ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ"

Transcript

1 Κωνσταντίνα Παπαηλία, τελειόφοιτος του Τµήµατος Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστηµίου, ασκούµενη στο Θεραπευτήριο Χρονίων Παθήσεων Ανατολικής Αθήνας ( ) Εποπτεία: Σάββας Μπακιρτζόγλου, ψυχολόγος Θ.Χ.Π.ΑΝ.Α-ψυχαναλυτής ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ Σοβαρός τραυµατισµός στο κεφάλι ο οποίος συνήθως οδηγεί σε διανοητική αναπηρία. Παρουσιάζονται περιληπτικά οι βλάβες στη γνωστική λειτουργία, οι αλλαγές στη προσωπικότητα, τα κοινωνικά επακόλουθα και οι συναισθηµατικές αντιδράσεις µετά από ένα τέτοιο τραυµατισµό, καθώς και το παράδειγµα ενός περιθαλπόµενου στο Θ.Χ.Π.ΑΝ.Α ΒΛΑΒΕΣ ΣΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΝΗΜΗ Η απώλεια µνήµης είναι ένα βασικό σύµπτωµα της τραυµατικής εγκεφαλικής βλάβης. Υπάρχουν τρία είδη αµνησίας. Α) Η αναδροµική. Όταν ο ασθενής έχει επανακτήσει τη συνείδηση του, συχνά δεν µπορεί να θυµηθεί περιστατικά που συνέβησαν κατά τη διάρκεια µιας συγκεκριµένης περιόδου πριν από το ατύχηµα και η διάρκεια της µπορεί να εκτείνεται από µερικά δευτερόλεπτα έως και αρκετούς µήνες. Β) Η µετατραυµατική. Αφού ο ασθενής επανακτήσει τη συνείδηση του θα είναι αποπροσανατολισµένος και σε σύγχυση. Θα είναι ανίκανος να καταγράψει νέες πληροφορίες κάτι που φαίνεται αργότερα γιατί δεν θα έχει µνήµες από τη συγκεκριµένη περίοδο. Αυτή η περίοδος περιγράφεται από τους ασθενείς ως µια 1

2 ονειρική και εξωπραγµατική κατάσταση. Συχνά µπορεί να θυµηθούν ένα γεγονός ή άτοµο που τους είχε κάνει εντύπωση µέσα σε αυτό το χρονικό διάστηµα όµως αυτό δεν σηµαίνει το τέλµα της περιόδου. Γ) Η προχωρητική. Ακόµη και όταν ο ασθενής είναι καλά προσανατολισµένος ξανά και ικανός για µια κανονική συζήτηση µε τον ερευνητή µπορεί να υποφέρει από µια σχετική ανικανότητα να καταγράψει πληροφορίες ή περιστατικά που του δίνονται. Αυτή η µορφή αµνησίας παρόλο που είναι λιγότερο δραµατική από τη µετατραυµατική έχει σοβαρές συνέπειες στη ζωή του ασθενή και τη κοινωνική του επανένταξη. ΠΡΟΣΟΧΗ Θα αναφερθούν οι ψυχολογικές πτυχές της προσοχής ύστερα από εγκεφαλικό τραύµα. Α) Επικεντρωµένη προσοχή. Ο όρος αυτός αναφέρεται στην επιλεκτικότητα στην αντίληψη και την απόκριση. εν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι ασθενείς µε εγκεφαλικό τραύµα έχουν µειωµένη ικανότητα να αντιλαµβάνονται επιλεκτικά. Β) ιαιρεµένη προσοχή. Ένα προεξέχον σύµπτωµα ύστερα από εγκεφαλική βλάβη είναι η ψυχική βραδύτητα. Οι ιδιαίτερες διανοητικές διαδικασίες όπως λήψη αποφάσεων και επιλογή απάντησης, παίρνουν περισσότερο χρόνο όταν ο εγκέφαλος έχει υποστεί µηχανική κρούση. Η βραδύτητα στις ψυχικές λειτουργίες έχει σοβαρές επιπτώσεις στη καθηµερινή ζωή. Συχνά πρέπει να διαιρέσουµε τη προσοχή µας σε δύο καθήκοντα, επιπλέον ένας εκτελεί συχνά καθήκοντα όπου η προσοχή πρέπει να διαιρεθεί σε αρκετές δευτερεύουσες εργασίες. Η ψυχική βραδύτητα των ασθενών αυτών σηµαίνει ότι έχουν µειωµένη ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών η οποία θα εκδηλωθεί σε καταστάσεις στις οποίες πρέπει να διαιρέσουν τη προσοχή τους. Γ) Η προσοχή είτε διαιρεµένη είτε επικεντρωµένη πρέπει να είναι παρατεταµένη. Ασθενείς µε βλάβες στον εγκέφαλο δεν µπορούν να διατηρήσουν τη προσοχή τους σε µία ποικιλία καθηκόντων. Τα δεδοµένα αυτά ωστόσο δεν έχουν συλλεχθεί µε συστηµατική ερευνητική παρατήρηση. ) Εποπτικός έλεγχος προσοχής. Σε περίπλοκα καθήκοντα µια στρατηγική είναι απαραίτητη να δίνει προτεραιότητα σε ορισµένες δευτερεύουσες διαδικασίες και να 2

3 δηµιουργεί ένα προσωρινό σχέδιο για την εκτέλεση των πράξεων. Αυτός ο έλεγχος είναι µέρος των εκτελεστικών λειτουργιών του εγκεφάλου. Υποτίθεται ότι οι προµετωπιαίοι λοβοί είναι υψίστης σηµαντικότητας για αυτές τις λειτουργίες άρα και για τον εποπτικό έλεγχο προσοχής. Όταν οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις έχουν ως αποτέλεσµα τη βλάβη στους µετωπιαίους λοβούς, µια δυσλειτουργία στον εποπτικό έλεγχο προσοχής αναµένεται. ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Για τη µεγάλη πλειονότητα των υποκειµένων µε εγκεφαλικό τραύµα οι διαταραχές της νοηµοσύνης δεν παίζουν ρόλο πρακτικής σηµαντικότητας. Σε περιπτώσεις µικρού έως µέτριου τραυµατισµού η πνευµατική ικανότητα θα µειωθεί προσωρινά από την αυξηµένη νοητική κόπωση και βραδύτητα, χωρίς πραγµατική µείωση της ικανότητας επίλυσης προβληµάτων. Μόνιµη νοητική υστέρηση έχει αναφερθεί µόνο σε ασθενείς που έχουν επιζήσει πολύ σοβαρών τραυµάτων. ΓΛΩΣΣΑ Στο τελευταίο στάδιο µετά από σοβαρές κακώσεις τρείς µορφές διαταραχής της γλώσσας µπορούν να διακριθούν. Α) Αφασία. Για την ύπαρξη αυτής της µορφής η σοβαρότητα του τραύµατος είναι προφανώς ένας σηµαντικός παράγοντας. Ο Levin et al (1976) ανέφερε ότι παραφασία και δεκτικές διαταραχές συνέβαιναν µόνο στους πολύ σοβαρά τραυµατισµένους ασθενείς. Β) Λεκτική εξαθλίωση. Ιδιαίτερα στη γλώσσα έκφρασης ο ασθενής µε κακώσεις µπορεί να παρουσιάσει συµπτώµατα τα οποία είναι προφανώς παθολογικά χωρίς να υπάγονται στον όρο αφασικά. Μια αρκετά συχνή διαταραχή µετά από σοβαρές κακώσεις και µε τη µετατραυµατική αµνησία να υπερβαίνει τις δύο εβδοµάδες, είναι µια επίπονη και στερεοτυπική λεκτική παραγωγή. Ο λόγος θα είναι βραδύς και συχνά καθυστερηµένος από «αχ». Ακόµη ο ασθενής θα είναι ασαφής στις δηλώσεις του χρησιµοποιώντας τη λέξη «πράγµα» αντί για το σωστό ουσιαστικό και αναφερόµενος στους «άλλους» χωρίς να τους καθορίζει σαν συγγενείς, φίλους ή 3

4 συναδέλφους. Η απάντηση του ασθενή σε µια ερώτηση µπορεί να ενσωµατώνει τις λέξεις της ερώτησης. Το αποτέλεσµα αυτών των τάσεων είναι µια εξαθλίωση της αυθόρµητης οµιλίας που µπορεί να είναι πολύ εντυπωσιακή σε πολύ µορφωµένους ασθενείς. Γ) Πολυλογία, Ένα άλλο κοινό σύµπτωµα είναι η απώλεια της ικανότητας να διατυπώνουν τις δηλώσεις τους µε έναν ακριβή και συνοπτικό τρόπο. Ο µε σοβαρές κακώσεις ασθενής µπορεί να παράγει πολλές λέξεις χωρίς να µεταφέρει πολύ νόηµα. Κατά τον Milton et al (1984) ο ασθενής µιλά καλύτερα από ότι επικοινωνεί. Η πολυλογία είναι ένα σύµπτωµα το οποίο κάνει τους συγγενής να καταλαβαίνουν πως το άτοµο δεν είναι πια ο εαυτός του. ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ Όσον αφορά την ανάκτηση των γνωστικών αποµειώσεων της µνήµης, υπάρχει µια επανάκτηση αλλά όσο πιο σοβαρές είναι οι κακώσεις τόσο το πρόβληµα παραµένει και είναι µεγαλύτερο. Από µαρτυρίες τόσο του κύριου Χ όσο και της µητέρας του, ο ίδιος έπασχε και από αναδροµική και από µετατραυµατική αµνησία για ένα πολύ µεγάλο χρονικό διάστηµα. Σήµερα, παρατηρείται µια δυσκολία σύνδεσης των γεγονότων της ζωής του µε την ηλικία στην οποία βρισκόταν στο κάθε ένα καθώς και κάποια συµπτώµατα προχωρητικής αµνησίας, δηλαδή µια δυσκολία να αποθηκεύσει νέες πληροφορίες. Για την προσοχή και το χρόνο ανταπόκρισης έχουν αναφερθεί τα εξής στοιχεία: Ο χρόνος ανάκτησης τους σχετίζεται µε το χρονικό διάστηµα που ο ασθενής ήταν σε κώµα η αφασία. Πληροφορίες για την αποµείωση της προσοχής τους µπορούν να προέρεχονται από τους ίδιους τους ασθενείς οι οποίοι παραπονούνται για µειωµένη συγκέντρωση στο διάβασµα ή και γενικά. Ο κύριος Χ αναφέρει πως δεν µπορεί πια να διαβάσει βιβλία. Συγκεντρώνεται ωστόσο άψογα λύνοντας σταυρόλεξα και µάλιστα για πολλές ώρες. Στις συζητήσεις µας επιδεικνύει µια µειωµένη επικέντρωση στα λόγια µου ή του όποιου συνοµιλητή όµως αυτό πιθανώς οφείλεται και στο γεγονός ότι πλήττει όταν κάποιος άλλος πέραν του εαυτού του έχει τον λόγο για πολλή ώρα. Για τη νοηµοσύνη διαχρονικές έρευνες µε το WAIS (Mandleberg (1975), Mandleberg and Brooks (1975) έχουν δείξει πως η λεκτική επανέρχεται σε ένα 4

5 κανονικό ή σχεδόν κανονικό επίπεδο όµως η επίδοσης παρουσιάζει αξιοσηµείωτο και παρατεταµένο έλλειµµα. Η σοβαρότητα των κακώσεων δεν σχετίζεται µε την ανάκτηση, όλοι οι ασθενείς επανέρχονται µε τον ίδιο ρυθµό απλώς οι πιο σοβαρά τραυµατισµένοι φτάνουν µέχρι ένα χαµηλότερο επίπεδο. εν γνωρίζουµε το επίπεδο νοηµοσύνης του κύριου Χ πριν ή µετά το ατύχηµα παρ όλα αυτά θεωρούµε πως κρίνεται αρκετά ικανοποιητικό. Η πρόγνωση των γλωσσικών διαταραχών είναι πολύ καλή. Η λεκτική ικανότητα φαίνεται να είναι το πρώτο πράγµα που επανέρχεται στα κανονικά επίπεδα αν και µάλλον η ολική ανάκτηση δεν κατακτάται ποτέ. Στην ιδιαίτερη περίπτωση του εν λόγω ασθενή ο τρόπος έκφρασης είναι εντυπωσιακός. Το λεξιλόγιο του είναι ανεπτυγµένο και εµπλουτισµένο µε ιδιαίτερες λέξεις. Σε αυτό τον έχει βοηθήσει η µανιώδης επίλυση σταυρολέξων. Η γλωσσικά του αποκατάσταση σύµφωνα µε τα λεγόµενα του άργησε να επέλθει. Αρνητικά, πολλές φορές δυσκολεύεται να βρει ποια λέξη θέλει να χρησιµοποιήσει και κάποιες φορές επαναλαµβάνει τις λέξεις της ερώτησης απαντώντας. ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ Πολλοί ασθενείς που επιβιώνουν από χτύπηµα στο κεφάλι φέρουν αλλαγές στη προσωπικότητα. Κάποιες αλλαγές µπορούν να θεωρηθούν σαν συναισθηµατικές αντιδράσεις στο χτύπηµα και στα κοινωνικά του επακόλουθα. Οι αλλαγές στη προσωπικότητα είναι ένα άµεσο αποτέλεσµα από τη βλάβη στον εγκέφαλο. Τραυµατική εγκεφαλική βλάβη εµφανίζεται πιο συχνά στην υποµετωπική και πρόσθια µετωπική περιοχή. Βλάβες στους µετωπιαίους λοβούς µπορεί να παράγουν δραστικές αλλαγές στη προσωπικότητα. Οι αλλαγές αυτές σηµειώνονται µε τον όρο µετωπικό σύνδροµο το οποίο περιλαµβάνει τα παρακάτω χαρακτηριστικά : άρση των αναστολών, ευφορία έλλειψη αυτοκριτικής, έλλειψη διακριτικότητας και ανησυχίας, έλλειψη διορατικότητας, ανευθυνότητα και εγωκεντρισµός, παιδικότητα, άµβλωση συναισθηµατικής ανταπόκρισης, απώλεια συναισθηµατικού ελέγχου, απώλεια πρωτοβουλίας, απάθεια και αδράνεια. Το µετωπικό σύνδροµο σπάνια προκαλείται από µια µονόπλευρη βλάβη και είναι συχνά πιο σοβαρό µετά από διµερείς βλάβες του µετωπιαίου λοβού. Ο Bond (1984) θεωρεί την απώλεια διορατικότητας και την άρση των αναστολών σαν τα βασικά χαρακτηριστικά στην αλλαγή προσωπικότητας. Η 5

6 απώλεια της διορατικότητας εκδηλώνεται σε πολλούς τοµείς. Αυτό οδηγεί σε µια µη ρεαλιστική αυτοαξιολόγηση, ελαττωµατικό αυτοέλεγχο και µια διαταραγµένη κοινωνική ευαισθητοποίηση. Ιδιαίτερα οι πιο λεπτές αιτίες στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις θα περάσουν απαρατήρητες από τον ασθενή π.χ. θα αποτύχει να παρατηρήσει µια ιδιαίτερη διάθεση στους άλλους. Επίσης η έλλειψη αναστολών µπορεί να λάβει µορφές που κυµαίνονται από λεπτές σε τερατώδεις. Μια άρση των αναστολών στα σεξουαλικά ερεθίσµατα σπάνια θα αγνοηθεί. Μια αρκετά συχνή εκδήλωση από µία πιο µικρού τύπου άρση αναστολών είναι να γελούν πολύ δυνατά µε ένα πολύ παιδικό τρόπο. Η έλλειψη αναστολών είναι πιθανών υπεύθυνη για µια από τις πιο συχνά αναφερόµενες αλλαγές στη προσωπικότητα µετά από χτύπηµα στο κεφάλι, την ευερεθιστότητα. Οι πολλές ενοχλήσεις της καθηµερινής ζωής µπορούν να προκαλέσουν επιθετικές ενορµήσεις στον οποιονδήποτε αλλά τα σοβαρά τραύµατα στο κεφάλι πολύ συχνά έχουν ως αποτέλεσµα την απώλεια του ελέγχου έναντι τέτοιων ενορµήσεων. Κάποιοι ασθενείς µπορεί να έχουν επίγνωση των αλλαγών στη προσωπικότητα τους και µπορεί να αναπτύξουν κατάθλιψη λόγω έλλειψης συναισθηµατικού ελέγχου. Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις του µετωπικού συνδρόµου αυτή η επίγνωση λείπει. Ένα άλλο σηµαντικό σηµείο στις αλλαγές στη προσωπικότητα είναι η προτραυµατική προσωπικότητα του ασθενή. Η σοβαρότητα των προβληµάτων συµπεριφοράς δεν προσδιορίζεται σαφώς από τις νευρολογικές µεταβλητές µόνο. Ο Lishman (1978) παρουσίασε µια λίστα από τους αιτιολογικούς παράγοντες και µόνο τρείς από αυτούς ήταν νευρολογικοί: η ανάπτυξη επιληψίας, το ποσοστό εγκεφαλικής βλάβης και η θέση όπου πραγµατοποιήθηκε η βλάβη. Μεταξύ των υπολοίπων παραγόντων ο συναισθηµατικός αντίκτυπος της βλάβης και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες παρατίθενται αλλά η προνοσηρή προσωπικότητα έχει κυρίαρχη σηµαντικότητα. Σοβαρές τραυµατικές εγκεφαλικές βλάβες τείνουν να οξύνουν αρνητικές τάσεις οι οποίες υπήρχαν ήδη. Ο Lishman ωστόσο επισηµαίνει ότι τα στοιχεία σχετικά µε το θέµα αυτό είναι ιµπρεσιονιστικά και παρεµποδίζονται από την έλλειψη ευκαιρίας για συνέντευξη των υποκειµένων πρίν να συµβεί η βλάβη. Οι µελέτες σ αυτό το πεδίο είναι αναδροµικές και όχι µελλοντικές και τα στοιχεία σχετικά µε τη προτραυµατική προσωπικότητα του ασθενή µπορούν να αναπλαστούν κατά προσέγγιση συνεντευξιάζοντας συγγενείς και συζύγους. Στην περίπτωση του κύριου Χ ο οποίος µετά από πολύ σοβαρό, σχεδόν θανατηφόρο τραύµα στο κεφάλι και πολλαπλές εγχειρήσεις έχει επιζήσει, τα χαρακτηριστικά του 6

7 µετωπιαίου συνδρόµου είναι φανερά στην συµπεριφορά και το λόγο του. Η άµβλυνση της συναισθηµατικής ανταπόκρισης και η απάθεια παρατηρούνται σε καθηµερινή βάση όταν σε συζητήσεις που αφορούν θέµατα έντονης συναισθηµατικής επένδυσης και εµπλοκής, ο ασθενής δείχνει ανεπηρέαστος και αδιάφορος. Η φράση που ακούγεται από τον ίδιο σε τέτοιες στιγµές είναι : «ούτε ξέρω, ούτε µε ενδιαφέρει». εν περιγράφουµε έναν άνθρωπο χωρίς κάποια συναισθηµατική ανταπόκριση. Τουλάχιστον στα λόγια δείχνει να ενδιαφέρεται να νιώθει και να πλήττεται. Όλα αυτά όµως ξεχνιούνται γρήγορα και για τα ίδια θέµατα άλλες φορές δείχνει να νοιάζεται και άλλες όχι. Η αδράνεια είναι εξίσου εύκολα παρατηρήσιµη. Ένα ποσοστό αδράνειας θεωρείται δικαιολογηµένο λόγω της παρέσεως ισχίου και αγκώνα που έχει, όµως αναφερόµαστε κυρίως στην σωµατική αδράνεια κατά τη διάρκεια της οµιλίας του. Λείπει η κίνηση που συνοδεύει τον λόγο των κοινών ανθρώπων. Φυσικά ο ασθενής δεν είναι µια «στήλη άλατος» και σίγουρα υπάρχουν στιγµές ξαφνικής και έντονης κινητικότητας όµως αυτές αποτελούν εξαιρετικές στιγµές θυµού ή ενδιαφέροντος. Ευφορία και παιδικότητα συχνά ανιχνεύονται µαζί στη συµπεριφορά του. Πολλές φορές στις συναντήσεις µας θα είναι εξαρχής χαρούµενος και θα γελά εύκολα ωστόσο κάποιες φορές θα είναι καταθλιπτικός. Η παιδικότητα φαίνεται µέσα από τον τρόπο που γελά από διάφορες δηλώσεις του και από τον τρόπο που µεταµορφώνεται σε παιδί δηµοτικού µπροστά στη µητέρα του. Μια χαρακτηριστική δήλωση που παραπέµπει στη παιδικότητα είναι όταν µας είπε «εάν δεν ήµουν άρρωστος θα σε παντρευόµουν». Είναι συχνή η έλλειψη ανησυχίας κυρίως για καίρια θέµατα. Για παράδειγµα, ενώ γνωρίζει πως απαγορεύεται να βγαίνει εκτός θεραπευτηρίου παρά µόνο µε τους πολύ στενούς συγγενείς του, προτείνει να βγούµε µαζί και να πάµε για καφέ, δείχνοντας πως δεν σκέφτεται τα πιθανά αρνητικά σενάρια ( τι θα γίνει άµα του ή µας συµβεί κάτι όσο θα είµαστε έξω ή αν απλά το καταλάβουν από το θεραπευτήριο κλπ). Έχει ωστόσο ανησυχίες για τον εαυτό του οι οποίες συνήθως δεν είναι ρεαλιστικές. Εκφράζει διάφορες ανασφάλειες για θέµατα εµφάνισης και σεξουαλικής φύσεως κυρίως. Ο εγωκεντρισµός είναι το κυρίαρχο στοιχείο της συµπεριφοράς του, το οποίο από αφηγήσεις δικές του φαίνεται να ήταν προεξέχον και στη προτραυµατική του προσωπικότητα, χαρακτηριστικό που, ενδεχοµένως, τον έσπρωξε και προς τις ναρκωτικές ουσίες. Ασχολείται µόνο µε τον εαυτό του, είναι ο καλύτερος από όλους για όλους και έχει «πλέον» πάντα δίκιο. Η έλλειψη διακριτικότητας δεν είναι εύκολα 7

8 παρατηρήσιµη παρά µόνο όταν συναναστρέφεται τρίτους. Σε όλες τις περιπτώσεις πάντως αυτή καλύπτεται µέσω της ευγένειας του. Η κατηγορία προς ένα συνπεριθαλπόµενο του πως δεν κάνει µπάνιο ποτέ, η οποία έγινε ενώπιων πολλών ακόµη ατόµων καθώς και η ευκολία µε την οποία θα προσβάλλει τον ολιγοφρενή συγκάτοικο του θα ήταν παραδείγµατα τέτοιας µη ευαισθησίας προς τους άλλους. Ακόµη, δεν είναι λίγες οι φορές που σε µία οµαδική συνάντηση δε θα διστάσει, να γυρίσει προς εµένα για να συζητήσουµε για κάτι που τον αφορά, τη στιγµή που κάποιος άλλος έχει το λόγο, πράγµα που είναι αρκετά προσβλητικό για όποιον µιλά εκείνη τη στιγµή. Η απώλεια συναισθηµατικού ελέγχου συµβαίνει σπάνια. Είναι σχεδόν πάντα από πολύ ήσυχος και στεναχωρηµένος έως χαρούµενος. Έχουµε να παραθέσουµε ένα µόνο ξέσπασµα θυµού. Αυτό περιλάµβανε τη δήλωση πως επρόκειτο να φονεύσει κάποιον- ο οποίος υποτίθετο ότι τον έκλεβε -η οποία συνοδευόταν από έκρηξη κινήσεων και αναπαραστάσεων της επιθυµούµενης σκηνής, δυνατή φωνή και εκφραστικότητα του προσώπου. Η έλλειψη αυτοκριτικής η απώλεια πρωτοβουλίας και η ανευθυνότητα αν και θα ήταν άδικο να θεωρηθούν συχνές ως εκδηλώσεις, χαρακτηρίζουν τη συµπεριφορά του. Όταν η αυτοκριτική επισυµβαίνει είναι διαστρεβλωµένη. Επίσης παρούσα είναι και η αναζήτηση κριτικής από την εκάστοτε ψυχολόγο µε την οποία συνοµιλεί. Όσον αφορά την απώλεια πρωτοβουλίας, µπορεί να «παραδίδει τα όπλα» µπροστά στους δικούς του όµως στις µεταξύ µας συναναστροφές συχνά προτείνει µια ασχολία ή καθορίζει ένα πρόγραµµα. Βέβαια πέρασε κάποιος καιρός µέχρι να αρχίσει να συµβαίνει κάτι τέτοιο.. Ανευθυνότητα (ίσως και ανωριµότητα) θα χαρακτηρίζαµε την άρνηση του να κρατάει το µπαστούνι του µιας και διαφορετικά πέφτει και χτυπά καθώς και την µη ακύρωση της συνάντησής µας ενώ ήταν άρρωστος γεγονός που δείχνει επίσης τον εγωκεντρισµό του. «Ε τι να σε χάσω ρε κούκλα µου? εν µπορούσα τόσο καιρό είχα να σε δω». Ενδεικτικό της µειωµένης κοινωνικής ευαισθησίας του θα ήταν ότι δεν φρόντισε να προστατέψει άλλους από τον ιό που είχε προσβληθεί. Αντιθετικά η υπενθύµιση στις νοσοκόµες πως είναι φορέας ηπατίτιδας και πρέπει να φορέσουν γάντια προκειµένου να φροντίσουν τα τραύµατα του δείχνει µια υπευθυνότητα απέναντι στους άλλους. Για την άρση των αναστολών έχουµε να αναφέρουµε κάποια περιστατικά. Πέρα από το δυνατό παιδικό γέλιο, αυτή αφορά τη σεξουαλικότητα. εν διστάζει να µας ακουµπάει και να εκδηλώνει τρυφερότητα µε αυτό τον τρόπο. Έχει προσπαθήσει να µας φιλήσει και µας έχει προτείνει να τον βοηθήσουµε να αλλάξει 8

9 ρούχα. Αξίζει να σηµειωθεί πως τα συµβάντα αυτά έγιναν στην πορεία του χρόνου και αναλογικά µε το χρονικό διάστηµα που τον επισκεπτόµαστε. Η άρση των αναστολών και η πραγµατοποίηση όλων των πόθων του ήταν δυναµικά παρούσες και στην ζωή του πριν το ατύχηµα. Ο άνθρωπος αυτός δεν δίσταζε, ή διαφορετικά όταν δίσταζε έκανε χρήση ναρκωτικών ουσιών ώστε να το καταπολεµήσει; Ή µήπως µέσα από τη χρήση των ουσιών κατάφερνε να γίνεται υπερβατικός στον ύψιστο βαθµό; Στο συγκεκριµένο ασθενή δεν λείπει µια συνειδητοποίηση των πράξεων και των σκέψεων έστω και κατόπιν εορτής γι αυτό και κάποιες φορές καταθλίβεται. Καταλαβαίνει και µέσα από την κουβέντα µας όχι µόνο ποιος είναι και τι κάνει αλλά και ποιος ήταν και τι έκανε. Σίγουρα υπάρχει δυσκολία για πλήρη επίγνωση και µια ολοκληρωµένη εικόνα εαυτού όπως µάλλον συνέβαινε και προτραυµατικά, όµως δεν λείπουν οι εκπλήξεις αυτογνωσίας π.χ. «χαζογελάω όλα την ώρα». Και πάλι αυτές οι εκδηλώσεις εµφανίστηκαν στη πορεία των συνοµιλιών µας. Σε ότι αφορά την απώλεια διορατικότητας και όσα τη συνεπάγονται παραθέτουµε κάποια συµβάντα. Έχει χαρακτηρίσει σαν κατάντια τη κατάσταση ατόµων µε νοητική υστέρηση στο θεραπευτήριο δείχνοντας πως δεν αντιλαµβάνεται τη διαταραχή. Ορισµένες φορές αδυνατεί να καταλάβει το νόηµα κάποιας πρότασης στο βιβλίο που του διαβάζουµε κυρίως όταν αφορά σκέψεις και συναισθήµατα που δεν έχει, οπότε δεν βρίσκει προσωπικό ενδιαφέρον ( ναρκισσισµός). Τότε συνήθως µεταφράζει το νόηµα διαφορετικά, έτσι που να συναντά τις γνωστές σε αυτόν απόψεις. Επίσης δεν καταλαβαίνει πότε ενοχλεί κάποιον ή ότι πρέπει να περιµένει για να µιλήσει ή ότι εµείς θέλουµε ν ακούσουµε ενδεχοµένως κάποιον άλλον που µιλά ώστε να µην µας απασχολεί. Ένας θάνατος µέσα στο θεραπευτήριο δεν τον απασχόλησε, τον ξεχνά την ίδια στιγµή όπως και όλα τα γεγονότα στα οποία δεν εµπλέκεται. 9

10 ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΠΑΚΟΛΟΥΘΑ Οι κοινωνικές επιπτώσεις των γνωστικών διαταραχών και των αλλαγών στη προσωπικότητα θα παρουσιαστούν συνοπτικά σε τρείς παραγράφους. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Όταν ο ασθενής επιστρέφει σπίτι του από το νοσοκοµείο ή το κέντρο αποκατάστασης οι σχέσεις µε το σύζυγο ή τους συγγενείς πρέπει να προσαρµοστούν σε τυχόν παραµένοντα προβλήµατα. Οι τελευταίοι φαίνεται να αντιµετωπίζουν αρκετά καλά τη παρατεταµένη σωµατικά αναπηρία. Η εικόνα αλλάζει όταν οι νοητικές αναπηρίες είναι παρούσες. Μια µειωµένη µνήµη και µία ψυχική βραδύτητα µπορούν να δηµιουργούν προβλήµατα και να οδηγούν σε µαταιώσεις τους συγγενείς αλλά συχνά µπορούν να ανταπεξέλθουν. Σηµαντικές αλλαγές στη προσωπικότητα και προβλήµατα συµπεριφοράς σε αντίθεση συνήθως προκαλούν σηµαντικό στρες στο ανθρώπινο περιβάλλον του σπιτιού. Έρευνες των Jennett (1972), Panting and Merry (1972) και Thomsen (1974) δείχνουν πως οι συναισθηµατικές διαταραχές δύσκολα βελτιώνονται και δηµιουργούν µια µόνιµη επιβάρυνση για το κοινωνικό περιβάλλον του ασθενή. Τα πιο κοινά συµπτώµατα είναι: ευερεθιστότητα, έξαψη, ανησυχία και παιδική συµπεριφορά. Με βάση τα παραπάνω αναγνωρίστηκαν τα παρακάτω προβλήµατα ως οι καλύτεροι παράγοντες πρόβλεψης υποκειµενικής επιβάρυνσης που βιώνεται από τα άτοµα που τους φροντίζουν: παιδική συµπεριφορά, απώλεια ενδιαφέροντος αλλαγές στη σεξουαλική ζωή, κατάθλιψη, ένταση και ανησυχία. Πολλοί συγγενείς αναπτύσσουν κατάθλιψη και χρειάζονται υποστηρικτική φαρµακευτική αγωγή. Οι ρόλοι µέσα στην οικογένεια πολλές φορές αλλάζουν. Η γυναίκα γίνεται ο αρχηγός της οικογένειας µια και συνήθως οι τραυµατίες είναι άνδρες. Οι σύζυγοι δεν καταφέρνουν να ανταπεξέλθουν στις ανάγκες του ασθενή γιατί δεν υπάρχει συναισθηµατική ανατροφοδότηση από τους τελευταίους. Τα διαζύγια σε τέτοια ζευγάρια είναι πολλά. Ο Brooks (1984b) αναφέρει ότι οι γονείς τα καταφέρνουν καλύτερα µε τις αλλαγές της προσωπικότητας του ασθενή από τους συζύγους. Αυτό φαίνεται να οφείλεται στο γεγονός ότι οι γονείς έχουν ο ένας τον άλλον, αλλά και το ότι µπορούν εύκολα να αντιµετωπίσουν π.χ. την παιδικά συµπεριφορά µιας και κάποτε το έχουν ξανακάνει. Ενώ οι σύζυγοι πρέπει να 10

11 αναλάβουν ένα ρόλο που ποτέ δεν ήθελαν. Τα παιδιά των ασθενών πραγµατικά υποφέρουν µέσα στο σπίτι. Οι ασθενείς συχνά τα χτυπούν επειδή κουράζονται εύκολα και χάνουν τη ψυχραιµία τους. Επίσης τα παιδιά στερούνται αγάπης και τέλος υποφέρουν και από την παιδοµορφία του γονέα γιατί τσακώνονται συχνά για ασήµαντα θέµατα. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΑΦΕΣ Στις επιπτώσεις των κρανιοεγκαφαλικών κακώσεων προεξέχουσα θέση κατέχει η κοινωνική αποµόνωση. Οι περισσότεροι ασθενείς χάνουν πολλούς αν όχι όλους τους φίλους τους και οι επαφές µε αυτούς που τους αποµένουν δεν είναι σαν πριν. Επίσης δεν έχουν εύκολα την ευκαιρία να κάνουν νέες φιλίες γιατί τον περισσότερο χρόνο είναι στο σπίτι τους. H δουλειά του Oddy et al (1978) προτείνει µια σχέση ανάµεσα στη σοβαρότητα βλάβης εκφραζόµενη µε τη διάρκεια µετατραυµατικής αµνησίας και του ρυθµού κοινωνικής αποµόνωσης. Οι γνωστικές διαταραχές παίζουν επίσης ρόλο στη κοινωνική αποµόνωση αφού οι ασθενείς ξεχνούν, ενοχλούνται εύκολα, είναι λεκτικά επιθετικοί κ.α. Πάντως οι ίδιοι οι ασθενείς δηλώνουν πως προτιµούν να κάνουν παρέα µε γηραιότερα άτοµα γιατί είναι καλοί υποµονετικοί και λιγότερο απαιτητικοί από τα άτοµα της ηλικίας τους. ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΟΥΛΕΙΑ Ο πιο σηµαντικός παράγοντας πρόβλεψης για επιστροφή στη δουλειά είναι η σοβαρότητα της κάκωσης. Η σχέση σοβαρότητας τραύµατος και επιστροφής στη δουλειά δεν είναι τέλεια γιατί εµπλέκονται κι άλλα θέµατα όπως η παρουσία σωµατικών ελαττωµάτων που µπορεί να αποκτήθηκαν στο ίδιο ατύχηµα. Άλλος παράγοντας που εµπλέκεται είναι η ανοχή του εργοδότη. Μπορεί ο εργοδότης να προσαρµόσει τις απαιτήσεις του από τον ασθενή στις µετατραυµατικές του δυνατότητες ή και να µην το κάνει. Ένας ακόµα παράγοντας είναι το επίπεδο ανεργίας το οποίο επηρεάζει όλους τους εργαζόµενους ή µη. Η ηλικία του ατόµου όταν τραυµατίστηκε παίζει ρόλο ως προς την προσαρµογή του κατά την επιστροφή στη δουλειά, αλλά και το χρονικό διάστηµα που ήταν σε κώµα. Όσο µεγαλύτερο το άτοµο ή το χρονικό διάστηµα του κώµατος τόσο δυσκολότερη η επιστροφή. 11

12 ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟ Ένα τραύµα στο κεφάλι είναι ένα συγκλονιστικό γεγονός. Το θύµα πάντα δείχνει κάποια συναισθηµατική αντίδραση και η µορφή της µπορεί να είναι από ανησυχία, ένταση ως καταθλιπτική διάθεση. Όλα τα σωµατικά τραύµατα µπορεί να έχουν τέτοιο συναισθηµατικό αντίκτυπο όµως το εγκεφαλικό τραύµα είναι ιδιαίτερη περίπτωση γιατί ο εγκέφαλος βιώνεται ως πλησιέστερος στο εγώ από ότι άλλα µέρη του σώµατος. Η παροδική ανησυχία είναι το πιο συχνό σύµπτωµα µέχρι ένα µήνα µετά το χτύπηµα. Μια φοβία για την κίνηση στους δρόµους συχνά αναφέρεται. Οι συνθήκες τραυµατισµού παίζουν ρόλο στις συναισθηµατικές µετατραυµατικές αντιδράσεις του ασθενή. Το αν το ατύχηµα έγινε µε αναµενόµενο τρόπο ή ασυνήθιστο, µέρα ή νύχτα, αν υπήρχαν άλλα θύµατα επηρεάζουν αναλόγως περισσότερο ή λιγότερο. Οι ψυχογενείς παράγοντες αφορούν τη προνοσηρή προσωπικότητα του ασθενή. Ο Kozol (1946) επεσήµανε ότι άτοµα µε προτραυµατικές νευρωτικές τάσεις έχουν πιο πολλές πιθανότητες να αναπτύξουν διαρκή παράπονα για πονοκεφάλους ζάλη και αϋπνία. Οι ασθενείς µπορεί επίσης να είναι εµπόλεµοι και καταθλιπτικοί όταν δουν πως είναι ανίκανοι να εκτελέσουν εργασίες που πριν έκαναν µε ευκολία. Όσον αφορά τους κοινωνιολογικούς παράγοντες, το κοινωνικό περιβάλλον του ασθενή µπορεί να είναι υποστηρικτικό και εµψυχωτικό ώστε να µπορέσει να σταθεί πάλι στα πόδια του. Πολύ σηµαντική είναι η οικογένεια του ασθενή. Όπως λέει ο Lezak (1988) η εγκεφαλική βλάβη είναι οικογενειακή υπόθεση. Η στάση του εργοδότη παίζει σηµαντικό ρόλο, όπως και των συναδέλφων. Αν ο ασθενής νιώθει πως τον εκτιµούν θα είναι ευκολότερο να ξεπεράσει κάποιες καταθλιπτικές επιπτώσεις. Είναι αποδεδειγµένο πως ο θεράποντας ιατρός µπορεί να παίξει σηµαντικό ρόλο στη συναισθηµατική υποστήριξη του ασθενή. Ο τελευταίος χρειάζεται πληροφορίες για τη κατάσταση του και πρόγνωση όπως και διαβεβαίωση πως κάποια συµπτώµατα είναι µέσα στο πλαίσιο του κανονικού. Ακόµα και µε τη βέλτιστη ιατρική και κοινωνική υποστήριξη κάποιοι ασθενείς θα αναπτύξουν ψυχιατρικά συµπτώµατα όπως µετατραυµατική ψύχωση. 12

13 Τα κοινωνικά επακόλουθα στη περίπτωση του ασθενούς µας ήταν τα παρακάτω: Η αµνησία του κράτησε πολύ καιρό µε αποτέλεσµα να µην αναγνωρίζει κανέναν. Ήταν εχθρικός προς τους συγγενείς του. Οι φίλοι του, όσους είχε, δεν µπορούσαν να επικοινωνήσουν µαζί του µα και εκείνος δε µπορούσε να βγει εκτός σπιτιού. Η µητέρα του φρόντιζε ένα µικρό παράξενο παιδί από την αρχή. Η επιστροφή του στη δουλειά του ως σχεδιαστής κοσµηµάτων δεν ήταν µε κανένα τρόπο εφικτή. Όλη του η ζωή άλλαξε ριζικά. Ο ασθενής επιστρέφοντας στο σπίτι και αποκτώντας τη συνείδηση του, ζητούσε να πιεί ποτό σε αντικατάσταση της ηρωίνης. Αυτό εµπίπτει τόσο στη προνοσηρή του προσωπικότητα και δραστηριότητα όσο και στη συναισθηµατική κατάσταση που βρισκόταν λόγω του ατυχήµατος. Ανέπτυξε κάποιες φαντασίες για το ποιος τον «πάτησε» µε το αυτοκίνητο για τις οποίες όµως δεν είναι σίγουρος. Το µόνο υποστηρικτικό περιβάλλον που είχε ήταν οι γονείς του και λίγο τα αδέρφια του, αν και ο πατέρας του µετά από λίγο έφυγε από τη ζωή. εν γνωρίζουµε αν υπήρξε επαρκής συναισθηµατική υποστήριξη από τον θεράποντα ιατρό πάντως το τραύµα ήταν σοβαρό. εν λείπουν κάποιες έµµονες ιδέες (ενίοτε σχεδόν παραληρητικές) και ίσως κάποιες παραισθήσεις που όµως δεν τον καθιστούν επικίνδυνο µέσα στο θεραπευτήριο. Λαµβάνει φαρµακευτική αγωγή, συνεπώς η κατάσταση του-εικάζουµε- θα ήταν διαφορετική χωρίς αυτή. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Α. Η. Van Zomeren and R.J.Saan Psychological and social sequelae of severe head injury, Handbook of Clinical Neurology, Vol.13 (57), 1990 Elsever Science Publishers B.V Dr. Wolfgang Gobiet Craniocerebral, London 23/10/

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Γραμματεία Διυπουργικής Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας 19/03/2014 Πόσα παιδιά (

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Καλλίοπη Εμμανουηλίδου Γυρίζω σελίδα... στη Χαμηλή αυτοεκτίμηση Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ.... 13. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.... 15 Αυτό το ταξίδι θα το κάνω μόνος ή με βοήθεια;... 15 Πόσο

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 26/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Ενότητα: Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

V PRC. Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας. «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους»

V PRC. Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας. «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους» Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους» Αντικείμενο της έρευνας αποτέλεσε η αποτύπωση των αναπαραστάσεων των Ελλήνων/ίδων μαθητών/τριών

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις και απαντήσεις για ασφαλή οδήγηση σε µεγαλύτερη ηλικία

Ερωτήσεις και απαντήσεις για ασφαλή οδήγηση σε µεγαλύτερη ηλικία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟ ΟΜΩΝ, ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΙΚΤΥΩΝ Ερωτήσεις και απαντήσεις για ασφαλή οδήγηση σε µεγαλύτερη ηλικία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟ ΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΙΚΤΥΩΝ Ο ΗΓΩ ΜΕ ΑΣΦΑΛΕΙΑ;

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΟΜΙΛΗΤΕΣ ΔΗΜ. ΠΟΤΕΤΣΙΑΝΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤ. ΣΥΝ. στο Ι.Π.Α ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΟΛΗ ΔΝΤΡΙΑ ΕΚΠ/ΡΙΩΝ ΧΟΥΡΔΑΚΗ ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΤΕΠΑΕΣ ΠΑΤΡΑΣ 1 Σύστ. Προσκόπων Βύρωνα

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ. Στους οικογενειακούς λόγους περιλαµβάνεται και η φροντίδα παιδιών ή άλλων εξαρτώµενων µελών της οικογένειας.

Ο ΗΓΙΕΣ. Στους οικογενειακούς λόγους περιλαµβάνεται και η φροντίδα παιδιών ή άλλων εξαρτώµενων µελών της οικογένειας. Ο ΗΓΙΕΣ Το πρώτο ερώτηµα (Ερώτηµα 83) λειτουργεί σαν «φίλτρο» για να ξεχωρίσουµε τους εργαζόµενους και µπορούµε να το συµπληρώσουµε βάσει των απαντήσεων στο κυρίως ερωτηµατολόγιο. Αν ο ερευνόµενος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ 1438 / Διάγραμμα 1 ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Κάποιες φορές ακούμε να γίνεται συζήτηση για τα άτομα με αναπηρία. Το τελευταίο διάστημα,

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά. Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων. Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος

Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά. Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων. Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος Η αυτοπεποίθηση είναι απαραίτητη για την επιτυχία του παιδιού σε όλους τους τομείς της ζωής του!!!

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΡΦΙΚΟΙ ΚΑΒΓΑ ΕΣ! της Σίλειας Γ. Οικονόµου

Α ΕΡΦΙΚΟΙ ΚΑΒΓΑ ΕΣ! της Σίλειας Γ. Οικονόµου 1 Α ΕΡΦΙΚΟΙ ΚΑΒΓΑ ΕΣ! της Σίλειας Γ. Οικονόµου Αγαπιούνται αλλά τσακώνονται σαν το σκύλο µε τη γάτα; Μαζί δεν κάνουνε και χώρια δεν µπορούνε; Σε µικρότερο ή µεγαλύτερο βαθµό οι εντάσεις και οι συγκρούσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

CISM in Air Traffic Control. An Introduction to Critical Incident Stress Management CISM

CISM in Air Traffic Control. An Introduction to Critical Incident Stress Management CISM 1 CISM in Air Traffic Control An Introduction to Critical Incident Stress Management CISM Ατύχημα San Diego 1978 2 Ατύχημα Chicago 1979 3 Ατύχημα Air Florida, Washington 1982 4 Ατύχημα Sioux City 19-7-

Διαβάστε περισσότερα

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ.

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. «Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. Μετά την εισήγηση της 1 ης ημέρας, αρχικά χωρίσαμε τους εκπαιδευτικούς σε 4 ομάδες και δόθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Είναι το γέλιο μεταδοτικό; Η απάντηση σε αριθμούς

ΘΕΜΑ: Είναι το γέλιο μεταδοτικό; Η απάντηση σε αριθμούς ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΚΑΛΑΣ Τμήμα Επιλογής ΘΕΜΑ: Είναι το γέλιο μεταδοτικό; Η απάντηση σε αριθμούς ΣΧΟΛ. ΠΕΡ. 2014-2015 1.1 Εισαγωγικό σημείωμα Η παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια των

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΑΡΤΗΣΕΙΣ ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΤΖΟΓΟ:ΜΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙ ΗΣ ΗΜΗΤΡΗΣ ΗΛΙΑ ΟΥ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΙΛΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΚΟΒΟΛΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΒΙΣΒΙΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση H Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας ευχαριστεί την PH EUROPE για την συνδρομή της στην δημιουργία αυτού του εργαλείου Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας - HPH Δερβενακίων 11β

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Χιόνη Μαρία, MSc Προαγωγής & Αγωγής Υγείας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας Δ. Δ. Ε. Α Αθήνας Αθήνα, 25/11/2014 Χαρακτηριστικά σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΆΡΙΑ 7,11,14,18 ΝΟΕΜΒΡΊΟΥ 2011

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΆΡΙΑ 7,11,14,18 ΝΟΕΜΒΡΊΟΥ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΆΡΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΉΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΊΑΣ ΓΡΑΦΕΊΟΥ ΔΙΑΣΎΝΔΕΣΗΣ ΙΟΝΊΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΉΜΙΟΥ 7,11,14,18 ΝΟΕΜΒΡΊΟΥ 2011 Λειτουργία της Μνήμης και Τεχνικές Μάθησης και Συγκέντρωσης Τρόποι Αποδοτικής Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ Είναι γνωστό το πρόβλημα της χρήσης ναρκωτικών ουσιών. Με τα χρόνια παρουσιάζεται ραγδαία αύξηση των θυμάτων που εθίζονται σε εξαρτισιογόνες ουσίες. Πιο συγκεκριμένα,τα

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

4η Ηµέρα. Η Ολιστική Προσέγγιση

4η Ηµέρα. Η Ολιστική Προσέγγιση 4η Ηµέρα Η Ολιστική Προσέγγιση Μέθοδος Ασκήσεων πάνω στα Ανθοϊάµατα Bach Ορθόδοξη, εναλλακτική και συµπληρωµατική ιατρική Ορθόδοξη ιατρική είναι η ονοµασία που µερικές φορές δίνεται στην πλούσια σε τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982)

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982) 91 στόχους µας και εποµένως δεν µας προκαλείται διέγερση και ούτε έντονο συναίσθηµα («σε συµπαθώ, αλλά δεν είµαι ερωτευµένος µαζί σου»). Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση του «µαζί δεν κάνουµε και χώρια δεν

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη Ο ανδρικός και ο γυναικείος εγκέφαλος διαφέρουν χημικά και θυμικά, με αποτέλεσμα οι άνδρες και οι γυναίκες να βλέπουν τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνία. Τα διαφορετικά συναισθήματα των δύο φύλων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΦΑΙΑΚΩΝ ΤΑΞΗ Β Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Παιδεία για ένα μέλλον χωρίς Κάπνισμα και Αλκοόλ» Σχολικό Έτος 2014-15

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΦΑΙΑΚΩΝ ΤΑΞΗ Β Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Παιδεία για ένα μέλλον χωρίς Κάπνισμα και Αλκοόλ» Σχολικό Έτος 2014-15 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΦΑΙΑΚΩΝ ΤΑΞΗ Β Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Παιδεία για ένα μέλλον χωρίς Κάπνισμα και Αλκοόλ» Σχολικό Έτος 2014-15 Το παρακάτω ερωτηματολόγιο είναι αυθεντικό και διαμορφώθηκε στις συναντήσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη Prof. George Ikkos Dr. Susie Lingwood Απόδοση: Επιμέλεια: Καλλιόπη Νικολάου Ειδικ. Ψυχίατρος Στάθης Παναγούλιας Ψυχίατρος-Δ/ντής Ε.Σ.Υ. Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Το

Διαβάστε περισσότερα

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί;

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Τι είναι το άγχος; Άγχος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το

Διαβάστε περισσότερα