Τα πιστεύω, οι μύθοι και η πραγματικότητα για τη λέξη αίμα από την Ομηρική εποχή έως σήμερα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τα πιστεύω, οι μύθοι και η πραγματικότητα για τη λέξη αίμα από την Ομηρική εποχή έως σήμερα"

Transcript

1 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ HISTORY OF MEDICINE ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2010, 27(6): Τα πιστεύω, οι μύθοι και η πραγματικότητα για τη λέξη αίμα από την Ομηρική εποχή έως σήμερα Σε όλα τα αρχαία έθνη υπάρχουν πεποιθήσεις για το αίμα στα θρησκευτικά δόγματα σε σχέση με τη μυθολογία ή την προέλευση της θρησκείας. Ειδικά οι Έλληνες γνώριζαν πάντα το αίμα ως κόκκινο ρευστό του ανθρώπινου σώματος. Ελληνικές «επιστημονικές» εκτιμήσεις για την ύπαρξη και τις ιδιότητες του αίματος αρχίζουν ήδη από τους Ομηρικούς χρόνους. Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν το αίμα ως συνώνυμο με τη ζωή. Στους ελληνικούς μύθους και στις ιστορικές πραγματείες βρίσκονται οι πρώτες αναφορές για τη συνεχή αγγειακή κυκλοφορία του αίματος, οι διαφορές μεταξύ του φλεβικού και του αρτηριακού αίματος, καθώς και ότι ο μυελός των οστών είναι ο τόπος παραγωγής του αίματος, ενώ βρίσκονται και οι πρώτες αναφορές για τους μηχανισμούς πήξης αίματος και της χρήσης της μετάγγισης ως μέσου διάσωσης της ζωής. ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2010, 27(6): Γ.Xρ. Μελέτης... Α Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο «Λαϊκό», Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα The beliefs, myths and reality surrounding the word hema (blood), from Homer tο the present time Λέξεις ευρετηρίου Αίμα Αιματολογία Ιστορία Μυθολογία Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε «Ιητρική, δε πάντα πάλαι υπάρχει, καί αρχή καί οδός ευρημένη, καθ ήν καί τά ευρημένα πολλά τε καί καλώς έχοντα εύρηται εν πολλώ, χρόνω, καί τά λοιπά ευρεθήσεται, ήν τίς ικανός τε ών καί τά ευρημένα ειδώς εκ τούτων ορμώμενος ζητέη...» (Ιπποκράτης, Περί Αρχαίης Ιητρικής) Σύμφωνα με πολλούς γλωσσολόγους, η ελληνική λέξη αίμα προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα «αίθω», που σημαίνει «πυρακτώνω, θερμαίνω, ζεσταίνω». Στο περισσότερο ipsissina verba, σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, η λέξη προέρχεται από τον παθητικό παρακείμενο του ρήματος «αίθω» «ήσμαι»... Από αυτό παίρνουμε «αίσμα» ή «αίμα», το οποίο, στην κυριολεξία, σημαίνει «καυτό ή πυρακτωμένο» ρευστό υγρό. 1 Υπάρχουν περίπου λέξεις στα αγγλικά λεξικά όπου περιέχεται η ελληνική λέξη «αίμα, hema, haema» και τα παράγωγά της. Πολλές λέξεις είναι αυτούσιες ή σύνθετες ελληνικές λέξεις με ανάλογα προθέματα, όπως υπερ-, υπο-, αυτο-, ισο-, ή με στερητικό α-, καθώς και σύνθετες ελληνικές και λατινικές λέξεις. 1 4 Από τα πανάρχαια χρόνια το αίμα συνηθίζεται να ταυτίζεται με τη ζωή και τη δύναμη, ενώ ήταν κύριο στοιχείο διαφόρων ιεροτελεστιών, μαγειών, θεραπευτικών πράξεων που στηρίζονταν σε πανάρχαιες δεισιδαιμονίες, δοξασίες και επιστημονικές ή εμπειρικές διαπιστώσεις. Στην πορεία της εξέλιξης του ανθρώπου υπάρχουν ενδείξεις πολύ αντικρουόμενες ότι γύρω από το αίμα υπήρχε πάντοτε ένα πέπλο διαφόρων δοξασιών περί της παράξενης έλξης από αυτό, αλλά και ταυτόχρονα αναστάτωσης ή απώθησης από την παρουσία του. Οι άνθρωποι αισθάνονταν άλλοτε φόβο και άλλοτε θαλπωρή με την παρουσία του, το θεωρούσαν άλλοτε σημάδι αρχής, γένεσης, ζωής και δημιουργίας, αλλά και στοιχείο φόβου, καταστροφής, ή ακόμη και τέλους ή θανάτου. 5 8 Η λέξη αίμα υπάρχει αναλλοίωτη στον ελληνικό χώρο από την αρχή της ιστορίας του. Συναντάται ακόμη και σήμερα σε όρκους, απειλές, προλήψεις, κατάρες και παροιμιακές φράσεις, ό πως «θα σου πιω, θα σου ρουφήξω το αίμα», «να χυθεί το αίμα σου», «μου ανέβηκε το αίμα στο κε φάλι», «μου άναψαν τα αίματα», «πάγωσε το αίμα μου», «έγινε νερό το αίμα μου» κ.λπ. 5 8 Ο ορισμός του αίματος, κατά το Γαληνό από την Πέργαμο (στα λατινικά Galen ή Galenus) ( π.χ.), ήταν

2 ΤΟ ΑΙΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ 985 ο παρακάτω: «αίμα εστί θερμό και υγρόν εν ταις αρτηρίαις ολιγώτερον, εξού το ζώον τρέφεται» Οι Έλληνες γνώριζαν πάντα το αίμα ως το γνωστό κοκκινωπό (έντονα κόκκινο ή πορφυρό) υγρό που έρεε από μια πληγή του ανθρώπου ή από το τραύμα πολλών ζώων. Τα κύρια κύτταρα του αίματος καλούνται ερυθροκύτταρα ή ερυθρά αιμοσφαίρια (στα αγγλικά erythrocytes, στα γαλλικά hematies rouges, erythrocythes). Ο όρος «λευκά αιμοσφαίρια ή λευκοκύτταρα», αν και δεν είναι απόλυτα ακριβής, εν τούτοις χρησιμοποιείται ευρέως επειδή όταν εξετάζεται πρόσφατο αίμα στο κοινό μικροσκόπιο εμφανίζονται ως λευκωπά ή άχρωμα κύτταρα, «άχρωμα αιμοσφαίρια αίματος» ή «αχρωμοκύτταρα». 3,4 Οι αρχαίοι ανατολικοί λαοί (Φοίνικες, Πέρσες, Αιγύπτιοι, Εβραίοι κ.ά.) στήριξαν τις διάφορες πεποιθήσεις και τις δοξασίες τους για το αίμα στα διάφορα θρησκευτικά τους δόγματα, που σχετίζονταν σημαντικά με τα πιστεύω της μυθολογίας τους και τα δεδομένα των θρησκευτικών τους καταβολών. Οι «επιστημονικές» εκτιμήσεις για το αίμα αρχίζουν με τους Έλληνες. Οι γνώσεις για το αίμα κατά τους Ομηρικούς χρόνους θα μπορούσαν να συνοψιστούν στις τέσσερις παρακάτω έννοιες, που ισχύουν ακόμη και σήμερα: (α) Το αίμα είναι τόσο ουσιαστικό για τη ζωή που θεωρείται το κέντρο της ίδιας της ζωής (β) Ο θάνατος θεωρείται οριστικός και αμετάκλητος, όταν προκαλείται από την έλλειψη αίματος. Οι διαμάχες που καταλήγουν σε φόνο και αίμα «... φόνος τε και αίμα» αποτελούν ένα πολύ φρικτό θέαμα (γ) Εκτός από το ερυθρό αίμα, στο σώμα υπάρχει επίσης το σκούρο (σκοτεινό) αίμα, όχι μόνο στους ανθρώπους αλλά και στα ζώα. Στην πραγματικότητα, εδώ γίνεται η πρώτη αναφορά της αργότερα αναφερόμενης διάκρισης μεταξύ του αρτηριακού και του φλεβικού αίματος και (δ) από ανθρωπολογική, φυλετική, εθνολογική και κοινωνική άποψη, το αίμα θεωρείται φυλετικός, εθνικός και οικογενειακός δεσμός. «Οι Αχαιοί διαφορετικής καταγωγής που κατοικούν στην περιοχή που εκτείνεται από το βόρειο άκρο της Ηπείρου έως το νοτιότερο άκρο της Κρήτης ανήκουν στο ίδιο έθνος, γιατί έχουν το ίδιο φυλετικό αίμα». Εκτός αυτού, το αίμα καταγωγής συνδέει όλα τα μέλη μιας οικογένειας το ένα με το άλλο, που ορίζονται ως «όμαιμον» (με το ίδιο αίμα) κατά τον Ηρόδοτο (π.484 π.425 π.χ.). Επίσης, αυτός που είναι θαρραλέος, γενναίος και ενάρετος χαρακτηρίζεται, έχει και προέρχεται εξ «αίματος αγαθοίο» (από καλό και ενάρετο αίμα). 14,15,19 Σχετικά με τις επιστημονικές απόψεις για το αίμα στην ιστορική Ελλάδα, οι αρχαίοι Έλληνες σοφοί ή τουλάχιστον μερικοί θεωρούσαν το αίμα ίδιο με την ψυχή, «αίμα είναι την ψυχήν», υπό την έννοια της μη υλικής πηγής της ζωής του αποκαλούμενου «πνεύματος». Μια παρόμοια πλάνη προτείνεται και από άλλους, που υποστηρίζουν ότι ο συγκεκριμένος παραλληλισμός αίματος και ψυχής αναφέρεται και στην ιερή Βίβλο. Το λάθος αυτό μπορεί εύκολα να αντικρουστεί, αφού ακόμη και στον Όμηρο τόσο οι θεοί του ελληνικού Πάνθεου όσο και οι δαίμονες είναι «αναίμωνες», δηλαδή χωρίς αίμα, 17,18,20 γεγονός που τους καθιστά έτσι αθάνατους λόγω της απουσίας αίματος και της παρουσίας του ιδιαίτερου υγρού «ίχωρ» που κυκλοφορούσε στις φλέβες τους «...ρέε δ άμβροτον αίμα θείο, ιχώρ, οίος περ τε ρέει μακάρεσσι θεοίσι». 17,18,21 Φαίνεται ότι η παρανόηση όλων αυτών των ιδιοτήτων από μερικούς θα μπορούσε να οφείλεται (α) στην παρερμηνεία πολλών αποσπασμάτων ή φράσεων από τα αρχαία κείμενα, όπως π.χ. του Αριστοτέλη που θεωρεί ότι αρκετοί έχουν την άποψη ότι το αίμα είναι η ίδια η ζωή «αίμα φασί τινες είναι την ψυχήν», 11,12,21 23 καθώς και του Γαληνού «...αίμα είναι την ψυχήν» 9,10,24 και (β) τελικά, πιθανότατα αυτά τα πιστεύω να οφείλονται στην παρερμηνεία της θεωρίας του Εμπεδοκλή (π π.χ.) που ταύτιζε την ψυχή με το αίμα «αίμα γαρ ανθρώποις περικάρδιον εστί νόημα». 25,26 Όλα τα παραπάνω θα ήταν αληθινά εάν γινόταν κατανοητό και πιστευτό ότι η «ψυχή» είναι συνώνυμη με τη «ζωή» και συγκεκριμένα την «επίγεια ζωή», όπου μερικοί θεωρούν και ταυτίζουν το αίμα με την υλική υπόσταση της φυσικής ζωής, ενώ οι περισσότεροι σοφοί θεωρούσαν το αίμα ως το ίδιο το κέντρο της φυσικής ζωής. Σύμφωνα με τις πλέον επικρατούσες αρχαίες ελληνικές επιστημονικές απόψεις, το αίμα θεωρήθηκε ως το αναγκαίο θρεπτικό συστατικό του ζώντος ανθρώπινου σώματος, όπως είναι οι διάφοροι χυμοί για τα φυτά. Ο Αριστοτέλης ( π.χ.) ισχυρίζεται ότι «όλα τα ζώα εμφανίζουν ένα ρευστό, η έλλειψη του οποίου, είτε φυσική είτε συμπτωματική, προκαλεί το θάνατό τους. Σε μερικά ζώα αυτό το υγρό είναι το αίμα τους, ενώ σε άλλα είναι ένα άχρωμο υγρό που αντικαθιστά το αίμα» και τα διακρίνει έτσι σε «έναιμα» και «άναιμα». Πιστεύει επίσης ότι το αίμα είναι η κύρια και τέλεια αναγκαία πηγή της διατροφής και της διατήρησης της θερμοκρασίας του σώματος που το θεωρεί ως «έσχατη τροφή», δηλαδή ως την υπέρτατη και τέλεια πηγή διατροφής για τη δημιουργία και τη διατήρηση όλων των ευγενέστερων μερών του ανθρώπινου σώματος «... εκ μεν της καθαρώτατης ύλης (αίμα) σάρκας και των άλλων αισθητηρίων συνίστησιν...» Η δύναμη του αίματος σε σχέση με τη διατήρηση ή όχι της ζωής διέτρεχε όλο τον αρχαίο κόσμο, ενώ στη μυθολογία ο Ασκληπιός δέχθηκε το αίμα της Μέδουσας από τη θεά Αθηνά και μάλιστα αυτό που είχε χυθεί από τη δεξιά πλευρά του σώματος που ξανάδινε τη ζωή στους νεκρούς και όχι αυτό που ανέβλυζε από την αριστερή της πλευρά που ήταν θανάσιμο δηλητήριο. 5 8

3 986 Γ.XΡ. Μελέτης Σε όλο τον αρχαίο κόσμο, η λειτουργία της καρδιάς και των αγγείων αποτελούσε ένα μεγάλο μυστήριο. Αρκετούς αιώνες π.χ., οι Έλληνες, ο Ηρόφιλος από τη Χαλκηδόνα (π.335 π.260 π.χ.) και ο Αλκμαίων από τον Κρότωνα (π. 535 άγνωστο π.χ.) πίστευαν ότι στα διάφορα είδη ζώων οι αρτηρίες και οι φλέβες δεν είναι ίδιες, ότι οι αρτηρίες είναι παχύτερες από τις φλέβες και περιέχουν αίμα, και έκαναν έτσι τις πρώτες περιγραφές των βασικών στοιχείων της κυκλοφορίας. 27,28 Θεωρούσαν ότι ο ύπνος ήταν το αποτέλεσμα αναρρόφησης του αίματος από τον εγκέφαλο μέσω των φλεβών του αίματος, ενώ ο θάνατος ήταν αποτέλεσμα της ολικής αφαίρεσης του αίματος από τον εγκέφαλο. Δύο αιώνες αργότερα, ο Αριστοτέλης απέδωσε τη δύναμη της σκέψης στην καρδιά και υποστήριξε ότι αποτελεί επίσης την έδρα της ψυχής. Ο Ερασίστρατος ( π.χ.) κατανόησε τη λειτουργία της καρδιάς ως αντλίας, ξεχώρισε τις λειτουργίες των αρτηριών και ανακάλυψε και ερμήνευσε το ρόλο και τις λειτουργίες των καρδιακών βαλβίδων. Πρότεινε ότι τόσο οι αρτηρίες όσο και οι φλέβες εξορμώνται από την καρδιά και διαιρούνται προοδευτικά σε πολύ μικρά τριχοειδή αγγεία που είναι αόρατα με το γυμνό μάτι. Εν τούτοις, πίστευε ότι το αίμα παραγόταν από το ήπαρ, μεταφερόταν στη δεξιά πλευρά της καρδιάς, που αντλούσε το αίμα στους πνεύμονες και από εκεί μεταφερόταν στο υπόλοιπο σώμα. Πίστευε, επίσης, ότι το ζωτικής σημασίας «πνεύμα» μεταφέρεται μέσω των πνευμόνων στο αριστερό τμήμα της καρδιάς, το οποίο από εκεί, μέσω των αρτηριών, αντλείται στα διάφορα μέρη του σώματος. Ο Γαληνός με ανατομές ζώων απέδειξε τα διάφορα λάθη αυτών των θεωριών, δείχνοντας ότι οι αρτηρίες περιέχουν αίμα και όχι αέρα και πρότεινε τη θεωρία ότι το αίμα παρέχεται και επιστρέφει μέσω των αρτηριών. 3 8,29 Ο Πλάτων ( π.χ.) στον Τίμαιο αναφέρει ότι η καρδιά αποτελεί την πηγή του αίματος, το οποίο κυκλοφορεί ζωηρά παντού, σε όλο το σώμα «...κατά πάντα τα μέλη του σώματος σφοδρώς περιφερομένου αίματος...», 30 ενώ ο Αριστοτέλης έχει ήδη καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το αίμα κυκλοφορεί συνεχώς μέσα στα αιμοφόρα αγγεία και επιστρέφει περιοδικά στην αφετηρία του, την καρδιά Πολύ πριν το Γαληνό, ο Ιπποκράτης (π.450 π.380 π.χ.) γνώριζε ότι το αίμα μεταφέρεται εκτελώντας μια περιοδική ή κυκλική κίνηση, «εκτελεί περιόδων ή κύκλων». 11,12,31,32 Ο ίδιος έχει την άποψη ότι το αίμα παράγεται στο ήπαρ και στο σπλήνα, μεταφέρεται στην καρδιά και από εκεί στους πνεύμονες, όπου αναζωογονείται, θερμαίνεται και μεταφέρεται στο υπόλοιπο σώμα. Επίσης, καθόρισε τους διάφορους τύπους ρευστών του ανθρώπινου σώματος και τα ονόμασε αίμα, φλέγμα, μαύρη και κίτρινη χολή. 3 8,33 Ο Γαληνός ( μ.χ.) περιγράφει με ακρίβεια τη μικρή κυκλο φορία και κάνει το διαχωρισμό μεταξύ αρτηριακού και φλεβικού αίματος. Χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο «αιμοποίηση» και διέκρινε το φλεβικό (σκοτεινό) αίμα που προέρχεται από το ήπαρ και το αρτηριακό (ερυθρό αίμα) που προέρχεται από την καρδιά. Πίστευε ότι το αίμα παράγεται στο ήπαρ, μεταφέρεται μέσω των φλεβών στα διάφορα τμήματα του σώματος και φέρεται στις κοιλίες της καρδιάς μέσω πόρων του μεσοκοιλιακού διαφράγματος. 3 8,27,28,34 Επίσης, έδωσε σημαντικές πρωτοποριακές πληροφορίες για τη λειτουργία της αναπνοής, κατά την οποία το αίμα λαμβάνει από τον εισπνεόμενο αέρα όχι τον ίδιο τον αέρα «...ουχί των ουσιών αυτού», αλλά μια οικεία και φιλική ουσία «...οικείαν και φίλην ποιότητα», που περιέχεται σε αυτόν, η οποία είναι αναγκαία και προαπαιτούμενη για τη ζωή «ζωτικόν πνεύμα» (spiritus vitalis), την ανάσα της ζωής, 9,10,35,36 που δημιουργείται στην καρδιά και μεταφέρεται στο υπόλοιπο σώμα. Πολλούς αιώνες αργότερα ο Lavoisier θα το ονομάσει οξυγόνο. Ο Γαληνός πίστευε επίσης ότι η ζωή διατηρείται από την τροφή, η οποία μετατρέπεται από το ήπαρ σε αίμα, το οποίο στη συνέχεια τρέφει την καρδιά, τους πνεύμονες, τον εγκέφαλο και άλλα όργανα, ενώ οι βλαπτικές ουσίες που υπάρχουν στο σώμα απομακρύνονται από το αίμα. Έτσι, η κυκλοφορία του αίματος και ο μεταβολισμός α ποτελούσαν σημαντικά στοιχεία της φυσιολογίας του, κατατάσσοντάς τον στους πρω τοπόρους, αφού εισηγείται τη σχέση μεταξύ τροφής, αίματος και αέρα Σημαντική ήταν τους επόμενους αιώνες η συμβολή των άλλων εθνών και των επιστημόνων όσον αφορά στα έμμορφα στοιχεία του αίματος, τις μεταγγίσεις αίματος, την πήξη και την αιμόσταση, καθώς και το κυκλοφορικό σύστημα και τον τομέα της κυκλοφορίας. Ο Σύρος Ibn Nafis ( μ.χ.) περιέγραψε για πρώτη φορά την πνευμονική κυκλοφορία, 28,37 ο Ιρανός Rhazes ( μ.χ.) έκανε μια ακριβή περιγραφή των καρδιακών βαλβίδων, 34,38 ο Βρετανός William Harvey (1627) έδειξε ότι το αίμα κυκλοφορεί μέσα σε ένα κλειστό σύστημα και περιέγραψε τους διάφορους μηχανισμούς λειτουργίας τόσο της συστηματικής όσο και της πνευμονικής κυκλοφορίας στον άνθρωπο, ενώ ο Ιταλός Marcello Malpighi (1658) έκανε την πρώτη περιγραφή της τριχοειδικής κυκλοφορίας. 34 Οι πρώτες ακριβείς περιγραφές των ερυθρών αιμοσφαιρίων έγιναν από τους Ολλανδούς Jan Swammerdam (1630) και Anton van Leeuwenhoek (1674). Ο Γερμανός Franz Ernst Christian Neumann (1866) έδειξε ότι τόσο η ερυθροποίηση όσο και η λευκοποίηση λαμβάνουν χώρα στο μυελό των οστών, περιέγραψε την παρουσία εμπύρηνων κυττάρων της ερυθράς σειράς στο μυελό και πρότεινε, σε αντίθεση με τον Paul Ehrlich, τη θεωρία της δημιουργίας όλων των κυττάρων του αίματος από ένα κοινό αρχέγονο κύτταρο, ακόμη και κατά την εξωμήτρια ζωή. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου η συγκεκριμένη

4 ΤΟ ΑΙΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ 987 θεωρία, η οποία σήμερα είναι επαρκώς αποδεδειγμένη και σημαντικά ενδιαφέρουσα, υποτιμήθηκε από όλους, εκτός από τον Arthur Pappenheim. Έτσι, χάρη στις παρατηρήσεις του, ο Ernst Neumann ήταν ο πρώτος που καθιέρωσε ότι ο μυελός των οστών είναι το κύριο αιμοποιητικό όργανο, ενώ η αιμοποίηση γίνεται από ένα κοινό πολυδύναμο αρχέγονο κύτταρο. 39 Ο Βρετανός William Osler (1870) έκανε την πρώτη περιγραφή των αιμοπεταλίων, το σχηματισμό των θρόμβων αίματος και υπέθεσε την παραγωγή τους στο μυελό των οστών. Ο Άγγλος William Hewson (1869), που θεωρείται και ως ο «πατέρας της Αιματολογίας», περιέγραψε τα λευκά αιμοσφαίρια και παρατήρησε ότι τα ερυθρά αιμοσφαίρια έχουν αποπεπλατυσμένο (δισκοειδές) και όχι σφαιρικό σχήμα, όπως είχε υποτεθεί προηγουμένως από τον Anton van Leeuwenhoek, αλλά θεώρησε το σκοτεινότερο κέντρο τους ως πυρήνα, ενώ το 1773 έδωσε σημαντικά στοιχεία για την ύπαρξη της ερυθροκυτταρικής μεμβράνης, που αγνοήθηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα. 40 Ο Γερμανός Paul Ehrlich (1877) προσδιόρισε τα πολυμορφοπύρηνα, τα βασεόφιλα και τα ηωσινόφιλα κύτταρα βασιζόμενος στο χρώμα των κοκκίων τους. Η πρώτη, πλήρως τεκμηριωμένη προσπάθεια μετάγγισης αίματος στον άνθρωπο πραγματοποιήθηκε από το Γάλλο Jean-Baptiste Denis (1667) με ανεπιτυχή μετάγγιση αίματος προβάτου σε ένα παιδί, ενώ η πρώτη μετάγγιση από άνθρωπο σε άνθρωπο έγινε για πρώτη φορά από το Βρετανό James Blundell (1818). Ο Αυστριακός Karl Landsteiner (1901) τεκμηρίωσε τις πρώτες τρεις ανθρώπινες ομάδες αίματος (Α, Β και Ο) και ο Αμερικανός Reuben Ottenberg (1907) έκανε την πρώτη μετάγγιση αίματος χρησιμοποιώντας και τυποποίηση των ομάδων αίματος και διασταύρωση ,34,37 41 Κατά τη διάρκεια του τελευταίου αιώνα έλαβαν χώρα σημαντικές πρόοδοι τόσο στους κλινικούς όσο και στους ερευνητικούς τομείς της Αιματολογίας. Οι Αμερικανοί Thomas Benton Cooley, Pearle Lee και οι συνεργάτες τους (1925) περιέγραψαν τη θαλασσαιμία (β-μεσογειακή αναιμία) ως μια ιδιαίτερη κλινική οντότητα, ο Αυστριακός-Άγγλος Maxwell Myer Wintrobe (1929) περιέγραψε τη μέθοδο προσδιορισμού του αιματοκρίτη με τη φυγοκέντρηση του αίματος σε γυάλινο σωληνάριο και καθιέρωσε τους ερυθροκυτταρικούς δείκτες (μέσο όγκο, MCV, μέση ποσότητα και πυκνότητα της αιμοσφαιρίνης, MCH και MCHC), που είναι σημαντικοί παράγοντες για την κατάταξη και τη διερεύνηση κάθε αναιμίας, ενώ ο Αμερικανός Wallace H. Coulter επινόησε και ανέπτυξε το ηλεκτρονικό όργανο για την αυτοματοποιημένη μέτρηση των παραμέτρων όλων των κυττάρων του αίματος. Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, οι Καναδοί James Till και Ernest McCulloch (1961), οι Αυστραλοί Ray Bradley και Don Metcalf (1966), καθώς και ο Άγγλος Mike Dexter και οι συνεργάτες τους (1977), ανέπτυξαν τις καλλιέργειες αιμοποιητικών προγονικών κυττάρων, ενώ οι Καναδοί Bill Robinson και Beverely Pike και οι συνεργάτες τους (δεκαετία του 1970) έκαναν σημαντικές παρατηρήσεις και προόδους στην έρευνα των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων τόσο στην αναγνώριση όσο και στη χρήση των αιμοποιητικών αυξητικών παραγόντων. Στο τέλος της δεκαετίας του 1960, οι ομάδες του Αμερικανού Ε. Donnall Thomas και του Γάλλου George Mathé έκαναν τις πρώτες προσπάθειες μεταμόσχευσης μυελών των οστών, ειδικά για τις αιματολογικές κακοήθειες, ιδιαίτερα μετά από αποτυχία όλων των άλλων θεραπευτικών προσπαθειών. Η επαναστατική αυτή μέθοδος αναπτύχθηκε πολύ σημαντικά, τα αποτελέσματά της βελτιώθηκαν θεαματικά μετά την ανακάλυψη του μείζονος συστήματος ιστοσυμβατότητας (HLA) από το Γάλλο Jean Dausset στην αρχή της δεκαετίας του 1970, ενώ στο τέλος της δεκαετίας του 1980 η ομάδα της Γαλλίδας Eliane Gluckman έκανε την πρώτη επιτυχή μεταμόσχευση αίματος από ομφάλιο λώρο ως εναλλακτική πηγή αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων. Τα ερευνητικά αποτελέσματα των τελευταίων ετών είναι αναρίθμητα και προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες στην αναζήτηση της παθοφυσιολογίας, την ακριβέστερη διάγνωση, την ταξινόμηση και αντιμετώπιση τόσο των καλοήθων όσο και των κακοήθων αιματολογικών διαταραχών Το αίμα, επίσης, διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο και στην ελληνική θρησκευτική μυθολογία, αν και οι Έλληνες θεοί δεν συμπαθούσαν γενικά τις αιματηρές θυσίες, γεγονός που τους διαφοροποιεί σαφώς από τους θεούς άλλων αρχαίων πολιτισμών. Σε όλη τη μυθολογία, το αίμα φαίνεται να σχετίζεται σημαντικά με την ψυχή και τα πνεύματα, όπως μπορεί να καταλήξει κάποιος λαμβάνοντας υπ όψη τις αρχέγονες πεποιθήσεις μεταξύ άγριων και ημιάγριων ατόμων, που ψέκαζαν με αυτό τις εισόδους των σπηλαίων ή των άλλων κατοικιών τους. Η ενέργεια αυτή φαίνεται ότι σχετίζεται με την πεποίθηση ότι οι δαίμονες όχι μόνο τρέφονται με αίμα αλλά έχουν και μια ακόρεστη δίψα για το αίμα, που τους προσελκύει με την οσμή του, και έτσι με το ψέκασμα του αίματος στην είσοδο των κατοικιών κατά κάποιον τρόπο τους εξευμένιζαν. 3 8,49 51 Οι πεποιθήσεις αυτές φαίνεται ότι μεταφέρθηκαν ακόμη και έως τους ιστορικούς χρόνους, όπου το αίμα έπαιζε κάποιο καθοριστικό συμβολικό ρόλο στις αιματηρές θυσίες. Ήδη για πρώτη φορά, στην Ιλιάδα του Ομήρου αναφέρεται ότι ο «τύπος» αίματος μεταβιβάζεται στους απογόνους «...ανδρών γενεής οί δ αίματος εξ εμού εισί» 16 18,52 και «...ανδρών οίτης εξ αίματος εισί γενέθλης», 16 18,53 ενώ γίνεται σαφώς η διάκριση μεταξύ του φλεβικού και του αρτηριακού αίματος «...ρέε δ αίμα κελαινεφές...» 13 15,54 και «...σύτο δ αίμα κελαινεφές...» 16 18,55 και «...εκ θ αίμα μέλαν ρέει...» ,56 Επίσης, στην Ιλιάδα γίνεται αναφορά για την

5 988 Γ.XΡ. Μελέτης πήξη του αίματος όταν εξέλθει από το σώμα «...αίμα παχύ πτύοντα...» 16 18,57 και «...βρότον αιματόεντα» ,58 Εκτός αυτού, στην Οδύσσεια αναφέρεται η παραγωγή του αίματος από μυελό των οστών και θεωρείται ο κυριότερος ρυθμιστής της δύναμης του ανθρώπου «...της δ επεί εκ μέλαν ρόη, λίπε δ οστέα θυμός» ,59 Στην Ομηρική μυθολογία υπάρχει ένα σημείο με εκπληκτική ομοιότητα προς τη σύγχρονη Αιματολογία και ειδικότερα τη μεταγγισιοθεραπεία. Περιγράφεται ότι ο μόνος τρόπος για να ανακτήσουν τις αισθήσεις τους οι «σκιές» των νεκρών είναι να εμπλουτιστούν με αίμα, έστω και από ένα ζώο. 14,15,60 Έτσι, ο Οδυσσέας χρησιμοποιεί δύο πρόβατα που ήταν δώρα της μάγισσας Κίρκης για να επαναφέρει στη ζωή τον αποθανόντα μάντη Τειρεσία, με σκοπό να τον ρωτήσει και να μάθει πληροφορίες για τους συντρόφους του και για την ημέρα της επιστροφής του. Κατά την ελληνική αρχαιότητα, η πολυ τιμότερη προσφορά στο νεκρό ήταν αίμα προσφερόμενο με ανθρωποθυσίες. Επίσης, οι αρχαίοι Έλληνες πρόσφεραν αίμα στις διάφορες τελετουργίες των θυσιών για να εξευμενίσουν τα πνεύματα και τους θεούς, έβρεχαν με αίμα για καθαρμό το είδωλο του θεού, ράντιζαν το βωμό ή έχυ ναν αίμα σε λάκκο κοντά στο βωμό. Η αντίληψη ότι το αίμα, κατά τις πρωτόγονες αντιλήψεις, μεταβιβάζεται σε εκείνον που πίνει τη ζωτική ου σία, το «μάννα», εξηγεί την κανιβαλική αιμοποσία. Στη Ρωμαϊκή εποχή, οι θεατές έτρεχαν να πιουν νωπό αίμα από τους ετοιμοθάνατους μο νομάχους, προτού χαθεί η μαγική του δύναμη, ενώ οι διάφορες αφρικανικές φυλές χορηγούν αίμα ως δυναμωτική ή θεραπευτική τροφή σε γερασμένα ή άρρωστα άτομα. 5 8 Οι μεταγγίσεις αίματος φαίνεται, επίσης, να είχαν θέση στη θεραπευτική του Γαληνού, που έθεσε πρώτος το ερώτημα αν θα πρέπει να απαλλάσσεται ο άνθρωπος από το αλλοιωμένο αίμα, δίνοντας δύναμη με νέο υγιές αίμα, «εν ανθρώπου σώματι κενώσαι μεν το διεφθαρμένον αίμα, χρηστόν δε επεγχέειν». 3 10,61 Οι παραπάνω απόψεις φαίνεται να υποστηρίζονται συχνά από τους ποιητές του τελευταίου αιώνα. Έτσι, με τη διά του αίματος επαναφορά της ζωής, απενεργοποιείται η μνήμη που είναι η προϋπόθεσή της. Σε αυτό το πλαίσιο, ο διάσημος Έλληνας ποιητής Λορέντζος Μαβίλης ( ), θέλοντας να προστατεύσει τον ήρεμο και ειρηνικό θάνατο, παρουσιάζει τους μέλλοντες να πεθάνουν ότι πίνουν όχι αίμα, αλλά «το ύδωρ της λήθης», «ύδωρ λησμονιάς» από μια κρουσταλλένια βρύση πηγή κρυστάλλου «τέτοιαν ώραν οι ψυχές διψούν και πάνε στης λησμονιάς την κρουσταλλένια βρύση». 62 Προφανώς, αυτή η σύνδεση μεταξύ του αίματος και της μεταφυσικής διάστασης στην ανθρώπινη πραγματικότητα δεν ήταν μονοπώλιο του Όμηρου, ενώ τα συναντά κάποιος και σε πιο πρόσφατα κείμενα. Για παράδειγμα, ο Ιπποκράτης συσχετίζει τις βιολογικές λειτουργίες του αίματος με την ανθρώπινη ιδιοσυγκρασία και αναφέρει τέσσερις χυμούς ή σωματικά ρευστά (αίμα, λέμφος, βλέννα ή φλέγμα, κίτρινη και μαύρη χολή) «μέλαν χολή» [μελαγχολία] μεταλλαγές του αίματος που τις θεωρεί υπεύθυνες για την κατάσταση της ανθρώπινης υγείας, των ασθενειών ή ακόμη και των διαταραχών της συμπεριφοράς. Σύμφωνα με την Ιατρική του Γαληνού, στην περίπτωση του humor sanguinicus (πιθανότατα μια ανεπιθύμητη, πρόσχαρη και ζωηρή ιδιοσυγκρασία ως αποτέλεσμα της επικράτησης των ιδιοτήτων του αίματος), οι γιατροί θα πρέπει να αφαιρέσουν αίμα για να αποκατασταθεί η φυσιολογική ισορροπία του ασθενούς. Σχετίζει επίσης τους χυμούς και τη διάθεση με τις διάφορες εποχές του έτους. 3 10,31,32 Η θεωρία των χυμών ήταν δεκτή τόσο από την Ιπποκράτειο σχολή όσο και από τον Αριστοτέλη. Στην «κράση» ενός υγιούς ατόμου, οι τέσσερις χυμοί ήταν καλά «κεκραμένοι», σε αρμονική ισορροπία, ενώ αν βρίσκονταν σε δυσαρμονία αυτό είχε ως αποτέλεσμα δυσκρασία (ασθένεια). Το αίμα ισοδυναμούσε με τη ζωή, αφού η απώλειά του μπορούσε να σκοτώσει τον άνθρωπο ή το ζώο σε μικρό χρονικό διάστημα σε σχέση με τη διαταραχή των άλλων χυμών και θεωρείται ως ο «υπέρτατος χυμός». Αργότερα, στην Α λεξανδρινή Ιατρική, εκτός από τις ιδέες του Ιπποκράτη και του Αριστοτέλη αναπτύχθηκε και η θεωρία της «πληθώρας» για την ερμηνεία των ασθενειών. Κατ αυτήν, παραγόταν αίμα από το ήπαρ μετά την απορρόφηση των τροφών από την πυλαία φλέβα, το οποίο μεταφερόταν από την κάτω κοίλη φλέβα στο δεξιό τμήμα της καρδιάς και από εκεί στο σώμα μέσω των πνευμόνων και στα μέλη μέσω των φλεβών. Υπήρχε η άποψη ότι στις αρτηρίες κυκλοφορούσε το «πνεύμα», ενώ μεταξύ αρτηριών και φλεβών υπήρχαν συγκοινωνούντα αγγεία. Αν υπήρχε μεγάλη ποσότητα αίματος στις φλέβες, αυτό είχε ως συνέπεια «πληθώρα» και δίοδο αίματος στις αρτηρίες, με αποτέλεσμα εμφάνιση φλεγμονής, πυρετού και ταχυκαρδίας. «Πληθώρα» επίσης εμφανιζόταν επί απώλειας αρτηριακού αίματος λόγω απότομης εισόδου αίματος από το φλεβικό διαμέρισμα, που αντιμετωπιζόταν με καλό δέσιμο της πληγής «για να δεθεί μέσα το πνεύμα». Οι αντιλήψεις αυτές επικράτησαν για περισσότερο από τέσσερις αιώνες. 3 8 Έτσι, με τις διάφορες θεωρίες περί χυμών φαίνεται για πρώτη φορά η προσπάθεια ταξινόμησης και διάκρισης των ανθρώπινων χαρακτήρων. Αργότερα, με τα μυθολογικά κείμενα των Ελλήνων, που διαδόθηκαν στην Ανατολή με το Μέγα Αλέξανδρο, ξαναγύρισαν στον τόπο της περιγραφής τους οι ίδιες απόψεις για το αίμα, ίδιες ή με μικρές τροποποιήσεις κυρίως από τους Άραβες και τους Βυζαντινούς. Οι νεότερες απόψεις έχουν μια εντυπωσιακή ομοιότητα με τις παλαιότερες των αρχαίων Ελλήνων, τις οποίες με κανένα τρόπο δεν μπορούν να θεωρούν εντελώς ανεξάρτητες, ανοίγοντας έτσι το δρόμο τόσο στη συγκριτική Ιατρική όσο

6 ΤΟ ΑΙΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ 989 και στη συγκριτική ιστορική και λογοτεχνική έρευνα. 3 8 Στην παγκόσμια μυθολογία, το αίμα σχετίζεται πάντα με το πνεύμα και την ψυχή, ενώ ο άνθρωπος κατασκευάστηκε από χώμα που αναμίχθηκε με το αίμα Θεού. Στη ρωμαϊκή περίοδο υποστηριζόταν ότι «το αίμα είναι η κατοικία της ψυχής». Στη μυθολογία, συχνά το αίμα εθεωρείτο ότι αναγεννά το σώμα και θεραπεύει νοσήματα. Τελετουργικά, αναφέρονται λουτρά ή ραντισμοί αίματος ζώων με σκοπό την αναζωογόνηση και τη θεραπεία. Οι αναζωογονητικές ιδιότητες του αίματος αντικατοπτρίζονται στη μυθολογία από το γεγονός ότι, όπου χύνεται αίμα, φυτρώνουν φυτά, καθώς και ότι από το αίμα του Υάκινθου που σκότωσε ο Απόλλωνας φύτρωσε το φυτό ξιφίον (γλαδιόλα), από το αίμα της Μέδουσας που σκότωσε ο Περσέας σχηματίστηκε κοράλλι, ενώ υπήρχε η αντίληψη ότι όπου στάζει αίμα σκοτωμένου φυτρώνει ο μανδραγόρας (φυτό προερχόμενο από το σπέρμα σατανικών ανθρώπων, το ξερίζωμα του οποίου μπορεί να επιφέρει το θάνατο) κ.ά. 3 8 Από τα βάθη των προϊστορικών χρόνων εθεωρείτο ότι η ανάμιξη με το αίμα ενός άλλου ατόμου έχει ως αποτέλεσμα μια υπερφυσική συγγένεια αδελφικού δεσμού, «αδελφοποίηση», και τα δύο άτομα γίνονται ένα και μοναδικό με διαρκή ολοκληρωτική αφοσίωση. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται ότι υπάρχει τρομερή κατακραυγή γι αυτόν που χύνει το ίδιο του το αίμα (οικογενειακό) και είναι γνωστές οι αναφορές στις καταδιώξεις των αιμοδιψών Ερινυών (όντων που ζητούν να λάβουν εκδίκηση) ήδη από το μύθο του Οιδίποδα μέχρι το Μεσαίωνα. 3 8 Μετά τις περί αίματος και κυκλοφορίας ανακαλύψεις των τελευταίων αιώνων, το αίμα φαίνεται ότι άρχισε να χάνει αρκετά από τη μυθική και την ιερή του αξία και σημασία. Εν τούτοις, δεν παύει να περιβάλλεται από έντονη ψυχική και συγκινησιακή δύναμη που είναι βαθιά ριζωμένη θρησκευτικά, κοινωνικά και ανθρώπινα και ταυτίζεται με την ανθρώπινη φύση. Εκφράσεις όπως «τό χει στο αίμα του», «του ανέβηκε το αίμα στο κεφάλι», «το αίμα του βράζει», «πάγωσε το αίμα του» ή ακόμη και «ψυχραιμία», ακόμη και σήμερα χρησιμοποιούνται για να δείξουν ιδιότητες του ανθρώπινου χαρακτήρα, καθώς και αισθήματα θετικά ή αρνητικά. Το αίμα αποτελεί ουσιαστικό λατρευτικό στοιχείο στις σύγχρονες θρησκείες, με χαρακτηριστικό τη μεταμόρφωση του οίνου σε αίμα Χριστού κατά τη Θεία Μυσταγωγία και τη βαθιά πίστη ότι η λύτρωσή μας έγινε με το αίμα του Κυρίου, αφού «λούσαντι ημάς από των αμαρ τιών ημών εν τω αίματι αυτού». 3 8 Εκτός από τη χρησιμοποίηση του αίματος από τους προϊστορικούς ήδη χρόνους ως φάρμακο διαφόρων νοσημάτων, γίνονταν και προσπάθειες αφαίρεσης νοσογόνων παραγόντων με αφαίρεση αίματος μέσω απομύζησης, σκαριφισμών και αφαίμαξης. Με την αφαίμαξη υπήρχε η θεώρηση ότι απομακρύνονταν οι κακοί χυμοί κατά το Γαληνό «...φλέγμα εν τω χειμώνι πλεονάζον» και «το δριμύ αίμα, το αψύ αίμα, το πικρό αίμα», δοξασίες που διατηρήθηκαν για πολλούς αιώνες έως σχεδόν σήμερα. Είναι αρκετά ενδιαφέρον να διαβάσει κάποιος για τον Πέρση Ζωροάστρη γιατρό Perzhoe, που στάλθηκε τον 6ο αιώνα μ.χ. στην Ινδία για να μελετήσει τα μυστικά των φιλοσόφων της και να τα φέρει στο Βασιλιά Chosroes Ι. Το σημαντικότερο πράγμα που έμαθε ο Perzhoe αντιγράφοντας και μεταφράζοντας τα ινδικά φιλοσοφικά κείμενα είναι ο συνεχής διαλογισμός με την ψυχή και ο απόλυτος συγχρονισμός μεταξύ «του αίματός του και της χολής». 63 Η συγκεκριμένη αρμονία μεταξύ σώματος και ψυχής, η «κράσις» το σωστό μείγμα και αργότερα η «καλή υγεία» τον επηρέασε σε σημαντικό βαθμό και τον έκανε να ασχοληθεί με τη φιλοσοφία και την ψυχική ενδοσκόπηση, αφού πίστευε ότι ήταν ο μόνος τρόπος που κάνει κάποιον ικανό να γίνει ένας καλός θεραπευτής. Διακήρυττε και έλεγε μεταξύ άλλων «Ω ψυχή μου!, απέφευγε τα εφήμερα, ακολούθα τα αιώνια, να είσαι αυτάρκης και τόσο ενάρετη όσο μπορείς, να θυμάσαι τη σύσταση του σώματός σου, ότι μπορεί να αρρωστήσεις, ότι μπορείς να πεθάνεις, ότι τα χωμάτινα μέρη του σώματός σου είναι γεμάτα με τέσσερα ρευστά σε πολύ ευαίσθητη ισορροπία μεταξύ τους και όταν αυτά συνυπάρχουν υπάρχει ζωή, αλλά αν ένα από αυτά υπερτερεί ή υπολείπεται, τότε ολόκληρο το σώμα καταρρέει και πεθαίνει. Και όπως ακριβώς το ξύλινο ομοίωμα καταρρέει όταν αφαιρούνται τα καρφιά που συγκρατούν τα μέρη του, έτσι και το ανθρώπινο σώμα διαλύεται, όταν διαταράσσεται η κράσις του». 63 Αυτό το απόσπασμα, από μόνο του, αρκεί για να δείξει τη σημασία που δίνουν οι διάφοροι σοφοί, από τους Ιπποκρατικούς χρόνους έως σήμερα, στην «κράσιν» του αίματος και των άλλων υγρών για τις διάφορες λειτουργίες, αλλά και τη διατήρηση του σώματος. Επίσης, δείχνει την ενημέρωση που θα πρέπει να έχει κάθε γιατρός ώστε να σκέπτεται και να δρα με αληθινή ωριμότητα και φρόνηση. Φαίνεται ότι τα όρια μεταξύ ιατρού και φιλοσόφου της Ιατρικής παραμένουν αρκετά συγκεχυμένα.

7 990 Γ.XΡ. Μελέτης ABSTRACT The beliefs, myths and reality surrounding the word hema (blood), from Homer tο the present time J. Meletis First Department of Internal Medicine, Laiko General Hospital, School of Medicine, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2009, 27(6): All ancient peoples hinged their beliefs about hema (blood) on their religious dogmas as related to mythology or the origins of their religion. The Hellenes (Greeks) especially have always recognized hema as the well-known red fluid of the human body. Greek scientific considerations about blood date from Homeric times. The ancient Greeks considered hema as synonymous with life. In the Greek myths and historical works are found the first references to the uninterrupted vascular circulation of blood, the differences between venous and arterial blood, and the bone marrow as the site of blood production. The ancient Greeks also speculated about mechanisms of blood coagulation and the use of blood transfusion to save life. Key words: Haema, Hema, Hematology, History, Mythology Βιβλιογραφία 1. Meletis J. The derivatives of the Hellenic word haema (hema, blood) in the English language. Haema 2002, 5: Depierre A. Les derives de grec HAEMA en anglais: Erude de cas de variation. Terminology 2007, 13: Meletis J. HAEMA (αίμα, blood-myth and history). Haema 2002, 5: Meletis J, Konstantopoulos K. The beliefs, myths and reality surrounding the word hema (blood) from Homer tο the present. Anemia 2010, ID ; 1 6, doi:10.115/2010/ Παϊδούσης Μ. Το αίμα στις δεισιδαίμονες συνήθειες και τη δημώδη Ιατρική. Δελτ Ελλην Λαογραφ Ετ 1974, 29: Roux JP. To αίμα. Μύθοι, σύμβολα και πραγματικότητα. Εκδόσεις Νέα Σύνορα, Αθήνα, Hackett E. To αίμα. Ο υπέρτατος χυμός. Εκδόσεις Ράππα, Αθήνα, Σπηλιωτοπούλου Ι. Αίμα. Το υγρό της ζωής. 6ο Σεμινάριο Εντατικής Θεραπείας «Ύδωρ και ηλεκτρολύτες». Αθήνα, 2004: Galenus. ΧΙΧ 364, edit. Kühn, Leipziθg, Claudius Galenus. Selected works. Oxford University Press, Internet encyclopedia of Philosophy. Available at: iep.utm.edu 12. Encyclopedia Britannica. Available at: com 13. Ameis ΚF, Henze C, Cauer P. Odyssey. Rhapsody γ, rhyme 455. Editions Teubner, Leipzig, Homer. The Odyssey. The Internet Classics Archive. Translation by S. Butler. Available at: 15. Homer. The Odyssey. Translation by R. Fitzgerald. Noonday Press, Cauer P. Iliad. Rhapsody Τ, rhyme 214. Insel-Verlag, Leipzig, 17. Giguet P. L Iliade et l Odyssée d Homère. Librairie de l Hachette et C ie, Paris, Bareste E. Homère Iliade. Lavigne, Librairie-Éditeur, Paris, Ameis KF, Henze C, Cauer P. Odyssey. Rhapsody δ, rhyme 611. Editions Teubner, Leipzig, Cauer P. Iliad. Rhapsody Ε, rhyme 339, 340, 342. Insel-Verlag, Leipzig, 21. Aristotle. On the parts of animals, movements of animals, progression of animals. Translation by AC Peck, Loeb Classic Library, Aristotle. On the parts of animals. The Internet Classics Archive. Translation by W. Ogle. Available at: edu/aristotle/ parts_animals.mb.txt 23. Barnes J. The complete work of Aristotle: The revised Oxford translation. Princeton University Press, Princeton, Roussel P. Presence de Galien. Union Latine d Editions, Paris, Empedocles. About nature. Extract 10. Available at: plato.stanford.edu/entries/empedocles 26. Empedocles. Fragments and commentary. Ιn: Fairbanks A (ed) The first philosophers of Greece. K. Paul, Editions Trench, Trubner, London, 1898: Ducasse E, Speziale F, Baste JC, Midy D. Vascular knowledge in medieval times was the turning point for the humanistic trend. Eur J Vasc Endovasc Surg 2006, 31: Khan IA, Daya SK, Gowda RM. Evolution of the theory of circulation. Int J Cardiol 2005, 98: Erasistratus biography (304 BC 250 BC). Available at: 12/Erasistratus.html 30. Plato. Timaeus. The Internet Classic Archive. Translation by B. Jowett. Available at:

8 ΤΟ ΑΙΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ 991 html 31. Hippocrates. On human nature. Corpus Hippocraticum. Editionen curavit, D. Carolus, Gottlab Kuhn, Lipsiae, Jouanna J. Hippocrate. Fayard Editors, Paris, Shoja MM, Tubbs RS, Loukas M, Ardalan MR. The Aristotelian account of heart and veins. Int J Cardiol 2008, 125: Azizi MH, Nayernouri T, Azizi F. A brief history of the discovery of the circulation of blood in the human body. Arch Iran Med 2008, 11: Galenus. ΧIY 714. Editions Kühn, Leipzig, Galenus. Y 281, X 809. Editions Kühn, Leipzig, Masic I, Dilic M, Solakovic E, Rustempasic N, Ridjanovic Z. Why historians of medicine called Ibn al-nafis second Avicenna? Med Arh 2008, 62: Loukas M, Lam R, Tubbs RS, Shoja MM, Apaydin N. Ibn al-nafis ( ): The first description of the pulmonary circulation. Am Surg 2008, 74: Zech NH, Shkumatov A, Koestenbauer S. The magic behind stem cells. J Assist Reprod Genet 2007, 24: Kleinzeller A. William Hewson s studies of red blood corpuscles and the evolving concept of a cell membrane. Am J Physiol 1996, 271:C1 C8 41. Fred HL. Maxwell Myer Wintrobe: New history and a hew appreciation. Texas Heart Inst J 2007, 34: Hematology. Available at: Hematology/hematology.html 43. Pearson HA. History of pediatric hematology oncology. Pediatr Res 2002, 52: Chernoff AI. The distribution of the thalassemia gene. A historical review. Blood 1959, 14: Metcalf D. Summon up the blood. In degged pursuit of the blood cell refulator. AlphaMed Press, Ohio, USA, Thomas ED. Landmarks in the development of hematopoietic cell transplantation. World J Surg 2000, 24: Mathė G. Hematopoietic cell grafts and their applications. Presse Med 1964, 72: Gluckman E. Cord blood transplantation. Biol Blood Marrow Transplant 2006, 12: Greek Mythology. Available at: cparada?gml 50. Orpheus. Available at: GML/Orpheus.html 51. Cuthrie WKC. Orpheus and Greek religion. A study of the Orphic movements. University Press, Princeton, Cauer P. Iliad. Rhapsody Τ, rhyme 105. Insel-Verlag, Leipzig, 53. Cauer P. Iliad. Rhapsody Τ, rhyme 111. Insel-Verlag, Leipzig, 54. Ameis KF, Henze C, Cauer P. Odyssey. Rhapsody λ, rhume 37. Teubner, Leipzig, Cauer P. Iliad. Rhapsody Φ, rhyme 167. Insel-Verlag, Leipzig, 56. Cauer P. Iliad. Rhapsody Φ, rhyme 119. Insel-Verlag, Leipzig, 57. Cauer P. Iliad. Rhapsody Ψ, rhyme 697. Insel-Verlag, Leipzig, 58. Cauer P. Iliad. Rhapsody Η, rhyme 425. Insel-Verlag, Leipzig, 59. Ameis KF, Henze C, Cauer P. Odyssey. Rhapsody γ, rhyme 455. Teubner, Leipzig, Ameis KF, Henze C, Cauer P. Odyssey. Rhapsody λ, rhymes 50 and 96. Teubner, Leipzig, Galenus. ΧYIII β, 283. Editions Kühn, Leipzig, Μαβίλης Λ. Τα σονέτα. Λήθη. Επιμέλεια Τσούτσουρα Μ. Εκδόσεις Έψιλον, Αθήνα, Niehoff-Panagiotidis J. Übersetzung und Rezeption. Die byzantinisch-neugriechischen und spanischen Adaptationen von Kalila-wa-Dimna. Wiesbaden, Reichert, 2003:309 (Symeon Seth, Stephanites and Ichnelates. Αυτό το βιβλίο με τίτλο Kalila wa Dimna, προέρχεται από το έπος Panchatantra, που μεταφράστηκε στα Αραβικά τον 9ο αιώνα όταν η Περσία κατελήφθη από τους Άραβες. Ο Αλέξιος Ι Κομνηνός τον 11ο αιώνα έδωσε την εντολή στο Σύρο γιατρό Simeon Seth να το μεταφράσει στα ελληνικά και χρησιμοποιείτο στα ελληνικά σχολεία) Corresponding author: J. Meletis, First Department of Internal Medicine, Laiko General Hospital, School of Medicine, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece xxxxxxxxxxxxx

3. Με ποιο άλλο σύστημα είναι συνδεδεμένο το κυκλοφορικό σύστημα;

3. Με ποιο άλλο σύστημα είναι συνδεδεμένο το κυκλοφορικό σύστημα; ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Ποιος είναι ο ρόλος του κυκλοφορικού συστήματος;...... 2. Το κυκλοφορικό σύστημα αποτελείται από: i 3.

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο 1. Ποιος είναι ο ρόλος των ερυθρών κυττάρων του αίματος; α. μεταφέρουν οξυγόνο σε όλο το σώμα β. μεταφέρουν θρεπτικά συστατικά, άλατα, ορμόνες και πρωτεΐνες γ. μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ καρδιά, αιμοφόρα αγγεία, αίμα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ καρδιά, αιμοφόρα αγγεία, αίμα 2 Ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ καρδιά, αιμοφόρα αγγεία, αίμα Δ. Αρζουμανίδου ΚΑΡΔΙΑ το κύριο όργανο του κυκλοφορικού συστήματος βρίσκεται ανάμεσα στους δυο πνεύμονες έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. (α) Να ονομάσετε τα αγγεία Α και Β. (β) Πώς είναι προσαρμοσμένο το αγγείο Γ για να έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΒΑΘ.:... ΟΛΟΓΡ.:... ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Γ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12-06-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά αερίων στον ανθρώπινο οργανισμό

Μεταφορά αερίων στον ανθρώπινο οργανισμό Μεταφορά αερίων στον ανθρώπινο οργανισμό Μαυροματ Χανιά 2015-2016 Οι οργανισμοί αναπνέουν. Γιατί αναπνέουμε; Σε τι μας χρησιμεύει το οξυγόνο; Ίσως σας φανεί παράξενο το γεγονός ότι η διαδικασία της αναπνοής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ www.cyprusbiology.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2016 ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2 Χρησιμότητα κυκλοφορικού συστήματος 1. Μεταφορά O 2 και θρεπτικών συστατικών στους ιστούς 2. Απομάκρυνση CO 2 και

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο.

Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο. Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο. Τα συμπτώματα αυτά δεν πρέπει ποτέ να τα αγνοούμε γιατί η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου μπορεί να σώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/06/ 2015 ΧΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ώρες (07:45-09:45) ΤΑΞΗ: Γ Βαθμός :... Ολογράφως

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Η άσκηση, επιφέρει ευεργετικά αποτελέσματα στα διάφορα συστήματα του οργανισμού. Τα αποτελέσματα αυτά ενδέχεται να είναι παροδικά ή μόνιμα ανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΤΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Τι είναι το κυκλοφορικό σύστημα; Συζήτησέ το με τους συμμαθητές σου για 3min και προσπάθησε να συμπληρώσεις τον παρακάτω ορισμό με λέξεις που δίνονται στη διπλανή

Διαβάστε περισσότερα

& ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ»

& ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ» «ΙΑΤΡΙΚΗ & ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ» Εισηγήτριες ΒΟΥΛΙΓΕΑ ΕΛΕΝΗ, Αρχαιολόγος της Η Εφορείας Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων ΣΙΤΑΡΑ ΜΑΡΙΑ, Αρχαιολόγος της Η Εφορείας Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ Ο Ιπποκράτης υποστηρίζει πως η τροφή μπορεί να γίνει και φάρμακο. Τα βότανα χρησιμοποιήθηκαν σε θεραπευτικές πρακτικές ως φαρμακευτικά είδη αλλά και ως φορείς της θεϊκής ευλογίας. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζετε για το αίμα σας

Γνωρίζετε για το αίμα σας Σκοπός του φυλλαδίου δεν είναι να αντικαταστήσει τις συμβουλές του γιατρού σας, ο οποίος σας εξέτασε και διέγνωσε την πάθησή σας. Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό ή νοσηλευτή σας για ο,τιδήποτε που τυγχάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα jk ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα Εισαγωγή στο Κυκλοφορικό μας Σύστημα (ΚΣ) Το ΚΣ αποτελείται από - τα αιμοφόρα αγγεία την καρδιά Αέρας που εισπνέουμε Αέρας που εκπνέουμε

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2016-2017 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ 1 ο Περιγράψτε τη μικρή (πνευμονική) κυκλοφορία και τη μεγάλη (συστηματική) κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΡΔΙΑ ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΙΜΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ ΠΛΑΣΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΛΕΒΕΣ ΕΡΥΘΡΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΤΡΙΧΟΕΙΔΗ ΛΕΥΚΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑ Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία Το κυκλοφορικό σύστημα τροφοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ. 1. Δύναμη. 2. Ψυχή. 3. Θάνατος

ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ. 1. Δύναμη. 2. Ψυχή. 3. Θάνατος ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ 1. Δύναμη! 2. Ψυχή! 3. Θάνατος 1. ΔΥΝΑΜΗ Ζωτική ή σωματική δύναμη Mana (Manaismus) Θετική αρνητική σημασία δύναμης Δύναμη και μαγεία Οικειοποίηση δύναμης μέσω δοκιμασιών Φορείς δύναμης

Διαβάστε περισσότερα

Γενική αίµατος. Καταµέτρηση των έµµορφων στοιχείων του αίµατος

Γενική αίµατος. Καταµέτρηση των έµµορφων στοιχείων του αίµατος Γενική αίµατος Αθανασία Μουζάκη, Καθηγήτρια Εργαστηριακής Αιµατολογίας-Αιµοδοσίας, Εργαστήριο Αιµατολογίας, Αιµατολογικό Τµήµα, Παθολογική Κλινική, Τµήµα Ιατρικής, Παν/ο Πατρών Γενική αίµατος Καταµέτρηση

Διαβάστε περισσότερα

Ελόηεηα Σ ΠΙΕΗ ΣΑ ΣΕΡΕΑ ΚΑΙ ΤΓΡΑ. 34. Πίεζε πνπ αζθνύλ ηα ζηεξεά 35. Τδξνζηαηηθή πίεζε 36. Ρνή πγξώλ - πγθνηλωλνύληα δνρεία 37. Σν θπθινθνξηθό ζύζηεκα

Ελόηεηα Σ ΠΙΕΗ ΣΑ ΣΕΡΕΑ ΚΑΙ ΤΓΡΑ. 34. Πίεζε πνπ αζθνύλ ηα ζηεξεά 35. Τδξνζηαηηθή πίεζε 36. Ρνή πγξώλ - πγθνηλωλνύληα δνρεία 37. Σν θπθινθνξηθό ζύζηεκα 34. Πίεζε πνπ αζθνύλ ηα ζηεξεά Ελόηεηα Σ 34. Πίεζε πνπ αζθνύλ ηα ζηεξεά 35. Τδξνζηαηηθή πίεζε 36. Ρνή πγξώλ - πγθνηλωλνύληα δνρεία 37. Σν θπθινθνξηθό ζύζηεκα ΠΙΕΗ ΣΑ ΣΕΡΕΑ ΚΑΙ ΤΓΡΑ 197 37ο Μάθημα ΤΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Είναι σχεδόν βέβαιο, είτε να γνωρίζετε κάποιον που πάσχει από μια τέτοια ασθένεια είτε να έχετε μια εσείς οι ίδιοι.

Είναι σχεδόν βέβαιο, είτε να γνωρίζετε κάποιον που πάσχει από μια τέτοια ασθένεια είτε να έχετε μια εσείς οι ίδιοι. Γράφει: Δημήτρης Τσουκαλάς, Ιατρός Φυσικής Υγείας Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι ασθένειες που προκύπτουν γιατί το σώμα μας επιτίθεται και καταστρέφει τα δικά του κύτταρα και όργανα. Γνωρίζετε ότι ένας στους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Β Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΚΥΨΕΛΙΔΕΣ 2 ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Ομφαλικού Αίματος Τι είναι το ομφαλoπλακουντιακό αίμα; «Ομφαλοπλακουντιακό» ονομάζουμε το αίμα που μπορεί να ληφθεί από τον ομφάλιο λώρο και

Διαβάστε περισσότερα

medicon MEDICON HELLAS A.E.

medicon MEDICON HELLAS A.E. ΠΡΟΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ 6 η YΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛ/ΝΗΣΟΥ,Ι.ΝΗΣΩΝ,ΗΠΕΙΡΟΥ & Δ. ΕΛΛΑΔΑΣ ΓΕΝΙΚΟ ΠΑΝΑΡΚΑΔΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΡΙΠΟΛΗΣ «Η ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑ» Τέρμα Ερυθρού Σταυρού Τρίπολη Τ.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ;

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με την ευγενική χορηγία της Roche

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

δ. Ατρησία Πνευµονικής.

δ. Ατρησία Πνευµονικής. διολόγο. Θα πρέπει επίσης να υποβάλλονται σε τακτά χρονικά διαστή- µατα σε εξετάσεις για έλεγχο της λειτουργίας της καρδιάς τους. Υπάρχει κίνδυνος να προσβληθούν από ενδοκαρδίτιδα πριν ή µετά την εγχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα;

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Στη διερεύνηση που κάναμε με τα παιδιά, όπως φαίνεται και από τον τίτλο ασχοληθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτήν τη γη.

Διαβάστε περισσότερα

ITP Ιδιοπαθής/ αυτοάνοση θρομβοπενική πορφύρα

ITP Ιδιοπαθής/ αυτοάνοση θρομβοπενική πορφύρα ITP Ιδιοπαθής/ αυτοάνοση θρομβοπενική πορφύρα Αθανασία Μουζάκη, Καθηγήτρια Εργαστηριακής Αιματολογίας-Αιμοδοσίας, Αιματολογικό Τμήμα, Παθολογική Κλινική, Τμήμα Ιατρικής, Παν/ο Πατρών Τα είδη της ITP είναι:

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

9λόγοι. Οικογενειακή Φύλαξη. Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων. στην Ευρώπη

9λόγοι. Οικογενειακή Φύλαξη. Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων. στην Ευρώπη Οικογενειακή Φύλαξη Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος 9λόγοι για τους οποίους θα διαλέξετε τη Stem-Health Hellas Μοναδική Στιγμή. Μοναδική Απόφαση. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων στην Ευρώπη Η πρώτη μεταμόσχευση

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμόσχευση νεφρού Για αρχή θα αναφέρουμε την λειτουργία των νεφρών και τις επιπτώσεις στο λειτουργικό σύστημα του ανθρώπου.

Μεταμόσχευση νεφρού Για αρχή θα αναφέρουμε την λειτουργία των νεφρών και τις επιπτώσεις στο λειτουργικό σύστημα του ανθρώπου. Μεταμόσχευση νεφρού Για αρχή θα αναφέρουμε την λειτουργία των νεφρών και τις επιπτώσεις στο λειτουργικό σύστημα του ανθρώπου. Τα νεφρά είναι τα όργανα του ανθρώπινου σώματος που φιλτράρουν το αίμα και

Διαβάστε περισσότερα

Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ

Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Εκπαιδευτικά προγράμματα - Καινοτόμες δράσεις στα πειραματικά σχολεία Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ Καθηγητές: Ζαρφτζιάν Μαριλένα, mazarf@otenet.gr Τουλούμης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΜΟΝΙΜΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣ (άσκηση 4 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ Έκδοση από 2016 2. ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 2.1 Πως μπαίνει η διάγνωση; Γενικά ακολουθείται η παρακάτω προσέγγιση: Κλινική υποψία:

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΑ πρόκειται για έναν ιστό.

ΑΙΜΑ πρόκειται για έναν ιστό. ΑΙΜΑ πρόκειται για έναν ιστό. Αίμα είναι το υγρό που κυκλοφορεί διαμέσου της καρδιάς, των αρτηριών, των φλεβών και των τριχοειδών αγγείων μεταφέροντας θρεπτικές ουσίες, ορμόνες, βιταμίνες, θερμότητα και

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΑΞΗ Τ... ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΟΓΑΜΜΑ ΠΟΥΔΝ ΚΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΥΤΤΑΟ ΚΦΑΛΑΙΟ 2: ΙΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΥΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 4: ΚΥΚΛΟΦΟΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΙΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΠΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διάλογος 4: Μέτρηση της αρτηριακής πίεσης

Διάλογος 4: Μέτρηση της αρτηριακής πίεσης Ενότητα 4 Σελίδα 1 Διάλογος 1: Ένεση ινσουλίνης Διάλογος 2: Φροντίδα πληγής και καθαρισμός Διάλογος 3: Δοσολογία των φαρμάκων Διάλογος 4: Μέτρηση της αρτηριακής πίεσης Διάλογος 5: Είσοδος και έξοδος στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ακαδηµαϊκό έτος ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ 4ης ΓΡΑΠΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιπποκρατική πραγµατεία Περί ιερής νούσου προσφέρει πολύτιµα στοιχεία για την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Το Soliris είναι πυκνό διάλυμα για την παρασκευή διαλύματος προς έγχυση. Περιέχει τη δραστική ουσία εκουλιζουμάμπη.

Το Soliris είναι πυκνό διάλυμα για την παρασκευή διαλύματος προς έγχυση. Περιέχει τη δραστική ουσία εκουλιζουμάμπη. EMA/669881/2015 EMEA/H/C/000791 Περίληψη EPAR για το κοινό εκουλιζουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία

Ανατομία - Φυσιολογία ΦΥΣΙΟ ΠΝΕΥΜΩΝ Ανατομία - Φυσιολογία Φυσιολογική α/α Ακτινοανατομία Ακτινοανατομία Αγγειογραφία πνευμονικών αρτηριών Β ρ ο γ χ ο γ ρ α φ ί α Πύκνωση Αντικατάσταση του αέρα των κυψελίδων από υλικό, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαθήτρια: Κ. Σοφία. Καθηγητής: κ. Πιτσιλαδής

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαθήτρια: Κ. Σοφία. Καθηγητής: κ. Πιτσιλαδής ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαθήτρια: Κ. Σοφία Καθηγητής: κ. Πιτσιλαδής Σχολ. Έτος: 2015-2016 ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ-BYPASS Αορτοστεφανιαία παράκαμψη είναι η χειρουργική διαδικασία της παράκαμψης των θρομβώσεων ή των

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑ.Λ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ - ΑΙΜΑΤΟ ΟΣΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ

Γ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑ.Λ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ - ΑΙΜΑΤΟ ΟΣΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ 1 Γ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑ.Λ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ - ΑΙΜΑΤΟ ΟΣΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Σελ.65, Αιµατολογία Αιµοδοσία Ι ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Τα µεγάλα µονοκύτταρα ή µονοπύρηνα αποτελούν τα φαγοκύτταρα του οργανισµού,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 8 Μαρτίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους δυο θανάτους, ασθενών με Χρόνια Νεφρική Νόσο, οφείλεται σε καρδιαγγειακό επεισόδιο και όχι στη νόσο αυτή καθ αυτή!!! Αυτό ανέφερε

Διαβάστε περισσότερα

13. Ηωσινόφιλο κύτταρο στα επιχρίσματα περιφερικού αίματος και μυελού των οστών

13. Ηωσινόφιλο κύτταρο στα επιχρίσματα περιφερικού αίματος και μυελού των οστών 13. Ηωσινόφιλο κύτταρο στα επιχρίσματα περιφερικού αίματος και μυελού των οστών Γ.Χρ. Μελέτης 1, Α. Σαραντόπουλος 1, Σ. Μασουρίδη 1, Ε. Βαριάμη 1, Ε. Τέρπος 2 Τα ηωσινόφιλα παράγονται όπως όλα τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ Τι είναι αναζωογόνηση ; Για τη διατήρηση της ζωής χρειάζεται συνεχής τροφοδοσία όλων των οργάνων με

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

Το μελάνωμα μπορεί επίσης να δώσει μεταστάσεις και μέσω του αίματος (αιματογενής διασπορά).

Το μελάνωμα μπορεί επίσης να δώσει μεταστάσεις και μέσω του αίματος (αιματογενής διασπορά). Γράφει: Κωνσταντίνος Βέρρος, Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος Ο καρκίνος που αναπτύσσεται από τα μελανοκύτταρα (βλ. Καρκίνοι του δέρματος ), λέγεται μελάνωμα (άλλες ονομασίες: δερματικό μελάνωμα, κακόηθες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΔΙΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Από τη διασταύρωση μοσχομπίζελων προκύπτουν στην επόμενη γενιά τα εξής άτομα: 110 άτομα με κίτρινο χρώμα σπέρματος και ιώδες χρώμα άνθους. 109 άτομα με

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός»

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΑΙΜΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΜΑΚ ΜΕ ΜΙΚΤΗ ΑΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΑΒΟ Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ (ΜΑΚ) Αποδεκτή θεραπεία για ασθενείς µε: συγγενείς

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζετε για τις μεταγγίσεις των ερυθρών αιμοσφαιρίων

Γνωρίζετε για τις μεταγγίσεις των ερυθρών αιμοσφαιρίων Σκοπός του φυλλαδίου δεν είναι να αντικαταστήσει τις συμβουλές του γιατρού σας, ο οποίος σας εξέτασε και διέγνωσε την πάθησή σας. Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό ή νοσηλευτή σας για ο,τιδήποτε που τυγχάνει

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΈς ΝΌΣΟΙ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΆ

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΈς ΝΌΣΟΙ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΆ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΈς ΝΌΣΟΙ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΆ Αραγιάννης Δημήτριος Μονάδα Υπέρτασης Α Πανεπιστημιακή Καρδιολογική κλινική Ιπποκράτειο Γ.Ν.Α. Καρδιά & παιδί. Αρχίζοντας από τη βρεφική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ. του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας»

Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ. του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας» Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας» Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτή τη Γη.

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Μεταγγίσεις σε νεογνά και παιδιά Μεταγγίσεις στον νεογνικό πληθυσμό Μεταγγίσεις στον

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ CHALLENGE

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ CHALLENGE ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ CHALLENGE Γ. Γιαννακούλας, Κ. Βασιλειάδης, Α. Φρογουδάκη, Α. Τζίφα, Σ. Μπρίλη, Γ. Κρασοπούλος, Δ. Παρχαρίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΦΥΛΑΞΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΟΜΦΑΛΙΟΥ ΛΩΡΟΥ ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1 Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα Τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα αποτελούν την πηγή δημιουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι συσχετίζουν τους θανάτους από το κάπνισμα με καρκίνο και παθήσεις των πνευμόνων, στην πράξη, περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Αιμοδοσία: χορήγηση αίματος παραγώγων με μετάγγιση και η όλη οργάνωση που ασχολείται με τη λήψη, έλεγχο, συντήρηση και διάθεση αίματος Ως

Αιμοδοσία: χορήγηση αίματος παραγώγων με μετάγγιση και η όλη οργάνωση που ασχολείται με τη λήψη, έλεγχο, συντήρηση και διάθεση αίματος Ως Αιμοδοσία: χορήγηση αίματος παραγώγων με μετάγγιση και η όλη οργάνωση που ασχολείται με τη λήψη, έλεγχο, συντήρηση και διάθεση αίματος Ως επιστημονικός τομέας ιδιαίτερος κλάδος της αιματολογίας με εκρηκτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ. Ευάγγελος Αγγελακόπουλος. Επισκέπτης Υγείας Γ.Ν.Α Ευαγγελισμός Αιμοδοσία

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ. Ευάγγελος Αγγελακόπουλος. Επισκέπτης Υγείας Γ.Ν.Α Ευαγγελισμός Αιμοδοσία ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ Ευάγγελος Αγγελακόπουλος Επισκέπτης Υγείας Γ.Ν.Α Ευαγγελισμός Αιμοδοσία Ορισμός της Αιμοδοσίας Αιμοδοσία είναι η υπηρεσία που έχει σαν στόχο τη συλλογή αίματος από υγιή πληθυσμό με

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Â Αφηγηματική τεχνική είναι η προοικονομία. Με όσα αναφέρει ο ποιητής σε κάποιους στίχ ους, μας προϊδεάζει (μας δίνει μια ιδέα) τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν, ώστε να είμαστε λίγο πολύ προετοιμασμένοι

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Μυικός ιστός Συσταλτά κύτταρα. Κυκλοφορικό Σύστημα. Αθανάσιος Κοτσίνας, Επικ. Καθηγητής. Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ

Μυικός ιστός Συσταλτά κύτταρα. Κυκλοφορικό Σύστημα. Αθανάσιος Κοτσίνας, Επικ. Καθηγητής. Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Μυικός ιστός Συσταλτά κύτταρα Κυκλοφορικό Σύστημα Αθανάσιος Κοτσίνας, Επικ. Καθηγητής Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΣΤΑΛΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1. Μυϊκά 2. Μυοεπιθηλιακά 3. Περικύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΝΑΝΑ. 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1

ΜΠΑΝΑΝΑ. 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1 ΜΠΑΝΑΝΑ 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1 Ιστορία της μπανάνας Το όνομα της μπανάνας προέρχεται από την αραβική λέξη banan που σημαίνει δάκτυλο. Ευδοκιμεί κυρίως σε τροπικό κλίμα, ενώ η συλλογή της γίνεται ενώ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ. 2o ΕΠΑΛ ΑΜΑΛΙΑΔΑΣ 2012-2013

ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ. 2o ΕΠΑΛ ΑΜΑΛΙΑΔΑΣ 2012-2013 ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ 2o ΕΠΑΛ ΑΜΑΛΙΑΔΑΣ 2012-2013 2 ο ΕΠΑΛ ΑΜΑΛΙΑΔΑΣ 2012-2013 ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ ΜΑΘΗΤΕΣ FANTASTIC 3 ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ ΔΑΦΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ ΑΓΓΕΛΗ-ΒΑΓΓΕΛΗ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ ΣΤΡΟΥΜΦ ΗΛΙΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αιμοδοσία, Μύθοι και Πραγματικότητες

Αιμοδοσία, Μύθοι και Πραγματικότητες ΜΥΘΟΣ 1ος «Τι πήγες κι έδωσες αίμα; Κανόνισε να σου συμβεί τίποτε καμία μέρα, εγώ, πάντως δεν εμπιστεύομαι κανέναν όσον αφορά την υγεία μου» Η ασφάλεια και η υγεία του δότη είναι απόλυτα εξασφαλισμένες.

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακολογία. Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ. Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Φαρμακολογία. Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη. Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ.

Φαρμακολογία. Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ. Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Φαρμακολογία. Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη. Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Α.Π.Θ. Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΒΑΘ.:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΟΛΟΓΡ.:... ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Γ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05-06-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ - ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΜΟΝΑΔΩΝ: 40 ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα