο. Οι σχετικές με το θέμα πηγές αναφέρονται στο χρονικό διάστημα από την Εποχή του Φαλκού έως την Κλασική Περίοδο. Σο διάστημα αυτό είναι ιδιαίτερα εκτεταμένο και καθορίζεται από την ανακάλυψη των μετάλλων έως την παρακμή των μαντείων. Παρουσιάζεται επομένως η εξέλιξη της σχέσης της μεταλλείας και της μεταλλουργίας με τη μαντεία σε όλες τις φάσεις της. Μια τέτοια έρευνα έρχεται μοιραία αντιμέτωπη σε ορισμένες περιπτώσεις με την αποσπασματικότητα ή ακόμα και την έλλειψη αρχαίων μαρτυριών. Μια ακόμα δυσκολία έγκειται στην ανάμειξη της ιστορικής πραγματικότητας με μυθολογικά στοιχεία, όπως συμβαίνει στις διηγήσεις για την προϊστορική μεταλλουργία ή σε αυτές του Ηροδότου. Οι παραπάνω δυσκολίες δεν είναι ωστόσο απαγορευτικές για τη διερεύνηση και την τεκμηρίωση του θέματος. Επιμέρους ζητήματα λύνονται με την αξιοποίηση παράλληλων πηγών ή αρχαιολογικών πορισμάτων, τα οποία οδηγούν στη διατύπωση συγκεκριμένων παραδοχών. Σα κεφάλαια της παρούσας εργασίας οργανώθηκαν βάσει του περιεχομένου των άμεσων μαρτυριών. Σα αποσπάσματα των αρχαίων συγγραφέων και των επιγραφών που παραπέμπονται έχουν καταχωρηθεί στο Παράρτημα Πηγών, ταξινομημένα κατά συγγραφέα. υνοδεύονται μάλιστα από μεταφράσεις του γράφοντος. Με αυτόν τον αναλυτικό τρόπο έκθεσης των πηγών εξυπηρετείται η τεκμηρίωση της έρευνας αλλά και ο άμεσος έλεγχός τους. Αποτελεί δε τη μόνη συλλογή πηγών της αρχαίας Ελληνικής φιλολογίας με επίκεντρο τη σχέση της μεταλλείας και της μεταλλουργίας με τη μαντεία και τη θρησκεία. Επιδίωξη του γράφοντος είναι η ανάδειξη μιας πτυχής της αρχαίας Ελληνικής παραγωγής που είχε αγνοηθεί από τη σύγχρονη έρευνα. Πέραν από το αυτονόητο ιστορικό ενδιαφέρον, σε κοινωνιολογικό επίπεδο, αξίζει να παρατηρηθεί η «διαμάχη» μεταξύ της τεχνικής και της «θεόσταλτης» γνώσης. ii

9 ii. Βιβλιογραφική Ανασκόπηση Σο θέμα της επιρροής της μαντείας στη μεταλλεία και στη μεταλλουργία δεν έχει μελετηθεί καθόλου, όπως προέκυψε από την εξαντλητική έρευνα της Ελληνικής και της διεθνούς βιβλιογραφίας. Ο K. Κονοφάγος, στο βιβλίο του Σὸ Ἀρχαῖο Λαύριο, εικάζει την επενέργεια της μαντείας κατά τις μεταλλευτικές εργασίες, χωρίς όμως να αναλύει το ζήτημα ούτε να παραπέμπει σε πηγή ή βιβλιογραφία. H S. Blakely (Myth, Ritual, and Metallurgy in Ancient Greece and Recent Africa) αναφέρεται στους Κουρήτες, οι οποίοι ήταν μάντεις και μεταλλουργοί. Δεν ερμηνεύει ειδικά τον συνδυασμό των δυο αυτών ιδιοτήτων ούτε μνημονεύει τις μαντικές ικανότητες των υπόλοιπων δαιμόνων της μεταλλουργίας. Καθώς δεν υπάρχει βιβλιογραφία που να άπτεται άμεσα του θέματος της παρούσας διατριβής, αναζητήθηκε βιβλιογραφία για τα επιμέρους ζητήματα. Αυτά διαχωρίζονται σε δυο κατηγορίες. την πρώτη ανήκουν δημοσιεύσεις σχετικές με την ιστορία της αρχαίας μεταλλείας και μεταλλουργίας. τη δεύτερη κατηγορία εντάσσονται οι δημοσιεύσεις για την αρχαία Ελληνική θρησκεία και τη μαντεία. Οι περισσότερες μελέτες για την αρχαία μεταλλεία και μεταλλουργία, χωρίς ιδιαίτερες διαφοροποιήσεις μεταξύ τους, καλύπτουν το διάστημα από την Εποχή του Φαλκού έως τη Ρωμαϊκή Περίοδο. Οι πλέον εμπεριστατωμένες είναι αυτές του R.J. Forbes (Studies in Ancient Technology), του P.T. Craddock (Early Mining and Production), του R. Shepherd (Ancient Mining), του R.F. Tylecote (The Early History of Metallurgy in Europe) και της Κ.Γ. Σσάϊμου (Η Αρχαιογνωσία των Μετάλλων) με πολλές αναφορές στους αρχαίους συγγραφείς και πλούσιο υλικό για το αρχαίο Λαύριο. Σο θέμα της εξέλιξης των κραμάτων της Εποχής του Φαλκού, σημαντικό για τη μεταλλουργία της περιόδου, αναπτύσσει σε άρθρο του ο G.D. Papadimitriou ( The Technological Evolution of Copper Alloys in the Aegean during the Prehistoric Period ). Σο θέμα της μαντείας εν γένει έχει συγκεντρώσει το ενδιαφέρον πολλών ερευνητών. Ο J. Fontenrose (The Delphic Oracle: Its Responses and Operations with a Catalogue of Responses) παραθέτει κατηγοριοποιημένες όλες τις μαρτυρούμενες απαντήσεις των Δελφών. Ο H.W. Parke (Ἑλληνικὰ Μαντεῖα σε μετάφραση Α. Βοσκού) παρέχει μια περιεκτική ιστορία της εξέλιξης των αρχαίων Ελληνικών μαντείων. Σην πληρέστερη μελέτη για τους μάντεις εξέδωσε σχετικά πρόσφατα ο M.A. Flower (The Seer in Ancient Greece). Σο έργο του W. Burkert (Greek Religion: Archaic and Classical) αποτελεί χρήσιμο οδηγό για την κατανόηση των βασικών λειτουργιών και των αντιλήψεων της αρχαίας Ελληνικής θρησκείας. Αξίζει επίσης να μνημονευθούν οι παρακάτω δημοσιεύσεις που αποδείχθηκαν χρήσιμες για την επίλυση ορισμένων εξειδικευμένων θεμάτων ανά περίπτωση. Η Ελληνική Μυθολογία υπό την εποπτεία του Ι.Θ. Κακριδή, εκτός από τη σύνοψη των μυθολογικών παραδόσεων που αναπτύσσονται στα δυο πρώτα κεφάλαια iii

10 της διατριβής, περιέχει ενδελεχή σχολιασμό τους. Αναλυτικά σχόλια για τις ίδιες παραδόσεις, καθώς και για το θέμα της μαντείας, περιέχουν οι τόμοι της Ἀρχαίας Κυπριακς Γραμματείας του Α.Ι. Βοσκού. Ειδικότερα για το δεύτερο κεφάλαιο, ο C. Doumas στο άρθρο του What did the Argonauts Seek in Colchis? προβάλλει πειστικά επιχειρήματα για τα αίτια της Αργοναυτικής εκστρατείας, βασισμένα στην αρχαιολογική έρευνα. Σέλος, το βιβλίο της Μ. αλλιώρα- Οικονομάκου Ο Αρχαίος Δήμος του ουνίου αποτελεί την πληρέστερη πηγή για τις λατρείες της Λαυρεωτικής και τα σχετικά ανασκαφικά ευρήματα. Εκτός από τη σύγχρονη βιβλιογραφία, η αξιολόγηση των αρχαίων μαρτυριών αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Οι επιγραφικές μαρτυρίες, καθότι πρωτότυπα κείμενα που υποβάλλονταν σε κάποιο ιερό ή εκδίδονταν από κάποιο πολιτικό όργανο, θεωρούνται ιστορικά τεκμήρια. Σα έργα, όμως, των αρχαίων συγγραφέων διέπονται από το υποκειμενικό στοιχείο. Σα ιστορούμενα γεγονότα δεν παρουσιάζονται λεπτομερώς ή δεν ερμηνεύονται πάντα ορθολογικά. Αποτελούν όμως ιστορικές μαρτυρίες για δυο σημαντικούς λόγους: πρώτον, οι συγγραφείς τους απείχαν χρονικά από ιστορούμενα γεγονότα πολύ λιγότερο από όσο η σύγχρονη έρευνα και, δεύτερον, η συγγραφή τους, ως επί το πλείστον, στηρίχθηκε σε ακόμα παλαιότερα τεκμήρια, μαρτυρίες ή παραδόσεις, που δεν επιβίωσαν μέχρι σήμερα. Μεταξύ των πιο αξιόπιστων πηγών συγκαταλέγονται τα έργα του Ξενοφώντα, ο οποίος περιγράφει λεπτομερώς συχνά ως αυτόπτης μάρτυρας τις πρακτικές των μάντεων της Κλασικής Περιόδου. Σην αξιοποίηση των μάντεων στη μεταλλευτική παραγωγή επιβεβαιώνει ο Πλούταρχος, αναφερόμενος στον Αθηναίο στρατηγό Νικία. Η ίδια επιβεβαίωση έρχεται έμμεσα από τους Ὄρνιθας του Αριστοφάνη. Ο Ηρόδοτος αποτελεί μιαν ιδιάζουσα περίπτωση, καθώς το έργο του περιέχει πλούσιο υλικό για την παρούσα μελέτη. Δεν μπορεί να ενταχθεί όμως ούτε στους αμιγώς ιστορικούς ούτε στους μυθογράφους. Αν και η σύγχρονη έρευνα έχει επαληθεύσει την εγκυρότητα των διηγούμενων γεγονότων, λείπει συχνά η ορθολογική ερμηνεία και η λεπτομερής ανασκόπηση. Αξιοπρόσεκτο είναι και το ζήτημα της ιστορικότητας των μύθων. Ο τράβωνας έχει μελετήσει εξαντλητικά τις παραδόσεις για τους δαίμονες της μεταλλουργίας, αξιολογώντας ταυτόχρονα τις πηγές του. Σα συμπεράσματά του, παρότι επιγραμματικά, παρουσιάζουν ενδιαφέρον. Αμιγώς μυθολογικές πηγές θεωρούνται τα έργα του Ομήρου, του Απολλωνίου του Ροδίου αλλά και του Χευδο-Απολλοδώρου. Τπογραμμίζεται ότι η σύγχρονη έρευνα δέχεται τον ιστορικό πυρήνα των μυθολογικών παραδόσεων. Γίνεται σαφές ότι το θέμα της επιρροής της μαντείας στη μεταλλεία και τη μεταλλουργία είναι αρκετά σύνθετο. Η πραγμάτευσή του μπορεί να στηριχτεί αρχικά στις όχι πολυάριθμες αλλά σημαντικές μαρτυρίες. ε δεύτερο στάδιο, κρίνεται απαραίτητη η εμβάθυνση σε πολλά επιμέρους ζητήματα και παράλληλες πηγές. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να δοθεί, όσο το δυνατόν εναργέστερα, η εικόνα μιας πτυχής της θρησκευτικής ζωής στην αρχαία Ελλάδα. iv

11 ΠΕΡΙΛΗΧΗ Η μαντεία στην αρχαία Ελλάδα άσκησε έντονη επιρροή σε ποικίλες πτυχές της θρησκευτικής, κοινωνικής αλλά και οικονομικής ζωής. ε αυτό το πλαίσιο διερευνάται η επίδραση των μάντεων και των μαντείων στην εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου, από το στάδιο της εξόρυξης του μεταλλεύματος έως αυτό της εμπορικής προώθησης των προϊόντων των μεταλλοτεχνιτών. Η έρευνα στηρίζεται στις σχετικές μαρτυρίες των αρχαίων συγγραφέων, οι οποίες επιβεβαιώνονται ως επί το πλείστον και από αρχαιολογικά ευρήματα. Σα γεγονότα στα οποία αυτές αναφέρονται είναι ταξινομημένα βάσει της χρονολογικής σειράς τους αλλά και του θέματός τους. το πρώτο κεφάλαιο εξετάζεται η επιρροή της μαντείας κατά την Εποχή του Φαλκού, οπότε ανακαλύφθηκαν τα μέταλλα και ξεκίνησε η επεξεργασία τους. Οι μυθολογικές παραδόσεις για τις θεότητες της μεταλλουργίας περιέχουν συγκαλυμμένες πληροφορίες για την οργάνωση των πρώτων μεταλλουργών, τη θρησκευτική δομή των ομοτεχνιών τους αλλά και την άσκηση της μαντείας. το τέλος της Εποχής του Φαλκού σημειώθηκαν οι εκστρατείες και οι αποικισμοί των Μυκηναίων από τη μητροπολιτική Ελλάδα προς διάφορες περιοχές της Μεσογείου, όπως η Αργοναυτική και η Σρωική Εκστρατεία, οι αποικισμοί της Κύπρου και της Μιλήτου. Η σχέση αυτών των ανακατατάξεων με τα μέταλλα και η συμβολή της μαντείας είναι το αντικείμενο του δεύτερου κεφαλαίου. Σο επόμενο κεφάλαιο αναφέρεται στη σχέση των μαντείων και των μάντεων με τη μεταλλεία κατά την Αρχαϊκή και την Κλασική Περίοδο. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις σχετικές φιλολογικές και αρχαιολογικές ενδείξεις από το Λαύριο, στα μολύβδινα ελάσματα από το μαντείο της Δωδώνης, καθώς και στην μαρτυρία του Ηροδότου για την προσφυγή των ιφνίων στους Δελφούς, που συνδεόταν με την παραγωγή τους σε χρυσό και άργυρο. το τελευταίο κεφάλαιο εξετάζεται η σχέση της μαντείας με τη μεταλλουργία κατά την Αρχαϊκή και την Κλασική Περίοδο μέσα από τα ελάσματα της Δωδώνης και τη διήγηση του Ηροδότου για χρησμό των Δελφών που παρέπεμπε σε ένα σιδηρουργείο. Ψς προς τη διάρθρωση του υλικού, επιχειρείται η διαστρωμάτωση των παρεχόμενων πληροφοριών. το κείμενο αναπτύσσεται το αντικείμενο της έρευνας, ενώ οι υποσημειώσεις είναι αναλυτικές για λόγους ολοκληρωμένης τεκμηρίωσης και χρηστικότητας. Οι άμεσες μαρτυρίες παρατίθενται στο κομμάτι των υποσημειώσεων, ενώ οι παράλληλες μαρτυρίες τίθενται ως αναφορές. Σο σύνολο των χρησιμοποιούμενων πηγών, στο πρωτότυπο και σε μετάφραση του γράφοντος, συγκεντρώνεται στο Παράρτημα. Σο γενικό συμπέρασμα που προκύπτει από την έρευνα είναι ότι η μαντεία επηρέαζε σε μεγάλο βαθμό την παραγωγή μετάλλων έχοντας ρόλο υποστηρικτικό. Παρείχε δηλαδή το αίσθημα ασφάλειας στους ανθρώπους μέσω της θεϊκής εύνοιας ώστε να προχωρήσουν σε δύσκολα εγχειρήματα, χωρίς το ρίσκο να λειτουργεί ως ανασταλτικός παράγοντας. v

12 ABSTRACT English title: Mining and Divination in Antiquity: Contribution to the History of Ancient Mining. Divination strongly influenced various aspects of religious, social and economic life of ancient Greece. In this framework, the involvement of oracles and seers in metal production is examined, from the stage of mining until the promotion of metalworkers final products. The research takes under consideration the relevant sources of ancient Greek writers, which, in most cases, are approved by archaeological finds. The facts which these testimonies refer to are arranged in chronological order and according to their subject. The first chapter discusses the role of divination in the Bronze Age, when man discovered metals and metal processing. Mythological traditions about the deities of metallurgy contain implications of the prehistoric metallurgists forming professional associations under the aegis of religion, where they also exercised divination. The end of the Bronze Age was the era of Mycenaean expeditions and colonization from the Greek mainland to several destinations in the Mediterranean region. The Argonauts Expedition, the Trojan War as well as the colonization of Cyprus and Miletus are the most typical examples. The relation of those historical events to metals trade and the role that divination played is the topic of the second chapter. The next chapter is dedicated to the influence of oracles and seers in mining production of the Archaic and Classical Period. It is shed light on the relevant philological and archaeological evidences from Laurion, on the lead tablets from the oracle of Dodona and on the testimony of Herodotus about the Siphnians refuge to Delphi about the production in gold and silver of their island. The last chapter is about metallurgy and the role of divination during the Archaic and Classical Period, according to the Dodona lead tablets and the Herodotus narration for an oracle from Delphi referring to a smithy. Concerning the structure of the dissertation, it is divided into two levels: the body text as well as the footnotes. The first level serves the purposes of the analysis of the main subject, whereas the second contains in detail references to particular subjects as supportive documentation. The ancient sources exactly on the subject of the dissertation are quoted in the footnotes. Secondary but useful extracts of ancient writers and inscriptions are cited in the footnotes. All the sources are collected in the Appendix and translated by the writer. To sum up, a general conclusion that can be inferred from the present research is that divination had an effect on ancient metal production. Its role was supportive, as the diviner could guarantee god s protection to risky business, which could give the sense of eliminating the risks of each stage of production. vi

13 ΠΙΝΑΚΑ ΠΕΡΙΕΦΟΜΕΝΨΝ ΠΡΟΛΟΓΟ i i. Σο Θέμα της Διατριβής i ii. Βιβλιογραφική Ανασκόπηση iii ΠΕΡΙΛΗΧΗ ABSTRACT ΠΙΝΑΚΑ ΕΙΚΟΝΨΝ v vi x 1. Η ΜΑΝΣΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΜΑΝΣΕΙΑ H Μαντική Σα Μαντεία Οι Μάντεις Σα Περιθώρια Φειραγώγησης της Μαντείας 6 2. ΟΙ ΠΡΨΙΜΟΙ ΜΕΣΑΛΛΟΤΡΓΟΙ ΚΑΙ Η ΜΑΝΣΕΙΑ Η ΑΝΑΚΑΛΤΧΗ ΣΨΝ ΜΕΣΑΛΛΨΝ ΣΗ ΜΤΘΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΠΡΨΣΟΙ ΜΕΣΑΛΛΟΤΡΓΟΙ ΣΗ ΜΤΘΟΛΟΓΙΑ Οι Μυθικοί Μεταλλουργοί ως Μάντεις Οι Ομοτεχνίες των Πρώτων Μεταλλουργών και η Μαντεία Η Ερμηνεία του τράβωνα για τους Μεταλλουργούς-Μάντεις Οι Φρήσεις της Μαντείας των Πρώτων Μεταλλουργών ΤΜΠΕΡΑΜΑΣΑ Η ΜΑΝΣΕΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΠΟΙΚΙΜΟ ΣΗ ΤΣΕΡΗ ΕΠΟΦΗ ΣΟΤ ΦΑΛΚΟΤ Ο ΑΡΓΟΝΑΤΣΙΚΟ ΚΑΙ Ο ΣΡΨΙΚΟ ΚΤΚΛΟ Οι Μυθολογικές Παραδόσεις Η χέση των Μύθων με τη Μεταλλουργία Η υμβολή της Μαντείας ΟΙ ΦΡΗΜΟΙ ΓΙΑ ΣΟΝ ΑΠΟΙΚΙΜΟ ΣΗ ΚΤΠΡΟΤ Ο ΦΡΗΜΟ ΓΙΑ ΣΟΝ ΑΠΟΙΚΙΜΟ ΣΗ ΜΙΛΗΣΟΤ ΤΜΠΕΡΑΜΑΣΑ Η ΜΕΣΑΛΛΕΙΑ ΚΑΙ Η ΜΑΝΣΕΙΑ Ο ΡΟΛΟ ΣΨΝ ΜΑΝΣΕΨΝ Οι Πηγές 43 vii

14 Ενδείξεις για τη Φρήση της Μαντείας στη Μεταλλεία Η Φρησιμότητα των Μάντεων στη Μεταλλεία Σρόποι για την Επίτευξη Ορθής Πρόβλεψης ΣΑ ΜΕΣΑΛΛΕΙΑ ΣΗ ΙΥΝΟΤ ΚΑΙ Η ΜΑΝΣΕΙΑ Οι Φρησμοί του Μαντείου των Δελφών Οι Λόγοι Προσφυγής των ιφνίων στους Δελφούς Η Περίπτωση του Κροίσου και η Ανάθεση των ιφνίων ΣΑ ΕΛΑΜΑΣΑ ΣΗ ΔΨΔΨΝΗ Σα Πλεονεκτήματα των Μάντεων έναντι των Μαντείων Η Άσκηση της Μαντείας σε Μεταλλευτικά Κέντρα εκτός Λαυρίου Η Μεταλλεία και η Μαντεία σε άλλους Πολιτισμούς ΤΜΠΕΡΑΜΑΣΑ Η ΜΕΣΑΛΛΟΤΡΓΙΑ ΚΑΙ Η ΜΑΝΣΕΙΑ Ο ΦΡΗΜΟ ΣΨΝ ΔΕΛΥΨΝ ΓΙΑ ΣΟ ΙΔΗΡΟΤΡΓΕΙΟ ΣΗΝ ΣΕΓΕΑ Η Μαρτυρία του Ηροδότου Σο Ιστορικό Πλαίσιο Ο Φρησμός των Δελφών και η Μεταλλουργία ΣΑ ΕΛΑΜΑΣΑ ΣΟΤ ΜΑΝΣΕΙΟΤ ΣΗ ΔΨΔΨΝΗ ΚΑΙ Η ΜΕΣΑΛΛΟΤΡΓΙΑ ΤΜΠΕΡΑΜΑΣΑ ΓΕΝΙΚΑ ΤΜΠΕΡΑΜΑΣΑ 83 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΥΙΑ 85 ΕΚΔOΕΙ ΑΡΦΑIΨΝ ΚΕΙΜEΝΨΝ 96 ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ ΕΙΚΟΝΨΝ 98 ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ ΠΗΓΨΝ 112 i. Βραχυγραφίες Αρχαίων υγγραφέων 112 ii. ύμβολα (Sigla) 114 iii. Πηγές 115 Επιγραφές 115 Παπυρικά κείμενα 119 Ἀθανάσιος 119 Ἀθήναιος 120 Αἴσωπος 120 Αἰσχύλος 120 Ἀπολλώνιος Ῥόδιος 121 Ἀριστοφάνης 124 Ἀρποκρατίων 126 Διόδωρος ικελιώτης 126 viii

15 Ἑλλάνικος Μυτιληναῖος 130 Εὐριπίδης 130 Εὐσέβιος 132 Ἡρόδοτος 132 Ἡρωδιανός 138 Ἡσίοδος 138 Θεόφραστος 138 Θουκυδίδης 139 Ἱπποκράτης 140 Καλλίμαχος 140 Κλήμης Ἀλεξανδρεύς 141 Λυκόφρων 141 Ξενοφῶν 142 Ὅμηρος 144 Παυσανίας 147 Πίνδαρος 150 Πλάτων 151 Πλούταρχος 152 Πολυδεύκης 153 οῦδα 154 οφοκλῆς 155 τέφανος Βυζάντιος 156 τοβαῖος 156 τράβων 156 Υιλόστρατος 162 Χευδο-Ἀπολλόδωρος 163 Αρχαία χόλια 164 ΦΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΙΝΑΚΑ 165 ΕΤΡΕΣΗΡΙΟ 166 ix

16 ΠΙΝΑΚΑ ΕΙΚΟΝΨΝ Εικόνα 1. Εικόνα 2. Εικόνα 3. Εικόνα 4. Εικόνα 5. Εικόνα 6. Εικόνα 7. Εικόνα 8. Εικόνα 9. Ένας μάντης εξετάζει τα εντόσθια ενός αρνιού, για να ερμηνεύσει τα θεόσταλτα σημεῖα. Ερυθρόμορφος σκύφος, π.φ. (Βαρσοβία, National Museum). 98 Θραύσμα βοιωτικού μελανόμορφου σκύφου του 4 ου αιώνα π.φ. από το Καβείριο της Θήβας. Από δεξιά διακρίνεται ο Κάβειρος και ο Παις (Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο). 98 Οι τόποι δραστηριοποίησης των δαιμόνων της μεταλλουργίας (Ελληνική Μυθολογία). 99 Ο Θεός του Σαλάντου του 13 ου -11 ου αιώνα π.φ. από την Έγκωμη της Κύπρου (Λευκωσία, Κυπριακό Αρχαιολογικό Μουσείο). 100 Κυπριακό ειδώλιο γυναικείας θεότητας της Ύστερης Εποχής του Φαλκού, άγνωστης προέλευσης (Οξφόρδη, Ashmolean Museum). 100 Η σκηνή της αρπαγής του χρυσόμαλλου δέρατος. Ερυθρόμορφος κρατήρας του 4 ου αιώνα π.φ. (Νάπολη, Museo Nazionale Archeologico). 100 Ερυθρόμορφος κρατήρας του 5 ου αιώνα π.φ. Εικονίζεται ο Ιάσονας που αρπάζει το χρυσόμαλλο δέρας. το κέντρο της παράστασης βρίσκεται η θεά Αθηνά και δεξιά ο Αιήτης ή κάποιος Αργοναύτης (Νέα Τόρκη, Metropolitan Museum). 101 Αναπαράσταση της χρήσης του ρείθρου-φάτνης. Σο ξύλινο ρείθρο είναι καλυμμένο με τριχωτό δέρμα ζώου (Κ.Γ. Σσάϊμου). 101 Θραύσμα από μπρούτζινο αναθηματικό στατήρα του π.φ. από την Κύπρο. Εικονίζεται ανδρική μορφή να μεταφέρει ένα τάλαντο (Οντάριο, Royal Ontario Museum, The A.G. Leventis Foundation Gallery of Ancient Cyprus). 102 Εικόνα 10. Μπρούτζινος στατήρας της Ύστερης Εποχής του Φαλκού από το Κούριον. Εικονίζεται ανδρική μορφή να μεταφέρει ένα τάλαντο (Λονδίνο, British Museum). 102 Εικόνα 11. Φάρτης με τους σταθμούς της Αργούς και τα πιθανώς γνωστά κοιτάσματα κατά τον 14 ο αιώνα π.φ. (Ελληνική Μυθολογία). 103 Εικόνα 12. Φάρτης με τις πορείες της Σρωικής Εκστρατείας, των αποικιστών της Κύπρου κατά τον 12 ο αιώνα π.φ. και της Μιλήτου κατά τον 11 ο αιώνα π.φ. (Ελληνική Μυθολογία). 104 Εικόνα 13. Αρχαία στοά στο μεταλλείο "Ασκληπιακό", η οποία σταμάτησε απότομα (Κ. Κονοφάγος). 105 Εικόνα 14. Δίκτυο στοών σε αρχαίο μεταλλείο της Λαυρεωτικής (Κ. Κονοφάγος). 105 x

17 Εικόνα 15. τοά στο "Ασκληπιακό", με εμφανή τη μικρή διατομή της (Κ. Κονοφάγος). 106 Εικόνα 16. Αρχαίο φρέαρ στη Λαυρεωτική (Κ. Κονοφάγος). 106 Εικόνα 17. Φάρτης των μεταλλείων και των εργαστηρίων τήξης μεταλλεύματος στη ίφνο (G.A. Wagner). 107 Εικόνα 18. Μολύβδινο έλασμα από το μαντείο της Δωδώνης του 5 ου αιώνα π.φ. Σέτοια ελάσματα χρησιμοποιούσαν οι αιτητές του μαντείου, για να υποβάλουν την ερώτησή τους προς αυτό (Φρ. ούλη Α. Βλαχοπούλου Κ. Γραβάνη). 108 Εικόνα 19. Απεικόνιση μεταλλουργικής καμίνου σφυρηλατήσεως συντήγματος σε μελανόμορφη οινοχόη του π.φ. (Λονδίνο, Museum of London). 108 Εικόνα 20. Ο σιδηρουργός σφυρηλατεί ένα κομμάτι μετάλλου που κρατά ο βοηθός του πάνω στο αμόνι. Δύο πελάτες παρακολουθούν και σχολιάζουν τις εργασίες. τον τοίχο του εργαστηρίου κρέμονται διάφορα εργαλεία και τα έργα του τεχνίτη. Αττικός, μελανόμορφος αμφορέας του π.φ. (Βοστόνη, Museum of Fine Arts). 109 Εικόνα 21. Η συμπλήρωση της παράστασης του παραπάνω αμφορέα, κατά Κ. Κονοφάγο και Γ. Παπαδημητρίου. Υαίνεται στο αριστερό κομμάτι η κάμινος ενανθράκωσης του σιδήρου. 109 Εικόνα 22. ύγχρονο σιδηρουργείο στην Τεμένη. Παρόμοια εικόνα είχαν και τα σιδηρουργεία της αρχαίας Ελλάδας (Μ. Λεγάκη). 110 Εικόνα 23. ύγχρονη κατασκευή καμίνου σφυρηλασίας συντήγματος (www.warehamforge.ca). 110 Εικόνα 24. Παράσταση μεταλλουργικής καμίνου τήξης κρατερώματος. Ερυθρόμορφη κύλικα του 480 π.φ. (Βερολίνο, Staatliche Museun). 111 Γράφημα 1. Σο πλήθος των αναφορών στα μεγάλα Ελληνικά μαντεία, βάσει των φιλολογικών πηγών. 111 xi

18

19 1. Η ΜΑΝΣΕΙΑ 1.1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΜΑΝΣΕΙΑ τις αρχαίες Ελληνικές κοινωνίες η μαντεία αποτελούσε κομμάτι της καθημερινότητας τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου βίου 1. Η ανάγκη της επιβολής ενός κώδικα ηθικών αξιών, βάσει της αρχαίας Ελληνικής θρησκείας, ήταν δεδομένη, για την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας. Ελλείψει όμως ιερού βιβλίου ή κανόνων, η ηθική επικύρωση των ανθρώπινων επιλογών προϋπέθετε τη συγκατάθεση του θεού. Με αυτόν ο άνθρωπος επικοινωνούσε μόνο μέσω της μαντείας 2. Αυτή λειτουργούσε ως το μέσο που γεφύρωνε το χάσμα της γνώσης μεταξύ θεών και θνητών προς όφελος των δεύτερων. Η αποδοχή της εδραζόταν στην καθεστηκυία αντίληψη ότι οι θεοί, των οποίων οι βουλές επηρέαζαν τον κόσμο, έρχονταν σε επαφή με τους ανθρώπους 3. Η μαντεία εύρισκε εφαρμογή σε περιστάσεις κατά τις οποίες απαιτείτο η πρόβλεψη του μέλλοντος, η ερμηνεία του παρόντος, η καθοδήγηση των ανθρώπινων πράξεων και η αποκάλυψη στον άνθρωπο όσων ήταν υπεράνω των αισθήσεων και των γνώσεών του 4. ε επόμενο στάδιο, τα μαντεία και οι μάντεις δεν προσέφεραν μόνο ηθική επικύρωση των ανθρώπινων επιλογών αλλά και καθοδήγηση προς τον πλέον συμφέροντα τρόπο δράσης. Παρείχαν ουσιαστικά στον άνθρωπο το αίσθημα της ασφάλειας λόγω της βεβαιότητας ότι η υποκείμενη πράξη συμφωνούσε με τη βούληση των υπερφυσικών δυνάμεων. Με αυτόν τον τρόπο η ευθύνη μιας απόφασης μετατίθετο ουσιαστικά από τον άνθρωπο στον θεό 5. Φαρακτηριστικό παράδειγμα της συμβολής της μαντείας στη λήψη αποφάσεων είναι η μαρτυρία του Ξενοφώντα στην Κύρου ἀνάβασιν. Ο ιστορικός περιγράφει το στάδιο κατά το οποίο ο ίδιος βρίσκεται στο δίλημμα αν πρέπει να αναλάβει τη διοίκηση των Ελληνικών στρατευμάτων που συμμετείχαν στην εκστρατεία του 1 Οι επιστήμες της εποχής αδυνατούσαν να ερμηνεύσουν πολλά φαινόμενα που σήμερα είναι απολύτως κατανοητά ή να δώσουν λύσεις σε πολλά προβλήματα. ε τέτοιες περιπτώσεις οι αρχαίες κοινωνίες κατέφευγαν στη μαντεία. Σο φαινόμενο αυτό δεν σχετιζόταν επομένως με δεισιδαιμονία, αλλά αποτελούσε μια κοινωνική ανάγκη. Ακόμα και στη σύγχρονη εποχή, όμως, συναντώνται κάποια είδη μαντείας, όπως για παράδειγμα η χαρτομαντεία, η χειρομαντεία, η αστρολογία, τα μέντιουμ και η ραβδοσκοπία. Για τον λόγο αυτόν η ευρεία απήχηση της μαντείας κατά την αρχαιότητα δεν θα πρέπει να ξενίζει τον σύγχρονο άνθρωπο. 2 Βλ. Sourvinou-Inswood (2000) 17-23, Bedeman (2001) Ἡροδ. 6.27: φιλέει δέ κως (sc. ὁ θεός) προσημαίνειν, εὖτ ἅν μέλλῃ μεγάλα κακὰ ἥ πόλι ἥ ἔθνεϊ ἔσεσθαι. Αρέσκεται (ο θεός) στο να προσημαίνει, όταν μεγάλες συμφορές πρόκειται να έρθουν ή στην πόλη ή στον λαό. Βλ. Nissinen (2000) 110, Flower (2008) Για παραδείγματα των λειτουργιών της μαντείας βλ. αντίστοιχα Ἡρoδ. 1.55, οφ. Οἰδ. Σύρ , Θουκ και Πλάτ. Ἀπολ. 21a. 5 Βλ. Park (1963) 196, Morgan (1990) και Jørgen (2002)

20 Κύρου. Η απάντηση δίνεται αφού θυσιάζει στον Δία, όπως του είχε υποδείξει το μαντείο των Δελφών. Εξετάζοντας τα σημάδια από τα σφάγια καταλαβαίνει ότι δεν πρέπει να διεκδικήσει τη διοίκηση ούτε να την αποδεχτεί, εάν του προσφερθεί 6. Η ευκολία με την οποία το στράτευμα δέχεται τελικά την απόφασή του είναι ενδεικτική της αποδοχής της μαντείας. ημειωτέον μάλιστα ότι η απόφαση του Ξενοφώντα δεν στηρίζεται σε λογικά επιχειρήματα, παρά μόνο στα θεϊκά σημάδια από τη θυσία 7. Η μαντεία αποδείχτηκε ένα χρήσιμο εργαλείο για τη λήψη σοβαρών αποφάσεων σε όλους τους τομείς της δημόσιας και της ιδιωτικής ζωής. Οι γνώμες των μαντείων και πολλών μάντεων θεωρούνταν σοφές και αναμφισβήτητες, διότι υπαγορεύονταν από τον θεό. Η επίκληση ενός χρησμού διασφάλιζε την αποδοχή μιας απόφασης από την κοινωνία, όπως στην περίπτωση του Ξενοφώντα. Με αυτόν τον τρόπο αποτρέπονταν συχνά οι κοινωνικές αναταραχές. Ο δε ιδιώτης, θεωρώντας την απόφαση του μαντείου ή του μάντη ως την πλέον συμφέρουσα, μπορούσε να προχωρήσει στην υλοποίησή της χωρίς επιφυλάξεις H Μαντική Η μαντική ήταν η τέχνη βάσει της οποίας οι άνθρωποι ερμήνευαν τα σημάδια της βούλησης των θεών ή επικοινωνούσαν με αυτούς 8. την αρχαία Ελλάδα η μαντική προσέλαβε περισσότερο τον χαρακτήρα πρακτικής τέχνης, παρά συστηματοποιημένης γνώσης οἰωνῶν και σημείων. Δεν είναι επιβεβαιωμένη η συγγραφή σχετικών εγχειριδίων, όπως συνέβαινε αντιθέτως στη Μεσοποταμία 9. Σο γεγονός αυτό δεν σημαίνει ότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν αναπτύξει πρακτικές γνώσεις ερμηνείας των σημείων στηριζόμενες στην προφορική παράδοση 10. Οι μάντεις στην Ελλάδα θα ενεργούσαν συνήθως βάσει της αντίληψής τους για τις συνθήκες του προβλήματος περί του οποίου καλούνταν να αποφανθούν. Ορισμένες από τις βασικές αρχές της μαντικής ήταν ευρύτερα διαδεδομένες ακόμα και εκτός του κύκλου των άμεσα σχετιζομένων. την Κύρου ἀνάβασιν ο Ξενοφών τονίζει χαρακτηριστικά ότι τα σημάδια που του στάλθηκαν ήταν τόσο ξεκάθαρα ώστε και ένας απλός άνθρωπος θα ήταν σε θέση να τα αναγνωρίσει 11. Οι μέθοδοι που μετέρχονταν οι μάντεις για την πρόρρηση του μέλλοντος διαιρούνταν σε δυο βασικές κατηγορίες, με γνώμονα τη χρήση ή μη σημείων. Η πρώτη ήταν η έντεχνη μαντική 12, η οποία στηριζόταν στην παρατήρηση των 6 Βλ. Ξεν. Κύρ. ἀνάβ Βλ. ό.π Πρβλ. Πλουτ. Περὶ τοῦ EΙ τοῦ ἐν Δελφ. 387a-b. 9 χετικά με το επίπεδο των γνώσεων περί μαντικής στη Μεσοποταμία βλ. Bottéro (1992) και Rochberg (2004) 1-43, Βλ. Flower (2008) 52, Βλ. ανωτ. σημ Σα πιο αντιπροσωπευτικά είδη έντεχνης μαντικής ήταν τα εξής: α) η οἰωνοσκοπία, βασισμένη στην κατεύθυνση της πτήσης των πουλιών, στην ταχύτητά τους, και στις κραυγές τους, που αποτελούσαν ενδείξεις της θείας βούλησης, β) οι Διοσημεῖαι, δηλαδή 2

21 θεόσταλτων συμβόλων που εξέφραζαν τη θεία βούληση, δηλαδή των σημείων 13. τη δεύτερη, την εμπνευσμένη μαντική, ο θεός φανέρωνε τη βούλησή του απευθείας στον μάντη, ο οποίος έχει φτάσει σε κατάσταση ιερής μανίας, δηλαδή ἐνθουσιασμοῦ 14. Από αυτές τις δυο κατηγορίες η πρώτη παρουσίαζε μεγαλύτερη ποικιλία μεθόδων και απλούστερες διαδικασίες. Ο μάντης είχε τη δυνατότητα λοιπόν να ερμηνεύσει ένα θεόσταλτο σημάδι οπουδήποτε και υπό οιεσδήποτε περιστάσεις, καθιστώντας την τέχνη του ικανή να δώσει άμεσα απαντήσεις. Παρά ταύτα, οι απαντήσεις αυτές ικανοποιούσαν συνήθως ερωτήματα διαζευκτικού τύπου, επιδοκιμάζοντας ή αποδοκιμάζοντας απλά έναν τρόπο δράσης. Η εμπνευσμένη μαντική προϋπέθετε τις ειδικές συνθήκες που θα επέτρεπαν στον μάντη να φτάσει στο στάδιο της ιερής μανίας, ώστε να επιτευχθεί η επικοινωνία του με τον θεό. Για τον λόγο αυτόν ο συγκεκριμένος τύπος μαντικής εξασκείτο συνήθως σε μαντεία, τα οποία θεωρούνταν κατοικία του ίδιου του θεού Σα Μαντεία ε πολλά από τα μεγάλα ιερά της αρχαιότητας λειτουργούσαν μαντεία, δηλαδή ειδικοί χώροι όπου συντελείτο η διαδικασία της χρησμοδοσίας. Ένας ιδιώτης ή ο αντιπρόσωπος ενός κράτους, δηλαδή ένας αιτητής, μπορούσε να ζητήσει χρησμό για κάποιο θέμα από μια ιέρεια με προφητικές ικανότητες. Σα σημαντικότερα Ελληνικά μαντεία ήταν αυτό του Πυθίου Απόλλωνα στους Δελφούς και του Δία στη Δωδώνη, το οποίο θεωρείται ως το αρχαιότερο 15. Μικρότερα μαντεία τοπικού χαρακτήρα ήταν αυτά του Απόλλωνα στη Δήλο, στη Βοιωτία, στη Θήβα, στην Κλάρο, στα Δίδυμα της Μικράς Ασίας, καθώς και το Αμφιαράειο στον Ψρωπό 16. Η συντριπτική πλειοψηφία των αρχαίων πηγών αναφέρεται ωστόσο στους Δελφούς 17. Διασώζονται έτσι τόσο χρησμοί όσο και πληροφορίες για τη τα σημάδια που έστελνε ο Δίας μέσω βροντών, αστραπών, κεραυνών ή εκλείψεων ως δείγματα καλής ή κακής τύχης, επιδοκιμασίας ή αποδοκιμασίας των ανθρώπινων ενεργειών, γ) η κληρομαντεία, κατά την οποία χρησιμοποιούνταν ζάρια, χαλίκια ή καρποί, συνήθως διαφορετικού χρώματος, όταν χρειαζόταν ο μάντης να επιλέξει μεταξύ διαφόρων ενδεχομένων, δ) η σπλαχνοσκοπία, η οποία απαιτούσε την εξέταση των σπλάχνων των θυσιασμένων ζώων (Εικόνα 1), ιδιαίτερα των λοβών του ήπατος, από όπου και προέκυψε η ἡπατοσκοπία, ε) η ὀνειρομαντεία, δηλαδή η ερμηνεία των ονείρων και στ) η ἐμπυρομαντεία, η εξέταση του τρόπου που καίγονταν τα σφάγια, των σχημάτων του καπνού ή των αποχρώσεων της φλόγας. Βλ. Bouché-Leclercq (1975) και Καραδημητρίου (2003) 39-50, όπου συγκεντρώνει τα είδη της έντεχνης μαντικής. 13 Πρβλ. το ακόλουθο απόσπασμα του Ηρακλείτου, σωζόμενο στο έργο του Πλουτ. Περὶ τοῦ μὴ χρν ἔμ. νῦν τὴν Πυθ. 404d: ὁ ἄναξ, οὗ τὸ μαντεῖόν ἐστι τὸ ἐν Δελφοῖς οὔτε λέγει οὔτε κρύπτει αλλὰ σημαίνει. O βασιλιάς στον οποίον ανήκει το μαντείο στους Δελφούς ούτε φανερώνει ούτε αποκρύπτει, παρά στέλνει σημάδια. 14 Βλ. Parke ( ) 61-9, Καραδημητρίου (2003) 30, Βλ. κατωτ. σημ Βλ. Parke ( ) Ενδεικτικό είναι το πλήθος των αναφορών σε κάθε μαντείο βάσει αναζήτησης με το πρόγραμμα Thesaurus Linguae Graecae 5.0. Οι Δελφοί συγκεντρώνουν το 81% των αναφορών (Γράφημα 1). 3

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη Κ. Γ. Τσάιμου Αρχαιολόγος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π. Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη TΑ ΜΕΤΑΛΛΕYΜΑΤΑ που εκμεταλλεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Διερεύνηση της αποτελεσματικότητας εναλλακτικών και συμπληρωματικών τεχνικών στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής σε άτομα με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥΣ Μιχαήλ

Διαβάστε περισσότερα

Μαντείο της Δωδώνης. Πριν την επίσκεψη

Μαντείο της Δωδώνης. Πριν την επίσκεψη 1 Μαντείο της Δωδώνης Πριν την επίσκεψη Αλήθεια ποιος δεν θα ήθελε να ξέρει το μέλλον του; Από τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι προσπαθούν να βρουν τρόπους να ανακαλύψουν αυτό που κρύβει το αύριο. Να πάρουν

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Βασικός στόχος του ΚΠΕ Ευαισθητοποίηση των μαθητικών ομάδων σε περιβαλλοντικά ζητήματα. (εκπαιδευτικά προγράμματα, εκπαιδευτικό υλικό, δίκτυα σχολείων, κ.α δράσεις)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΤΙΣ ΘΗΛΑΖΟΥΣΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ

Πτυχιακή Εργασία Η ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΤΙΣ ΘΗΛΑΖΟΥΣΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΤΙΣ ΘΗΛΑΖΟΥΣΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ Ονοματεπώνυμο: Στέλλα Κόντζιαλη Αριθμός Φοιτητικής Ταυτότητας: 2010414838

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΕΩΝΙΔΟΥ Λεμεσός, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 3. Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 1. Η ΖΩΗ ΤΟΥ 1. Να δώσετε βασικές πληροφορίες για την καταγωγή του Ξενοφώντα και για το οικογενειακό περιβάλλον µέσα στο οποίο µεγάλωσε. 2. Σε ποια εποχή

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

þÿ¼ ½ ±Â : ÁÌ» Â Ä Å ÃÄ ²µ þÿä Å ÃÇ»¹º Í Á³ Å

þÿ¼ ½ ±Â : ÁÌ» Â Ä Å ÃÄ ²µ þÿä Å ÃÇ»¹º Í Á³ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿ ½»Åà Äɽ µ½½ ¹Î½ Ä Â þÿ±¾¹»ì³ à  º±¹ Ä Â þÿ±à ĵ»µÃ¼±Ä¹ºÌÄ Ä±Â

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Γνώση και στάση νοσηλευτών στη διαχείριση του πόνου καρκινοπαθών που νοσηλεύονται Παναγιώτης Χαραλάμπους Λεμεσός, 2014 i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV. Στυλιανού Στυλιανή

Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV. Στυλιανού Στυλιανή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV Στυλιανού Στυλιανή Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν;

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν; ΚΑΡΤΑ: α Πηγή 1: Κείμενο αρχαιολόγου Χιλιάδες ειδώλια, μικρά και μεγάλα, βρέθηκαν σε διάφορα ιερά της Κύπρου. Οι προσκυνητές αφιέρωναν τα ειδώλια στους θεούς και τις θέες τους. Πολλοί άνθρωποι όπως αγρότες,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ Αρχαία Ελληνική θρησκεία ως "εθνική θρησκεία". Παράδοση +Συλλογική µνήµη. Ποικιλία παραδόσεων (ύθοι) + δυνατότητα πολλαπλής προσέγγισής τους Η ΦΩΩΝΗ ΤΩΩΝ ΠΟΙΗΤΩΩΝ Διάσωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας ελληνιστικός ονομάστηκε o πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων κατά τους τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ-ΟΦΕΛΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΙΣΔΥΣΗ ΤΩΝ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 2030

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί Β. Αριστοκρατία β. Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

3 Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1995, 1997,

3 Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1995, 1997, Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 98, 98, 986, 987, 988, 989, 99, 99, 99, 995, 997, 998, 999,,, και. Καναβέλη Ελιάνα Παλιεράκη Πόπη 8--6 . Εισαγωγή..... Αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΤΟ ΚΑΠΜΝΙΣΜΑ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ Κατσαρής Γιάγκος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Η ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ, ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΣΤΕΦΑΝΗ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Ο ΠΡΟΩΡΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ ΚΑΙ Η ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ Όνομα Φοιτήτριας: Χρυσοστομή Αγαθοκλέους Αριθμός φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Κριτήρια αξιολόγησης αυτοαξιολόγησης γραπτής ερευνητικής εργασίας με έμφαση στην πτυχιακή εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Στα ίχνη της Γραφής. Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr

Στα ίχνη της Γραφής. Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Στα ίχνη της Γραφής Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Γ.1. «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Βασική ιδέα της έκθεσης είναι η παρουσίαση της γραφής ως μορφή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;»

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» πραγματοποιήθηκε τους μήνες Φεβρουάριο-Μάρτιο 2014 σε πέντε σχολεία της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 10: Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Εποχής του Χαλκού;

Διδακτική πρόταση 10: Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Εποχής του Χαλκού; Πώς οργανωνόμαστε; Διδακτική πρόταση 10: Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Εποχής του Χαλκού; Ερώτημα-κλειδί Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Εποχής του Χαλκού και ποιοι έπαιρναν τις αποφάσεις;

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο. Τρόποι χορήγησης: α) Με αλληλογραφία β) Με απευθείας χορήγηση γ) Τηλεφωνικά

Ερωτηματολόγιο. Τρόποι χορήγησης: α) Με αλληλογραφία β) Με απευθείας χορήγηση γ) Τηλεφωνικά Ερωτηματολόγιο Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από μια σειρά ερωτήσεων, οι οποίες έχουν ως στόχο την καταγραφή των απόψεων, γνώσεων ή στάσεων μιας ομάδας ατόμων. Τρόποι συμπλήρωσης: α) άμεσος (ο ίδιος ο

Διαβάστε περισσότερα

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Tων Νικόλαου Α. Παναγιώτου Λέκτορα ΕΜΠ, Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, Τομέας Βιομηχανικής Διοίκησης & Επιχειρησιακής Eρευνας* και Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Αρ. Φακ Φαξ: , Tηλ: , Νοεμβρίου 2014

Αρ. Φακ Φαξ: , Tηλ: , Νοεμβρίου 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Αρ. Φακ. 7.7.01.24.6 Φαξ: 22 480505, Tηλ: 22 402300, 22402374 e-mail: info@cyearn.pi.ac.cy ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ 24 Νοεμβρίου 2014 Διευθυντές/ντριες Δημόσιων και Ιδιωτικών

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία

Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία Μεταλλικά νομίσματα αρχίζουμε να συναντάμε από το 2000 π.χ. στην Μεσόγειο. Συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Συνέλευση Τμήματος 4/31-10-2013 ΗΡΑΚΛΕΙΟ Οκτώβριος 2013 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή του εκπαιδευτικού/ μαθησιακού υλικού (Teaching plan)

Περιγραφή του εκπαιδευτικού/ μαθησιακού υλικού (Teaching plan) On-the-fly feedback, Upper Secondary Περιγραφή του εκπαιδευτικού/ μαθησιακού υλικού (Teaching plan) Τάξη: Β Λυκείου Διάρκεια ενότητας Μάθημα: Φυσική Θέμα: Ταλαντώσεις (αριθμός Χ διάρκεια μαθήματος): 6X90

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ Βασιλική Αλκιβιαδου

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Σπύρος Τσιπίδης Γεω - οπτικοποίηση χωρωχρονικών αρχαιολογικών δεδομένων Περίληψη διατριβής H παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Παχυσαρκία και κύηση:

Θέμα: Παχυσαρκία και κύηση: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜ Α ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: Παχυσαρκία και κύηση: επιπτώσεις στην έκβαση της κύησης και στο έμβρυο Ονοματεπώνυμο: Στέλλα Ριαλά Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι»

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι» Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «παιδιά, έφηβοι, νέοι» Υλικό για προαιρετική ενασχόληση των μαθητών πριν και μετά την επίσκεψη στο Μουσείο Ακρόπολης. Κατά την επίσκεψη της σχολικής σας ομάδας στο Μουσείο Ακρόπολης,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΤΕΧΝΗΤΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΑΜΝΩΝ ΦΥΛΗΣ ΧΙΟΥ ΓΙΑΝΝΟΣ ΜΑΚΡΗΣ Λεμεσός 2014 ii

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2 Ιουνίου 2009 ΩΡΑ: 07:45 10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από τρία μέρη και

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 9: Συμμετοχική Παρατήρηση (1/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Η εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Μιλώντας με τα αρχαία

Μιλώντας με τα αρχαία Επίσκεψη στο μαντείο της Δωδώνης Πώς έβλεπαν το μέλλον οι αρχαίοι; Πώς λειτουργούσε το πιο αρχαίο μαντείο της Ελλάδας; Τι μορφή, σύμβολα και ρόλο είχε ο κύριος θεός του, ο Δίας; Τι σημασία είχαν εκεί οι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Σχολείο: ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ, ΛΕΜΕΣΟΣ Τάξη: Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Θέμα: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ, ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή «100% Α.Π.Ε.» : ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Κεφάλαιο 2 Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Προκειμένου να προσδιορίσουμε τον πληθυσμό, τον οποίο θα κάλυπτε η συγκεκριμένη έρευνα,

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενα εργασίας, ανάδειξη, επιμόρφωση και υπηρεσιακή εξέλιξη των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου

Αντικείμενα εργασίας, ανάδειξη, επιμόρφωση και υπηρεσιακή εξέλιξη των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Κεφάλαιο 4 Αντικείμενα εργασίας, ανάδειξη, επιμόρφωση και υπηρεσιακή εξέλιξη των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου 1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούμε με θέματα που συνθέτουν το πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½

þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½ þÿµºà±¹ µåä¹ºì ¹ ¹º ĹºÌ ÃÍÃÄ ¼± þÿãä ½ º±Ä±½µ¼

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΞΕΦΥΛΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ. Φυτολόγιο ΜΑΙΟΣ 2013

ΞΕΦΥΛΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ. Φυτολόγιο ΜΑΙΟΣ 2013 Φυτολόγιο ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: «Ξεφυλλίζοντας το φυτολόγιο του Αρχαιολογικού Μουσείου Ιωαννίνων» ΚΟΙΝΟ: Νηπιαγωγείο ΧΩΡΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων ΙΑΡΚΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: 60 λεπτά ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10 ΚΡΙΤΗΡΙΑ Εύρος θέματος Τίτλος και περίληψη Εισαγωγή Βαθμολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΡΜΑΚΟΛΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 14/3/2014 1 Ο ΗΛΙΟΣ ΜΑΣ Ο Ήλιος είναι ένα άστρο, όμοιο με τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα