ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ «ΑΥΛΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ» ΚΑΙ Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΗΝ EMILIA ΚΑΤΑ ΤΟΝ 16ο ΑΙΩΝΑ *

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ «ΑΥΛΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ» ΚΑΙ Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΗΝ EMILIA ΚΑΤΑ ΤΟΝ 16ο ΑΙΩΝΑ *"

Transcript

1 ΝΙΚΟΣ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΐ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ «ΑΥΛΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ» ΚΑΙ Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΗΝ EMILIA ΚΑΤΑ ΤΟΝ 16ο ΑΙΩΝΑ * Οι ιστορικοί όλων των κατευθύνσεων έχουν μόνιμα να αντιμετωπίσουν ένα μεγάλο πρόβλημα: το πρόβλημα των σχέσεων των λέξεων με τα πράγματα. Οι λέξεις που δεν είναι ποτέ μόνο λέξεις αλλά πάντοτε, έστω σε εμβρυώδη μορφή, και ανεπεξέργαστες έννοιες. Η συνειδητή διαδικασία της μετατροπής των λέξεων σε έννοιες, η προσπάθεια εύρεσης μιας πραγματικής ισορροπίας ανάμεσα στις έννοιες και στα ιστορικά φαινόμενα, η ένταξη των περιβόητων «γεγονότων» στον ιστορικό Λόγο, νά το κατ' εξοχήν, νομίζω, πρόβλημα του ιστορικού. Κι ας προστεθεί ότι δεν μπορεί μεν να θεωρείται ιστορικός ένας ερευνητής που ασχολείται μόνο με τις έννοιες αγνοώντας τα ιστορικά φαινόμενα και την ιστορική έρευνα (θα έπρεπε τότε μάλλον να χαρακτηριστεί φιλόσοφος" τον 18ο αιώνα ακόμα και στις αρχές του 19ου, θα έλεγαν ότι ασχολείται με τη φιλοσοφία της ιστορίας) άλλο τόσο όμως δεν μπορεί να θεωρείται ιστορικός εκείνος που είναι βουτηγμένος ολόκληρος στα ιστορικά αρχεία αλλά αρκείται στο να δημοσιεύει άγνωστα τεκμήρια χωρίς να κάνει την προσπάθεια να συλλογιστεί, δηλαδή να τα αντιμετωπίσει με τις ήδη υπάρχουσες έννοιες και επομένως να τα ερμηνεύσει (στην περίπτωση αυτή θα μιλούσαμε για το, ενδεχομένως πολύτιμο, σίγουρα χρήσιμο, έργο ενός φιλόλογου-ιστοριοδίφη). Όπως γνωρίζετε, βρισκόμαστε τη στιγμή αυτή σε μια φάση υποχώρησης κάθε κριτικής σκέψης. Αν χρησιμοποιούσαμε στρατιωτική ορολογία, θα έπρεπε να μιλήσουμε για «άτακτη φυγή». Σε τέτοιο βαθμό που μερικοί πήραν κουράγιο και άρχισε τώρα να καταγγέλλεται ανοιχτά από πανεπιστημιακές έδρες ακόμα και ο ορθολογισμός, βάση της πανεπιστημιακής ζωής και κάθε επιστημονικής έρευνας στην Ευρώπη επί πέντε αιώνες. * Διάλεξη στο «Μνήμονα» στις 10 Οκτωβρίου Το κείμενο που δημοσιεύεται εδώ αποτελεί την διευρυμένη μορφή της ομιλίας, όπως δόθηκε στις 12 Ιουλίου 1994 στην «Εταιρεία των Φίλων των Μουσείων της Αργεντινής», στο Buenos Aires, και την 1η Φεβρουαρίου 1995 στο Ινστιτούτο Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου της Γρανάδας.

2 10 Νίκος Χατζηνικολάου Σ' αυτές τις συνθήκες είναι, ευνόητο ότι απορρίπτεται ασυζητητί κάθε προσπάθεια κοινωνικού και ιδιαίτερα ταξικού προσδιορισμού της τέχνης («αστική τέχνη», «τέχνη της αριστοκρατίας» κτλ.). Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι σε χώρους που έμειναν τελείως ανέπαφοι από το δηλητήριο του μαρξισμού, ορισμένοι προσδιορισμοί της τέχνης κοινωνικού χαρακτήρα χρησιμοποιούνται με τον πιο αυτονόητο τρόπο. Αυτή η με πρώτη ματιά αντιφατική κατάσταση δε μπορεί παρά να εντυπωσιάσει οποιονδήποτε καλοπροαίρετο παρατηρητή. Η επιλογή του σημερινού θέματος εντάσσεται σ' αυτή την προβληματική. Αποτελεί μια πρώτη προσπάθεια διερεύνησης ενός κοινού τόπου της ιστορίας της τέχνης, δηλαδή της πεποίθησης ότι υπάρχει «αυλική τέχνη», με την προοπτική ένταξης των συμπερασμάτων σ' ένα διαφορετικό εννοιολογικό σύνολο με το οποίο τα καλλιτεχνικά φαινόμενα αντιμετωπίζονται ως μέρη ευρύτερων ενοτήτων στο χώρο και στο χρόνο. * * * «Αυλική τέχνη»: δύο λέξεις κολλημένες η μία δίπλα στην άλλη. Πρόκειται άραγε για μια έννοια; Ο όρος χρησιμοποιείται ως κάτι το αυτονόητο στη διεθνή βιβλιογραφία: court art ή art de cour, Hofkunst ή höfische Kunst, arte cortesano κτλ. Πρόκειται για «όρο εμπειρικό». Οφείλει την ύπαρξη του σε μια εμπειρική διαπίστωση: η τέχνη που δημιουργείται για ένα τέτοιο περιβάλλον, το αυλικό, έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Αξίζει να τονίσουμε ότι κανείς δεν αρνείται την ορθότητα αυτής της διαπίστωσης. Και πραγματικά, αν σκεφτούμε το Palacio Real της Μαδρίτης, την αυτοκρατορική έδρα των Αψβούργων στη Βιέννη, το Schönbrunn, το Λούβρο ή το Hampton Court, έχουμε αυτομάτως την αίσθηση ότι αυτοί οι χώροι έχουν κάτι το κοινό και κάτι το ιδιαίτερο. Σίγουρα, πριν γίνουν τα παλάτια αυτά μουσεία, όσο παρέμεναν βασιλικές κατοικίες, κατά τον 17ο-18ο αιώνα για παράδειγμα, είχαν μια διακόσμηση (κοσμική ή θρησκευτική αυτό δεν έχει τώρα σημασία), που διέφερε από τη διακόσμηση των κατοικιών εμπόρων, γιατρών, ή ηθοποιών, όπως επίσης και από τη διακόσμηση ενοριακών εκκλησιών, δημαρχείων ή φιλανθρωπικών ιδρυμάτων. Νά λοιπόν η εμπειρική διαπίστωση που αποτελεί το κοινό υπόβαθρο πολλών αυτόματων, μη-θεωρητικών ή, καλύτερα, ας πούμε ανεπεξέργαστων συλλογισμών: η τέχνη αλλάζει ανάλογα με το κοινωνικό περιβάλλον. Πρώτος ανεπεξέργαστος συλλογισμός που ακολουθεί την παραπάνω διαπίστωση: η τέχνη αλλάζει μορφή, η τέχνη αλλάζει συχνά και περιεχόμενο, η τέχνη αλλάζει ενδεχομένως και περιεχόμενο και μορφή ανάλογα με το περιβάλλον για το οποίο προορίζεται.

3 Το πρόβλημα της ((αυλικής τέχνης)) 11 Δεύτερος ανεπεξέργαστος συλλογισμός (μια παλαιά άποψη αυτή, μισοεγκαταλελειμμένη σήμερα): η τέχνη αλλάζει χαρακτήρα ανάλογα με τις κοινωνικές συναναστροφές των καλλιτεχνών, ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο αυτοί ζουν: το έργο των καλλιτεχνών που ζουν στην Αυλή είναι διαφορετικό από το έργο των καλλιτεχνών που συναναστρέφονται, αστούς και διαφορετικό από το έργο εκείνων που συναναστρέφονται χωρικούς στις ταβέρνες και στα καπηλειά. Έχω ξαναχρησιμοποιήσει 1 το εντυπωσιακό απόσπασμα από το βιβλίο του Gerard de Lairesse: Het Groot Schilderboek (Άμστερνταμ, 1707, γαλλική μετάφραση 1787): ((Δεν χωρά αμφιβολία ότι κάθε καλλιτέχνης είναι ευχαριστημένος με την επιλογή τον που την θεωρεί την καλύτερη κι ότι επιδιώκει αληθινά να διακριθεί χάρη σ' αυτήν: και πραγματικά, οι ευτράπελες σκηνές απ' τη ζωή του λαού και τα θε/ζατα τα παρ/ιενα απ' την κοινή φύση δεν απαιτούν για την πραγματοποίηση τους λιγότερο ταλέντο απ' όσο χρειάζονται τα μεγάλα θέματα, τα παρμένα από τον Όμηρο, τον Βιργίλιο ή την ιστορία 1 παρόλο που, για να πούμε την αλήθεια, είναι ευκολότερο να ζωγραφίζει κανείς πράματα που βλέπει κάθε μέρα μπροστά του από το να ζωγραφίζει πράγματα που δεν βλέπει παρά, κατά κάποιο τρόπο, με τα μάτια τού πνεύματος, από το να αναπαριστά γεγονότα για τα οποία απλώς έχει ακούσει να διηγούνται ή για τα οποία έχει διαβάσει στην ιστορία. Νά για ποιο λόγο ο Ρούμπενς και ο Βαν Ντάικ, που ζούσαν με την καλή κοινωνία, συνέλαβαν με το μάτι τους την πλέον υψηλή πλευρά της τέχνης' ενώ ο Jordaens και ο Ρέμπραντ υιοθέτησαν αυτό που κανονικά αποκαλείται ηθογραφική ζωγραφική, κι απ' την άλλη ο Bamboche και ο Brouwer έδειξαν ένα γούστο ευτελές και κοινό, ακολουθώντας ο καθένας τις ιδέες που αντλούσε απ' την τάξη των ανθρώπων που συναναστρεφόταν)) 2. Έτσι, οι ιδιομορφίες της τέχνης του Ρούμπενς και του Βαν Ντάικ, που είναι πράγματι πολύ διαφορετική από την τέχνη του Ρέμπραντ, εξηγούνται ή ανάγονται στο γεγονός ότι οι δύο καλλιτέχνες «ζούσαν με την καλή κοινωνία», κάτι που σίγουρα δεν είναι λάθος από βιογραφική άποψη μια και μιλάμε για δύο κατεξοχήν αυλικούς καλλιτέχνες. Όλοι πάντως οι παραπάνω συλλογισμοί που ξεκινάνε από την αρχική διαπίστωση της ιδιαιτερότητας της τέχνης που παράγεται με προορισμό την Αυλή, είναι εμπειρικοί. Κι ενώ κάνουν ντε φάκτο, με το να γενικεύουν, ένα 1. «Η "κοινωνική ιστορία της τέχνης": ένα άλλοθι;», τώρα στο Νοήματα της Εικόνας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ρέθυμνο, 1994, σελ Gerard de Lairesse, Le grand livre des peintres ou l'art de la peinture, ΙΙαρίσι, 1787, σελ

4 12 Ν ίκος Χατζην ικολάου βήμα προς τη θεωρία, δεν ολοκληρώνουν το έργο αυτό αλλά παραμένουν μετέωροι, πιο κοντά στην εμπειρική από ό,τι στη θεωρητική σκέψη. Τα πλεονεκτήματα αυτής της στάσης, ιδίως σήμερα, είναι γνωστά: όποιος μένει «κοντά στα πράγματα» υποτίθεται ότι δεν κάνει ανεπίτρεπτες γενικεύσεις, όποιος δεν ασχολείται με τη θεωρία υποτίθεται ότι δεν θεωρητικολογεί, όποιος δεν κάνει την προσπάθεια να μετατρέψει τις λέξεις και την άμεση εμπειρία σε έννοιες (πράγμα που συνεπειφέρει βέβαια, αυτομάτως, διαφοροποίηση και κατ' επέκταση σύγκρουση ιδεών) υποτίθεται ότι δεν είναι δογματικός, κ.ο.κ. Με την εμπειρική θεωρία του κοινωνικού περιβάλλοντος, με την αναγνώριση της καλλιτεχνικής ιδιαιτερότητας του περιβάλλοντος της Αυλής, και θίγεται κάτι που υπάρχει πραγματικά και αποφεύγεται το, ομολογουμένως ακανθώδες, ζήτημα των κοινωνικών και ιδιαίτερα ταξικών προσδιορισμών των καλλιτεχνικών φαινομένων, η ακρίβεια των οποίων δύσκολα ελέγχεται. «Αυλική τέχνη»: τέχνη στην Αυλή, οι ηγεμόνες ως συλλέκτες, ως αγοραστές έργων τέχνης 3. «Αυλική τέχνη»: τέχνη για την Αυλή: οι ηγεμόνες ως παραγγελιοδότες 4. Συνήθως οι δύο αυτές διαστάσεις συγχέονται: όταν ο Yves Bottineau γράφει το κλασικό βιβλίο του L'Art de Cour dans l'espagne de Philippe V , αναφέρεται μεν κυρίως στην τέχνη για την Αυλή (με την εξέλιξη της από «μοναρχική» σε «αυλική» και την κατάληξη της σε «επίσημη» τέχνη) αλλά δεν την ξεχωρίζει εννοιολογικά από την τέχνη στην Αυλή: οι βασιλικές συλλογές, οι αγορές έργων Ισπανών και ξένων καλλιτεχνών, κτλ., αποτελούν εξίσου αντικείμενο μελέτης του συγγραφέα. Όταν ο André Grabar δημοσιεύει το βιβλίο του L'Empereur dans l'art byzantin, χρησιμοποιεί τους όρους Art Impérial, Art Officiel και Art Palatin ως συνώνυμα. Αυτό που διαπιστώνει είναι η διαφορά της αυλικής τέχνης από την υπόλοιπη τέχνη του Βυζαντίου αλλά και την επίδραση που ασκεί 3. Πρόκειται για ένα θέμα που έχει προκαλέσει πολλές σημαντικές μελέτες κατά τα τελευταία πενήντα χρόνια. Ειδικά για τους Μεδίκους υπάρχει ήδη μια αχανής βιβλιογραφία: αναφέρω ενδεικτικά τη μελέτη του Luciano Berti, «Momenti del gusto mediceo nel Rinascimento», στο Idée, istituzioni, scienza ed arti nella Firenze dei Medici (επιμ. Cesare Vasoli), Φλωρεντία, Giunti Martello, 1980, σελ , όπως και τον κατάλογο της έκθεσης που οργανώθηκε από την Paola Barocchi στο Παλάτσο Βέκιο το 1980, Palazzo Vecchio: committenza e collezionismo medicei , Φλωρεντία, Electa / Centro Di /Edizioni Alinari /Scala, Όπως φαίνεται και από τον τίτλο του καταλόγου η έκθεση αυτή ήταν αφιερωμένη στους Μεδίκους οις συλλέκτες και ως παραγγελιοδότες. 4. Για το θέμα αυτό επίσης η βιβλιογραφία, κυρίως στις αγγλοσαξονικές χώρες, είναι πλούσια. Αρκούμαι να αναφερθώ στο Patronage, Art and Society in Renaissance Italy (επιμ. F. W. Kent και Patricia Simons), Κανμπέρα, Humanities Research Center και Οξφόρδη, Clarendon Press, 1987.

5 Το πρόβλημα της «αυλικής τέχνης» 13 επάνω στην τελευταία: an'empêche que les artistes chargés de la représentation des sujets chrétiens se sont laissé inspirer par des modèles que leur fournissait l'art du Palais» 5. H σημασία αυτής της διαπίστωσης πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα. Το ότι η αυλική τέχνη μπορεί συχνά να αποτελεί «πρότυπο προς μίμηση» είναι ένα γεγονός που σίγουρα αλλοιώνει τον χαρακτήρα της τέχνης που παράγεται έξω απ την Αυλή, αφού έτσι και οι τεχνίτες που δουλεύουν για ένα αστικό κοινό μερικές φορές μιμούνται τους τεχνίτες που δουλεύουν στην Αυλή και οι ίδιοι οι αστοί παραγγελιοδότες (ή τουλάχιστον ορισμένες ομάδες ή ρεύματα ανάμεσα τους) συχνά επιθυμούν να αποκτήσουν ένα έργο που «μοιάζει με αυτά» του αυλικού περιβάλλοντος. Ενώ η πρόσφατη έκθεση του έργου του Alonso Sanchez Coello στη Μαδρίτη είχε επικεντρώσει το ενδιαφέρον της, με ιδιαίτερα αποδοτικό τρόπο, στο πρόβλημα της αυαικ^ς προσωπογραφίας στην Αυλή του Φιλίππου Β', η έκθεση του 1979 L'art européen à la cour d'espagne au XVIIII siècle (Bordeaux - Παρίσι - Μαδρίτη) είχε αντιμετωπίσει αποκλειστικά το θέμα της αγοράς ευρωπαϊκών έργων τέχνης από τους Ισπανούς μονάρχες. Αλλά κι αυτό ακόμη το θέμα έχει δύο διαστάσεις, όπως έχει αποδειχθεί τουλάχιστον για τον 18ο αιώνα, όταν η Μοναρχία κάνει κάποιες προσπάθειες για να είναι αντιπροσωπευτική και να εκφράσει το γενικό συμφέρον. Ο Λουδοβίκος ΙΣΤ" αγοράζει έργα τέχνης υπό δύο ιδιότητες: ως άτομο με προσωπικό γούστο, οπότε τα τοποθετεί στα ιδιωτικά του διαμερίσματα και παλάτια (κυρίως έργα ροκοκό ή ελαφρώς κλασικίζοντα) και ως Βασιλεύς της Γαλλίας, που προσπαθεί να ανταποκριθεί στα αιτήματα όλων των τάξεων, συμπεριλαμβανομένου του Tiers Etat (έργα αυστηρού νεοκλασικού πνεύματος, που είναι ταυτόχρονα ηθικο-πολιτικά μανιφέστα, στο πνεύμα των Philosophes). Σ' αυτή, για παράδειγμα, την πολιτική οφείλονται οι παραγγελίες από τον Λουδοβίκο ΙΣΤ' στον David έργων της κατηγορίας του Όρκου των Ορατίων, όπως έδειξε ο Άνταλ 6. Νομίζω ότι αυτά αρκούν για να σκιαγραφήσουν μια πρώτη διάσταση του όρου «αυλική τέχνη» και των προβλημάτων που συνεπιφέρει μαζί του. ((Αυλική Τέχνη)) και Τεχνοτροπίες Τί είναι όμως μια Αυλή; Ο ηγεμόνας; Η οικογένεια του; Οι αυλικοί; Μία 5. André Grabar, L'Empereur dans l'art byzantin - Recherches sur l'art officiel de l'empire d'orient, Παρίσι, Les Belles Lettres, 1936, σελ Frederick Antal, «Reflections on Classicism and Romanticism», στο The Burlington Magazine, Απρίλιος 1935 (αναδημοσιεύτηκε στο Classicism and Romanticism, with other Studies in Art History, Λονδίνο, Routledge and Kegan Paul, 1966, σελ. 4).

6 14 Νίκος Χατζηνικολάου μορφή πολιτικής εξουσίας; Μπορούμε να μιλήσουμε για αυλική τέχνη όταν ο θεσμός της Μοναρχίας ή μικρότεροι θεσμοί που εξαρτώνται απ' αυτόν (δουκάτα, κομητείες, κτλ.) παύουν να έχουν ουσιαστική εξουσία; Γιατί δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αυλική τέχνη όταν μιλάμε για τέχνη στην Αγγλία τον 20ό αιώνα; Μήπως δεν υπάρχουν προσωπογραφίες της Βασίλισσας Ελισάβετ και του Δούκα του Ουίνδσωρ ή της Diana και του Καρόλου στην National Portrait Gallery στο Λονδίνο; Αυτό όμως δεν αρκεί. Η αυλική τέχνη προϋποθέτει την ύπαρξη Αυλής και η Αυλή προϋποθέτει την ύπαρξη ουσιαστικής πολιτικής, οικονομικής και ιδεολογικής εξουσίας. Μόνο με αυτές τις προϋποθέσεις υπάρχουν αυλικοί καλλιτέχνες 7, οπότε υπάρχει και αυλική τέχνη. Ας προχωρήσουμε λίγο περισσότερο στην εξερεύνηση της τέχνης που παράγεται για την Αυλή: έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά; Εικονογραφικά διαπιστώνουμε μια βέβαιη προτίμηση για τη μυθολογία. Ο ηγεμόνας είναι εξάλλου ο συνεχιστής του έργου των θεών του Ολύμπου. Τα ζωγραφικά είδη που κυριαρχούν είναι οι Μάχες και τα Πορτραίτα. Τέλος οι μυθολογίες προσφέρονται για την αναπαράσταση ερωτικών σκηνών. Όλοι οι μελετητές, ανεξαρτήτως μεθοδολογικών και άλλων ευρύτερων τοποθετήσεων, παραμένοντας στο επίπεδο της εμπειρικής παρατήρησης, θεωρούν ότι υφολογικά, η τέχνη της Αυλής είναι πάντοτε τέχνη εκλεπτυσμένη με όλα τα συνώνυμα της λέξης αυτής: κομψή, καλαίσθητη, ραφιναρισμένη κτλ. Το ερώτημα εδώ είναι κατά πόσον μπορούμε να προχωρήσουμε περισσότερο: μπορούμε να μιλήσουμε για στυλ της Αυλής, για αυλική τεχνοτροπία, για αυλικό στυλ; Για ό,τι αφορά την δυτικοευρωπαϊκή τέχνη θα έπρεπε νομίζω ιδιαίτερα να αναφερθεί το Μπαρόκ, μία τεχνοτροπία που απλώνεται σ' ολόκληρη την Ευρώπη και στην ισπανική Αμερική, που έχει επανειλημμένα χαρακτηριστεί ως η κατεξοχήν τέχνη του ανανεωμένου καθολικισμού μετά την Αντιμεταρρύθμιση και την αναχαίτιση του προτεσταντισμού, αλλά που επίσης θεωρείται σε συντριπτικό ποσοστό από την ειδικευμένη βιβλιογραφία ως η τέχνη που εκφράζει τις Αυλές του 17ου αιώνα και την Απόλυτη Μοναρχία. Η σύνδεση μιας τεχνοτροπίας με την Αυλή, η θεώρηση της ως αυλικής τέχνης δεν είναι λοιπόν ασυνήθιστη, ούτε απόρροια των μεθοδολογικών επιλογών ορισμένων ερευνητών. Κι ας προστεθεί ότι αναφερόμαστε στην «υψηλή τέχνη» κι όχι σε έπιπλα και στις λεγόμενες «διακοσμητικές τέχνες», όπου όροι που παραπέμπουν σε συγκεκριμένους μονάρχες όπως Victorian, Régence, Louis XVI, κτλ., δίνουν και παίρνουν. 7. Για το ζήτημα αυτό έχουμε εδώ και μερικά χρόνια στη διάθεση μας την εξαιρετική μελέτη του Martin Warnke, Hofkünstler - Zur Vorgeschichte des modernen Künstlers, Κολωνία, Du Mont Buchverlag, 1985.

7 Το πρόβλημα της «αυλικής τέχνης» 15 Πολυθρόνα Louis XIV Πολυθρόνα Louis XVI Αξίζει να θυμηθούμε ότι το 1974 εγκαινιάστηκε στο Παρίσι, στο Hôtel de la Monnaie, η μεγάλη έκθεση Louis XV - Un moment de perfection de l'art français, όπου η αρχιτεκτονική, ο χορός, η τέχνη των κήπων, τα νομίσματα και τα μετάλια, η μουσική, η ζωγραφική, τα κουστούμια, οι πορσελάνες, τα έπιπλα, η γλυπτική, το βιβλίο και η πολεοδομία των ετών ενοποιήθηκαν υπό την προστατευτική παρουσία ενός βασιλιά που έμεινε στην ιστορία ως «Le Bien-Aimé». Ο Μανιερισμός ως αυλική τέχνη Ως εδώ κινούμαστε σ' ένα έδαφος κοινής αποδοχής. Θα ήθελα τώρα να κάνω ένα μικρό βήμα προς μια κατεύθυνση που είναι λιγότερο αυτονόητη. Είναι γνωστό ότι το πρόβλημα του τέλους της Αναγέννησης αποτελεί εδώ και πολλές δεκαετίες, ένα θέμα οξύτατης αντιπαράθεσης μεταξύ των ιστορικών της τέχνης αλλά και των ιστορικών γενικότερα. Πότε τελειώνει η Αναγέννηση, τι την «διαδέχεται» και πότε, νά με δύο λόγια, τα βασικά σημεία της διαμάχης. Από το 1920 περίπου επικρατεί η αντίληψη ότι την Αναγέννηση τη διαδέχεται ο Μανιερισμός, ο οποίος ξεκινάει, το νωρίτερο γύρω στα 1520, κυρίως στην Τοσκάνη (Φλωρεντία-Σιένα) αλλά και στη Ρώμη από τον Ραφαήλ και τους μαθητές του και, ανεξάρτητα από εκείνους, από τον Μιχαήλ Άγγελο και τους δικούς του μαθητές. Εδώ πάλι οι διαπιστώσεις έγιναν σε ένα κα-

8 16 Νίκος Χατζηνικολάου θαρά εμπειρικό επίπεδο, με αποτέλεσμα τα συμπεράσματα που συνάγονται να είναι αποδεκτά λίγο-πολύ απ' όλους. Αξίζει να εξετάσει κανείς το ζήτημα του Μανιερισμού σε σχέση με το πρόβλημα της «αυλικής τέχνης». Είπαμε ήδη ότι η χρησιμότητα του τελευταίου όρου έγκειται στο γεγονός ότι αντιστοιχεί σε κάποια αναμφισβήτητα δεδομένα και στο ότι είναι όρος κοινώς αποδεκτός, επειδή είναι όρος εμπειρικός. Ο Μανιερισμός μπορεί να θεωρηθεί αυλική τέχνη; Επιστήμονες, όπως ο Frederick Antal, έχουν δώσει εδώ και πολλά χρόνια μιαν ανεπιφύλαχτα καταφατική απάντηση στο ερώτημα 8. Νομίζω όμως ότι τα εμπειρικά δεδομένα επιτρέπουν και σε μελετητές διαφορετικών πεποιθήσεων να δώσουν μιαν εξίσου καταφατική απάντηση. Θα πάρω ένα μόνο παράδειγμα: τον πλέον ενημερωμένο και επιφυλακτικό από τους ειδικούς των τελευταίων τριάντα ετών, τον John Shearman. Στο βιβλίο του Mannerism, ο Shearman προσπαθεί συστηματικά και με ιδιαίτερη ευφυΐα να αποτρέψει τον αναγνώστη από το να βγάλει οποιαδήποτε γενικότερα συμπεράσματα κοινωνικού ή ιδεολογικού χαρακτήρα σχετικά με το νόημα του Μανιερισμού, το τί εκφράζει κτλ. Γράφει ρητά ότι ο Μανιερισμός μπορεί καλύτερα να χαρακτηριστεί ως τέχνη για ειδήμονες παρά ως αυλική τέχνη. Το μόνο για το οποίο θέλει να πείσει τον αναγνώστη του ο Shearman (στρεφόμενος έτσι ενάντια στην ερμηνεία του μανιεριστικού φαινομένου από τον Hauser) είναι ότι ο Μανιερισμός είναι μια τέχνη απόλυτης ισορροπίας, εξευγενισμού και sophistication. Τα μανιεριστικά έργα μοιάζουν με τα σπάνια φυτά ενός θερμοκηπίου είναι γεμάτα χάρη, κομψά και ευαίσθητα. «Ο Μανιερισμός», γράφει, «είναι, με μια λέξη, the stylish style» 9. Και όμως ό ίδιος ο Shearman στο κεφάλαιο που έχει αφιερώσει στο μουσικό είδος της Pastorale γράφει ότι «όπως πολλές άλλες μανιεριστικές μορφές, έτσι και το πολυφωνικό μαδριγάλι αποτελεί κατά κάποιον τρόπο την αναγέννηση μιας γοτθικής αυλικής μορφής» 10. Γράφοντας για τα Intermezzi αναφέρει ότι «η πραγματική έδρα του θεάτρου της Αναγέννησης ήταν η αυλή της Φερράρας και εκεί άρχισαν τα Intermezzi να παίζουν τον ρόλο μιας ανεξάρτητης καλλιτεχνικής μορφής. ΆλL ς αυλές όπως του Urbino και της Ρώμης έπαιξαν κι αυτές τον ρόλο τους» 11. Προς το τέλος του βιβλίου του ο Shearman επανέρχεται στο πρόβλημα των σχέσεων ανάμεσα στην υστερογοτθική τέχνη και στον Μανιερισμό, που απασχολεί 8. Βλέπε κυρίως το παράρτημα («The Social Background of Italian Mannerism») στη μελέτη του «Observations on Girolamo da Carpi», στο TL Art Bulletin, Ιούνιος 1948, σελ (αναδημοσιεύτηκε στο Classicism and Romanticism, with otìwr Studies in Art History, όπ.π., σελ ). 9. John Shearman, Mannerism, Λονδίνο, Pelican Books, 1967, σελ Όπ.π., σελ Όπ.π., σελ. 105.

9 Το πρόβλημα της ((αυλικής τέχνης» 17 ιδιαίτερα την έρευνα ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1920, και γράφει,: «OL σχέσεις ανάμεσα στη Γοτθική και στη Μανιεριστική τέχνη είναι πραγματικές στον βαθμό που και οι δυο ήταν τέχνες αυλικές. Ο Μανιερισμός δεν ήταν κατά κανέλα τρόπο αποκλειστικά αυλική τέχνη. Η τέχνη του Parmigianino στην Π άρμα στη δεκαετία του 1530 είχε λίγη επαφή με τις Αυλές και οι Σχολές του Χάαρλεμ και της Ουτρέχτης αποτελούν κι αυτές εξαιρέσεις. Ο Μανιερισμός μπορεί καλύτερα να χαρακτηριστεί ως τέχνη για ειδήμονες παρά ως αυλική τέχνη. Οι περισσότεροι όμως από τους πρώτους βρίσκονταν στις Αυλές ή στον περίγυρο τους κι αυτό είναι ένα γεγονός της κοινωνικής ιστορίας του δέκατου έκτου αιώνα που είχε σίγουρα ουσιαστικές, μακροπρόθεσμες επιπτώσεις για την πορεία του Μανιερισμού» 12. Ως εδώ ο αναγνώστης θα μπορούσε ίσως ακόμα να αναρωτιέται για το πώς αντιλαμβάνεται ο Shearman τη σχέση του Μανιερισμού με τις Αυλές. Νά όμως που ο συγγραφέας συνεχίζει: «Τα κέντρα της μανιεριστικής τέχνης που δίνουν τον τόνο συμπίπτουν με τις Αυλές: Ρώμη, Φλωρεντία, Μάντοβα, Fontainebleau, Μόναχο, Πράγα. Η Βενετία δεν ανήκει σ' αυτά ούτε κοινωνικά ούτε καλλιτεχνικά. Είναι αδύνατον να ξεχωρίσει κανείς το βαθμό στον οποίο οι Αυλές επηρεάζουν μια τεχνοτροπία από το βαθμό που οι Αυλές προστατεύουν μιαν ομοειδή τεχνοτροπία που υπάρχει ανεξάρτητα απ' αυτές. Αλλά όπως κι αν διαμορφώσει κανείς την εξίσωση, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για την πραγματικότητα πίσω της. Αυτή ακριβώς η σύνδεση με τις Αυλές εξηγεί το ότι στον Μανιερισμό επιβιώνουν οι γοτθικές preciosities παρόλη την ολοκληρωτική μερικές φορές αντιπάθεια των δύο τεχνοτροπιών» 13. Νομίζω ότι αυτά τα αποσπάσματα από το έργο του πλέον επιφυλακτικού από τους νεότερους ερευνητές να συνδέσει τα καλλιτεχνικά με τα κοινωνικά φαινόμενα, είναι χαρακτηριστικά για τον βαθμό ευρύτερης αποδοχής της θεώρησης του Μανιερισμού ως αυλικής τέχνης. Ας κάνουμε, τέλος, χρησιμοποιώντας πάλι τον Shearman, μια διάκριση ανάμεσα στη μανιεριστική θρησκευτική και στη μανιεριστική κοσμική τέχνη κι ας εξετάσουμε το θέμα της διάρκειας του Μανιερισμού στον χρόνο. «Ο Μανιερισμός στη θρησκευτική τέχνη αποτελεί μια διπλή προσβολή της κλασικής έννοιας του Decorum. Πρώτα απ' όλα, η μανιεριστική τέχνη δεν εκφράζει άμεσα το θέμα (...). Δεύτερο, ο Μανιερισμός χαρακτηρίζεται πολύ συχνά από εκθέσεις γυμνών και από τεχνάσματα τα οποία δεν είναι μόνο περιττά, με τη λειτουργική σημασία, αλλά επιπλέον επιφέρουν τις αντίθετες 12. Όπ.π., σελ Όπ.π., σελ 'J

10 18 Νίκος Χατζηνικολάου επενέργειες απ' αυτές που επιδιώκουν εξορισμού τα θρησκευτικά έργα (...). Πρόκειται μάλλον γι' αυτή την έλλειψη decorum (που είναι διπλά απορριπτέα στη θρησκευτική τέχνη) στην οποία οφείλεται το γεγονός ότι ο Μανιερισμός εξαφανίζεται από τη θρησκευτική τέχνη πολύ νωρίτερα απ' ό,τι στην κοσμική. Μια αλλαγή στην τεχνοτροπία των θρησκευτικών έργων γίνεται εμφανής στη δεκαετία (...). Ενώ το στυλ του μανιερισμού συνεχίζει με αμείωτο σφρίγος και πεποίθηση σε κοσμικά και κυρίως διακοσμητικά έργα στην Ιταλία έως το 1600 και στις Αυλές του Βορρά (κυρίως Παρίσι, Μόναχο και Πράγα) έως το 1620» u. Η τέχνη στην Emilia κατά τον 16ο αιώνα Μετά απ' αυτές τις γενικές παρατηρήσεις σχετικά με την αντιμετώπιση του Μανιερισμού ως αυλικής τέχνης, θα ήθελα να εξετάσουμε μια συγκεκριμένη ιστορική περίπτωση: τη ζωγραφική στην Emilia κατά τον 16ο αιώνα. Η Emilia είναι μια από τις πλουσιότερες περιοχές της Ιταλίας. Αποτελεί το νότιο τμήμα της κοιλάδας του Πάδου, αναμφισβήτητα το πιο εύφορο της χώρας, και εκτείνεται από την Αδριατική μέχρι σχεδόν τις ακτές της Λιγυρίας. Σήμερα αποτελεί, διοικητικά, τμήμα της regione Emilia-Romagna. Όποιος ασχολείται με τη ζωγραφική του 16ου αιώνα, παρατηρεί ένα φαινόμενο που υπάρχει βέβαια και παλαιότερα, αλλά που, εκτός λιγοστών εξαι- 14. Όπ.π., σελ. 168, 169, 170.

11 Το πρόβλημα της «αυλικής τέχνης» 19 ρέσεων, μάταια θα αναζητήσουμε κατά τον 20ό αιώνα: η ζωγραφική που παράγεται σε μια περιοχή ή από καλλιτέχνες που κατάγονται απ' αυτήν, έχει κάποιες ιδιομορφίες, κάποια κοινά χαρακτηριστικά. Είτε μιλάμε για τη Βουργουνδία είτε για τη Λομβαρδία είτε για το Βένετο. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μπορούμε να διαπιστώσουμε ορισμένες κοινές τάσεις στην τέχνη ορισμένων περιοχών. Οι εργασίες του Harald Keller για τις καλλιτεχνικές περιοχές της Ιταλίας και της Γαλλίας είναι σε μεγάλο βαθμό πειστικές 15, παρόλο που κατά τη γνώμη μου υπερβάλλει στις εκτιμήσεις του για ό,τι αφορά τη χρονική διάρκεια και τη σταθερότητα του φαινομένου. Η άποψη ότι η τέχνη στην περιοχή όπου εκβάλλει ο Ρίο ντε λα Πλάτα εμφανίζει τόσα πολλά κοινά στοιχεία ώστε να είναι σωστότερο να μιλάμε για arte rioplatense, παρά να διαχωρίζουμε την τέχνη αυτή σε δύο μέρη, ακολουθώντας τα σύνορα των κρατών της Αργεντινής και της Ουρουγουάης, μπορεί να εκφράζει κατά τον 20ό αιώνα μια τάση μη αναγνώρισης της αυτονομίας της ζωγραφικής της Ουρουγουάης εκ μέρους αργεντινών ιστορικών της τέχνης, αλλά για τον 19ο αιώνα η διαπίστωση είναι αναμφισβήτητα πειστική. Έτσι και η Emilia έχει τα δικά της χαρακτηριστικά, παρ' όλο που από τη γεωγραφική της φυσιογνωμία είναι ιδιαίτερα ανοιχτή προς περισσότερες κατευθύνσεις, διασχίζεται από μεγάλους οδικούς άξονες και έχει περισσότερα καλλιτεχνικά κέντρα 16. Μερικοί μελετητές βλέπουν μάλιστα αυτές τις ιδιομορφίες της αιμιλιανικής τέχνης ως σταθερές στη μεγάλη χρονική διάρκεια, από τον 12ο αιώνα μέχρι τον Μπολονέζο Giorgio Morandi που πεθαίνει στη δεκαετία του I Με αυτή τη λογική δημιουργήθηκε η έννοια της Emilianità, της «αιμιλιανικότητας». Βέβαια η άποψη της καλλιτεχνικής συνέχειας από τον 12ο μέχρι τον 20ό αιώνα δεν είναι πειστική. Είναι όμως σίγουρο ότι επί έναν σχεδόν αιώνα έχουμε κοινά στοιχεία και κοινούς προσανατολισμούς στην τέχνη της περιοχής. Μπροστά σ' αυτή τη μεγάλη συνοχή του φαινομένου η χρήση της έννοιας της «αιμιλιανικότητας» μοιάζει σχεδόν δικαιολογημένη. Θα ήθελα να εξετάζαμε το θέμα συνδέοντας το με τους προηγούμενους προβληματισμούς. Το φαινόμενο αρχίζει να εμφανίζεται με δύο εξαιρετικές προσωπικότητες που γεννιούνται την ίδια περίοδο, γύρω στο 1490, τον Dosso Dossi από τη Φερράρα και τον Antonio Allegri από το Κορρέτζιο, μια μικρή πόλη, 40 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Πάρμας, που του έδωσε και το παρατσούκλι του. Ας ξεκινήσουμε με τους αδελφούς Dossi και την Ferrara, την τέχνη της 15. Βλ. για παράδειγμα Harald Keller, Die Kunstlandschaften Italiens, Μόναχο, Prestel Verlag, Βλ. στον Keller, όπ.π., σελ και ιδιαίτερα σελ Δεν μπόρεσα να συμβουλευθώ τον κατάλογο της έκθεσης Natura ed espressione nell' arte bolognese-emiliana, που οργάνωσε ο Francesco Arcangeli στη Bologna το 1970.

12 20 Νίκος Χατζηνικολάου οποίας γνωρίζουμε τόσο καλά χάρη στις έρευνες του Roberto Longhi 18. Ειδικά για τους Dossi υπάρχει τώρα και η μελέτη του Feiton Gibbons 19. Σ' ένα έργο του Dosso, ζωγραφισμένο στα μέσα της δεκαετίας του 1530, μια πολύπλοκη αλληγορία, που έχει γίνει αποδεκτή στη διεθνή βιβλιογραφία υπό τον τίτλο Αλληγορία της Μουσικής και βρίσκεται στη Συλλογή Hörne στη Φλωρεντία, διαφαίνονται ήδη κάποια στοιχεία που θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι συγκεντρώνουν όλα τα χαρακτηριστικά της «αιμιλιανικότητας». Ο πίνακας προέρχεται από τη συλλογή του καρδιναλίου Aldobrandini ο οποίος άρπαξε τους καλλιτεχνικούς θησαυρούς του παλατιού της Φερράρας, όταν η πόλη έπεσε στα χέρια των στρατευμάτων του Πάπα το Από το παλάτι της Φερράρας προέρχεται και ο Απόλλωνας του Dosso Dossi ζωγραφισμένος γύρω στο , σήμερα στη Galleria Borghese στη Ρώμη, (διπλανή σελίδα επάνω αριστερά) ένα έργο με ιδιαίτερα πρωτότυπη εικονογραφία, που, κατά την υπόθεση του Gibbons, θα πρέπει να βρίσκονταν σε μία από τις αίθουσες μουσικής του παλατιού δεδομένου ότι ο μύθος της Δάφνης και ο έρωτας του Θεού γι' αυτήν δεν βρίσκονται στο επίκεντρο του έρ- 18. Βλ. Roberto Longhi, Officina Ferrarese, Le Edizioni d'italia, Ρώμη, Αναδημοσιεύτηκε, μαζί με τα Ampliamenti neu' Officina Ferrarese (1940) και τα Nuovi Ampliamenti ( ) στον τόμο V των Απάντων του, Edizione delle Opere Complete di Roberto Longhi, τόμος V, Φλωρεντία, Sansoni, F. Gibbons, Dosso and Battista Dossi : Court Painters at Ferrara, ΙΙρίνστον, Princeton University Press, 1968.

13 Το πρόβλημα της «αυλικής τέχνης» 21 γου. Τέλος χαρακτηριστικό έργο των αδελφών Dossi, για το οποίο πληρώθηκαν τον Μάρτιο και Απρίλιο του 1540 από τον Δούκα της Φερράρας Ηρακλή Β' είναι ο Άγιος Γεώργιος σήμερα στην Πινακοθήκη της Δρέσδης (δεξιά) 20. Οι αισθητικές προτιμήσεις των Δουκών της Φερράρας για πολύπλοκες αλληγορίες και ένα στυλιζαρισμένο μανιερισμό, που δεν έχει όμως την ψυχρότητα του μανιερισμού της Τοσκάνας, είναι εμφανείς. Ο Correggio είναι όμως αυτός που θα δημιουργήσει την ισχυρότερη παράδοση: απ' αυτόν τρέφονται, είτε άμεσα είτε μέσω του Parmigianino, οι καλλιτέχνες της Emilia έως το τέλος του 16ου αιώνα, ενώ το ενδιαφέρον γι' αυτόν αναζωπυρώνεται στη Ρώμη κατά τον 17ο. Στην επόμενη σελίδα επάνω αριστερά, μια χαρακτηριστική Παναγία με το βρέφος του Correggio, η λεγόμενη Madonna Campori, έργο του , σήμερα στην Galleria Estense, στη Μόδενα, παρόλο που δεν ξέρουμε για ποιον ζωγραφίστηκε αρχικά, μας επιτρέπει να διαπιστώσουμε αρκετά νωρίς τις ιδιομορφίες του καλλιτέχνη. Πράγματι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο τόνος έχει ήδη δοθεί: μια γλυκύτητα, μια ιδιαίτερη τρυφερότητα στην έκφραση, εκλέπτυνση στις φιγούρες, χρωματική ενοποίηση του πίνακα, που είναι ζωγραφισμένος σε απαλούς τόνους. Αν τοποθετήσουμε δίπλα σ' αυτό το έργο μια Παναγία με το βρέφος του Ραφαήλ (δεξιά, λεπτομέρεια), από την οποία μάλιστα, κατά τη γνώμη των περισσότερων ερευνητών, ο Correggio επηρεάστηκε, η διαφορά είναι αισθητή: στον Ραφαήλ, εντονότερες χρωματικές αντιθέσεις, ισχυρά περιγράμματα, μια 20. Μία σύγκριση με τον Άγιο Γεώργιο του Ραφαήλ ( ), σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσινγκτον, επιτρέπει αρκετά εύκολα να φανεί το πέρασμα από την αισθητική της Αναγέννησης σ' αυτήν του -Μανιερισμού.

14 22 Νίκος Χατζηνικολάου διαφορετική σύλληψη. Πρόκειται για τη λεγόμενη Παναγία του Foligno ( ), που βρίσκεται σήμερα στην Πινακοθήκη του Βατικανού. Η αντίληψη αυτή συνεχίζεται μέχρι το τέλος της ζωής του Correggio, και αξίζει τον κόπο να στραφούμε τώρα προς τα έργα που ο καλλιτέχνης ζωγραφίζει για την Αυλή. Σίγουρα είναι ενδεικτικό ότι όλες ανεξαιρέτως οι μυθολογίες του είναι ζωγραφισμένες για την Αυλή της Μάντοβα, για τους Gonzaga. Τόσο η Κοιμωμένη Αφροδίτη (ή Αίας και Αντιόπη) του Λούβρου (κάτω δεξιά), έργο που ζωγραφίστηκε περίπου το 1528 για τον Δούκα Φεντερίκο Β' Gonzaga, όσο και η Ιώ (αριστερά) από τη σειρά των Ερώτων τον Αία (σήμερα στο Kunsthistorisches Museum της Βιέννης), που παραγγέλθηκαν από τον ίδιο Δούκα και προσφέρθηκαν ως δώρο στον αυτοκράτορα Κάρολο Ε' όταν επισκέφθηκε τη Μάντοβα τον Μάρτιο 1530 ή, πιθανότερο, το Νοέμβριο του 1532, διατηρούν τα γενικά χαρακτηριστικά που διαπιστώσαμε στο έργο του : γλυκύτητα στην έκφραση, χρωματική ενοποίηση του πίνακα, μια ιδιαίτερη εκλέπτυνση στις μορφές αλλά και μια έντονη πλαστικότητα.

15 Το πρόβλημα της»αυλικής τέχνης)) 23 Το φαινόμενο συνεχίζεται και εντείνεται με τον Parmigianino. Η Μεταστροφή τον Σανλον, σήμερα στη Βιέννη, του 1527 περίπου, που συχνά αποδίδεται και στον Nicolò dell' Abate, έργο τόσο επιτηδευμένο που βρίσκεται στα όρια ανάμεσα στο σοβαρό και στο παιχνίδι, δεν γνωρίζουμε για ποιόν ζωγραφίστηκε. Αρκεί, για να κρατήσουμε σ' αυτή τη σύντομη διαδρομή μια γενικότερη αίσθηση για τα πράγματα και να συνειδητοποιήσουμε καλύτερα τις ιδιομορφίες του πίνακα του Parmigianino, να φανταστούμε δίπλα του τη νωπογραφία με το ίδιο θέμα, που θα ζωγραφίσει ο Μιχαήλ 'Αγγελος στην Cappella Paolina, στο Βατικανό, το Έχουμε να κάνουμε με δύο κόσμους, τόσο ζωγραφικά όσο και στη γενικότερη αντίληψη του θέματος. Η φράση του Shearman ότι ιδιαίτερα στη μανιεριστική θρησκευτική ζωγραφική τα τεχνάσματα έρχονται σε αντίθεση με την κλασική έννοια του Decorum και έχουν επενέργειες αντίθετες απ' αυτές που εξ ορισμού επιδιώκουν τα θρησκευτικά έργα, ισχύει εδώ περισσότερο απ' οπουδήποτε αλλού. Σ' αυτό το κομψοτέχνημα του Parmigianino, η μεταστροφή του αμείλικτου διώκτη των χριστιανών, αυτή η μεγάλη δραματική στιγμή, αποτελεί ένα απλό πρόσχημα για να αποδώσει ο ζωγράφος ένα αλαφιασμένο άλογο από πορσελάνη μ' ένα λαιμό καμηλοπάρδαλης, το σώμα του οποίου καλύπτει σχεδόν το σύνολο του πίνακα.

16 24 Νίκος Χατζηνικολάου Επάνω αριστερά, η Αγία Οικογένεια, σήμερα στο Prado, ζωγραφισμένη στις αρχές του 1524, δόθηκε απ' τον καλλιτέχνη ως δώρο στον νεοεκλεγμένο Πάπα Κλήμη VII με την ελπίδα να του αποσπάσει παραγγελίες, κι ο Παρμιτζανίνο φαίνεται ότι επισκέφθηκε ειδικά γι' αυτό την Αυλή της Ρώμης. Μπορούμε να μιλήσουμε στην περίπτωση αυτή για «τέχνη για την Αυλή»; Το γεγονός ότι ο Παρμιτζανίνο χάρισε στον Πάπα και την ιδιόρρυθμη αλλά εντυπωσιακή αυτοπροσωπογραφία του 1524 (σήμερα επίσης στη Βιέννη) δείχνει ότι έχουμε να κάνουμε πράγματι με μια επίδειξη της τέχνης του σε περισσότερα ζωγραφικά είδη. Η Παναγία με το βρέφος και τον Άγιο Ιωάννη, σήμερα στη Νάπολη, ζωγραφισμένη γύρω στο 1527, που προέρχεται από τη συλλογή των Φαρνέζε στη Ρώμη, εκφράζει το ίδιο ακριβώς αισθητικό ιδανικό. Θυμηθείτε τον παραλληλισμό των μανιεριστικών έργων από τον Shearman με τα σπάνια φυτά ενός θερμοκηπίου, γεμάτα ευγένεια και χάρη. Τί άλλο θα ταίριαζε περισσότερο να πει κανείς γι' αυτές τις Παναγίες, ή για τις φιγούρες στις τοιχογραφίες του Παρμιτζανίνο στη Steccata της Πάρμας; Το σημαντικό αυτό έργο που απασχολεί τον καλλιτέχνη κατά το μεγαλύτερο τμήμα της τελευταίας δεκαετίας της σύντομης ζωής του δεν θα μπορέσει να το ολοκληρώσει. Αυτό που ζωγράφισε δεν παύει να αποτελεί το σημαντικότερο μνημείο του αιμιλιανικού μανιερισμού. Οι τρεις κανηφόρες σοφές παρθένες με τις λυχνίες στα χέρια τους, που πλαισιώνονται απο τον Μωυσή και τον Αδάμ (βλέπε επόμενη σελίδα επάνω) αποτελούν ίσως το αποκορύφωμα μανιεριστικής χάρης. Η κοινωνική θέση και η ιδεολογία των Fabbricieri της Steccata, που έδωσαν την παραγγελία, δεν έχει απ' όσο ξέρω ακόμα διερευνηθεί.

17 Το πρόβλημα της «ανλικής τέχνης» 25 Η αυλική προσωπογραφία στην Emilia μπορεί να μελετηθεί μέσα απ' το έργο περισσότερων καλλιτεχνών. Θα περιοριστώ σε δύο πορτραίτα του Girolamo da Carpi, την προσωπογραφία (κάτω αριστερά) της Renée της Γαλλίας, συζύγου του Ercole Β' d'esté (Φρανκφούρτη, Städelsches Kunstinstitut) 21 και (δεξιά) την Προσωπογραφία τον Alfonso Β' d'esté νέον (Μαδρίτη, Prado), π Εδώ οι έννοιες αυλική προσωπογραφία και μανιεριστική προσίοπογραφία μοιάζουν να ταυτίζονται. 21. Ακολουθώ την απόδοση του Άνταλ («Observations on Girolamo da Carpi», όπ.π., σελ. 108) που αναφέρει και την προηγούμενη μελέτη τού Voss («Girolamo da Carpi als Bildnismalerw, στο Stadel-Jahrbuch, III-IY, 1924, σελ ).

18 26 Νίκος Χατζηνικολάου Ας κοιτάξουμε τη δουλειά του Τζιρόλαμο σε άλλα ζωγραφικά είδη: μία Ιονδήθ, του 1545 περίπου, σήμερα στη Δρέσδη (κάτω αριστερά), και μία αλληγορία Η Τύχη και η Μετάνοια, του 1540 περίπου, στο ίδιο Μουσείο (δεξιά), που ζωγραφίζει για τον Δούκα της Φερράρας, μας δίνουν τη δυνατότητα να θαυμάσουμε την αίσθηση του ζωγράφου για μια πλαστικότητα που υποτάσσεται σε μία διακοσμητική αντίληψη της ζωγραφικής επιφάνειας, πράγμα που αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του μανιεριστικού αισθητικού ιδανικού. Το έργο ενός κατεξοχήν αυλικού καλλιτέχνη, του Primaticcio, που ξεκινάει την καριέρα του στη Bologna και καταλήγει να γίνει Πρώτος Ζωγράφος του Βασιλιά της Γαλλίας στο Fontainebleau είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον για το θέμα που μας απασχολεί.

19 Το πρόβλημα της «αυλικής τέχνης» Η διακόσμηση του δωματίου της Δούκισσας d'etampes, ένας έντεχνος συνδυασμός από γύψινες φιγούρες με ζωγραφισμένα θέματα σε ωοειδή σχήματα από την αρχαία ιστορία (εδώ ο Απελλής ζωγραφίζει την Καμάσπη γυμνή με την προτροπή του Αλέξανδρου), έργο του , νομίζω ότι ε πίσης συγκεντρώνουν με θαυμάσιο τρόπο τα χαρακτηριστικά που αναφέραμε προηγουμένως: εκλέπτυνση, λεπτότητα, χάρη, ευγένεια. Ο Πριματίτσιο, που όχι μόνο γίνεται Πρώτος Ζωγράφος και θαλαμηπόλος του βασιλιά αλλά το 1544 θα χειροτονηθεί και Αββάς, όταν ο Φραγκίσκος Α' θα του χαρίσει το Αββαείο του Saint-Martin με τις γαίες του, ως καλλιτεχνικός δικτάτορας της γαλλικής Αυλής, θα παραμείνει επι τριάντα χρόνια ο συνδετικός κρίκος με την τέχνη της Emilia: η Αίθουσα Χορού και η Στοά του Οδυσσέα του παλατιού του Φονταινεμπλώ, όπως και οι τάφοι των δουκών της Guise και του Ερρίκου Δ' στο Saint-Denis, θα σχεδιαστούν απ' αυτόν και τους συνεργάτες που εκείνος θα επιλέξει. Αυτός θα οργανώνει τουρνουά, γιορτές και τελετές των Βασιλέων της Γαλλίας. Να δούμε δύο έργα του Nicolò dell' Abate ( ), καλλιτέχνη από τη Μόδενα, που προσκαλείται από τον Primaticcio στη Γαλλία και συμμετέχει από το 1552 στα έργα διακόσμησης του Fontainebleau. Πρώτα, αριστερά, μια νωπογραφία στο Palazzo Poggi, κατοικία του Giovanni Poggi, που το 1551 χρίστηκε καρδινάλιος από τον Πάπα Ιούλιο III, κτίριο όπου σήμερα στεγάζεται η Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Bologna. Το έργο ζωγραφίστηκε το και κατά την εκτίμηση του Adolfo Venturi παριστάνει σκηνές από τη ζωή της οικογένειας Poggi 22. Δεξιά, η Αρπαγή της Περσεφόνης, σήμερα στο Λούβρο, έργο του 1560 περίπου, εξαιρετικό παράδειγμα μανιεριστικού ιστορικού τοπίου, πιθανότατα ζωγραφίστηκε για το Φονταινεμπλώ Βλ. Adolfo Venturi, Storia dell' arte italiana, IX, La pittura del Cinquecento, Parte VI, Μιλάνο, Ulrico Hoepli, 1933, σελ Βλ. τον κατάλογο της Sylvie M. Béguin, Mostra di Nicolò dell' Abate, λίπολόνια, Edizioni Alfa, 1969, σελ. 86.

20 28 Νίκος Χατζηνικολάου Δεν υπάρχει, αμφιβολία ότι η τέχνη στην Αυλή του Βασιλιά της Γαλλίας αποτελεί από το 1516, με τον ερχομό του Λεονάρντο, και ιδιαίτερα από το 1530 και μετά, με την άφιξη του Rosso Fiorentino, απλή προέκταση της ιταλικής τέχνης. Όμως, αφού πεθαίνει ο Ρόσσο το 1540, η κυριαρχία ιδιαίτερα της αιμιλιανικής τέχνης στο Fontainebleau είναι αναμφισβήτητη. Ο σημαντικότερος από τους ζωγράφους της Emilia της επόμενης γενιάς είναι ο Pelegrino Tibaldi που γεννιέται το 1527 και πεθαίνει το Ο Tibaldi φεύγει από την Ιταλία το 1587, δέκα χρόνια μετά τον Θεοτοκόπουλο, για να δουλέψει κι αυτός στην ισπανική Αυλή, για τον Φίλιππο Β' στο Escoriai, ο οποίος, αναγνωρίζοντας τις υπηρεσίες του, θα του δώσει τον τίτλο του μαρκησίου. Μια νεανική Προσκύνηση των ποιμένων, του 1548, σήμερα στην Galleria Borghese, έργο που μπορεί ν' ανταγωνιστεί τη Μεταστροφή τον Σαύλου του Παρμιτζιανίνο σε επιτήδευση, στην επιδίωξη εντυπωσιασμού του θεατή από τα εφφέ του φωτισμού, με τις τολμηρές συντμήσεις και την επίδειξη γνώσεων της ανατομίας, όλα αυτά σ' ένα ημικύκλιο γύρω από την Παρθένο, η ακινησία, ηρεμία και γλυκύτητα της οποίας αντιπαρατίθεται στις έντονες χειρονομίες και στην εκφραστικότητα των μορφών γύρω της, είναι πιστεύω χαρακτηριστική. Το έργο αυτό ζωγραφίζεται στη Ρώμη την εποχή ακριβώς που ο νεαρός Tibaldi συμμετέχει στη διακόσμηση της Sala Paolina για τον Πάπα Παύλο Γ' στο Castel Sant' Angelo υπό τη διεύθυνση του Perino del Vaga.

EL.VENIZELOU 38 ATHENS 106 79 ΤEL.0030.2103305215-6, www.kritsia.gr FAX 0030.2103305217, Email kritsia@kritsia.gr

EL.VENIZELOU 38 ATHENS 106 79 ΤEL.0030.2103305215-6, www.kritsia.gr FAX 0030.2103305217, Email kritsia@kritsia.gr EL.VENIZELOU 38 ATHENS 106 79 ΤEL.0030.2103305215-6, www.kritsia.gr FAX 0030.2103305217, Email kritsia@kritsia.gr Ρώμη, κάθε Παρασκευή 4 ή 5 μέρες Ρώμη και Βασιλική Αγίου Πέτρου. Διαμονή σε ξενοδοχεία

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις (Η άρνηση των Ιστορικων ρυθµών) Ο Ιστορισµός ένα ρεύµα που αναπτύσσεται κατά το 19ο αι και χαρακτηρίζεται από υιοθέτηση και επαναδιαπραγµάτευση γνώριµων τεχνοτροπιών

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό»

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Αίθουσα Τέχνης Relics Λασσάνη 3 - Θεσσαλονίκη Γιώργος Πολ. Ιωαννίδης Νοέμβριος 1995 - Θεσσαλονίκη Στη ζωγραφική του αν και διαφαίνεται η επίδραση ενός δασκάλου σαν τον

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

σχετικά με τον ιμπρεσιονισμό

σχετικά με τον ιμπρεσιονισμό Impressionism and Postimpressionism Ιμπρεσιονισμός και Μεταϊμπρεσσιονισμός Monet Van Gogh Σχέδιο Εργασίας: Μεγάλοι Ζωγράφοι Μαρία Κασαπίδη Ιούνιος 2007 σχετικά με τον ιμπρεσιονισμό Ο Ιμπρεσιονισμός είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ 1 Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν Ιταλός αρχιτέκτονας, ζωγράφος, γλύπτης, μουσικός, εφευρέτης, μηχανικός, ανατόμος, γεωμέτρης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου Antoine de Saint-Exupéry Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου 1 13 Ο τέταρτος πλανήτης ήταν αυτός του επιχειρηματία. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο πολύ απασχολημένος που δεν σήκωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των

1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: Οι Ευρωπαίοι της Αναγέννησης Ερώτηση ανάπτυξης 1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των Γραµµάτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ - 119 - ΑΝΟΨΕΙΣ ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΑΛΟΝΙ Στον χώρο του σαλονιού αλλά και της τραπεζαρίας επιθυμία του ιδιοκτήτη της κατοικίας ηταν η πρόβλεψη διακόσμησης των οροφών αυτών κυρίως των χώρων με ζωγραφική. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Τailor made. Αισθητική στα δικά μας μέτρα. Θέα 360 μοιρών Σε ένα penthouse στο κέντρο της Αθήνας. Tαξίδι στη Λισαβόνα. Στην εποχή του μετάλλου

Τailor made. Αισθητική στα δικά μας μέτρα. Θέα 360 μοιρών Σε ένα penthouse στο κέντρο της Αθήνας. Tαξίδι στη Λισαβόνα. Στην εποχή του μετάλλου δεκembριοσ 2013 Tαξίδι στη Λισαβόνα Η νέα cool πρωτεύουσα της Ευρώπης Στην εποχή του μετάλλου Το αγαπημένο υλικό των designers Θέα 360 μοιρών Σε ένα penthouse στο κέντρο της Αθήνας ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΣΤΙΣ 10 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Συμβουλευτικής & Προσανατολισμού Φλώρινας. 20 ερωτήσεις και απαντήσεις. Πώς να συμπληρώσω το μηχανογραφικό μου;

Κέντρο Συμβουλευτικής & Προσανατολισμού Φλώρινας. 20 ερωτήσεις και απαντήσεις. Πώς να συμπληρώσω το μηχανογραφικό μου; Κέντρο Συμβουλευτικής & Προσανατολισμού Φλώρινας 20 ερωτήσεις και απαντήσεις Πώς να συμπληρώσω το μηχανογραφικό μου; Μάιος 2010 Πώς να συμπληρώσω το μηχανογραφικό μου; 20 ερωτήσεις και απαντήσεις Μια καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ Η ΕΚΙΜ ευχαριστεί τους Ελένη Παπαδοπεράκη, Μιχάλη Βασιλάκη, Μανώλη Μπετεινάκη, Κωνσταντίνο Σταυρακάκη, Στέλιο & Λένια Καστρινάκη & την εταιρία ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ για τη συμβολή τους στην

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η εµπειρία της χρήσης των «Αναγνωστικών Ηµερολογίων» στην Α Γυµνασίου της Βάλιας Λουτριανάκη Η χρήση αναγνωστικών ηµερολογίων (reading

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Ο «Παράδεισος» του Τιντορέττο

Ο «Παράδεισος» του Τιντορέττο Ο «Παράδεισος» του Τιντορέττο Το 2012 κατά την 20ή επέτειο του Μουσείου Thyssen-Bornemisza παρουσιάστηκε το πρόσφατα συντηρημένο τεράστιο έργο «Παράδεισος» του Τιντορέττο (164 x 492 cm). Οι μελέτες και

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν μες στο μουσείο, μες στο μουσείο μια μερα μπήκα με φόρα κι εγω, μη με τραβάτε μη μου κολλάτε, απ το μουσείο δεν θέλω Στο Μουσείο να βγω. Τρέχω Οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς τρέχω μές στα δωμάτια, μ

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης;

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Α. για ευρύτερη πνευµατική καλλιέργεια Β. για ανάπτυξη καλλιτεχνικού αισθητηρίου Γ. για ανάπτυξη της προσωπικότητας. για διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού 19 Ιανουαρίου 2006 Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού Εγκαίνια της έκθεσης «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα» στην αίθουσα Schwanenhalle του Δημαρχείου της Φραγκφούρτης. Σας καλωσορίζω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014. Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση

Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014. Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014 Δημήτρης Μπίρμπας ΠΠΛ Αγίων Αναργύρων Σοφία Παππά ΠΠΛ Ζάννειο Πειραιά Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα Η διαδικασία που ακολουθήθηκε στο ολιγόωρο workshop εκείνου του Σαββάτου (12/11/2011) είχε ως αποτέλεσμα την δημιουργία 59 σχεδίων, ένα (ή και περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Υπεύθυνος Καθηγητής: Σ. Γυφτόπουλος Σπουδάστριες: Χ. Τζοβλά, Χ. Χαρατσάρη Το θέατρο αποτελεί μια επικοινωνιακή

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Ρόδος, µια Πόλη Τέχνης και Πολιτισµού Ο Πολιτισµός ήταν πάντα ένα αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωή στην Ρόδο. Ο Δήµος Ροδίων οργανώνει καθ όλη την διάρκεια της χρονιάς, µε έµφαση στους

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του A A N A B P Y T A ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΠΛΑ ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ 9 5 0 Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του Περιεχόμενα Εισαγωγή και παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα.

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Δεν είναι πάντα εφικτό να το προγραμματίζουμε κατά προτεραιότητα.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα