Μ. ΙΑΚΩΒΙΔΗΣ Η Προβληματική της Κατοικίας στην Ελληνική Πραγματικότητα: οι βασικές οικονομικές πτυχές.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μ. ΙΑΚΩΒΙΔΗΣ Η Προβληματική της Κατοικίας στην Ελληνική Πραγματικότητα: οι βασικές οικονομικές πτυχές."

Transcript

1 ΤΟΠΟΣ 9/1995 ΑΡΘΡΑ: Μ. ΙΑΚΩΒΙΔΗΣ Η Προβληματική της Κατοικίας στην Ελληνική Πραγματικότητα: οι βασικές οικονομικές πτυχές. Θ. ΚΟΥΤΡΟΥΜΑΝΙΔΗΣ, Α. ΚΑΡΑΚΟΣ, Ι. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Διαχρονική Μελέτη της Συμπεριφοράς της Απασχόλησης Κλάδων Βιομηχανίας Υπηρεσιών στην Ελλάδα. Φ. ΛΟΥΚΙΣΣΑΣ, Κ. ΚΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ, Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ Χωρικές Διαφοροποιήσεις στην Συμμετοχή Χρηστών και Φορέων στην Παροχή Κοινωνικών Υπηρεσιών. Θ. ΠΕΛΑΓΙΔΗΣ Η Σκοτεινή Πλευρά της Εργασιακής Ευελιξίας: έρευνα πεδίου στην Ευρύτερη Περιοχή Θεσσαλονίκης. Δ. ΛΑΓΟΣ Οι Οικονομικές Επιπτώσεις της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης στον Ελληνικό Τουρισμό. ΑΛ. ΔΕΛΟΥΚΑΣ Περιβαλλοντικός Σχεδιασμός: νέος κλάδος ή διάσταση της χωροταξίας. ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ: Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ Κωδικοποίηση και μηχανισμοί ελέγχου των χρήσεων γης στον εξωαστικό χώρο. Συγκριτική διερεύνηση της εμπειρίας άλλων χωρών πρόταση για την Ελλάδα. Α. ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ Μελέτη Ανάπτυξης Λαυρίου. 1

2 ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΕΣ: Π. ΓΕΤΙΜΗΣ, ΓΡ. ΚΑΥΚΑΛΑΣ Η μελέτη της Αστικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης στην Ελλάδα: Θέματα και εμφάσεις στο περιοδικό ΤΟΠΟΣ ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ: ΘΕΟΔ. ΚΕΡΚΥΡΑ-ΞΥΘΑΛΗ Οι Τροποποιήσεις που επιφέρονται στη νομοθεσία για τους πρωτοβάθμιους ΟΤΑ και την Περιφέρεια μετά τους νόμους 2218 και 2240/94 και το Σ.Ν. του Υπουργείου Εσωτερικών. Π. Ι. ΜΑΤΘΑΙΟΥ Το νέο θεσμικό πλαίσιο της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης. Μία κριτική θεώρηση. ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ: ΜΑΝΟΣ ΜΑΤΣΑΓΚΑΝΗΣ An economic approach to International and Inter-Regional Variations in Mortality with Special Reference to Greece. Doctoral thesis (Ph.D.). Faculty of Social Studies, University of Bristol, July ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ Οι Περιφερειακές Ανισότητες στην Υγεία. Μεταπτυχιακή Εργασία στο Ινστιτούτο Περιφερειακής Ανάπτυξης, Αθήνα, ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΒΗΜΑ: RSA Ελληνικό Τμήμα της Regional Science Association. ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΟΛΟΓΩΝ Θέσεις του Σ.Ε.Π. για την τελική γραφή του σχεδίου νόμου για το χωροταξικό σχεδιασμό. 2

3 ΣΕΠΟΧ Ευρωπαϊκά Βραβεία Πολεοδομίας. ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ - ABSTRACTS 3

4 H προβληματική της Κατοικίας στην Ελληνική Πραγματικότητα: οι Βασικές Οικονομικές Πτυχές Μ. ΙΑΚΩΒΙΔΗΣ 1 Η σύνδεση του τομέα των κατοικιών με την εθνική οικονομία αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον αντικείμενο έρευνας. Και όμως, αντίθετα με ότι θα μπορούσε κανείς να αναμένει, δεν είναι από τα πλέον διερευνηθέντα ζητήματα στο χώρο των οικονομικών και κοινωνικών επιστημών. Ορισμένες από τις μερικές πτυχές του προβλήματος έχουν, ομολογουμένως, τύχει ιδιαίτερης προσοχής, αλλά το ίδιο το πρόβλημα δεν έχει αντιμετωπιστεί, τόσο στο θεωρητικό επίπεδο όσο και στο επίπεδο της πολιτικής, στο σύνολό του. Έτσι έχουμε -σε διεθνές επίπεδο- πληθώρα αναλύσεων για τα ειδικότερα ζητήματα, χωρίς να έχουμε ένα κοινά αποδεκτό γενικό πλαίσιο αναλύσεως 1. Όσον αφορά τη χώρα μας οι σχετικές αναλύσεις, ιδίως ως τη δεκαετία του 1980 είχαν μάλλον περιορισμένη τεκμηρίωση και συχνά χαρακτηρίζονταν από αποσπασματικότητα ή και μονομέρεια, παρ ότι η μεγάλη συμμετοχή των οικιστικών επενδύσεων στο σύνολο των παγίων επενδύσεων και η ιδιάζουσα σημασία της κατοικίας ως καταναλωτικού και επενδυτικού αγαθού στη χώρα μας καθιστούν ζωτικής σημασίας την ανάλυση των σχέσεων της οικιστικής δραστηριότητας με το σύνολο της οικονομίας. Η μη ύπαρξη κάποιας συνοπτικής μελέτης στην ελληνική βιβλιογραφία, έδωσε το έναυσμα για τη συγγραφή της εργασίας αυτής που επιχειρεί, περιληπτικά και επιλεκτικά, αφενός να θίξει τα βασικότερα σημεία της προβληματικής των σχέσεων της Οικονομίας με την Κατοικία, αντιπαραθέτοντας όσα έχουν συζητηθεί διεθνώς και όσα απασχόλησαν την ελληνική οικονομική και πολιτική σκέψη, και αφετέρου να περιγράψει τις βασικές πτυχές των σχέσεων της Κατοικίας με την Οικονομία στην Ελλάδα. Στο πρώτο μέρος παρατίθεται η διάρθρωση της προβληματικής, έτσι όπως προκύπτει από τη διεθνή βιβλιογραφία, και αναφέρονται οι λόγοι για τους οποίους παρουσιάστηκαν (και παρουσιάζονται ακόμη) δυσχέρειες στην εξέταση των σχέσεων εθνικής οικονομίας και κατοικίας. Στο δεύτερο μέρος, γίνεται μια σύντομη ιστορική ανασκόπηση των κυρίαρχων τάσεων στην αντιμετώπιση του τομέα των κατοικιών στην Ελλάδα, τόσο σε επίπεδο θεωρητικής ανάλυσης όσο και σε επίπεδο πολιτικών που ακολουθήθηκαν. Στο τρίτο μέρος, γίνεται μια επισκόπηση των βασικών διαδράσεων του τομέα των κατοικιών στην ελληνική οικονομία στην Ελλάδα. Το τέταρτο μέρος περιέχει τις καταληκτικές συνθετικές παρατηρήσεις. 1 Μιχαήλ Γ. Ιακωβίδης, Υποψήφιος PhD, Τμήμα Διοίκησης, The Wharton School of the University of Pennsylvania 1

5 1. Επιδράσεις της Κατοικίας στην Οικονομία 1.1 Στοιχεία από τη Διεθνή Προβληματική Η σύγχρονη οικονομική φιλολογία περί τα οικιστικά άρχισε μόλις στις αρχές της δεκαετίας του Η δραματική επέκταση της αστυφιλίας την εποχή εκείνη δημιούργησε σοβαρά προβλήματα στέγης στις βιομηχανικές χώρες, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί (ιδίως στις Η.Π.Α.) μια σχολή οικιστών (βλ. π.χ. Rockefeller, 1959) οι οποίοι στήριζαν με θέρμη ότι η βελτίωση της οικιστικής κατάστασης, εκτός από σημαντικό κοινωνικο-οικονομικό στόχο per se 2, αποτελούσε επίσης ουσιαστικό εφαλτήριο προόδου και οικονομικής ανάπτυξης, θέση που μέχρι πρόσφατα φαινόταν να συμμερίζονται και διεθνείς οργανισμοί (U.N. - E.C.E., 1970). Τα επιχειρήματα των υπερμάχων της κατοικίας (και των συμπαθούντων οικονομολόγων) ήταν σε γενικές γραμμές τα ακόλουθα: Πρώτον, ότι τα οικιστικά προβλήματα συχνά παρουσιάζονται ως αποτέλεσμα της εγγενώς ανισόρροπης ανάπτυξης, επιτείνοντας την ανισότητα στη διανομή πλούτου και εισοδήματος πράγμα που, πέρα από την αξιολογική του σημασία, έχει ουσιαστικές επιπτώσεις στην αναπτυξιακή δυναμική (Theyer, 1957: 41-44). Δεύτερον, ότι υπάρχει υψηλός βαθμός συσχετισμού μεταξύ κακής οικιστικής κατάστασης και συνθηκών εξαθλίωσης και φθοράς του εργατικού δυναμικού (Kahn, 1951: 38-61). Τρίτον, ότι η παροχή ιδιόκτητης στέγης βοηθάει στη διαμόρφωση συναίσθησης ευθύνης και σεβασμού της περιουσίας και με τον τρόπο αυτό ενισχύει και την πολιτική σταθερότητα (Weissmann, 1955: 66). Τέταρτον, ότι η οικιστική ανάπτυξη δημιουργεί ένα αυτο-τροφοδοτούμενο κύκλωμα ανάπτυξης που ενισχύει τις μεσαίες εισοδηματικές τάξεις οι οποίες εμπλέκονται στην παραγωγή και εκμετάλλευση της κατοικίας, και ότι αυξάνει τον Πολλαπλασιαστή Επενδύσεων του ΑΕΠ - αυξάνοντας άρα δευτερογενώς το ΑΕΠ (Elliot, 1968). Πέμπτον, ότι η ύπαρξη της προοπτικής επένδυσης σε κατοικίες αποτελεί ισχυρό αποταμιευτικό κίνητρο, και άρα αυξάνει τη ροπή για αποταμίευση - με όλα τα θετικά της συνακόλουθα (Duensburry, 1953). Έκτον, ιδιαίτερα για τις αναπτυσσόμενες χώρες, η οικιστική δραστηριότητα θεωρείται πως αξιοποιεί τις μεγάλες ποσότητες υποχρησιμοποιούμενων υλικών και ανθρώπινων πόρων που έχουν μηδενικό ή ελάχιστο ευκαιριακό κόστος (Frankenhoff, 1964), δημιουργώντας 2

6 τόσο πρωτογενή (Nurske, 1953) όσο και συνθήκες για δευτερογενή (Hirschmann, 1961) ανάπτυξη. Έβδομον, ότι η προώθηση των επενδύσεων σε Κατοικίες (και η συνακόλουθη αστικοποίηση) ενισχύει την παραγωγικότητα και βελτιώνει το λόγο Κεφαλαίου/Εργασίας (Galenson & Liebenstein, 1955: ) - και προσφέρει τα ψυχολογικά κίνητρα που θα προωθήσουν τις άμεσα παραγωγικές επενδύσεις (Hirschmann, 1961). Άρα η αξιολόγηση των επενδύσεων σε κατοικίες θα πρέπει να μη στηρίζεται μόνο σε επενδυτικά κριτήρια, αλλά και στο εν γένει επίπεδο αναπτύξεως. Ως απόρροια των παραπάνω, η σχολή των υπερμάχων του οικισμού πρότεινε την τόνωση της οικιστικής δραστηριότητας είτε άμεσα (ανάληψη κατασκευής κατοικιών από το κράτος), είτε -και κυρίως- έμμεσα (χαμηλά - επιδοτούμενα στεγαστικά επιτόκια, χαμηλή φορολογία, παροχή υποδομής κ.ο.κ.). Στον αντίποδα αυτής της σχολής οι νεο-κλασσικοί οικονομολόγοι) θεωρούσαν (και αρκετοί θεωρούν ακόμη) την οικιστική δραστηριότητα ως μία από τις πολλές εναλλακτικές επενδυτικές δυνατότητες. Ως απάντηση στις αιτιάσεις των υπερμάχων του οικισμού, παρατηρείται λοιπόν ότι: 1. Όσον αφορά την αναδιανεμητική πλευρά του ζητήματος σε κατοικίες, δεν υπάρχει prima facie καμιά ένδειξη ότι μια ενδεχόμενη υποστήριξη της κατοικίας αποτελεί το βέλτιστο ή τον αποτελεσματικότερο τρόπο αντιμετώπισης των σχετικών προβλημάτων - κάτι που τεκμαίρεται άλλωστε και από την στοιχειώδη μικροοικονομική θεωρία. 2. Σχετικά με τα ζητήματα εξαθλίωσης και φθοράς του εργατικού δυναμικού, αλλά ακόμη περισσότερο της συμβολής της κατοικίας στην πολιτική σταθερότητα, κρίνεται ότι εκπηγάζουν μάλλον από στερεότυπα, παρά από την παρατήρηση της πραγματικότητας. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να θεωρήσουμε a priori ότι η κατοικία βοηθά στην εμπέδωση της κοινωνικής και πολιτικής σταθερότητας περισσότερο απ ότι θα βοηθούσαν επενδύσεις για τη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής ή άλλης κοινωνικής υποδομής, ή επενδύσεις με στόχο την απορρόφηση του εργατικού δυναμικού. Άλλωστε, η ύπαρξη ορισμένων υψηλών συσχετίσεων μεταξύ της ποιότητας της κατοικίας και της ποιότητας του εργατικού δυναμικού δεν τεκμηριώνει σε καμιά περίπτωση την ύπαρξη σχέσεων αιτίου και αιτιατού (Burns and Grebler, 1974: 96-8). 3. Η κύρια όμως διαφωνία των νεο-κλασσικών έγκειτο στη χρήση των επενδυτικών κριτηρίων για την αξιολόγηση των οικιστικών επενδύσεων. Υπό αυτήν την οπτική, αν η αξία των ενοικίων θεωρηθεί ικανοποιητικό μέτρο απόδοσης των επενδύσεων σε κατοικίες, οι κατοικίες έχουν εντυπωσιακά χαμηλό λόγο κεφαλαιακής αποδόσεως και απαιτούν πολύ 3

7 μεγάλο χρόνο για την αποπλήρωση του χρησιμοποιηθέντος κεφαλαίου. Εξάλλου, υπολείπονται από τις βιομηχανικές επενδύσεις ή τις επενδύσεις υποδομής εφόσον δε δημιουργούν σαφείς εξωτερικές οικονομίες (extrenalities) (Hicks, 1961). 4. Για τις αναπτυσσόμενες χώρες, η ενεργοποίηση υπο-χρησιμοποιούμενων πόρων μπορεί να γίνει με οποιαδήποτε επένδυση, και άρα η αξιολόγηση των επιπτώσεων των οικιστικών επενδύσεων θα έπρεπε να βασίζεται και στην εκτίμηση των επιδράσεων που θα είχε η χρησιμοποίηση των αυτών πόρων σε άλλες επενδυτικές δραστηριότητες (H. Liebenstein, 1957). Γενικώς, οι απόψεις τη οικιστικής σχολής κρίνονταν ως υπερβολικά ψυχολογικές και μη ορθολογικευμένες. Ο διπολισμός αυτός των απόψεων και η εμφανής αντίθεση των δύο σχολών δε θα μας απασχολήσουν ως προς τα (ερμηνεύσιμα) αίτια τους - σημειώνεται μόνον ότι παγίδευσαν τον επιστημονικό διάλογο, και κυρίως ότι οι σκιές της σχετικά άγονης (και ενίοτε νομιναλιστικής) αντιπαράθεσης υπάρχουν ακόμη και σήμερα στη βιβλιογραφία. Τα σημεία πάντως επί των οποίων δεν υπήρχαν ριζικές διαφωνίες ήταν η δυνατότητα χρησιμοποίησης της οικιστικής πολιτικής ως μέσο αντικυκλικής πολιτικής (C. Bauer, 1957), για χωροταξικούς λόγους, και ως μέσο περιφερειακής πολιτικής. Το πρόβλημα όμως της ευρέσεως κριτηρίων καθορισμού της βέλτιστης κατανομής κεφαλαίου - και πόρων - μεταξύ κατοικιών και λοιπών τομέων παρέμενε ανοικτό. Πρώτη η M. Ried έκανε μια σφαιρική επισκόπηση της κατοικίας ως αγαθού, με θεωρητική (οικονομική) και εμπειρική ανάλυση (Ried, 1961). Το έργο αυτό συνεχίστηκε και διευρύνθηκε με τη διαμόρφωση μιας Θεωρίας Παραγωγικότητας της Κατοικίας (Burns, 1962, Klaasen and Burns, 1963 Burns and Grebler, 1974 και το πληρέστερο όλων Burns, Healy, McAllister and Tijoe, 1970). Η θεωρία αυτή προσπαθεί να συνυπολογίσει τις έμμεσες συμβολές της κατοικίας σε όρους αυξημένης παραγωγικότητας, βελτίωσης της υγιεινής, και περιορισμού του εγκλήματος κ.ά. μορφών κοινωνικής παθογένειας. Καθώς η κατανομή πόρων προς την κατοικία με βάση το μηχανισμό της αγοράς δε θα λαμβάνει υπόψη όλα τα παραπάνω κοινωνικά (αλλά και έμμεσα οικονομικά) οφέλη, προτάθηκε ότι πρέπει να είναι μικρότερη από την κοινωνικώς βέλτιστη. Εννοιολογικά, η θεωρία θα επέτρεπε να συγκριθούν στην ίδια βάση όλες οι επενδύσεις, ανεξαρτήτως σκοπού. Δυστυχώς όμως, η πρακτική εφαρμογή της δεν έδωσε αξιόπιστα αποτελέσματα ούτε συνεπείς αποδείξεις (Burns and Mittelbach, 1972: ). Εκτός από τις παραπάνω προσπάθειες, η δεκαετία του 1960 χαρακτηρίζεται από εργασίες που εξετάζουν τη σχέση των κατοικιών με τη γενικότερη ανάπτυξη, με ιδιαίτερη αναφορά στα στάδια οικονομικής ανάπτυξης. Έτσι στην ανάλυση του, ο Howestine, θεωρεί ότι υπάρχουν τρία στάδια ανάπτυξης. Στο Πρώτο Στάδιο, οι επενδύσεις θα πρέπει να 4

8 κατευθύνονται στην κατασκευή κεφαλαιουχικών αγαθών και οι πόροι να κατευθύνονται στην κατοικία μόνο στο βαθμό που μια τέτοια επένδυση είναι αναγκαία (Howestine, 1963: 25). Στο Δεύτερο Στάδιο, καθώς η υποαπασχόληση των πόρων μειώνεται και αυξάνεται η παραγωγικότητα και το διαθέσιμο κεφάλαιο, οι επενδύσεις σε κατοικίες θα πρέπει να αυξηθούν σταδιακά ώστε να παρέχουν ένα μίνιμουμ υγείας και αξιοπρέπειας, με προτεραιότητα σε όσους μπορούν να αποβούν παραγωγικότεροι με την παροχή καλύτερων συνθηκών στέγασης. Τέλος, στο Τρίτο Στάδιο η επένδυση σε κατοικία μπορεί να γίνει ασυσχέτιστα με την παραγωγικότητα, ανάλογα με τις εκάστοτε καταναλωτικές προτιμήσεις. Αντιστοίχως, ο Donnison αναπτύσσει ένα σχέδιο παρόμοιο με του Howestine, με μεγαλύτερη έμφαση στην κεντρική κατεύθυνση και τη σχεδιασμένη πολιτική και περισσότερη προσοχή στις δημογραφικές μεταβλητές. Από τις αναλύσεις αυτές, η μεν πρώτη είναι περιγραφική, η δε δεύτερη προγραμματική - καμιά όμως δεν έχει επαληθεύσιμα στοιχεία προβλέψεων. Αντιθέτως, ο Kuznets επεξεργάστηκε συγκεκριμένα στοιχεία, και βρήκε σε δύο συνεχόμενες μελέτες του (Kuznets, 1960, 1961) ότι η σχέση οικιστικών επενδύσεων - επιπέδου ΑΕΠ βαίνει αύξουσα στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, κορυφώνεται στις χώρες μέσου επιπέδου αναπτύξεως και κατόπιν φθίνει. Ο Strassman προχώρησε το συλλογισμό ένα βήμα πιο πέρα, εξηγώντας τη δυναμική που οδηγεί στα αποτελέσματα αυτά, και τεκμηριώνοντας τη θεωρία του με εμπειρική ανάλυση. Στην ομαδοποίηση στοιχείων από 27 χώρες για τη δεκαετία το μέσο ποσοστό των οικιστικών δαπανών προς το ΑΕΠ είναι 2,5% στην ομάδα των υπανάπτυκτων χωρών, 4,6% στην ομάδα των χωρών μέσου επιπέδου ανάπτυξης και 4,4% για τις ανεπτυγμένες χώρες (Strassman, 1970: 402). Την εργασία του Strassman συμπληρώνει και επεκτείνει ουσιαστικά η έρευνα των Burns & Grebler (1974), όπου τίθεται το ερώτημα των διαφορετικών ποσοστών επενδύσεων σε κατοικία προς το ΑΕΠ που παρατηρούνται τόσο σε διάφορες χώρες, όσο και σε διάφορο χρόνο. Υπό το πρίσμα αυτό, ελέγχεται και το ερμηνευτικό βάρος που μπορούν να έχουν τόσο οι οικονομικοί όσο και οι κοινωνικοί παράγοντες, και δίνεται μια διαφυγή από τις προϊούσες περιγραφικές ή δεοντολογικές περιγραφές. Τα βασικά συμπεράσματα συνοψίζονται στα ακόλουθα: Πρώτον, η στενότητα οικιστικών επενδύσεων στα πρώιμα στάδια ανάπτυξης και η συνακόλουθη σημαντική αύξησή τους σε μεσαία στάδια ερμηνεύεται από τη στοιχειώδη οικονομική θεωρία. Συγκεκριμένα, η κατανομή μεταξύ οικιστικών και μη επενδύσεων θα γίνει εκεί όπου εξισώνονται οι οριακές αποδόσεις των δύο τομέων. Έτσι, σε χαμηλά επίπεδα ανάπτυξης, όπου η απόδοση εν γένει επενδύσεων είναι κατά γενική αποδοχή πολύ υψηλότερη από αυτήν των οικιστικών, η ισορροπία θα 5

9 επέλθει σε περιορισμένη οικιστική δραστηριότητα. Καθώς όμως περνάμε σε υψηλότερα επίπεδα ανάπτυξης και οι δυνατότητες πραγματικών αποδόσεων των επενδύσεων περιορίζονται από την εντατικότερη χρήση των παραγωγικών συντελεστών, οι κατοικίες καθίστανται καλύτερες μορφές τοποθετήσεως, με αποτέλεσμα να έχουμε διαδοχική αύξηση των επενδύσεων σε κατοικίες. Το πρόβλημα προκύπτει με τις προηγμένες χώρες, όπου, όπως παρατήρησε και ο Strassman υπάρχει κάμψη των οικιστικών επενδύσεων. Η ερμηνεία των Burns & Grebler στηρίζεται στο ότι η κατοικία δεν αποτελεί μόνο επενδυτικό αλλά και καταναλωτικό αγαθό 3, σημειώνοντας ότι στις φτωχότερες χώρες η κατοικία έχει μεγαλύτερο ειδικό βάρος στο σύνολο της κατανάλωσης απ ότι έχει στις πλουσιότερες χώρες 4. Έτσι, η κάμψη των οικιστικών επενδύσεων στις ανεπτυγμένες χώρες βρίσκει εξήγηση. Εξίσου σημαντικά ευρήματα αφορούν τους παράγοντες κοινωνικής και δημογραφικής φύσης που προσδιορίζουν τις οικιστικές επενδύσεις. Οι Επενδύσεις σε Κατοικία ως Τμήμα του ΑΕΠ (εφεξής ΕΚΤΑΕΠ) παρουσιάζουν 5 αρνητική συσχέτιση με το ρυθμό αύξησης του πληθυσμού (σε σχετικούς όρους), αντίθετα απ ότι η θεωρία θα μας οδηγούσε να πιστέψουμε. Από την άλλη πλευρά, ούτε ο ρυθμός αστυφιλίας μας δίνει μία ικανοποιητική εξήγηση για τις οικιστικές επενδύσεις. Η συσχέτιση του ρυθμού αστικοποίησης με το ΕΚΤΑΕΠ μας δείχνει ότι το τελευταίο είναι υψηλό σε χώρες τόσο με υψηλή όσο και με πολύ περιορισμένη αστυφιλία, ενώ για μέτρια επίπεδα αστυφιλίας έχουμε μέτρια επίπεδα ΕΚΤΑΕΠ. Συγκεκριμένα, βρίσκεται ότι υπάρχει σχέση αντίστροφου U μεταξύ ΕΚΤΑΕΠ - κ.κ. ΑΕΠ, και σχέση U μεταξύ ρυθμού μεταβολής πληθυσμού/αστικοποίησης και ΑΕΠ. Μετά την εργασία των Burns Grebler δεν εντοπίζεται κάποια πραγματικά καινοτόμα σφαιρική παρουσίαση του ζητήματος των σχέσεων κατοικίας και οικονομίας. Εξελίξεις παρατηρούνται βέβαια στην εξέταση των μερικών συνιστωσών των σχέσεων αυτών. Το γεγονός αυτό δεν είναι νέο: ανέκαθεν η εξέταση ορισμένων πτυχών των σχέσεων της κατασκευής κατοικιών με τις οικονομικές μεταβλητές ενδιέφερε περισσότερο από την κατασκευή ενός γενικού προτύπου εξήγησης της συμπεριφοράς. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερης, προσοχής έχει τύχει η ανάλυση των προσδιοριστικών παραγόντων της ζήτησης κατοικίας. Παρακάμπτοντας την καθαυτό ανάλυση της σχετικής βιβλιογραφίας 6, παρατηρούμε ότι δύο από τα πιο κεντρικά ζητήματα που απασχολούν τις οικονομετρικές αναλύσεις είναι εάν η επένδυση σε κατοικίες έχει μεγάλη ή μικρή εισοδηματική ελαστικότητα, και εάν ως μέτρο εισοδήματος θα πρέπει να λαμβάνεται το τρέχον ή μια μορφή μόνιμου εισοδήματος - με τη μορφή που αυτό εννοείται από τον Milton Friedman (Friedman, 1957; 1963) και τους οπαδούς του (Eisner, 1968; Livitan, 1963). Συγκεκριμένα, το ερώτημα του εάν η κατοικία είναι αγαθό με εισοδηματική ελαστικότητα μεγαλύτερη της μονάδας χάνει το ενδιαφέρον που του προσδίδεται από την οικονομετρική φιλολογία, εάν αναλογιστεί κανείς ότι, για τους λόγους που ανέφεραν οι Burns Grebler, η 6

10 ζήτηση για κατοικίες θα πρέπει να έχει ελαστικότητα μικρότερη ή μεγαλύτερη της μονάδας ανάλογα με το επίπεδο ανάπτυξης, και άρα, λόγω αυτής της μεταβλητότητας, η εκτίμηση μιας τιμής της ελαστικότητας αυτής δε μας παρέχει καμιά διαχρονική ή διατοπική, έστω και σχετική, ασφάλεια. Οι πληροφορίες για τη σχέση εισοδήματος και κατοικίας πρέπει να συνεκτιμηθούν με τις πληροφορίες τόσο για το αναπτυξιακό επίπεδο, όσο και τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά που θα διέπουν τη ζήτηση κατοικίας. Όσον αφορά τη συζήτηση για το μέτρο του εισοδήματος (μόνιμο ή τρέχον), ενώ έχει ενδιαφέρον από την πλευρά της επιβεβαίωσης ή της διάψευσης της Φρηντμάνιας θεωρίας περί των προσδιοριστικών παραγόντων της ζήτησης διαρκών αγαθών 7, δεν υπάρχει λόγος να μας απασχολεί στο πλαίσιο της εξέτασης της ζήτησης κατοικίας 8. Πέρα από τα παραπάνω, η κατοικία λόγω του ειδικού βάρους έχει εξεταστεί σε σημαντικό βάθος από γενικότερες τοποθετήσεις, και κυρίως από τη Μαρξική και τη Νεομαρξική. Σύμφωνα με τους μαρξικούς συγγραφείς, η κατάσταση στο χώρο της κατοικίας βρίσκει ερμηνεία μόνο μέσα από την ανάλυση των εκάστοτε κοινωνικών συσχετισμών, τόσο στη σφαίρα της παραγωγής όσο και στη σφαίρα της ανταλλαγής (ενοικιαζόμενη κατοικία) (Engels, 1887). Και παρ ότι ελκύουν την προσοχή μας στις τεχνικές και κοινωνικές σχέσεις που βρίσκονται στη βάση των ήδη υπαρχουσών κατοικιών (απόθεμα) και της αναπαραγωγής τους (επενδύσεις σε κατοικίες), οι ερμηνείες που προτείνονται και η εμμονή σε ορισμένα επιστημονικά κατηγορήματα δε δίνουν τη δυνατότητα πρόβλεψης και κυρίως δεν είναι διεψεύσιμες (και άρα επιστημονικά ελέγξιμες). Τα πρακτικά προβλήματα της ακολούθησης παρόμοιων θεωριών προκύπτουν ανάγλυφα μέσα από τα όσα κατά καιρούς δήλωναν οι εκπρόσωποι των Χωρών του Υπαρκτού Σοσιαλισμού στις αρμόδιες επιτροπές έρευνας και πολιτικής του ΟΗΕ (UN, ECE, 1970, 1975). Oι νεο-μαρξιστές δεν απομακρύνονται πολύ από το αρχικό πνεύμα, αλλά έχουν μια πιο ανοιχτή και γόνιμη προσέγγιση. Σταχυολογώντας (και απλουστεύοντας, ίσως υπερβολικά) βλέπουμε π.χ. ότι ως οικιστική πολιτική θεωρούν οτιδήποτε σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με τον οικιστικό χώρο (οποιαδήποτε ρύθμιση χωροταξική, πολεοδομική, οικιστική ή καθαρά οικονομική), βλέποντας πίσω από την πολιτική αυτή κάποιες κυρίαρχες ταξικές δυνάμεις και συμφέροντα, τα οποία εξυπηρετούν, αμέσως ή εμμέσως τα συμφέροντα μιας -όχι κατ ανάγκη συνειδητοποιημένης- ολιγαρχίας, και της συνακόλουθης εξαρτημένης κοινωνικής πυραμίδας. Έτσι, και για τους νεο-μαρξιστές, η κατοικία δε μπορεί να θεωρηθεί ξέχωρα από το σύνολο του κοινωνικο-οικονομικο-πολιτικού οικοδομήματος (Harvey, 1973, 1974, 1982, Topalov, 1973, Carnoy, 1984). Έτσι ο Castells κατασκευάζει ένα θεωρητικό πρότυπο διασύνδεσης της οικιστικής πολιτικής με την αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης (Castells, 1972), και ο Harvey ερμηνεύει την πολιτική αυτή μέσα από το πρίσμα της παρέμβασης του κράτους στη διαδικασία της συσσώρευσης και στην ανατροφή 7

11 της κρίσης που εγγενώς δημιουργείται από την υποκατανάλωση στα καπιταλιστικά συστήματα. Όσο για τις επιδράσεις της κατοικίας στην οικονομία, και αυτές παρουσιάζονται αδιαχώριστα από τις εν γένει επιδιώξεις του κράτους, στα πλαίσια των οποίων η κατοικία παίρνει έναν ιδιαίτερο ρόλο στην αναπαραγωγή όχι τόσο της εργατικής δύναμης, όσο της ισχύουσας κοινωνικοοικονομικής κατάστασης και δη του συστήματος εκμετάλλευσης κεφαλαίου στο χώρο της κατοικίας. Έτσι, η προσφορά των νεομαρξιστών περιορίζεται από την προσπάθεια τους να επιβεβαιώσουν τα επιστημονικά τους κατηγορήματα, τα οποία, ακόμη κι αν αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα, ούτε διαψεύσιμα είναι, ούτε εκφεύγουν του περιγραφικού χαρακτήρα (βλ. σχετική κριτική στο Pricvane, 1977). Το πρόβλημα είναι ότι ο πρωτεύον στόχος δεν είναι τόσο η ρεαλιστική προσέγγιση της πραγματικότητας, αλλά η (εν τέλει αντίστοιχη με τη νεο-κλασσική) προσπάθεια δημιουργίας συνεκτικού ερμηνευτικού σχήματος -έστω και κυκλικού. Πέρα από αυτά, η εν γένει νεο-αριστερή προσέγγιση, με προεξέχουσα τη Γαλλική Σχολή (M. Aglietta κ.ά.), προσέφερε ενδιαφέρουσες προοπτικές και φώτισε μεταβλητές που μπορούν να αποκτήσουν σημαντική ερμηνευτική ισχύ, ιδίως αν δε μείνουν υποταγμένες στο αρχικό -μάλλον περιορισμένο- πλαίσιο. Παρατηρούμε ενδεικτικά: Τη διερεύνηση των σχέσεων παραγωγής που διέπουν το κατασκευαστικό κύκλωμα (Ball, 1972: 77), που προσδιορίζει τους παράγοντες που επηρεάζουν την προσφορά κατοικιών και που καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο αναλαμβάνεται μία οικιστική επένδυση. Τη μορφή των κεφαλαίων που υπεισέρχονται στο κατασκευαστικό κύκλωμα, αλλά και τη διάρθρωση των πιστώσεων, και τις δυναμικές τους επιδράσεις (Aglietta, 1976). Τα ζητήματα της αξιόχρειης ζήτησης, υπερβολικά ίσως τονισμένα από τη Γαλλική Σχολή, που αναφέρονται στις συνθήκες ζήτησης κατοικιών (Castells,1973, Liepitz, 1974). Τη συσχέτιση της δυναμικής του οικιστικού κυκλώματος και της αναπαραγωγής των υπαρχουσών κοινωνικοοικονομικών δομών με έμφαση στο ρόλο του κράτους (Margi, 1972, Malpass and Murie, 1982). 1.2 Κωλύματα στην Εξέταση των Σχέσεων Κατοικίας-Οικονομίας Όπως σχολιάστηκε παραπάνω, η ανάλυση των σχέσεων της κατοικίας με την οικονομία παρουσιάζει αποσπασματικότητα και μερικότητα. Στο σημείο αυτό σταχυολογούνται οι 8

12 κυριότεροι παράγοντες που καθυστέρησαν (ή εμποδίζουν ακόμη) τη λεπτομερή ανάλυση του αντικειμένου. 1. Ο κυρίαρχος κοινωνικός και πολιτικός χαρακτήρας του στεγαστικού ζητήματος είχε ως αποτέλεσμα την ύπαρξη διαφορετικών πολιτικών για τα οικιστικά σε κάθε χώρα, ανάλογα με τα εκάστοτε κοινωνικά χαρακτηριστικά. Το γεγονός της άρρηκτης σύνδεσης της κατοικίας με τις παραδόσεις κάθε χώρας είχε συχνά ως αποτέλεσμα να έρχεται η ορθολογική αξιολόγηση των συνολικών οικονομικών σχέσεων της κατοικίας σε δεύτερη μοίρα, ή να καταλαμβάνει υπολειμματική θέση. Εξάλλου, οι σημαντικές διαφορές στις εκάστοτε ορίζουσες του ζητήματος των κατοικιών σε κάθε χώρα επέδρασε ανασταλτικά στη διαμόρφωση ενός διεθνούς αποδεκτού πλαισίου ανάλυσης. 2. Η μοιραία σύνδεση του στεγαστικού ζητήματος με γενικότερες κοινωνικές και πολιτικές διεκδικήσεις, μάλλον συσκότισε παρά διαφώτισε τη σύνδεση της οικιστικής με την οικονομική δραστηριότητα, καθώς η κατοικία χρησιμοποιήθηκε από διάφορες πλευρές, και συνδέθηκε με ιδεολογική και πολιτική φόρτιση. Οι συγκεκριμένες ιστορικές, κοινωνικές και πολιτικές συγκυρίες της περιόδου , μέσα στις οποίες παρατηρήθηκε η μέγιστη ανάπτυξη της οικονομικής περί την κατοικία φιλολογίας, άφησαν εμφανή τα σημάδια τους στη διαμόρφωση της προβληματικής. 3. Η κατοικία είναι αγαθό που παρουσιάζει σημαντικές ιδιαιτερότητες, τόσο ώστε να έχει προταθεί η Οικιστική Οικονομική (Housing Economics) ως ιδιαίτερος επιστημονικός κλάδος (Turney, 1957, Grebler & Winnick, 1956). Η ανομοιογένεια που παρουσιάζει το αγαθό της κατοικίας, η διαιρετότητά του, η έλλειψη κινητικότητας και η μη συχνή επαναγορά (πέρα από τον ιδιάζοντα κοινωνικό ρόλο της) σε συνδυασμό με τις πολυποίκιλλες μορφές και τοποθεσίες των κατοικιών, καθιστά την κατοικία ως ένα ιδιάζον διαρκές καταναλωτικό αγαθό όπου το ίδιο το γεγονός του πολύ μικρού βαθμού υποκατάστασης μεταξύ των κατοικιών δημιουργεί σοβαρότατα προβλήματα τόσο από πλευράς ορισμών και θεωρητικής αντιμετώπισης όσο και από πλευράς μέτρησης και ποσοτικής τεκμηρίωσης. 4. Τα σοβαρότατα προβλήματα που ανακύπτουν στο επίπεδο των στατιστικών δεδομένων περιόρισαν την αξιοπιστία και το βεληνεκές των αναλύσεων που έγιναν, και εμπόδισαν τη δημιουργία πληρέστερων τοποθετήσεων. Ιδιαίτερο ρόλο έπαιξαν τα παρακάτω: Ι. Η στατιστική καταγραφή στο οικιστικό πεδίο είναι πολύ πρόσφατη, και οι υπάρχουσες χρονικές σειρές είναι περιορισμένες και ελλιπείς, κάτι που δημιουργεί τεράστια προβλήματα στην ποσοτική ανάλυση και που εξηγεί σε κάποιο βαθμό την καθυστέρηση 9

13 της παραγωγής ποσοτικά τεκμηριωμένων αναλύσεων. Αλλά και τα υπάρχοντα στοιχεία αφορούν τις προηγμένες χώρες, δημιουργώντας μας προβλήματα δειγματοληψίας στις διεθνείς αναλύσεις. ΙΙ. Η αδυναμία ποσοτικής σύλληψης της οικιστικής πολιτικής (ήτοι της στήριξης κατασκευής κατοικίας από το κράτος) μας αποστερεί από μια κρίσιμη μεταβλητή (Swan, 1973: ). Πώς να μετρήσει κανείς την επίδραση που πραγματικά έχουν η παροχή αμέσων και εμμέσων επιδοτήσεων, η παροχή ευνοϊκού επιτοκίου, οι διευκολύνσεις στη σχετική υποδομή ή η δημιουργία εξωτερικών οικονομιών, η ευνοϊκή ή δυσμενής φορολογική μεταχείριση, η ανοχή σε αυθαιρεσίες (άρα και η μείωση του κόστους), τα συγκριτικά οφέλη και κόστη από την κρατική αντιμετώπιση σε ιδιοκτήτες ή ενοικιαστές και ακόμα περισσότερο, πώς να τα αγνοήσει κανείς όλα αυτά; ΙΙΙ. Το υπάρχον απόθεμα κατοικιών (σε ποσότητα και ποιότητα) αποτελεί άλλη μια μεταβλητή που, ενώ επηρεάζει τη ζήτηση και την κατασκευή κατοικιών, είναι σχεδόν αδύνατο να μετρηθεί με τρόπο αξιόπιστο και αξιοποιήσιμο. ΙV. H αδυναμία της σύλληψης της αυθαίρετης δόμησης και η υποεκτίμηση των δραστηριοτήτων στο χώρο της κατοικίας λόγω των προσπαθειών φοροδιαφυγής όσο και η ενσωμάτωση συχνά πολύ σημαντικής προσωπικής (και άρα αφανούς) εργασίας στην κατασκευή κατοικιών 9 και δεν μπορούν εύκολα να αντιμετωπιστούν με τεχνητές μεταβλητές. V. Η σχεδόν πλήρης αδυναμία ποσοτικοποίησης των ποιοτικών χαρακτηριστικών της κατοικίας, περιορίζει την ερμηνευτική ικανότητα και την αποτελεσματικότητα των σχετικών αναλύσεων. Το πρόβλημα αυτό αποκτά δε αυξανόμενες διαστάσεις καθώς ο παράγοντας της ποιότητας της κατοικίας καθίσταται ολοένα και πιο σημαντικός: το εύρος των δυνητικών ποιοτικών διαφορών στην κατοικία έχει μεγαλώσει δραματικά την τελευταία εικοσιπενταετία, και τόσο η ζήτηση όσο και η προσφορά στις κατοικίες εξαρτάται όλο και περισσότερο από τους ποιοτικούς παράγοντες. VI. Τέλος, πέρα από τις δυσκολίες ενσωμάτωσης των κλιματολο-γικών και διαρθρωτικών διαφορών στο εκτημισιακό υπόδειγμα, η ανυπαρξία κοινών κανόνων ποσοτικοποίησης, ή έστω κοινών μεγεθών στο διακρατικό επίπεδο (μόλις πρόσφατα υιοθετήθηκε ένας κοινά ανεκτός ορισμός της κατοικίας) δυσχεραίνει σοβαρότατα τις διακρατικές συγκρίσεις και αναλύσεις και περιορίζει σε πολύ σημαντικό βαθμό τα πλαίσια που μπορούν να κινηθούν οι έρευνές μας. 10

14 2. Iστορική Ανασκόπηση των Κυρίαρχων Τάσεων στην Αντιμετώπιση του Τομέα των Κατοικιών στην Ελλάδα Το ζήτημα της κατοικίας έχει κατ επανάληψη απασχολήσει, από διαφορετικές οπτικές γωνίες, την οικονομική σκέψη στη χώρα μας. Η διαμάχη στη μεταπολεμική περίοδο 11 αρχίζει από τη διαμάχη περί την έκθεση Βαρβαρέσου 12 (και τη συνακόλουθη πολιτική) η οποία θεωρούσε ως μη παραγωγική την επενδυτική δραστηριότητα στις κατοικίες, αφού ούτε εισαγωγές υποκαθιστούσε, ούτε εξαγωγική δραστηριότητα συνιστούσε, και επιπλέον δέσμευε πόρους που θα ενίσχυαν την οικονομία με παραγωγικότερο τρόπο (Βαρβαρέσος, 1952). Παρ όλα αυτά, στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια γινόταν δεκτό ότι η οικοδομική δραστηριότητα μπορούσε να αναθερμάνει τη διαλελυμένη από τους δύο πολέμους οικονομία, και έτσι η συμβολή του κράτους στις κατασκευές υπήρξε σοβαρή. Την τριετία η συμμετοχή του δημοσίου στις στεγαστικές δαπάνες ήταν 35%, ποσοστό όμως που οφείλεται κυρίως στην άμεση ξένη (κυρίως αμερικανική) βοήθεια που κατευθυνόταν συγκεκριμένα στην οικιστική ανάπτυξη. Με τη σταδιακή μείωση της εξωτερικής βοήθειας, αλλά και με την επίτευξη κάποιας ισορροπίας και με την έξοδο από την έκρυθμη οικονομική κατάσταση, το ποσοστό της συμβολής του κράτους πέφτει στο 8% έως 15% για την οκταετία , και μετά το 1959 διατηρείται σε ένα καθαρά υπολειματικό επίπεδο που κυμαίνεται μεταξύ 1% και 3%. Η κρατική λοιπόν πολιτική άμεσης στήριξης της κατοικίας μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια από τις σκληρότερες που υπήρχαν στον ευρωπαϊκό χώρο μεταπολεμικά (Economou, 1990). Όσον αφορά την πιστωτική πολιτική απέναντι στις στεγαστικές επενδύσεις, παρατηρούμε ότι δεν ακολούθησε στεγαστικά κριτήρια, αλλά χρησιμοποιήθηκε καθ όλη τη μεταπολεμική περίοδο ως όργανο ενίσχυσης ή αποθάρρυνσης επενδυτικών κατηγοριών (Χαλικιάς, 1976: 11). Έτσι, εφόσον οι επενδύσεις στις κατοικίες θεωρούντο αντιπαραγωγικές, οι πιστώσεις προς τον στεγαστικό τομέα ήταν περιορισμένες, και κάλυπταν την τελευταία εικοσαετία το 9% έως το 13% των συνολικώς χορηγούμενων πιστώσεων, ενώ το ποσοστό των τραπεζικών κεφαλαίων στο σύνολο των οικοδομικών κεφαλαίων στο σύνολο των οικοδομικών κεφαλαίων ήταν περιορισμένο. Μολαταύτα, οι επενδύσεις σε κατοικίες ήταν, καθ όλη τη μεταπολεμική περίοδο, υψηλότερες τόσο από το μέσο επίπεδο των χωρών με αντίστοιχο επίπεδο ανάπτυξης, όσο και των ευρωπαϊκών χωρών, χωρίς όμως να αποκλίνουν δραματικά απ αυτό 13. Ως ποσοστό του ακαθάριστου σχηματισμού κεφαλαίου η επένδυση σε κατοικίες βρίσκεται κατά μέσο όρο στο 30%, με ακραίες τιμές 28% (1967) και 44% (1955). Ως ποσοστό του ΑΕΠ η επένδυση σε κατοικίες κινείται μεταξύ 5,5% και 9%. Τα σχετικά υψηλά αυτά μεγέθη, οδήγησαν σε κριτικές για υπερανάπτυξη, για δομική ασυμμετρία κ.ο.κ., καθώς και ενίοτε σε -λιγότερο ή περισσότερο- αυθαίρετα συμπεράσματα για το σύνολο της 11

15 επενδυτικής δυναμικής. Η κριτική εντάθηκε με την εκδήλωση των βιομηχανικών κρίσεων (τέλη της δεκαετίας του 1950 και τέλη της δεκαετίας του 1960), καθώς η αναλογία βιομηχανικών και οικιστικών επενδύσεων άρχισε να χειροτερεύει 14, και η κριτική αυτή παγιώθηκε από τα μέσα της δεκαετίας του Η υποκατάσταση θεωρητικών πεποιθήσεων στη θέση της ανάλυσης των οριζουσών του ζητήματος στην κατοικία, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στο προηγούμενο κεφάλαιο, ήταν ο εύκολος δρόμος. Ο χαρακτηρισμός ως αντιπαραγωγικών των οικιστικών επενδύσεων διαφαίνεται σαφώς από τις ετήσιες εκθέσεις του διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος. Επιπροσθέτως, ο Ξ. Ζολώτας, διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας και εκφραστής αυτών των απόψεων (Ζολώτας, 1949, 1961, 1977), υποστηρίζει ότι οι επενδύσεις σε κατοικίες επισύρουν πολυτελή κατανάλωση και έμμεσα αυξάνουν τον πληθωρισμό. Αλλά και γενικότερα οι επενδύσεις για κατοικία θεωρούντο περισσότερο κατανάλωση παρά επένδυση, λόγω της πολύ μικρής εισοδηματικής τους απόδοσης. Πράγματι, στην Ελλάδα ο οριακός λόγος κεφαλαίου-εισοδήματος ή συντελεστής κεφαλαίου είναι 15,32 για τις κατοικίες (μέσος ), ενώ ο αντίστοιχος στη βιομηχανία είναι 2,36 και στη γεωργία 3, Ένα άλλο επιχείρημα που χρησιμοποιήθηκε συχνά ήταν η επιβάρυνση του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών, και οι απ αυτό δημιουργούμενες δυσμενείς επιπτώσεις και ανισορροπίες (χωρίς όμως να γίνεται ποτέ μια ενδελεχής ανάλυση των πραγματικών επιπτώσεων στο ισοζύγιο). Εν ολίγοις, η κατοικία κατηγορήθηκε για αρκετά από τα δεινά της οικονομικής κρίσης. Στον αντίποδα, ερευνητές με εμπλοκή στο κατασκευαστικό κύκλωμα τόνιζαν ότι η μεταπολεμική ανάπτυξη ήταν άρρηκτα δεμένη με την οικιστική ανάπτυξη (Τριανταφυλλίδης, 1972), χωρίς να απαντούν στα βασικά ερωτήματα αναφορικά με το επιθυμητό ύψος οικιστικών επενδύσεων και με τις συνολικές επιδράσεις τους στην οικονομία. Δεν εξέταζαν ποιες είναι οι σχετικές δομές, ποιες εναλλακτικές υπήρχαν στην ανάπτυξη μέσω κατασκευής και ποιο το κόστος τους. Επιπλέον, αρκετοί άλλοι αυτόκλητοι υπερασπιστές των επενδύσεων σε κατοικίες, τόνιζαν ότι επρόκειτο για κοινωνικό και όχι οικονομικό ζήτημα, περαιτέρω συσκοτίζοντας την όλη προβληματική, και δημιουργώντας σοβαρές υπόνοιες για την ανεξαρτησία των αναλύσεων τους από συγκεκριμένους κύκλους συμφερόντων. Γενικότερα, ενώ το ζήτημα της κατοικίας στην Ελλάδα ήταν τουλάχιστον σημαντικό από πλευράς οικονομικής πολιτικής, δεν αντιμετωπίστηκε με τη δέουσα σοβαρότητα από την οικονομική σκέψη. Όσες φορές γίνονται αναφορές στην κατοικία, γίνονται παρεπιπτώντος, και στα πλαίσια άλλων τοποθετήσεων. Ακόμη σημαντικότερα, η διαμάχη για το ζήτημα της κατοικίας στη χώρα μας ούτε στο ελάχιστο δεν εναρμονίστηκε με τη 12

16 διεθνή προβληματική, ούτε καν χρησιμοποίησε τα συμπεράσματα ή τη μεθοδολογία ή και το σκεπτικό από τις σχετικές αναλύσεις. Οι εγχώριοι νεο-κλασσικοί έμειναν προσκολλημένοι (μάλλον λόγω κεκτημένης ταχύτητας) σε πρότυπα οιονεί φολκλορικά (textbook models) που είχαν ξεπεραστεί από τους αντίστοιχους αγγλοσάξονες συναδέλφους τους. Αλλά και οι αντίστοιχοι υπέρμαχοι της κατοικίας μόλις και μετά βίας χρησιμοποιούσαν τα επιχειρήματα της σχολής των οικιστών της δεκαετίας Έτσι η θεωρητική διαμάχη να εγκλωβίζεται σε ψευδοδιλήμματα όπως το εάν η κατοικία αποτελεί παραγωγική ή όχι επένδυση, προκαλώντας στρέβλωση στη διάρθρωση της προβληματικής, όσο και κενά στη μεθοδολογία της έρευνας (τα οποία κάλυπταν εγχώριας εμπνεύσεως ιδεολογήματα). Η κατοικία ήταν ζήτημα με αντιμετώπιση εν πολλοίς συναισθηματική. Μια ενδιαφέρουσα εξαίρεση στον κανόνα αυτό, ήταν η έρευνα του Π. Μαλινδρέτου. Η εργασία αυτή, που εντάσσεται στη νεοκλασική παράδοση, αποτελεί τη σημαντικότερη -ως τότε- σύνδεση της διεθνούς βιβλιογραφίας με την ελληνική πραγματικότητα. Η ανάλυση περιλαμβάνει αφενός τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν την κατοικία οι χαράσσοντες και ασκούντες οικονομική πολιτική, και τη συνακόλουθη θεωρία, και αφετέρου το πώς αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά τη δαπάνη για κατοικία, τόσο ως κατανάλωση όσο και ως επένδυση (Μαλινδρέτος, 1973: 107). Εξάλλου γίνεται αναφορά στο διφυή χαρακτήρα της κατοικίας ως κατανάλωσης και ως επένδυσης, παρότι δε δίνονται οι δυνατές προεκτάσεις για την ελληνική περίπτωση. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι όλη η βιβλιογραφία που αναφέρεται στην αξιολόγηση των οικιστικών επενδύσεων (συμπεριλαμβανομένων όσων αναφέρει ο Μαλινδρέτος) κατατείνει στην εύρεση του ύψους και της μορφής στήριξης της οικιστικής δραστηριότητας, αντίθετα με την Ελλάδα, στην οποία η συζήτηση στρέφεται γύρω από τους τρόπους περιορισμού της! Αυτό το παράδοξο οφείλεται στα συγκεκριμένα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά που επέτρεψαν την ανάπτυξη ενός δυναμικού και αυτοτροφοδοτούμενου (ως τη δεκαετία του 1970) κυκλώματος παραγωγής κατοικίας, όπως θα δούμε και παρακάτω. Η συναίσθηση της ιδιαιτερότητας αυτής δεν εμφανίζεται - τουλάχιστον ως τις αρχές της δεκαετίας του Το τέλος της δεκαετίας του 1970 και η δεκαετία του 1980 σηματοδοτούνται από ένα νέο κύμα αναλύσεων, που ξεκινά από διαφορετική οπτική γωνία, και που έχει διαφορετική ιδεολογική (καθώς και μεθοδολογική) βάση. Το βάρος αρχίζει να μετατοπίζεται προς τις κοινωνικές ορίζουσες του προβλήματος, πράγμα που διευκολύνει μεν την αναγνώριση των πολλών και σημαντικών ιδιαιτεροτήτων της ελληνικής πραγματικότητας,αλλά και που συγχρόνως καθιστά το ζήτημα της οικονομικής αξιολόγησης των επιδράσεων της 13

17 κατοικίας δευτερεύον, αποσπασματικά διερευνούμενο. Εξάλλου, ένα σημαντικό μέρος των αναλύσεων αυτών ακολουθεί πιστά τις κατευθύνσεις των νεο-αριστερών μοντέλων της εποχής του (και δη της Γαλλικής Σχολής), με αποτέλεσμα, παρά την οξυδερκή κριτική, να έχουμε συχνά μία προσπάθεια προσαρμογής της ελληνικής πραγματικότητας σε ένα συγκεκριμένο ερμηνευτικό σχήμα, με αρκετές κοινωνικο-πολιτικές προεκτάσεις. Πρώτος ο Δ. Εμμανουήλ (με πλούσια προσφορά στην περί την κατοικία φιλολογία), εισήγαγε στην Ελλάδα τα συμπεράσματα των Burns & Grebler, ότι δηλαδή το ποσοστό ΕΚΤΑΕΠ μεγιστοποιείται σε χώρες μέσου επιπέδου ανάπτυξης, στοιχείο που εν μέρει εξηγούσε τη μεγάλη ανάπτυξη του τομέα των κατοικιών στην μεταπολεμική Ελλάδα (Emmanuel, 1979: 11). Οι Μ. και Λ. Παπαγιαννάκης, παρατήρησαν επίσης ότι οι επενδύσεις στη βιομηχανία κατά την περίοδο δεν υπολείπονταν αυτές των αντίστοιχων χωρών, και ότι οι επενδύσεις σε κατοικία έδρασαν συμπληρωματικά με τις βιομηχανικές (Παπαγιαννάκης και Παπαγιαννάκης, 1977: 19-21). Έτσι η έρευνα κατευθύνθηκε στην ερμηνεία της σχετικά αυτοδύναμης (και όχι ασύμμετρης ή δυσεξήγητης) ανάπτυξης του στεγαστικού κυκλώματος. Στο ερευνητικό στόχαστρο βρέθηκαν οι δομικοί παράγοντες του κυκλώματος της κατοικίας: 1. Οι καθαρά τεχνικές σχέσεις στην παραγωγή κατοικίας: η δωρεάν κατανάλωση κοινωνικού κεφαλαίου (Παπαγιαννάκης, 1980), η ανυπαρξία υποδομής, η αυθαίρετη δόμηση και η κακή ποιότητα κατασκευής που μειώνουν το κόστος κατασκευής (Λεοντίδου, 1977, Οικονόμου, 1981, ΥΧΟΠ, 1983, ΣΑΔΑΣ, 1984) σε συνδυασμό με την εγνωσμένως κακή κατάσταση του αποθέματος κατοικιών μεταπολεμικά (Ellis, 1965). 2. Η διάρθρωση της ζήτησης για κατοικίες. Δόθηκε η απαραίτητη έμφαση στον τύπο της οικοδομικής δραστηριότητας (μικρο-δόμηση, κτίσματα κατασκευαστικών εταιριών με αντιπαροχή κατά παραγγελία ή για την αγορά κ.ο.κ.), ο οποίος μας δίνει μια καλή εικόνα των συγκεκριμένων (και διακριτών μεταξύ τους) αναγκών που ικανοποίησε η παραγωγή κατοικίας μεταπολεμικά (Οικονόμου, Μουντάκης, 1978, Emmanuel 1981, 1990, Kουβέλη και Οικονόμου, 1985). Επίσης αναλύθηκε η προέλευση των κεφαλαίων: η μεγαλύτερη βαρύτητα του μεταναστευτικού και Ναυτιλιακού κεφαλαίου (Γιαννίτσης 1979: 55) αλλά και ο ρόλος της συστηματικής εκποίησης αγροτικών εκτάσεων για την απόκτηση αστικής κατοικίας (Καραποστόλης, 1983: 106-8). 3. Οι κοινωνικές παράμετροι της κατοικίας, με κεντρικό ζήτημα τη συγκριτικά τεράστια ζήτηση για ιδιοκατοίκηση (72,4% το 1982) και τη συνακόλουθα υψηλή ζήτηση νέων κατοικιών. Εξετάστηκαν τα στρώματα των ιδιοκτητών (όπου κυριαρχούν οι μικρομεσαίοι), (ΚΕΠΕ, 1976, Εμμανουήλ, 1979, ΔΕΠΟΣ, 1988). Έτσι η κατοικία εξετάστηκε και υπό το 14

18 πρίσμα του κοινωνικού της ρόλου, με τις σημαντικές απόψεις του Κ. Τσουκαλά για τη λειτουργία της αφενός ως μηχανισμού εξασφάλισης, ελλείψει αξιόπιστης κρατικής ασφάλισης ή άλλων σταθερών μακροχρόνιων αποταμιευτικών μέσων (Τσουκαλάς, 1986: 51), και αφετέρου ως βασικής μορφής καταξίωσης για ένα μεγάλο τμήμα των μικρομεσαίων στρωμάτων, και τμήμα ευρύτερων οικογενειακών στρατηγικών που συνδέονται με τη γεωγραφική κινητικότητα (Τσουκαλάς, 1986: 89, Καμούτση και Μαλούτας, 1986). 4. Η χρηματοδότηση και η πιστοδότηση διερευνήθηκαν περισσότερο ποιοτικά παρά ποσοτικά. Εξετάστηκαν δηλαδή οι μηχανισμοί εξασφάλισης του κόστους της κατοικίας (αντιπαροχή, λειτουργία των επιχειρήσεων ως μέσων προώθησης απαξιωμένων κεφαλαίων, πρακτικές προπώλησης κ.ο.κ.) (Σαρηγιάννης, 1977), αλλά και η συμμετοχή της στεγαστικής πίστης στην οικιστική δραστηριότητα (Κουβέλη και Οικονόμου, 1985, Εmmanuel, 1981, 1991). 5. Η στεγαστική πολιτική εξετάστηκε σε μεγάλη έκταση. Άλλωστε, η κάμψη της δυναμικότητας και της αυτο-τροφοδότησης του οικιστικού κυκλώματος και η αμηχανία των αρχών στην αντιμετώπισή της (Μαρίνος, 1987), έφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της ακολουθητέας πολιτικής, αλλά και της ερμηνείας της ακολουθούμενης πολιτικής. Με αναφορά άλλωστε στη στεγαστική πολιτική έχουμε και τις πιο ενδιαφέρουσες συνθετικές προσεγγίσεις του ζητήματος της κατοικίας (Εμμανουήλ, 1981, Emmanuel, 1991, Κουβέλη και Οικονόμου, 1985, Οικονόμου, 1986, 1987), και τις ειδικότερες αναφορές (Τριανταφύλλου, 1975, Κοτζαμάνης και Μαλούτας, 1985, Οικονόμου 1981, Sophoulis, 1982). Πάντως γενικότερα η έμφαση ήταν σε ζητήματα κοινωνικής, πολιτικής ή περιφερειακής επιστήμης (π.χ. Γετίμης, 1989, 1990), με την οικονομική αξιολόγηση να λαμβάνει υπολειμματική θέση. Τέλος, οι ατέρμονες συζητήσεις για τους ορισμούς που πρέπει να υιοθετηθούν και οι εκτενείς μεθοδολογικές διαμάχες, ίδιον άλλωστε αρκετών νεο-αριστερών τοποθετήσεων, διανθισμένες από προστριβές και σε προσωπικό ακόμη επίπεδο (Οικονόμου, 1990: 56-9), δεν έλειψαν από την αντίστοιχη εγχώρια βιβλιογραφία. Εν ολίγοις, από τη δεκαετία του 1980 και εντεύθεν έχουν φωτιστεί όλες οι ουσιαστικές μεταβλητές στο χώρο της κατοικίας. Δυστυχώς όμως συχνά οι αναλύσεις εστιάζονται -και περιορίζονται- στην επιβεβαίωση μιας συγκεκριμένης θεωρητικής και μεθοδολογικής τοποθέτησης. Έτσι παρατηρείται το φαινόμενο να αναζητείται συνεκτικό (και οιονεί αυτοδύναμο) θεωρητικό πλαίσιο στο οποίο θα προσαρμοστούν τα στοιχεία της ελληνικής πραγματικότητας, παρά πλαίσιο που θα εξηγεί τα διαδραματιζόμενα στην Ελλάδα, με συνέπεια στις παραδοχές του (όπου χωλαίνουν οι περισσότερες αναλύσεις) και κάποια αντιστοιχία με τα διεθνή ευρήματα όσον αφορά τη μεθοδολογία. Άλλωστε, όλες οι εργασίες των τελευταίων χρόνων έχουν ερμηνευτικό παρά προβλεπτικό-ποσοτικό 15

19 χαρακτήρα. Το ενδιαφέρον για μια συγκεκριμένη θεωρία αλλά και ποσοτική εκτίμηση της σύνδεσης της οικονομίας με την κατοικία είναι σχετικά περιορισμένο, και πάντως επισκιάζεται από το ενδιαφέρον σε ζητήματα κοινωνιολογικά ή χωροταξικά. Έτσι εξηγείται και η (εντυπωσιακή) σχεδόν πλήρης απουσία ποσοτικών αναλύσεων. Με την εξαίρεση κάποιων παλινδρομήσεων σε έρευνες του Εμμανουήλ ή και του Οικονόμου, η μόνη ποσοτική έρευνα για το ζήτημα της κατοικίας, είναι αυτή του Γ. Δονάτου για την κατασκευή συνάρτησης ζήτησης των κατοικιών (Δονάτος, 1992). Στην εργασία του ο Γ. Δονάτος δημιουργεί ένα υπόδειγμα της ζήτησης κατοικιών στο οποίο βρίσκει μία -μάλλον αναμενόμενη- υψηλή εισοδηματική ελαστικότητα της ζήτησης για κατοικίες (1.6 με 1.7), αλλά και μια περιέργως μη σημαντική στατιστικά επίδραση των μεγεθών που συνδέονται με το εισόδημα, το κόστος κατασκευής και τα ενοίκια. Επίσης, η επίδραση της τραπεζικής χρηματοδότησης είναι και αυτή περιορισμένη (Δονάτος, Γ., 1992: 202-3). Τα στοιχεία αυτά είναι καταρχήν συνεπή με τις βασικές διαρθρωτικές υποθέσεις που έχουν διατυπωθεί από τα μέσα της δεκαετίας και εντεύθεν. Δεν είναι όμως αρκετά για τη διατύπωση συνεκτικών ποσοτικά ελέγξιμων υποθέσεων. Εν συνόψει, παρά τη σημαντική άνθηση της τελευταίας δεκαετίας, το ζήτημα των διαδράσεων της κατοικίας με την οικονομία, πέρα από την επισκόπηση των βασικών δομικών του χαρακτηριστικών, δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς. Με δεδομένη την κάμψη της οικιστικής δραστηριότητας και τη μεταβαλλόμενη διάρθρωση, η διατύπωση μιας ολοκληρωμένης και ποσοτικά ελέγξιμης ερμηνείας για το σύνολο των σχέσεων της οικονομίας με την κατοικία, δεν αποτελεί μόνο μια θεωρητική πρόκληση, αλλά και μια υπαρκτή ανάγκη για τη χάραξη αποτελεσματικής, τόσο κοινωνικά όσο και οικονομικά, πολιτικής. 3. Κατοικία και Ελληνική Οικονομία: οι Βασικές Πτυχές 3.1 Το ψευδοδίλλημα του παραγωγικού ή μη χαρακτήρα των Οικιστικών Επενδύσεων Το κεντρικό σημείο της κριτικής για τις επενδύσεις σε κατοικίες και η κυρίαρχη άποψη σε όλη τη μεταπολεμική περίοδο ήταν ο χαρακτηρισμός των επενδύσεων σε κατοικίες ως αντιπαραγωγικών. Σύμφωνα με αυτήν την άποψη, εφόσον η κατοικίες δε διεύρυναν το παραγωγικό δυναμικό της οικονομίας, και συνέβαλλαν σε περιορισμένο βαθμό στην αύξηση του ΑΕΠ, έπρεπε να θεωρούνται ως μη παραγωγικές, σε αντίθεση με τις βιομηχανικές, και δη μεταποιητικές επενδύσεις. Η άποψη αυτή στηριζόταν στο γεγονός ότι οι επενδύσεις σε κατοικίες είχαν έναν πολύ υψηλό κεφαλαιακό συντελεστή, και στο ότι δημιουργούσαν εισοδήματα χωρίς να δημιουργούν αντίστοιχους παραγωγικούς συντελεστές (Ζολώτας, 1977: 15-24). 16

20 Στον αντίποδα της άποψης αυτής, οι επικριτές της ακολουθούμενης πολιτικής θεωρούσαν πως οι επενδύσεις, είτε γιατί θεωρείτο ότι οποιαδήποτε δραστηριότητα συμμετέχει στο σχηματισμό κερδών χαρακτηρίζεται παραγωγική στα πλαίσια της καπιταλιστικής οικονομίας 16, είτε γιατί συντελούσε στην αναπαραγωγή του παραγωγικού συντελεστή εργατικό δυναμικό (Κουβέλη και Οικονόμου, 1985: 145), είτε γιατί η οικονομική ανάπτυξη στην Ελλάδα ήταν (όντως) συνδεδεμένη με την οικιστική δραστηριότητα και άρα η τελευταία δεν μπορούσε να χαρακτηριστεί μη παραγωγική (ΤΕΕ, 1964). Το εντυπωσιακό είναι ότι η όλη διαμάχη για τον παραγωγικό ή μη χαρακτήρα τον οικιστικών επενδύσεων θεωρήθηκε ουσιαστικό πρόβλημα, ενώ κατ ουσίαν αποτελεί νομιναλιστική διαφωνία. Συγκρίνοντας τις επιδράσεις των επενδύσεων σε κατοικία με τις μεταποιητικές επενδύσεις διαπιστώνουμε ότι υπάρχει πράγματι μια υπεροχή των επενδύσεων στη μεταποίηση λόγω του χαμηλού κεφαλαιακού συντελεστή και των προβλημάτων που δημιουργούνται στο ισοζύγιο πληρωμών. Άσχετα με το ότι, ούτως ή άλλως, ο κεφαλαιακός συντελεστής και η εκτιμούμενη επιβάρυνση του ισοζυγίου δε συλλαμβάνουν τις έμμεσες επιπτώσεις των κατασκευών, δεν μπορούμε να προβούμε σε συγκριτική αξιολόγηση των δύο αυτών επενδυτικών κατηγοριών παρά μόνον αν θεωρήσουμε πως είναι υποκατάστατες. Μάλιστα, αν οι επενδύσεις σε κατοικία είναι υποκατάστατες κατανάλωσης και όχι επένδυσης, ο συλλογισμός αντιστρέφεται, και οι κατοικίες πρέπει να θεωρούνται παραγωγική δραστηριότητα, στο βαθμό που προωθούν την ανάπτυξη περισσότερο απ ότι την προωθεί η κατανάλωση. Κατά συνέπεια, το πρόβλημα της παραγωγικότητας ή όχι των οικιστικών επενδύσεων είναι κατά βάσιν πρόβλημα ορισμού της έννοιας παραγωγικό -και άρα και το πρόβλημα και η διαμάχη, όπως τα είδαμε παραπάνω, είναι τοποθετημένα σε στρεβλή βάση (εκτός αν δεχτούμε ότι όλη η πολεμική για τις κατοικίες έγινε γύρω από ένα ζήτημα παρανόησης ορισμού). Το πραγματικό ζητούμενο είναι η σχέση μεταξύ των βιομηχανικών επενδύσεων σε κατοικίες. Ο προσδιορισμός της σχέσης αυτής θα μας επιτρέψει, στη συνέχεια, εφόσον έχουμε τα συνολικά στοιχεία 17 για τις επιπτώσεις των δύο αυτών κατηγοριών επενδύσεων, να τις αξιολογήσουμε συγκριτικά σε συνάρτηση με τις μεταξύ τους σχέσεις επενδύσεων σε κατοικίες και κατανάλωσης. 3.2 Διερεύνηση των σχέσεων των Επενδύσεων σε Κατοικίες με τις Βιομηχανικές Επενδύσεις Το ζήτημα των σχέσεων των βιομηχανικών επενδύσεων και των επενδύσεων σε κατοικίες είναι λοιπόν από τα πιο σημαντικά για την ελληνική προβληματική καθώς και αυτές 17

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ 2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Σύνοψη και συμπέρασμα Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Φεβρουάριος 2009 Η σημερινή ύφεση της οικοδομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ Πρόταση για ρύθμιση δανείων ξενοδοχειακών επιχειρήσεων 1. Ελληνική Οικονομία και Τουρισμός Ο τουρισμός είναι σημαντικός τομέας για την ελληνική οικονομία από απόψεως

Διαβάστε περισσότερα

Κατανάλωση, Αποταμίευση και Προσδιορισμός του Εθνικού Εισοδήματος σε Κλειστή οικονομία χωρίς Δημόσιο Τομέα

Κατανάλωση, Αποταμίευση και Προσδιορισμός του Εθνικού Εισοδήματος σε Κλειστή οικονομία χωρίς Δημόσιο Τομέα Κατανάλωση, Αποταμίευση και Προσδιορισμός του Εθνικού Εισοδήματος σε Κλειστή οικονομία χωρίς Δημόσιο Τομέα -Σκοπός: Εξήγηση Διακυμάνσεων του Πραγματικού ΑΕΠ - Δυνητικό Προϊόν: Το προϊόν που θα μπορούσε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΠΙΝΑΚΩΝ...xiii ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ...xv ΠΡΟΛΟΓΟΣ...xvii ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΡΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Θεωρία και Πολιτική

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Θεωρία και Πολιτική ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ Θεωρία και Πολιτική Παντελής Καλαϊτζιδάκης Σαράντης Καλυβίτης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή στην οικονομική μεγέθυνση Ορισμός της οικονομικής μεγέθυνσης 15 Μια σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Διάρθρωση Παρουσίασης Α. Γιατί επιδιώκεται η ένταξη στη Ζώνη του Ευρώ από μικρές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 14 Οκτωβρίου 2011 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 14 Οκτωβρίου 2011 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 14 Οκτωβρίου 2011 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου στατιστικού σχεδίου δράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 2 ο : Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - 2.1.: ΤΟ ΑΕΠ & Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΥΗΜΕΡΙΑ Α. ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Η οικονομική ανάλυση διακρίνεται σε μικροοικονομική

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 Ομάδα Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η συνολική παραγωγή µιας χώρας µελετάται από τη µικροοικονοµία.

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό Σύνοψη Μελέτης Η παρούσα µελέτη των Πινάκων Εισροών-Εκροών µε επίκεντρο τους τοµείς τουρισµού του έτους 1992 εκπονήθηκε µε χρηµατοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ. Τα βασικά σηµεία του νέου αναπτυξιακού είναι τα εξής:

ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ. Τα βασικά σηµεία του νέου αναπτυξιακού είναι τα εξής: ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ Ο νέος αναπτυξιακός νόµος αποσκοπεί στη δηµιουργία ενός ισχυρού πλαισίου κινήτρων και διαδικασιών µε σκοπό την ενίσχυση των επενδύσεων (εγχώριων και ξένων άµεσων), τη διεύρυνση των επιλέξιµων

Διαβάστε περισσότερα

1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED:

1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED: Ε ΘΝΙΚΟ Μ ΕΤΣΟΒΙΟ Π ΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ & ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED: «Πολιτικές χωρικού σχεδιασμού και διευθέτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ 1. Ιστορική εξέλιξη της Χωροταξίας Η Χωροταξία στην Ελλάδα αρχίζει να εμφανίζεται ως ιδιαίτερος κλάδος (discipline) μεταπολεμικά, στις αρχές του δεύτερου μισού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 15. Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους

Κεφάλαιο 15. Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους Κεφάλαιο 15 Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους Ο κρατικός προϋπολογισµός: εδοµένα και αριθµοί Συνολικές δηµόσιες δαπάνες: τρειςκατηγορίεςδηµοσίων δαπανών ηµόσιες δαπάνες (G) Μεταβιβαστικές πληρωµές

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνική Οικονομία Μια Εναλλακτική Πρόταση»

«Κοινωνική Οικονομία Μια Εναλλακτική Πρόταση» Η Αναπτυξιακή Σύμπραξη «Κοινωνική Σύμπραξη στο Ν. Κυκλάδων» σας καλωσορίζει στην Ημερίδα: «Κοινωνική Οικονομία Μια Εναλλακτική Πρόταση» 23 Οκτωβρίου 2015 Πνευματικό Κέντρο Ιερού Μητροπολιτικού Ναού Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Νίκος Χρυσόγελος Ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων/ Περιφερειακός Σύμβουλος Νοτίου Αιγαίου www.chrysogelos.gr Αναθεώρηση: για

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 4ο. Πραγματική και σχεδιαζόμενη επένδυση

ΘΕΩΡΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 4ο. Πραγματική και σχεδιαζόμενη επένδυση ΘΕΩΡΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Κεφάλαιο 4ο Πραγματική και σχεδιαζόμενη επένδυση! Ως πραγματοποιούμενη (ή απλώς) επένδυση ορίζουμε την επένδυση που πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια μιας χρονικής περιόδου! Η σχεδιαζόμενη,

Διαβάστε περισσότερα

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 2: Οικονομική Ανάπτυξη και Οικονομική Μεγέθυνση (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ

Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ Ανάλυση λογιστικών καταστάσεων Ένας από τους σκοπούς της χρηματοοικονομικής επιστήμης αποτελεί η αξιολόγηση και αξιοποίηση των στοιχείων που έχουν συγκεντρωθεί και καταγραφεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010 ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Διεύθυνση Στρατηγικής και Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 1 Η οικοδομή έχει εισέλθει σε περίοδο σημαντικής διόρθωσης Η οικοδομική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το Υπόδειγμα IS-LM. (1) ΗΚαμπύληIS (Ισορροπία στην Αγορά Αγαθών)

Το Υπόδειγμα IS-LM. (1) ΗΚαμπύληIS (Ισορροπία στην Αγορά Αγαθών) Το Υπόδειγμα IS-LM Νομισματική και Δημοσιονομική Πολιτική σε Κλειστή Οικονομία - Ταυτόχρονη Ανάλυση Μεταβολών της Ισορροπίας στην Αγορά Αγαθών και στην Αγορά Χρήματος => Υπόδειγμα IS-LM (1) ΗΚαμπύληIS

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Κυπριακή Οικονομία & Κτηματαγορά 2014-2015

Κυπριακή Οικονομία & Κτηματαγορά 2014-2015 Κυπριακή Οικονομία & Κτηματαγορά 2014-2015 Μάρτιος 2014 Η πρόβλεψη είναι δύσκολη, ειδικά όταν πρόκειται για το μέλλον. ΑΕΠ & Ανεργία Η μείωση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) κατά το 2013 ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ;

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Ένας δορυφόρος λογαριασμός (Δ.Λ.) είναι ένα εργαλείο για την οργάνωση όλης της ποσοτικής πληροφόρησης που σχετίζεται και απορρέει από ένα συγκεκριμένο

Διαβάστε περισσότερα

Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή

Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου Université de Paris Dauphine Ινστιτούτο Διπλωματίας Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Χωρίζεται σε δύο μεγάλες περιοχές: -ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ -ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η συμπεριφορά της οικονομικής μονάδας (καταναλωτής, νοικοκυριό, επιχείρηση, αγορά). Εξετάζει θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου

Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου Συνδυάζοντας το Υπόδειγµα του Ricardo µε τα Υποδείγµατα των Εξειδικευµένων Συντελεστών και Hechscher Ohlin 1 Κοινά Στοιχεία των Υποδειγµάτων που Βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑ 11 Αυγούστου 211 Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων Σύγκριση συγκεντρωτικών αποτελεσμάτων για την Κύπρο και τη ζώνη του ευρώ ΙΟΥΛΙΟΣ 211 Η Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 Μάθηµα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα 9 Ιουνίου 2008 7:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ;

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων. Απαιτούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΚΟΤΙΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας

Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας για τον τομέα ΤΠΕ Α Τρίμηνο 1. ΔΕΙΚΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΤΟΜΕΑ ΤΠΕ 2. ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΔΟΚΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΠΕ 3. ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΔΟΚΙΩΝ ΛΙΑΝΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες 1. Οδηγίες μεθοδολογίας της έρευνας, συλλογής δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων. 2. Συγγραφή της ερευνητικής εργασίας. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT Επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ *

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * Διαπιστώσεις Διαπίστωση Ι: Ο όγκος και η αξία των εξαγωγών ελληνικών ελιών στην Ιαπωνία -αν και σε αυξητική πορεία την τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική 1. Διεθνές εμπόριο, Διεθνής Εμπορική Πολιτική και Διεθνείς Εμπορικές Συμφωνίες και Θεσμοί 2. Μακροοικονομική Ανοικτών

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Αικατερίνη Γριμάνη Αρχές Οικονομικής ΙΙ

Δρ. Αικατερίνη Γριμάνη Αρχές Οικονομικής ΙΙ Δρ. Αικατερίνη Γριμάνη Αρχές Οικονομικής ΙΙ Μέτρηση οικονομικής επιτυχίας Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ): μετρά συγχρόνως (α) το συνολικό εισόδημα που έχει αποκτηθεί από την παραγωγή του μέσα στην οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης

Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης Ενημερωτική Εσπερίδα ΤΕΕ Μαγνησίας και Κοσμητείας Πολυτεχνικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με θέμα: Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων

Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων 1. Περίληψη του έργου 2. Τι είναι το Δίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ: Θ. Μητράκος Θ. Γεωργιάδης Ινστιτούτο Στρατηγικών και Αναπτυξιακών Μελετών Αθήνα, Φεβρουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μακροοικονομική. Ενότητα : Εισαγωγή βασικές οικονομικές έννοιες. Καραμάνης Κωνσταντίνος

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μακροοικονομική. Ενότητα : Εισαγωγή βασικές οικονομικές έννοιες. Καραμάνης Κωνσταντίνος Μακροοικονομική, Χρηματοοικονομική Ενότητα των Επιχειρήσεων, :Εισαγωγή Ενότητα βασικές : έννοιες, Βέλτιστη ΤΜΗΜΑ Κεφαλαιακή ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Δομή, ΤΜΗΜΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉΣ ΚΑΙ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ, ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ-Ανοικτά

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 6 Ιουνίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Αναδημοσίευση από τις παρουσιάσεις Α) Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΘΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ T SWOT ANALYSIS - Μάθημα: Πολεοδομική και Οικιστική Ανάπτυξη και Πολιτική Β) Βαγής Σαμαθρακής

Διαβάστε περισσότερα

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (008) ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας 12 10 8 6 4 2 0-2 % 1999 Η δυναµική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΡΜΗΝΕΙΑ του ΔΕΙΚΤΗ P/BV

H ΕΡΜΗΝΕΙΑ του ΔΕΙΚΤΗ P/BV INVESTMENT RESEARCH & ANALYSIS JOURNAL H ΕΡΜΗΝΕΙΑ του ΔΕΙΚΤΗ P/BV βάσει των ΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ των ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑ Ο Πραγματικός Βαθμός Χρησιμότητας του Δείκτη στη Διαμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

COSTA NAVARINO, Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (Π.Ο.Τ.Α.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Πετράκος Κώστας

COSTA NAVARINO, Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (Π.Ο.Τ.Α.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Πετράκος Κώστας COSTA NAVARINO, Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (Π.Ο.Τ.Α.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Πετράκος Κώστας ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Αντικείμενο αυτής της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Eurochambers Economic Survey 2011. Οκτώβριος 2010. TNS ICAP 154A, Sevastoupoleos St., Athens 11526 T: (+30)210 7260600 E: tnsicap@tnsicap.

Eurochambers Economic Survey 2011. Οκτώβριος 2010. TNS ICAP 154A, Sevastoupoleos St., Athens 11526 T: (+30)210 7260600 E: tnsicap@tnsicap. 1 Eurochambers Economic Survey 2011 Οκτώβριος 2010 TNS ICAP 154A, Sevastoupoleos St., Athens 11526 T: (+30)210 7260600 E: tnsicap@tnsicap.gr GALLUP INTERNATIONAL ASSOCIATION 2 ΠΙΚΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206)

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206) ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΑΝ. ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς 2014-20202020 Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς Γιάννης Βουγιουκλάκης PhD, Διπλ. Μηχ. Μηχανικός Υπεύθυνος Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς Θεματικός στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις.

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις. Κεφάλαιο 1 Η Μακροοικονοµική Επιστήµη 1.1. Μικροοικονοµική και Μακροοικονοµική 1.2. Μακροοικονοµικά Υποδείγµατα 1.3.

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα