1. Εισαγωγή *

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1. Εισαγωγή * http://glossologia.phil.uoa.gr"

Transcript

1 Αναπαραστάσεις της κοινωνιογλωσσικής πραγµατικότητας στα κείµενα µαζικής κουλτούρας: Αναλυτικό πλαίσιο για την ανάπτυξη της κριτικής γλωσσικής επίγνωσης Αναστασία Γ. Στάµου Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας ABSTRACT Mass culture constitutes the major vehicle through which linguistic variation is constructed and consumed, since it exploits all available sociolinguistic resources of a linguistic community. Hence, its analysis may help students become aware of a great range of linguistic variation phenomena, drawing upon their social experience. Yet, mass cultural discourse does not reflect sociolinguistic reality but represents it from a certain perspective, echoing particular ideologies about language and the world. Adopting a critical language awareness approach to language teaching, the central aim of mass cultural texts is then the development of a critical stance on the part of the students towards the representations of sociolinguistic reality. Drawing upon two case studies on the depiction of aspects of the sociolinguistic world in Greek television (i.e. sociolects of upper- and lower-middle social class and youth language), I attempt to sketch a four-plane analytical framework (i.e. linguistic, sociolinguistic, semiotic, ideological), which is proposed to be employed for the critical reading of fictional texts containing depictions of linguistic variation phenomena. ΛΕΞΕΙΣ-ΚΛΕΙ ΙΑ: γλώσσα των νέων, ιδεολογία, κοινωνιόλεκτος, κριτική γλωσσική εκπαίδευση, τηλεόραση 1. Εισαγωγή * Με δεδοµένο τον κεντρικό ρόλο που διαδραµατίζει στη σηµερινή µετανεωτερική εποχή, η µαζική κουλτούρα έχει αρχίσει να εισάγεται ως αντικείµενο διδασκαλίας σε πολλά σχολικά προγράµµατα (π.χ. Alvermann κ.ά. 1999), καθώς υποστηρίζεται πως βοηθά τα παιδιά να εµπλακούν πιο ενεργά στο µάθηµα, να καλλιεργήσουν τη δηµιουργικότητά τους και να κατανοήσουν ευκολότερα αφηρηµένες επιστηµονικές έννοιες (Duff 2004). Από την άλλη πλευρά, τα κείµενα µαζικής κουλτούρας αποτελούν βασικό µηχανισµό παραγωγής και πρόσληψης φαινοµένων γλωσσικής ποικιλότητας, εφόσον αντλούν από όλο το φάσµα των διαθέσιµων κοινωνιογλωσσικών πόρων µιας γλωσσικής κοινότητας (Coupland 2009). Έτσι, η ενασχόληση των µαθητών µε τη µαζική κουλτούρα στο γλωσσικό µάθηµα µπορεί να τους ευαισθητοποιήσει σε όλες τις διαστάσεις της γλωσσικής ετερογένειας µέσω της αξιοποίησης της εµπειρίας τους από τον οικείο κοινωνικό τους χώρο µε στόχο την παραγωγή και πρόσληψη λόγου µε συγκεκριµένη επικοινωνιακή λειτουργία. Υπό το πρίσµα της προσέγγισης της κριτικής γλωσσικής επίγνωσης ειδικότερα (π.χ. Fairclough 1992a), η χρήση αυτών των κειµένων µπορεί να συµβάλει στην προώθηση της κριτικής σκέψης των µαθητών µέσα από την ανακάλυψη των λανθανουσών και φυσικοποιηµένων ιδεολογικών φορτίσεων, που συνοδεύουν συγκεκριµένες εκφορές του λόγου της µαζικής κουλτούρας. Τα κείµενα µαζικής κουλτούρας δεν αντικατοπτρίζουν την κοινωνιογλωσσική πραγµατικότητα αλλά µέσω πρακτικών επιλογής και µετασχηµατισµού την αναπαριστούν από µια συγκεκριµένη σκοπιά, απηχώντας συγκεκριµένες ιδεολογίες για τη γλώσσα και την κοινωνική πραγµατικότητα (Androutsopoulos 2010). Εποµένως, ο πρωταρχικός εκπαιδευτικός στόχος των κειµένων µαζικής κουλτούρας συνίσταται στην ανάπτυξη ενός κριτικού βλέµµατος από τους µαθητές απέναντι στις αναπαραστάσεις της κοινωνιογλωσσικής πραγµατικότητας που οικοδοµούνται στα κείµενα αυτά, ώστε να αποκτήσουν επίγνωση του ιδεολογικού ρόλου αυτών των αναπαραστάσεων, οι οποίες και συνδιαµορφώνουν την * Η παρούσα εργασία χρηµατοδοτείται από το ερευνητικό πρόγραµµα Θαλής: Ενίσχυση της διεπιστηµονικής ή/και διιδρυµατικής έρευνας µε δυνατότητα προσέλκυσης ερευνητών υψηλού επιπέδου από το εξωτερικό µέσω της διενέργειας βασικής και εφαρµοσµένης έρευνας αριστείας ( ) µε τίτλο: «Γλωσσική ποικιλότητα και γλωσσικές ιδεολογίες στα κείµενα µαζικής κουλτούρας: Σχεδιασµός, ανάπτυξη και αξιολόγηση παιδαγωγικού υλικού για την ανάπτυξη της κριτικής γλωσσικής επίγνωσης». Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012)

2 20 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) κοινωνιογλωσσική πραγµατικότητα. Αντλώντας από δύο µελέτες περίπτωσης σε κείµενα της ελληνικής τηλεόρασης, που αφορούν τη δηµοφιλή τηλεοπτική σειρά Κωνσταντίνου και Ελένης, η οποία αναπαριστά τις κοινωνιολέκτους της ανώτερης και κατώτερης κοινωνικής τάξης, και τηλεοπτικές διαφηµίσεις στις οποίες αναπαρίσταται η «γλώσσα των νέων», στην παρούσα εργασία επιχειρείται να σκιαγραφηθεί ένα αναλυτικό πλαίσιο που αποτελείται από τέσσερις άξονες (γλωσσολογικός, κοινωνιογλωσσολογικός, σηµειωτικός, ιδεολογικός), το οποίο προτείνεται να εφαρµοστεί στην κριτική ανάγνωση µυθοπλαστικών κειµένων που αναπαριστούν φαινόµενα γλωσσικής ποικιλότητας. Η εργασία ξεκινά µε µια ανασκόπηση της ερευνητικής δραστηριότητας που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια στο πεδίο της κοινωνιογλωσσολογίας για τη µαζική κουλτούρα. Στη συνέχεια, συζητείται η σύνδεση της µαζικής κουλτούρας µε την εκπαίδευση, και ειδικότερα µε τη γλωσσοδιδακτική προσέγγιση, που είναι γνωστή ως κριτική γλωσσική επίγνωση. Ακολουθεί η παρουσίαση του µοντέλου ανάλυσης των αναπαραστάσεων της κοινωνιογλωσσικής πραγµατικότητας στα κείµενα µαζικής κουλτούρας ως εργαλείου κριτικής ανάγνωσης αυτών των κειµένων, καθώς και του τρόπου που έχει εφαρµοστεί σε µελέτες περίπτωσης προερχόµενες από την ελληνική τηλεόραση (Stamou 2011, Stamou et al. forthcoming). Τέλος, συζητούνται οι προκλήσεις που τίθενται από την πρόταση διδακτικής αξιοποίησης της µαζικής κουλτούρας, όταν αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της κριτικής γλωσσικής επίγνωσης. 2. Η κοινωνιογλωσσολογική µελέτη της µαζικής κουλτούρας Μέχρι πρόσφατα η µαζική κουλτούρα δεν αποτελούσε αντικείµενο µελέτης της κοινωνιογλωσσολογίας, καθώς θεωρούνταν πως περιελάµβανε µη «αυθεντικά» δείγµατα οµιλίας σε σύγκριση µε τις φυσικές συνοµιλίες (Coupland 2007). Την τελευταία δεκαετία, ωστόσο, αυξήθηκαν οι κοινωνιογλωσσολογικές µελέτες κειµένων προερχόµενων από τη µαζική κουλτούρα όπως οι διαφηµίσεις (π.χ. Piller 2001), οι τηλεοπτικές σειρές (π.χ. Dhoest 2004) και ο κινηµατογράφος (π.χ. Marriott 1997), καθώς αναγνωρίστηκε ο κεντρικός ρόλος που διαδραµατίζουν τα κείµενα αυτά στη διαµόρφωση των πρακτικών και των ταυτοτήτων των µετανεωτερικών κοινωνιών. Ταυτόχρονα, διαπιστώθηκε πως τα κείµενα µαζικής κουλτούρας αποτελούν βασικό µηχανισµό κατασκευής και πρόσληψης φαινοµένων γλωσσικής ποικιλότητας, καθώς αντλούν από όλο το φάσµα των διαθέσιµων κοινωνιογλωσσικών πόρων µιας γλωσσικής κοινότητας (Coupland 2009). Μάλιστα, ως απόρροια της συνοµιλιοποίησης (Fairclough 1992b) της δηµόσιας σφαίρας 1 και των φυγόκεντρων τάσεων της παγκοσµιοποίησης προς την τοπικότητα (και όχι µόνο την οµογενοποίηση), τα κείµενα αυτά κατακλύζονται από µη πρότυπες γλωσσικές ποικιλίες (π.χ. γεωγραφικές διαλέκτους, χαµηλού κύρους κοινωνιολέκτους, εθνολέκτους, συνοµιλιακά επίπεδα ύφους). 2 Σύµφωνα µε το Androutsopoulos (2010), τα κείµενα µαζικής κουλτούρας που ευνοούν τη γλωσσική ετερογένεια είναι: α) προγράµµατα που περιλαµβάνουν τη συµµετοχή του κοινού (π.χ. τηλεπαιχνίδια, εκποµπές ριάλιτι), όπου οι µη πρότυπες ποικιλίες αντιπροσωπεύουν τη φωνή των µη ειδικών και των καθηµερινών ανθρώπων, β) πινακίδες και εµπορικά σήµατα, όπου οι αποκλίνοντες από τη νόρµα γλωσσικοί κώδικες έχουν πληροφοριακή (π.χ. δηλώνουν την παρουσία των οµιλητών µιας συγκεκριµένης γλωσσικής ποικιλίας) ή εµπορική σκοπιµότητα (π.χ. επενδύονται µε συγκεκριµένες αξίες τις οποίες συνδηλώνουν οι γλωσσικοί 1 Η συνοµιλιοποίηση (conversationalisation) αφορά τον γλωσσικό µηχανισµό µέσω του οποίου ο δηµόσιος βίος κατασκευάζεται µε ιδιωτικούς όρους µε στόχο την απόκρυψη των ασύµµετρων σχέσεων εξουσίας και τη φυσικοποίηση της πραγµατικότητας. 2 Αντίθετα, κατά τον 19ο αιώνα τα ευρωπαϊκά ΜΜΕ και κείµενα µαζικής κουλτούρας συνέβαλαν στη συγκρότηση των εθνών-κρατών, λειτουργώντας ως κεντροµόλος δύναµη µέσω της προβολής της γλωσσικής οµοιογένειας και µονογλωσσίας (της πρότυπης ποικιλίας των εθνών-κρατών).

3 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) κώδικες), γ) τοπικά ή µειονοτικά ΜΜΕ (π.χ. προγράµµατα που απευθύνονται σε πληθυσµούς της διασποράς), δ) η επικοινωνία µέσω υπολογιστή, κατά την οποία ο επιλεγµένος γλωσσικός κώδικας µπορεί να επιτελεί διάφορες λειτουργίες (π.χ. δήλωση συγκεκριµένων δραστηριοτήτων της οµάδας µιας διαδικτυακής κοινότητας), ε) η διαφήµιση, όπου η επιλεγµένη γλωσσική ποικιλία αποτελεί προϊόν εµπορικής εκµετάλλευσης (π.χ. χρησιµοποιείται µια τοπική διάλεκτος για να προσδοθεί «τοπικότητα» και «αυθεντικότητα» στο προβαλλόµενο προϊόν), στ) η µυθοπλασία (π.χ. τηλεοπτικές σειρές, ταινίες, λογοτεχνικά βιβλία, τραγούδια), όπου µια γεωγραφική ή κοινωνική ποικιλία χρησιµοποιείται για τη σκιαγράφηση των χαρακτήρων. Με βάση αυτή την τυπολογία, θα µπορούσαµε να διακρίνουµε δυο βασικές κατηγορίες χρήσης της γλωσσικής ποικιλότητας στα κείµενα µαζικής κουλτούρας: την πρωτογενή, όταν οι γλωσσικές ποικιλίες χρησιµοποιούνται από πραγµατικές κοινωνικές οµάδες (περιπτώσεις α, β στην πληροφοριακή διάσταση, γ και δ), και τη δευτερογενή, όταν οι γλωσσικοί κώδικες επιλέγονται να γίνουν αντικείµενο αναπαράστασης (π.χ. πώς µια διαφήµιση ή τηλεοπτική σειρά αναπαριστά τη γλωσσική συµπεριφορά των νέων: περιπτώσεις β στην εµπορική διάσταση, ε και στ). Υπάρχουν αρκετές εργασίες που έχουν εξετάσει τη δευτερογενή χρήση της γλωσσικής ποικιλότητας σε κείµενα µαζικής κουλτούρας (στην οποία εστιάζει και η παρούσα εργασία), όπως οι διαφηµίσεις (π.χ. Bell 1992, Piller 2001, Van Gijsel κ.ά. 2008), οι τηλεοπτικές σειρές (π.χ. Geeraerts 2001, Dhoest 2004), ο κινηµατογράφος (π.χ. Marriott 1997) και η µουσική (π.χ. Androutsopoulos & Scholz 2003, Beal 2009). Όσον αφορά το ελληνικό πλαίσιο, ο Χατζησαββίδης (1998) µελέτησε τη χρήση ξένων γλωσσών στα έντυπα και ηλεκτρονικά ΜΜΕ και ο Ανδρουλάκης (1999) τη χρήση της γαλλικής στις ελληνικές διαφηµίσεις. Η Georgakopoulou (2000) ανέλυσε τα είδη κοινωνιολέκτων που χρησιµοποιήθηκαν στον ελληνικό εµπορικό κινηµατογράφο της δεκαετίας του 1960, ενώ ο Aνδρουτσόπουλος (2003) την κοινωνική ποικιλότητα ως στρατηγική τοπικοποίησης στους στίχους τραγουδιών του ελληνόφωνου ραπ. Παράλληλα, ο Κουρδής (2004) εξέτασε την αναπαράσταση του θεσσαλικού ιδιώµατος ως µέσου κατασκευής του επαρχιωτισµού στη σατιρική εκποµπή του Λαζόπουλου έκα Μικροί Μήτσοι. Στην πιο πρόσφατη ερευνητική δραστηριότητα συγκαταλέγονται η εργασία της Theodoropoulou (2010) για την αναπαράσταση της κοινωνιογλωσσικής κουλτούρας των βορείων προαστίων σε ευπώλητα και ευρείας κατανάλωσης λογοτεχνικά κείµενα, η εργασία των Στάµου & Ντίνα (υπό δηµοσίευση) για την αναπαράσταση της γεωγραφικής ποικιλότητας σε δηµοφιλείς τηλεοπτικές σειρές, των Stamou et al. (forthcoming) για την αναπαράσταση της γλώσσας των νέων σε τηλεοπτικές διαφηµίσεις, της Stamou (2011) για τη χρήση της κοινωνικής ποικιλότητας ως µέσου κατασκευής µεγάλων κοινωνικών αντιθέσεων στο σήριαλ Κωνσταντίνου και Ελένης και η έρευνα των Stamou et al. (2012) για την κοινωνιογλωσσική κατασκευή της έµφυλης ταυτότητας στο σήριαλ Καφέ της Χαράς. Τέλος, ο Canakis (1994), η Stamou (forthcoming) και οι Politis & Kakavoulia (2010) ασχολήθηκαν µε τη χιουµοριστική και παρωδιακή χρήση των επιπέδων ύφους σε διαφορετικές πτυχές της µαζικής κουλτούρας, όπως τα ευθυµογραφήµατα της Έλενας Ακρίτα, τα παιδικά βιβλία του Ευγένιου Τριβιζά και οι ραδιοφωνικές διαφηµίσεις, αντίστοιχα. Στις περισσότερες έρευνες για τις αναπαραστάσεις της γλωσσικής ποικιλότητας στα κείµενα µαζικής κουλτούρας κυριαρχεί η λογική της σύγκρισης του βαθµού απόκλισης των αναπαραστάσεων αυτών από «αυθεντικές» χρήσεις της γλώσσας που συναντάµε εκτός αυτών των κειµένων (π.χ. φυσικές συνοµιλίες). Μέσα από αυτή την αντιπαραθετική διαδικασία, οι περισσότερες έρευνες καταλήγουν πως οι κειµενικές αναπαραστάσεις της γλωσσικής ποικιλότητας υπολείπονται σηµαντικά έναντι των εξωκειµενικών χρήσεων της γλώσσας, καθώς είναι πιο στερεοτυπικές και πιο «στρογγυλευµένες», ώστε να γίνονται ευκολότερα κατανοητές στο ευρύ κοινό (π.χ. για το «στρογγύλευµα» της γλωσσικής ποικιλότητας στις φλαµανδικές δραµατικές σειρές, βλ. Dhoest 2004). Σύµφωνα µε το Androutsopoulos (2010),

4 22 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) αυτή η αντιπαραθετική πρακτική χαρακτηρίζεται από την πλάνη του αντικατοπτρισµού (reflection fallacy), δηλαδή την αντίληψη πως τα κείµενα αυτά (πρέπει να) αποτελούν τον καθρέφτη της κοινωνιογλωσσικής πραγµατικότητας. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν ισχύει, καθώς στόχος αυτών των κειµένων δεν είναι συνήθως να αποτυπώσουν µε ακρίβεια και συστηµατικότητα έναν γλωσσικό κώδικα, αλλά να υποδηλώσουν έναν συγκεκριµένο τρόπο οµιλίας (Bell 1992). Από την άλλη πλευρά, αν δεχτούµε πως τα κείµενα µαζικής κουλτούρας ως λόγος (discourse) δεν έχουν µονοσήµαντη σχέση µε την κοινωνική πραγµατικότητα, αλλά συµβάλλουν στη διαµόρφωσή της, δεν έχει νόηµα οποιαδήποτε σύγκριση µεταξύ αυθεντικότητας (στον κόσµο «εκεί έξω») και µη αυθεντικότητας (στη µαζική κουλτούρα). 3 Σε αυτό το πλαίσιο αναγνωρίζεται πως µέσω πρακτικών επιλογής και µετασχηµατισµού τα κείµενα µαζικής κουλτούρας αναπαριστούν τη γλωσσική ποικιλότητα από µια συγκεκριµένη σκοπιά, απηχώντας συγκεκριµένες ιδεολογίες για τη γλώσσα και την κοινωνική πραγµατικότητα. Εποµένως, στόχος της κοινωνιογλωσσολογικής µελέτης της µαζικής κουλτούρας είναι η διερεύνηση της ιδεολογικής λειτουργίας των αναπαραστάσεων της γλωσσικής ποικιλότητας, οι οποίες συνδιαµορφώνουν την κοινωνιογλωσσική πραγµατικότητα. Αν και τόσο η πρωτογενής όσο και η δευτερογενής χρήση της γλωσσικής ποικιλότητας στη µαζική κουλτούρα υποβάλλονται σε διαδικασίες επιλογής και µετασχηµατισµού, η δεύτερη εµπλέκει περισσότερες ιδεολογικές διεργασίες, αφού οι γλωσσικές ποικιλίες αναπαρίστανται να χρησιµοποιούνται από µυθοπλαστικούς χαρακτήρες. Εποµένως, η δευτερογενής αυτή χρήση αποτελεί κατεξοχήν πεδίο αναπλαισίωσης της γλωσσικής ποικιλότητας. 4 Οι πρακτικές αναπλαισίωσης συνήθως δεν προωθούν τη γλωσσική ετερογένεια, αλλά τείνουν να αναπαράγουν τις κυρίαρχες γλωσσικές ιδεολογίες της πρότυπης ποικιλίας και της µονογλωσσίας. Όπως επισηµαίνει ο Androutsopoulos (2010), µια συνήθης πρακτική αναπαραγωγής των κυρίαρχων γλωσσικών ιδεολογιών είναι να αποδίδεται µια γεωγραφική ή χαµηλού κύρους κοινωνική διάλεκτος σε περιφερειακούς, «κακούς» και χαµηλής µόρφωσης χαρακτήρες, ενώ η χρήση της πρότυπης ποικιλίας να επιφυλάσσεται για τους πρωταγωνιστές ή τους επιφανείς χαρακτήρες. 3. Μαζική κουλτούρα, εκπαίδευση και κριτική γλωσσική επίγνωση Με δεδοµένο τον κεντρικό ρόλο που διαδραµατίζει η µαζική κουλτούρα στη σηµερινή µετανεωτερική εποχή, αλλά και την προοδευτική στροφή των εκπαιδευτικών πρακτικών, η οποία καταλήγει σε αυτό που ο Bernstein (1990) ονοµάζει χαλαρή ταξινόµηση (classification) των σχολικών µαθηµάτων (δηλαδή σύνδεση της σχολικής γνώσης µε την καθηµερινή εµπειρία των µαθητών) και χαλαρή περιχάραξη (framing) στις σχέσεις διδασκόντωνδιδασκοµένων (δηλαδή διαπραγµάτευση και όχι µετάδοση της γνώσης), η µαζική κουλτούρα έχει αρχίσει να εισάγεται ως αντικείµενο διδασκαλίας σε πολλά σχολικά προγράµµατα (π.χ. Alvermann et al. 1999, Stevens 2001, Morrell 2002). Η εκπαιδευτική αναπλαισίωση της µαζικής κουλτούρας υποστηρίζεται πως βοηθά τα παιδιά να εµπλακούν πιο ενεργά στο µάθηµα, να καλλιεργήσουν τη δηµιουργικότητά τους και να κατανοήσουν ευκολότερα αφηρηµένες επιστηµονικές έννοιες, καθώς οι αφηγήσεις που παρέχονται από τα κείµενα µαζικής κουλτούρας αποτελούν βασικό κοµµάτι της βιωµατικής τους εµπειρίας και της κοινωνικής τους γνώσης (Duff 2004). Με άλλα λόγια, η µαζική κουλτούρα είναι το σηµείο 3 Η αναγνώριση του κεντρικού ρόλου της γλώσσας στη διαµόρφωση των κοινωνικών φαινοµένων έχει οδηγήσει στη λεγόµενη γλωσσική στροφή (linguistic turn) των κοινωνικών επιστηµών. Στον χώρο της κοινωνιογλωσσολογίας η σχολή που εκπροσωπεί αυτή την αντίληψη είναι η κριτική ανάλυση λόγου (βλ. λ.χ. Fairclough & Wodak 1997). 4 Όσον αφορά την πρωτογενή χρήση της γλωσσικής ποικιλότητας, οι επιλογές αυτές µπορούν να αφορούν π.χ. τον έλεγχο από την πλευρά της παραγωγής του τρόπου οµιλίας του ακροατηρίου ή των συµµετεχόντων σε ένα τηλεπαιχνίδι ή µια εκποµπή ριάλιτι.

5 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) διεπαφής του ενδοσχολικού µε τον εξωσχολικό λόγο των παιδιών, αποτελώντας τον συνδετικό κρίκο ανάµεσα στο σενάριο του εκπαιδευτικού (teacher script) και το σενάριο του µαθητή (student script) (Gutiérrez κ.ά. 2000). Η υπέρβαση αυτή θεωρείται κρίσιµη, καθώς µε αυτό τον τρόπο το σχολικό µάθηµα συνδέεται µε τις πραγµατικές κοινωνικές πρακτικές των παιδιών και όχι µε το τι υποθέτει το σχολείο πως κάνουν ή για τι ενδιαφέρονται οι µαθητές. Η πιο σηµαντική όµως συνέπεια της εισαγωγής των κειµένων µαζικής κουλτούρας στην εκπαιδευτική διαδικασία είναι η δυνατότητα που προσφέρουν στην αναδιαπραγµάτευση των θεσµικών ρόλων και των σχέσεων εξουσίας µεταξύ διδασκόντων και διδασκοµένων, αφού ο µαθητής είναι αυτός που αποτελεί τον φορέα της γνώσης. Αντίθετα, ο εκπαιδευτικός λειτουργεί ως συντονιστής, διευκολύνοντας τα παιδιά να συνειδητοποιήσουν και να συστηµατοποιήσουν τις γνώσεις που έχουν αποκτήσει για τον κόσµο µέσα από αυτά τα κείµενα. Η διερεύνηση της δυνατότητας εισαγωγής των κειµένων µαζικής κουλτούρας και το ενδιαφέρον για τη γλωσσική ποικιλότητα στο γλωσσικό µάθηµα συνδέεται µε τις σηµαντικές εξελίξεις που έχουν συµβεί στο πεδίο της γλωσσοδιδακτικής επιστήµης από τη δεκαετία του 1960 και µετά, λόγω των επιρροών που δέχτηκε από την ανάπτυξη της ανάλυσης λόγου και της κοινωνιογλωσσολογίας. Από µια διαφορετική σκοπιά, και τα δύο αυτά γλωσσολογικά ρεύµατα µετατόπισαν το κέντρο του ενδιαφέροντος από τη µελέτη της γλώσσας ως αυτόνοµου συστήµατος σηµείων σε εκείνη ως δοµής άµεσα συνδεδεµένης µε συγκεκριµένα κοινωνικο-ιστορικά συµφραστικά πλαίσια. Λόγω αυτών των επιρροών, στόχος του µαθήµατος τόσο της µητρικής όσο και της ξένης γλώσσας δεν είναι πλέον η ανάπτυξη της γλωσσικής ικανότητας των µαθητών/τριών (δηλαδή η γνώση των δυνατοτήτων του γλωσσικού συστήµατος για τον σχηµατισµό προτάσεων), αλλά της ευρύτερης επικοινωνιακής τους ικανότητας (δηλαδή η γνώση του γραµµατικά ορθού αλλά και του κοινωνικοπολιτισµικά κατάλληλου για την παραγωγή κειµένων σε συγκεκριµένες περιστάσεις επικοινωνίας). Η αντιµετώπιση της γλώσσας ως επικοινωνιακού εργαλείου από την επικοινωνιακή και κειµενοκεντρική προσέγγιση της γλωσσικής διδασκαλίας υπαγορεύει την εµπλοκή των µαθητών σε πραγµατικές (ή τουλάχιστον προσοµοιωµένες) επικοινωνιακές δραστηριότητες, µέσω της επαφής τους µε γλωσσικά δεδοµένα που προκύπτουν από φυσικές περιστάσεις επικοινωνίας που τους αφορούν. Έτσι, η ενασχόληση των µαθητών µε τη µαζική κουλτούρα στο γλωσσικό µάθηµα µπορεί να συµβάλει στην αξιοποίηση της εµπειρίας τους από τον οικείο κοινωνικό τους χώρο για την παραγωγή και πρόσληψη λόγου µε συγκεκριµένη επικοινωνιακή στόχευση. Από την άλλη πλευρά, εστιάζοντας στις κοινωνικές συνθήκες της γλωσσικής χρήσης, τόσο η ανάλυση λόγου όσο και η κοινωνιογλωσσολογία αναγνώρισαν την εγγενή ιδιότητα της γλώσσας να ποικίλλει ώστε να ικανοποιεί τις εκάστοτε επικοινωνιακές ανάγκες. Θέτοντας στο επίκεντρο του γλωσσικού µαθήµατος διαφορετικές διαστάσεις της γλωσσικής ποικιλότητας, τα παραπάνω γλωσσολογικά ρεύµατα πρότειναν τη µετατροπή του σχολείου από παραδοσιακό µηχανισµό γλωσσικής οµογενοποίησης σε χώρο ανάδειξης της γλωσσικής ετερογένειας και ποικιλοµορφίας. Μια πιο πρόσφατη στροφή της γλωσσοδιδακτικής επιστήµης είναι η κριτική προσέγγιση, γνωστή ως κριτική γλωσσική επίγνωση (critical language awareness: βλ. λ.χ. Fairclough 1992α, Janks 1999). 5 Η κριτική γλωσσική επίγνωση εντάσσεται στην ευρύτερη προοπτική της γλωσσικής διδασκαλίας που ονοµάζεται γλωσσική επίγνωση (language awareness), η οποία επικεντρώνεται στην ενεργό ενασχόληση και τον αναστοχασµό για τη γλώσσα (π.χ. Hawkins 1984, James & Garrett 1991), αλλά υιοθετεί µια κριτική προοπτική που τη διακρίνει από τη µη κριτική ή αποκαλούµενη «ορθόδοξη» γλωσσική επίγνωση (Wallace 1999: 98). Πιο συγκεκριµένα, αντλώντας από το θεωρητικό πλαίσιο της κριτικής ανάλυσης λόγου, η κριτική γλωσσική επίγνωση εστιάζει στις σχέσεις εξουσίας και τις 5 Για εφαρµογές της στα ελληνικά, βλ. Μπουτουλούση (2006), Στάµου & Παρασκευόπουλος (2006), Archakis & Tsakona (2009), Στάµου (2011).

6 24 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) ιδεολογικές διεργασίες στις οποίες εµπλέκεται η χρήση αλλά και η εκµάθηση της γλώσσας. Εποµένως, σκοπός της είναι η προώθηση της κριτικής σκέψης των µαθητών µέσω της ανακάλυψης των λανθανουσών και φυσικοποιηµένων ιδεολογικών φορτίσεων που συνοδεύουν συγκεκριµένες εκφορές της γλώσσας. Πρωτίστως, προωθεί µια διαφορετική παιδαγωγική κουλτούρα, που ευνοεί τη διερεύνηση, την κριτική στάση και αµφισβήτηση προς αυτό που θεωρείται «γνώση», καθώς και την αναδιαπραγµάτευση των σχέσεων εξουσίας µεταξύ εκπαιδευτικού και µαθητών. Με αυτό τον τρόπο, η κριτική γλωσσική επίγνωση δεν συµβάλλει απλώς στη συνειδητοποίηση αλλά και στην ενδυνάµωση και τη χειραφέτηση των µαθητών από τα κυρίαρχα νοήµατα των κειµένων και του σχολείου. Σε αυτό το πλαίσιο, επικρίνεται και ο τρόπος µε τον οποίο συζητείται η γλωσσική ποικιλότητα, τόσο από την επικοινωνιακή-κειµενοκεντρική προοπτική, όσο και από την ορθόδοξη γλωσσική επίγνωση, καθώς δεν εµβαθύνουν στην κοινωνική σηµασία και τις κριτικές προϋποθέσεις των γλωσσικών πόρων και των επικοινωνιακών συµβάσεων που διαθέτει µια γλωσσική κοινότητα, αλλά τις αντιµετωπίζουν µε στατικό και αυτονόητο τρόπο (π.χ. ως ένα ρεπερτόριο γλωσσικών επιλογών που διαθέτει ένας οµιλητής) (Siegel 2006, Αρχάκης & Τσάκωνα 2011). Αντίθετα, υπό το πρίσµα της κριτικής γλωσσικής επίγνωσης, η γλωσσική ποικιλότητα αποκτά το νόηµα της ετερογλωσσίας (βλ. Bakhtin 1981). Η έννοια αυτή δεν τονίζει µόνο το πλήθος (όπως η γλωσσική ποικιλότητα) αλλά και τον ανταγωνισµό µεταξύ των διαφορετικών κοινωνιογλωσσικών συστηµάτων και, ως εκ τούτου, την ένταση των διαφορετικών κοινωνικών αξιών και ιδεολογικών σηµάνσεων που φέρουν τα συστήµατα αυτά σε µια γλωσσική κοινότητα (Ανδρουτσόπουλος 2009). Υιοθετώντας µια κριτική προσέγγιση, ο πρωταρχικός εκπαιδευτικός στόχος της χρήσης κειµένων µαζικής κουλτούρας συνίσταται στην ανάπτυξη ενός κριτικού βλέµµατος από τους µαθητές απέναντι στις αναπαραστάσεις της κοινωνιογλωσσικής πραγµατικότητας που οικοδοµούνται στα κείµενα αυτά, ώστε να αποκτήσουν επίγνωση όχι µόνο των γλωσσικών κωδίκων που χρησιµοποιούνται στην ελληνική κοινωνία, αλλά και των γλωσσικών ιδεολογιών που αναπαράγονται από αυτές τις αναπαραστάσεις. Με άλλα λόγια, κατά τη σχολική αναπλαισίωση των κειµένων µαζικής κουλτούρας πρέπει να λαµβάνεται υπόψη πως τα κείµενα αυτά δεν αντικατοπτρίζουν την καθηµερινή επικοινωνία, αλλά την παρουσιάζουν µέσα από τον διαθλαστικό φακό της ιδεολογίας. Εποµένως, ερχόµενοι σε επαφή µε τέτοια κείµενα, οι µαθητές είναι αναγκαίο να αναπτύξουν τις δεξιότητες εκείνες µε τις οποίες θα αποκαλύπτουν κάθε φορά τον ιδεολογικό ρόλο που επιτελούν οι αναπαριστώµενοι γλωσσικοί κώδικες και τις στάσεις µε τις οποίες περιβάλλονται. Αντλώντας παραδείγµατα από δύο προηγούµενες εργασίες (Stamou 2011, Stamou et al. forthcoming) για την τηλεοπτική αναπαράσταση σηµαντικών µορφών κοινωνικής ποικιλότητας (συγκεκριµένα, κοινωνιολέκτων της ανώτερης και κατώτερης κοινωνικής τάξης και της γλώσσας των νέων), στη συνέχεια θα επιχειρήσω να δείξω ποια είναι αυτά τα αναλυτικά εργαλεία που µπορούν να συµβάλουν στην ανάγνωση των κειµένων µαζικής κουλτούρας µε στόχο την ανάπτυξη της κριτικής γλωσσικής επίγνωσης. 4. Αναπαραστάσεις της κοινωνιογλωσσικής πραγµατικότητας στην ελληνική τηλεόραση 4.1. Αναλυτικό πλαίσιο για την ανάγνωση κειµένων µαζικής κουλτούρας µε στόχο την κριτική γλωσσική επίγνωση Με βάση την ερευνητική δραστηριότητα που έχει αναπτυχθεί για τη δευτερογενή αναπαράσταση της γλωσσικής ποικιλότητας στα κείµενα µαζικής κουλτούρας, µπορούµε να διακρίνουµε τέσσερις κεντρικούς άξονες ανάλυσης: τον γλωσσολογικό, τον κοινωνιογλωσσολογικό, τον σηµειωτικό και τον ιδεολογικό. Η γλωσσολογική ανάλυση έχει ως στόχο τον καθορισµό των γλωσσικών στοιχείων που αντλούνται από το κείµενο και είναι δηλωτικά του τρόπου οµιλίας µιας συγκεκριµένης κοινωνικής οµάδας. Πολλές εργασίες έχουν διαπιστώσει πως οι αναπαραστάσεις γλωσσικών κωδίκων τείνουν να εστιάζουν σε

7 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) περιορισµένα και εµφανή γλωσσικά στοιχεία για να συνδηλώσουν έναν συγκεκριµένο τρόπο οµιλίας. Συγκεκριµένα, η γλωσσολογική ανάλυση βασίζεται στη θέση του Fowler (1996: 191) πως οι γλωσσικοί κώδικες «ενυπάρχουν για τους γλωσσικούς χρήστες ως νοητικό µοντέλο ή σχήµα, ως απόθεµα κοινωνιογλωσσικής γνώσης το οποίο µπορεί να ενεργοποιηθεί µε σχετικά λίγα κειµενικά εναύσµατα». Έτσι, µέσω συγκεκριµένων κειµενικών εναυσµάτων (textual cues), ένα κείµενο µπορεί να αντλήσει από διαφορετικούς γλωσσικούς κώδικες (π.χ. η λέξη κουζουλός φαίνεται να αποτελεί ισχυρό κειµενικό έναυσµα για την τηλεοπτική αναπαράσταση της κρητικής διαλέκτου, βλ. Στάµου & Ντίνας υπό δηµοσίευση). Εποµένως, στο γλωσσολογικό επίπεδο εντοπίζονται τα κειµενικά εναύσµατα που είναι συνδεδεµένα µε συγκεκριµένες γλωσσικές ποικιλίες. Από την άλλη πλευρά, στόχος της κοινωνιογλωσσολογικής ανάλυσης είναι η εξέταση των αναπαριστώµενων γλωσσικών ποικιλιών σε σχέση µε βασικές κοινωνικές παραµέτρους, όπως το κοινωνικό προφίλ των οµιλητών και η περίσταση επικοινωνίας µε την οποία συνδέονται οι αναπαριστώµενοι γλωσσικοί κώδικες. Το καταστασιακό πλαίσιο είναι σηµαντικό, καθώς µπορεί να αποκαλύψει αν οι µυθοπλαστικοί χαρακτήρες διαφοροποιούν την οµιλία τους ανταποκρινόµενοι στις επικοινωνιακές ανάγκες των σκηνών στις οποίες συµµετέχουν ή έχουν έναν σταθερό τρόπο οµιλίας ανεξαρτήτως είδους σκηνών και χαρακτήρων. Η αναπαράσταση της οµιλίας ως µονολιθικής γλωσσικής συµπεριφοράς είναι συνήθης πρακτική της αναπαράστασης της γλωσσικής χρήσης στα κείµενα µαζικής κουλτούρας, και ειδικότερα όσον αφορά κοινωνικά στιγµατισµένες γλωσσικές ποικιλίες (Marriott 1997). Μια άλλη διάσταση της κοινωνιογλωσσολογικής ανάλυσης που βρίσκεται στον πυρήνα του κοινωνιογλωσσολογικού προβληµατισµού είναι τα αξιολογικά σχόλια που συνοδεύουν τις γλωσσικές ποικιλίες και τους οµιλητές τους. Επιπλέον, εξετάζονται περιπτώσεις ασυνεννοησίας και παρεξηγήσεων λόγω της χρήσης των αναπαριστώµενων γλωσσικών κωδίκων. Η κατασκευή µιας γλωσσικής «Βαβέλ» αποτελεί επίσης διαδεδοµένη πρακτική της αναπαράστασης της γλωσσικής ποικιλότητας από τα κείµενα µαζικής κουλτούρας (Georgakopoulou 2000) και αποτελεί στοιχείο έµµεσης αρνητικής αξιολόγησης των αναπαριστώµενων γλωσσικών κωδίκων. Τέλος, η κοινωνιογλωσσολογική ανάλυση περιλαµβάνει τη µελέτη περιπτώσεων γλωσσικής διασταύρωσης (crossing) ή/και υφοποίησης (stylization). Η γλωσσική διασταύρωση αφορά τη µετακίνηση του οµιλητή προς έναν γλωσσικό κώδικα που θεωρητικά δεν του ανήκει (Rampton 1995). Με άλλα λόγια, αναφέρεται σε περιπτώσεις οικειοποίησης του τρόπου οµιλίας µιας άλλης κοινωνικής οµάδας, η οποία πηγάζει από διάφορους παράγοντες, όπως η σύνδεση µε µια συγκεκριµένη οµάδα. Για παράδειγµα, η Cutler (1999) κατέδειξε πώς λευκοί νεοϋορκέζοι έφηβοι της ανώτερης κοινωνικής τάξης οικειοποιούνται στοιχεία της αφροαµερικανικής ποικιλίας της αγγλικής για να ταυτιστούν µε τη νεανική κουλτούρα του χιπ χοπ. Από την άλλη, η υφοποίηση αποτελεί µια συνειδητά µη αυθεντική µορφή γλωσσικής διασταύρωσης, καθώς ο οµιλητής κάνει σαφές στον συνοµιλητή του πως µιµείται τη γλωσσική ποικιλία µιας άλλης κοινωνικής οµάδας (Coupland 2001). Ο δανεισµός µιας άλλης φωνής γίνεται συνήθως για λόγους ρητορικούς (π.χ. έµφαση, ειρωνεία, χλευασµός). Έτσι, «η υφοποίηση υπονοεί ένα είδος παράστασης» (De Fina 2007: 76). Στον σηµειωτικό άξονα η αναπαράσταση των γλωσσικών κωδίκων στα κείµενα µαζικής κουλτούρας (εφόσον πρόκειται για πολυτροπικά κείµενα) εξετάζεται ως προς τα υπόλοιπα σηµειωτικά συστήµατα, εκτός της γλώσσας, που µεταφέρουν κοινωνικά νοήµατα και λειτουργούν υποστηρικτικά στην κατασκευή µιας συγκεκριµένης κοινωνικής ταυτότητας. Αυτά µπορεί να είναι τα ονόµατα, οι συνήθειες, οι µουσικές και ενδυµατολογικές προτιµήσεις, η διακόσµηση του χώρου όπου κινούνται οι χαρακτήρες κ.ά. Αν και εδώ εστιάζουµε στη γλώσσα, δεν µπορούν να αγνοηθούν τα υπόλοιπα µη γλωσσικά συστήµατα που συµπληρώνουν και ενισχύουν την αναπαράσταση της κοινωνιογλωσσικής

8 26 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) πραγµατικότητας. Σύµφωνα µε τη Marriott (1997), τα συστήµατα αυτά παίζουν σηµαίνοντα ρόλο στην κατασκευή κοινωνικών διαφορών µεταξύ των µυθοπλαστικών χαρακτήρων στα κείµενα µαζικής κουλτούρας. Τέλος, στον ιδεολογικό άξονα γίνεται η σύνθεση των άλλων επιπέδων ανάλυσης µε στόχο την αποκάλυψη του ιδεολογικού ρόλου που επιτελούν οι αναπαριστώµενοι κώδικες και των (γλωσσικών) ιδεολογιών που αναπαράγουν. Ειδικότερα, σκοπός της ιδεολογικής ανάλυσης είναι να εξεταστεί αν η ανάλυση της αναπαράστασης της γλωσσικής ποικιλότητας στον γλωσσολογικό, κοινωνιογλωσσολογικό και σηµειωτικό άξονα συµβάλλει ή όχι στην αναπαραγωγή των ηγεµονικών γλωσσικών ιδεολογιών της πρότυπης ποικιλίας (π.χ. εστίαση σε στερεοτυπικά γλωσσικά στοιχεία στον γλωσσολογικό άξονα, αναπαράσταση της οµιλίας ως στατικής παρά δυναµικής γλωσσικής συµπεριφοράς στον κοινωνιογλωσσολογικό άξονα, στερεοτυπικός τρόπος κατασκευής της εικόνας των οµιλητών στον σηµειωτικό άξονα). Ιδιαίτερη σηµασία για την ιδεολογική ανάλυση έχει η µελέτη των µεταγλωσσικών σχολίων, τα οποία ενδεχοµένως συνοδεύουν την αναπαράσταση ενός γλωσσικού κώδικα στον κοινωνιογλωσσολογικό άξονα, καθώς είναι κατεξοχήν δηλωτικά της γλωσσικής ιδεολογίας των οµιλητών που τα εκφέρουν. Απώτερος σκοπός της ιδεολογικής ανάλυσης είναι η ανακάλυψη του τρόπου µε τον οποίο µέσω της αναπαράστασης ενός γλωσσικού κώδικα οικοδοµούνται πτυχές της κοινωνικής πραγµατικότητας (π.χ. η κοινωνική οµάδα των νέων, οι κοινωνικές τάξεις) Η κοινωνιογλωσσική κατασκευή των κοινωνικών τάξεων στην τηλεοπτική σειρά Κωνσταντίνου και Ελένης Η σειρά Κωνσταντίνου και Ελένης επιλέχτηκε επειδή πραγµατεύεται οξείες κοινωνικές αντιθέσεις. Συγκεκριµένα, πρόκειται για µια δηµοφιλή κωµική σειρά που προβλήθηκε από το κανάλι ΑΝΤ1 από το 1998 µέχρι το Η υπόθεση αναφέρεται στην αναγκαστική συγκατοίκηση δύο διαµετρικά αντίθετων ατόµων, του Κωνσταντίνου Κατακουζηνού (Χάρης Ρώµας) και της Ελένης Βλαχάκη (Ελένη Ράντου), σε ένα νεοκλασικό σπίτι στο Μαρούσι, του οποίου διεκδικούν την κυριότητα. Το νοµικό πρόβληµα προέκυψε όταν ο µακαρίτης θείος του Κωνσταντίνου άφησε δύο διαθήκες, στη µία από τις οποίες κληροδοτεί το σπίτι του στον ανιψιό του Κωνσταντίνο, ενώ στην άλλη στην κόρη του αγαπηµένου του κηπουρού Ελένη. Ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια από τις δύο διαθήκες είναι πιο πρόσφατη και άρα έγκυρη. Καθώς η σειρά αφορά σε έντονες κοινωνικές αντιθέσεις, σκοπός της κριτικής γλωσσικής επίγνωσης αποτελεί η ανάλυση του τρόπου µε τον οποίο αναπαρίσταται η κοινωνική διαστρωµάτωση στην εν λόγω σειρά όπως αποτυπώνεται στην οµιλία των τηλεοπτικών χαρακτήρων. Η ανάλυση καταδεικνύει πως σε όλα τα επίπεδα αναπαράγεται εκ πρώτης όψης τουλάχιστον ο παραδοσιακός λόγος της ταξικής κοινωνίας (class discourse: Pakulski & Waters 1996) µέσα από την κατασκευή ενός διπολικού σύµπαντος ανώτερης έναντι κατώτερης κοινωνικής τάξης. 7 Συγκεκριµένα, στο γλωσσολογικό επίπεδο η κοινωνική αντίθεση µεταξύ των δύο πρωταγωνιστών εκφράζεται µε τη σύγκρουση πρότυπων και µη πρότυπων γλωσσικών τύπων, η οποία αποτελεί συνήθη πρακτική της µυθοπλαστικής αναπαράστασης της κοινωνικής διαστρωµάτωσης (Marriott 1997, Georgakopoulou 2000). Ωστόσο, και οι δύο τρόποι οµιλίας είναι ιδιαίτερα µαρκαρισµένοι. Από τη µια πλευρά, ο Κωνσταντίνος αναπαρίσταται να υιοθετεί ένα ιδιαίτερα ποµπώδες ύφος µε τη χρήση παρωχηµένων γλωσσικών τύπων της καθαρεύουσας (π.χ. λόγια κατάληξη επιρρηµάτων σε -ως αντί για -ά όπως οµοίως, αρχαϊκές λέξεις όπως εστία αντί για κουζίνα) και αρχαϊκών εκφράσεων και παροιµιών (π.χ. γελά ο µωρός καν τι µη γελοίον ει, πλανάσαι πλάνην οικτράν). Επίσης, µετατρέπει λέξεις και 6 Αξίζει να σηµειωθεί πως η σειρά έχει προβληθεί πολλές φορές σε επανάληψη, συγκεντρώνοντας πάντοτε υψηλά ποσοστά τηλεθέασης. 7 Για περισσότερα στοιχεία βλ. Stamou (2011).

9 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) εκφράσεις της καθοµιλουµένης ή δάνεια από την αγγλική ή την τουρκική σε αρχαΐζουσες µορφές. Για παράδειγµα, το µπάτε σκύλοι αλέστε µετατρέπεται σε εισέλθετε κύνες και αλέσατε, το µπαρ λέγεται οινοπνευµατοποτείον και το τζατζίκι γίνεται γιαουρτοσκόρδιον. Από την άλλη πλευρά, η Ελένη επιδίδεται στη χρήση λέξεων και εκφράσεων από την καθοµιλουµένη (π.χ. σκαµπάζω αντί γνωρίζω), ενώ αντλεί αρκετές εκφράσεις, καθώς και µορφολογικές και συντακτικές δοµές από την κοινωνική ποικιλία της γλώσσας των νέων (π.χ. τα πήρα στο κρανίο, το άτοµο είναι γεια σου, γκλαµουράτος) και της πιάτσας (π.χ. Σύρµα! Η µπατσαρία, έγινε µπουχός, έµεινα ρέστη). 8 Αν και η γλώσσα των νέων έχει αφανές κύρος και µεγαλύτερης ηλικίας άτοµα οικειοποιούνται συχνά µερικές εκφράσεις και τύπους της (βλ. και 4.3. παρακάτω), παραµένει ένας µαρκαρισµένος τρόπος οµιλίας. Αντίθετα, η γλώσσα της πιάτσας είναι ιδιαίτερα µαρκαρισµένη, καθώς υποδηλώνει την ενδεχόµενη σύνδεση της Ελένης µε παράνοµες δραστηριότητες και τον υπόκοσµο. Επιπλέον, δεν αποτελεί «θηλυκή» γλωσσική συµπεριφορά, εφόσον έχει αναπαρασταθεί ως κατεξοχήν αρσενική υφολογική επιλογή στις παλιές ελληνικές ταινίες του 1960 (Georgakopoulou 2000). 9 Από κοινωνιογλωσσολογική σκοπιά, το κοινωνικό προφίλ των δύο πρωταγωνιστών επίσης βρίσκεται σε διάσταση. Ο Κωνσταντίνος, γύρω στα σαράντα, προέρχεται από µία πλούσια οικογένεια και είναι επίκουρος καθηγητής Βυζαντινολογίας. Αντίθετα, η Ελένη, λίγο νεότερη, έχει ταπεινή καταγωγή (κόρη του κηπουρού), δεν έχει τελειώσει το σχολείο και δουλεύει ως σερβιτόρα σε µπαρ. Όσον αφορά την περίσταση επικοινωνίας, είναι αξιοσηµείωτο πως τόσο η Ελένη όσο και ο Κωνσταντίνος εµφανίζουν γλωσσική ακαµψία, µη διαφοροποιώντας την οµιλία τους βάσει του θέµατος συζήτησης, της τυπικότητας της περίστασης ή του συνοµιλητή. Για παράδειγµα, στο απόσπασµα (1), ο αρχαϊκός τρόπος οµιλίας του Κωνσταντίνου έρχεται σε αντίστιξη µε το καθηµερινό ύφος της οικονόµου: (1) Παρουσία των ικηγόρων τους ( ), ο Κωνσταντίνος (Κ) και η Ελένη ανακρίνουν την Οικονόµο (Ο) του µακαρίτη θείου και µάρτυρα της διαθήκης του για να εξακριβώσουν ποια διαθήκη ήταν πιο πρόσφατη, και άρα έγκυρη: Ο: Ήταν απόγευµα. Εγώ του ετοίµαζα το τσαγάκι του. A! Πολύ µερακλής και στο τσάι του! Του έσταζα τρεις σταγόνες λεµόνι, τέσσερις σταγόνες κονιάκ και πέντε σταγόνες Grand Marnier : Με τη διαθήκη τι έγινε; Ο: Υπογράψαµε και τη δεύτερη όπως και την πρώτη Κ: Κεκαλυµµένη; Υπό την σκέπην των χειρών; Οµοίως µε την πρώτη; Αυτή η στατική αναπαράσταση του τρόπου οµιλίας των ηρώων γίνεται αντικείµενο αρνητικού σχολιασµού. Ωστόσο, τις περισσότερες φορές τα αρνητικά µεταγλωσσικά σχόλια δεν προέρχονται από τον περίγυρο των πρωταγωνιστών, αλλά γίνονται από τον Κωνσταντίνο προς την Ελένη, όπως στο απόσπασµα 2: (2) Ο Κωνσταντίνος (Κ) και η Ελένη (Ε) προσποιούνται τους αρραβωνιασµένους στη θεία της Ελένης, ώστε η Ελένη να κληρονοµήσει το σπίτι της. Ωστόσο, βρίσκονται σε αδιέξοδο από τα ψέµατα που έχουν πει: 8 Στην πραγµατικότητα αυτές οι γλωσσικές ποικιλίες διαπλέκονται στενά µεταξύ τους και είναι πολύ δύσκολο να διακρίνουµε αν µια συγκεκριµένη γλωσσική µορφή εντάσσεται στη γλώσσα των νέων, τη γλώσσα της πιάτσας ή την καθοµιλουµένη. Για περισσότερες πληροφορίες για τη γλώσσα των νέων βλ. Ανδρουτσόπουλος (1997), Ανδρουτσόπουλος & Κακριδή (2010), ενώ για τη γλώσσα της πιάτσας βλ. Ζάχος (1999) και Πετρόπουλος (2002). 9 Είναι αξιοσηµείωτο πως και η γλώσσα των νέων έχει αναπαρασταθεί ως αρσενική γλωσσική συµπεριφορά στις τηλεοπτικές διαφηµίσεις (βλ παρακάτω).

10 28 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) Ε: εν πρέπει να πούµε στη θεία ότι τα µεταξύ µας ήτανε µούσι. Πρέπει να το ξυρίσουµε Κ: Οµιλείτε ελληνικά Ε: ηλαδή αν πω στη θεία ότι αυτά τα έκανα για να της φάω το σπίτι την έκατσα τη βάρκα Κ: Ελληνικά! Όπως είναι αναµενόµενο, ο µαρκαρισµένος τρόπος οµιλίας των δύο πρωταγωνιστών αποτελεί αντικείµενο παρεξηγήσεων και ασυνεννοησίας µεταξύ τους, όπως φαίνεται στο 3: (3) Η Ελένη (Ε) έχει καλέσει τους φίλους της να τη βοηθήσουν στο βάψιµο. Ο Κωνσταντίνος (Κ) θεωρεί πως τα χρώµατα που διάλεξε είναι πολύ έντονα και δεν ταιριάζουν µε την παράδοση του σπιτιού: Κ: Τι είναι αυτά τα γελοία χρώµατα που κακοποιούν τους τοίχους της οικίας των Κατακουζηνών; Ε: Οι τοίχοι δεινοπαθούν από το δικό σου γούστο. Ορίστε, κοιτάξτε κατάσταση! Το µοναστήρι της Πάρµας! εν θα χτυπάω εγώ ένεση κάθε φορά που θα µπαίνω στο σπίτι, εντάξει; Κ: Τι ένεση; Χτυπάς ινσουλίνες; Είσαι άρρωστη; Παρά τη στατική αναπαράσταση της γλωσσικής τους συµπεριφοράς και τις περιπτώσεις ασυνεννοησίας, υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι δύο ήρωες εµφανίζουν υψηλό βαθµό µεταγλωσσικής συνείδησης, καθώς ο ένας κάνει υφοποίηση του τρόπου οµιλίας του άλλου για ρητορικούς λόγους, όπως λ.χ. για έµφαση ή ειρωνεία (βλ. απόσπασµα 4: «ούτε µε σφαίραι»). Εφόσον η υφοποίηση απαιτεί κριτική στάση απέναντι στους κοινωνιογλωσσικούς πόρους µιας γλωσσικής κοινότητας, έρχεται σε αντίθεση µε τη µονοδιάστατη αναπαράσταση της οµιλίας τους. Έτσι, σε αυτές τις περιπτώσεις φαίνεται να ακούµε τη φωνή των χαρακτήρων φιλτραρισµένη από αυτή των σεναριογράφων. Με όρους µπαχτινικούς (Bakhtin 1981), η υφοποίηση αποτελεί µια περίπτωση διπλής φωνής (double voice): (4) Ο Κωνσταντίνος (Κ) βλέπει τον φίλο του Μάνθο να φλερτάρει µε την Ελένη (Ε). Θεωρεί πως και οι δύο έχουν χαλαρά ήθη: Κ: Γυρνάω στο σπίτι µου και το βλέπω διαµορφωµένο σε ιππόδροµο Ε: Γιατί καλέ; Πού τα είδες τα άλογα; Κ: Στο Βυζάντιο ιππόδροµος ήταν ο χώρος όπου συναθροίζονταν αι διάφοραι εταίραι Ε: Καλά εσύ δεν τρώγεσαι ούτε µε σφαίραι! Στον σηµειωτικό άξονα οι κοινωνικές διαφορές που χωρίζουν τους πρωταγωνιστές τονίζονται ακόµη περισσότερο, µε αποτέλεσµα να δίνεται η εντύπωση πως δεν µιλούν απλώς διαφορετικά, αλλά έχουν διαφορετικό τρόπο ζωής και άλλη κοσµοθεωρία. Η κοινωνική τους αντίθεση εκφράζεται εµβληµατικά από την ίδια την επιλογή των ονοµάτων τους (το µεγαλοπρεπές επίθετο Κατακουζηνός έναντι του ταπεινού Βλαχάκη), καθώς και από τον χωρισµό του σπιτιού όπου συγκατοικούν µε κολλητική ταινία, ο οποίος εκφράζει συµβολικά τον διαχωρισµό τους, τους δύο διαφορετικούς «κόσµους» που εκπροσωπούν. Επιπλέον, όλα τα σηµειωτικά συστήµατα που συµβάλλουν στην κατασκευή της τηλεοπτικής τους εικόνας αποτυπώνουν τη διπολική σχέση ανάµεσα στην ανώτερη και την κατώτερη κοινωνική τάξη. Έτσι, ο Κωνσταντίνος φοράει γυαλιά και ντύνεται συντηρητικά, ενώ η Ελένη έχει έντονα βαµµένα κόκκινα µαλλιά κοµµένα κοντά, φοράει προκλητικά ρούχα (π.χ. κοντές φούστες, στενά ρούχα και βαθύ ντεκολτέ) και φανταχτερά και φτηνά κοσµήµατα. Από την άλλη

11 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) πλευρά, ο Κωνσταντίνος είναι λάτρης της κλασικής και βυζαντινής µουσικής, έχει µανία µε την υγιεινή διατροφή και πάσχει από µικροβιοφοβία. Αντίθετα, η Ελένη ακούει µουσική ροκ και ποπ, τρώει συνεχώς λιπαρές και ανθυγιεινές τροφές και δεν καθαρίζει ποτέ το σπίτι. Σε επίπεδο χαρακτήρα, ο Κωνσταντίνος είναι σνοµπ, υπερόπτης και αντικοινωνικός, ενώ η Ελένη είναι οικεία, υπολογίστρια και πολύ κοινωνική. Σε ιδεολογικό επίπεδο φαίνεται πως η αναπαράσταση του τρόπου οµιλίας των δύο πρωταγωνιστών και η σηµειωτική κατασκευή της τηλεοπτικής τους εικόνας παραπέµπουν σε µια κοινωνία µε οξείες ταξικές διαφορές. Ωστόσο, ο παραδοσιακός λόγος της ταξικής κοινωνίας, που εκ πρώτης άποψης φαίνεται να προωθείται από τη σειρά, τελικά µάλλον αποδοµείται, καθώς οι δυο πρωταγωνιστές αποτελούν καρικατούρες της ανώτερης και της κατώτερης κοινωνικής τάξης. Συγκεκριµένα, αναπαρίστανται (και µάλιστα σε ένα κωµικό πλαίσιο) να χρησιµοποιούν έναν ιδιαίτερα µαρκαρισµένο και υπερβολικό τρόπο πρότυπης και µη πρότυπης οµιλίας, να διαθέτουν περιορισµένο γλωσσικό ρεπερτόριο, το οποίο σαν «δέρµα» το περιφέρουν από σκηνή σε σκηνή, ενώ στη σηµειωτική τους κατασκευή συγκεντρώνουν αρκετά αρνητικά στερεότυπα, µε τα οποία είναι συνδεδεµένη η ανώτερη και η κατώτερη κοινωνική τάξη και τα οποία αναπαράγονται συχνά από την ελληνική τηλεόραση (Κουρδής 2004, Στάµου & Ντίνας υπό δηµοσίευση). Με άλλα λόγια, ενώ οι δύο πρωταγωνιστές αναπαρίστανται σε πρώτο επίπεδο να ανήκουν σε δύο διαφορετικούς κόσµους, η κωµική και υπερβολική προβολή των αντιθέσεών τους µάλλον τελικά οδηγεί σε µη αληθοφανείς και αναγνωρίσιµες για τους τηλεθεατές κοινωνικές κατηγορίες. Αν συνυπολογίσει κανείς και τον τρόπο παρουσίασης του κοινωνικού περίγυρου των δύο πρωταγωνιστών (βλ. δικηγόρους, φίλους, εραστές), για τους οποίους σε αντίθεση µε τον Κωνσταντίνο και την Ελένη είτε δεν τίθεται ζήτηµα κοινωνικής τάξης (δικηγόροι, εραστές), είτε, όταν προϋποτίθενται ταξικές διαφορές (φίλοι), αυτές εύκολα γεφυρώνονται, η εν λόγω σειρά φαίνεται τελικά να προβάλει την ιδέα της αταξικής κοινωνίας. 10 Ο λόγος της αταξικότητας (classlessness discourse: Bottero 2004) υποστηρίζει πως, δεδοµένης της γεωγραφικής και κοινωνικής κινητικότητας των σύγχρονων µετανεωτερικών κοινωνιών, η έννοια της κοινωνικής τάξης έχει διαβρωθεί, καθώς τα άτοµα αποδεσµεύονται από αυστηρά καθορισµένες δοµές και σταθερές κοινωνικές κατηγορίες, όπως η κοινωνική τάξη, το φύλο, η εθνότητα κ.ά. και έχουν την ελευθερία να περάσουν από τη µία ταυτότητα στην άλλη µέσω των επιλογών που κάνουν στις καταναλωτικές τους συνήθειες και στον τρόπο ζωής τους. Έτσι, µέσω των καταναλωτικών αγαθών µπορούν να αποφασίσουν ποιοι θέλουν να είναι ανά πάσα στιγµή (π.χ. φυσιολάτρης, οπαδός µιας οµάδας, αθλητικός τύπος, άτοµο µε οικολογική συνείδηση, blogger κ.λπ.). Ωστόσο, σύµφωνα µε το Scott (2002), ο λόγος της αταξικότητας, που φαίνεται να προωθεί και η σειρά, λειτουργεί ιδεολογικά µε στόχο την απόκρυψη του ταξικού χαρακτήρα των κοινωνιών, καθώς οι πολιτισµικές αλλαγές δεν υποδηλώνουν το τέλος αλλά την αναδιαµόρφωση της έννοιας των κοινωνικών τάξεων. Υπό αυτό το πρίσµα, αν και οι καταναλωτικές µας επιλογές µοιάζει να αποτελούν ζήτηµα ατοµικών αποφάσεων και προτιµήσεων, στην πραγµατικότητα καθορίζονται (και περιορίζονται) από οικονοµικούς (και άρα και ταξικούς) παράγοντες. 10 Για την ανάλυση του κοινωνικού περίγυρου των δύο πρωταγωνιστών, βλ. Stamou (2011). Σε ανάλογα συµπεράσµατα καταλήγει και ο Coupland (2010) όσον αφορά την πρακτική της αντιθετικής διαλεκτικής σηµείωσης, στην οποία επιδίδεται τελευταία η βρετανική τηλεόραση. Στην περίπτωση αυτή εκ διαµέτρου αντίθετοι κοινωνικοί τύποι αναπαρίστανται να κινούνται στον ίδιο κοινωνικό χώρο, όπου αναδεικνύονται οι κοινωνικές τους δυσαρµονίες. Κατά τον Coupland, ενώ µια τέτοια πρακτική φαίνεται αρχικά να επιβεβαιώνει την παραδοσιακή κοινωνιογλωσσική ιεραρχία, το τηλεοπτικό κοινό οδηγείται τελικά σε µια αναστοχαστική διαδικασία µε την οποία βλέπει πέρα από τις καθιερωµένες κοινωνικές διακρίσεις, καθώς πρόκειται για υφοποιήσεις παρά για ρεαλιστικές αναπαραστάσεις των κοινωνιογλωσσικών διαφορών.

12 30 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) Η κοινωνιογλωσσική κατασκευή της νεανικής ταυτότητας σε τηλεοπτικές διαφηµίσεις Οι τηλεοπτικές διαφηµίσεις που αναλύθηκαν (46 τον αριθµό) προβλήθηκαν την τελευταία πενταετία στην ελληνική τηλεόραση και αντλήθηκαν από τον ιστότοπο Η επιλογή των διαφηµίσεων έγινε µε κριτήριο αν γινόταν αναφορά σε στοιχεία της γλώσσας των νέων. εδοµένης της εµπειρικής παρατήρησης πως τέτοιου είδους διαφηµίσεις έχουν πληθύνει τα τελευταία χρόνια, σκοπός της κριτικής γλωσσικής επίγνωσης είναι να ανακαλύψει τι συνέπειες έχει αυτό για την κατασκευή (της γλώσσας) των νέων. Η έρευνα καταδεικνύει πως οι διαφηµίσεις κατασκευάζουν µια οµοιογενή και ενιαία εικόνα για τους νέους, αναπαράγοντας σε όλα τα επίπεδα ανάλυσης τον κυρίαρχο λόγο της νεότητας ως ατελούς ενηλικίωσης, καθώς και τη γλωσσική ιδεολογία της πρότυπης ποικιλίας (για περισσότερα στοιχεία, βλ. Stamou et al. forthcoming). Πιο συγκεκριµένα, στο γλωσσολογικό επίπεδο οι τηλεοπτικές διαφηµίσεις αναπαριστούν ευρέως διαδεδοµένα στοιχεία της λεγόµενης «γλώσσας των νέων». 11 Τα πιο συχνά κειµενικά εναύσµατα προέρχονται από το λεξιλογικό επίπεδο και τα λιγότερο συχνά από το µορφολογικό. Καθώς το λεξιλόγιο αποτελεί το πιο συχνό επίπεδο γλωσσικής ανάλυσης που χρησιµοποιείται για την αναπαράσταση της γλωσσικής ποικιλότητας στις διαφηµίσεις (Bell 1992), φαίνεται πως οι Έλληνες διαφηµιστές προσπαθούν να ενεργοποιήσουν την πιο στερεοτυπική κοινωνιογλωσσική γνώση του τηλεοπτικού κοινού. Το πιο συχνό είδος λεξιλογικού στοιχείου που αντλείται είναι η αλλαγή σηµασίας (π.χ. η λέξη πακέτο σηµαίνει µαζί στην έκφραση πάνε πακέτο, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Conn-X) και τα αγγλικά δάνεια, οδηγώντας σε µίξη κωδίκων (π.χ. το νέο hot place της Αθήνας: funky φατσούλες, trendy καταστάσεις, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Conn-X 2). Στο συντακτικό επίπεδο χρησιµοποιούνται ιδιωµατικές εκφράσεις (π.χ. έφαγα χι και δεν υπάρχει, βλ. Παράρτηµα, διαφηµίσεις σοκολάτας Break). Στο σηµασιολογικό επίπεδο υπάρχει αφθονία λέξεων που κυρίως χρησιµοποιούνται για αξιολόγηση (π.χ. είσαι και πολύ τρελό θεµατάκι, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Conn-X 3) και λιγότερο για τη δήλωση συναισθηµατικής κατάστασης (σπαστικό δεν είναι να µην έχεις χρήµα;, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Wind). Στο πραγµατολογικό επίπεδο η γλώσσα των νέων αναπαρίσταται κυρίως µέσω στερεοτυπικών µορφών προσφώνησης (π.χ. φιλαράκι, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Amstel) και επικοινωνιακών ρουτίνων, που αποτελούν δάνεια από τα αγγλικά (π.χ. OMG, συντοµογραφία για το Oh My God, το οποίο χρησιµοποιείται συχνά στα γραπτά µηνύµατα µέσω κινητών, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Wind 2). Τέλος, στο µορφολογικό επίπεδο χρησιµοποιούνται κυρίως υποκοριστικά επιθήµατα όπως το -άκι (π.χ. φιλαρ-άκι, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Amstel, και θεµατ-άκι, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Conn-X 3), ενώ λιγότερο συχνό είναι το φαινόµενο της αποκοπής (π.χ. προχώ αντί προχωρηµένη, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Conn-X). Είναι αξιοσηµείωτο πως, εκτός από κειµενικά εναύσµατα που παραπέµπουν στη γλώσσα των νέων, η τηλεοπτική αναπαράσταση της νεανικής ταυτότητας σε γλωσσολογικό επίπεδο γίνεται και µε την άντληση άλλων υφολογικών πόρων σε συνδυασµό µε την κοινωνιόλεκτο των νέων, όπως τα ειδικά λεξιλόγια των υπολογιστών και της τεχνολογίας (π.χ. ο task manager είχε παγώσει, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση ΟΤΕ για την ευρυζωνικότητα), της µουσικής (π.χ. θυµάσαι που ήθελα να κάνω ένα συγκρότηµα heavy metal progressive hard core thrash death metal;, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Εµπορικής Τράπεζας) και του 11 Για τα χαρακτηριστικά αυτής της κοινωνιολέκτου στα ελληνικά, βλ. Ανδρουτσόπουλος (1997) και Iordanidou & Androutsopoulos (1997). Η γλώσσα των νέων έχει γενικά αντιµετωπιστεί ως καθολικό κοινωνιογλωσσικό φαινόµενο, απόρροια της ηλικιακής διαβάθµισης. Ωστόσο, πρόσφατες προσεγγίσεις έχουν επικρίνει τη θεώρηση των νέων ως οµοιογενούς κοινωνικής οµάδας και έχουν τονίσει την ποικιλοµορφία των νεανικών πρακτικών, βάσει του φύλου, της κοινωνικής προέλευσης και των ενδιαφερόντων τους (Androutsopoulos & Georgakopoulou 2003). Σε αυτό το πλαίσιο η γλώσσα των νέων δεν θεωρείται ενιαία αλλά ως ένα σύνολο υφών οµιλίας, τα οποία έχουν ως κοινό σηµείο αναφοράς την ηλικία (Stenström & Jørgensen 2009).

13 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) ποδοσφαίρου (π.χ. πω πω γκολάρα! Πάµε µια replay!, βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Conn-X 4). Όπως θα διαπιστώσουµε στο κοινωνιογλωσσολογικό επίπεδο, οι λειτουργικές αυτές ποικιλίες δικαιολογούνται από το συµφραστικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η αναπαράσταση των νέων (π.χ. διαφηµιζόµενα προϊόντα, αναπαριστώµενες δραστηριότητες, φύλο πρωταγωνιστών). Σε κοινωνιογλωσσολογικό επίπεδο οι οµιλητές που αναπαρίστανται να χρησιµοποιούν στοιχεία της γλώσσας των νέων τείνουν να συγκεντρώνουν συγκεκριµένα κοινωνικά χαρακτηριστικά. Είναι συνήθως χρονών, στη συντριπτική τους πλειονότητα άνδρες, και φαίνεται να ανήκουν στα µεσαία κοινωνικά στρώµατα (κρίνοντας τουλάχιστον από την εµφάνιση, τον χώρο όπου κινούνται και τις δραστηριότητες στις οποίες εµπλέκονται). Το συµφραστικό πλαίσιο µε το οποίο συνδέεται η γλώσσα των νέων είναι επίσης συγκεκριµένο. Η πλειονότητα των διαφηµίσεων αφορά προϊόντα τεχνολογίας, όπως υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας και διαδικτύου, ενώ λιγότερες αναφέρονται σε ανθυγιεινές τροφές όπως γλυκά και αναψυκτικά. Επίσης, όλες οι διαφηµίσεις ανήκουν στο φορµάτ που ονοµάζεται µίνι δράµα (Van Gijsel et al. 2008), δηλαδή αφορούν την αφήγηση µιας ιστορίας, όπου συµµετέχουν άτοµα που υποδύονται συγκεκριµένους ρόλους. Οι δραστηριότητες στις οποίες εµπλέκονται οι χρήστες της γλώσσας των νέων είναι συνδεδεµένες µε το διαδίκτυο (π.χ. εξόρυξη πληροφοριών, ηλεκτρονικές αγορές, βλ. Παράρτηµα, λ.χ. διαφήµιση Conn-X 2) ή µε προσφορές κινητής τηλεφωνίας (βλ. Παράρτηµα, π.χ. διαφήµιση Conn-X). Σηµαντική µερίδα διαφηµίσεων αναπαριστά νέους να διασκεδάζουν, όπως να ακούν µουσική, να πηγαίνουν σε κλαµπ ή να βλέπουν ποδόσφαιρο (βλ. Παράρτηµα, π.χ. διαφήµιση Amstel). Μια ακόµη δραστηριότητα που αναπαρίσταται σε αρκετές διαφηµίσεις είναι µια τυπική οικογενειακή στιγµή, όπως η συζήτηση µεταξύ πατέρα και γιου για το επαγγελµατικό µέλλον του δεύτερου (βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Εµπορικής Τράπεζας). Τέλος, οι µισές διαφηµίσεις αφορούν διεπιδράσεις µεταξύ νέων (βλ. Παράρτηµα, π.χ. διαφήµιση Conn-X 3), ενώ οι άλλες µισές αναφέρονται σε διαλόγους µεταξύ νέων και ενηλίκων (βλ. Παράρτηµα, π.χ. διαφηµίσεις σοκολάτας Break). Στην περίπτωση που οι διαφηµίσεις αναπαριστούν διεπιδράσεις ανάµεσα σε νέους και ενήλικες, οι πρώτοι αναπαρίστανται να µην προσαρµόζουν την οµιλία τους στις ανάγκες των συνοµιλητών τους αλλά να χρησιµοποιούν τη γλώσσα των νέων εξω-οµαδικά. Με αυτό τον τρόπο, η νεανική ταυτότητα κατασκευάζεται ως στατική και δεδοµένη, ενώ οι διαφηµιστές αποµονώνουν τους νέους από το υπόλοιπο διαφηµιστικό κείµενο. Η αποµόνωση της «νεότητας» επιτείνεται από τρεις άλλες στρατηγικές, οι οποίες και επιβεβαιώνουν το περίφηµο «χάσµα των γενεών». Η πρώτη στρατηγική αφορά τα αρνητικά σχόλια από τους ενήλικες για τον τρόπο οµιλίας των νέων. Το πιο συχνό µεταγλωσσικό σχόλιο αποτελεί η αναπαράσταση της γλώσσας των νέων ως ακατάληπτης για τους ενήλικες. Για παράδειγµα, στο τέλος των δύο διαφηµίσεων της σοκολάτας Break, δίνονται ορισµοί για τις νεανικές εκφράσεις έφαγα χι και δεν υπάρχει, υπονοώντας ότι χρειάζονται αποκωδικοποίηση. Η δεύτερη στρατηγική αποµόνωσης των νέων γίνεται µέσω αρνητικών αξιολογικών κρίσεων από τους ενήλικες για αυτούς, που αφορούν τον επιφανειακό τρόπο ζωής τους, τις ανθυγιεινές διατροφικές τους συνήθειες, την έλλειψη καλών τρόπων, την ανευθυνότητα κ.ά. Το ενδιαφέρον είναι πως τέτοια επικριτικά σχόλια γίνονται συχνά µε µη λεκτικό τρόπο αλλά µε παραγλωσσικά µέσα όπως το κούνηµα του κεφαλιού (βλ. Παράρτηµα, π.χ. διαφήµιση Εµπορικής Τράπεζας). Η τρίτη στρατηγική αναφέρεται σε περιπτώσεις ασυνεννοησίας και παρεξηγήσεων από τους ενήλικες της γλωσσικής συµπεριφοράς των νέων. Αυτά τα περιστατικά αποτελούν επίσης µια έµµεση µορφή αρνητικής µεταγλωσσικής αξιολόγησης. Για παράδειγµα, στη διαφήµιση του ΟΤΕ για την ευρυζωνικότητα (βλ. Παράρτηµα), ο πατέρας ρωτάει τη νεαρή κόρη του τι έχει, καθώς τη βλέπει προβληµατισµένη και στενοχωρηµένη, και εκείνη του περιγράφει το πρόβληµα που αντιµετωπίζει µε τον υπολογιστή της χρησιµοποιώντας ειδική ορολογία µε

14 32 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) πολλές αγγλικές λέξεις (π.χ. δοκίµασα control, alt, delete αλλά ο task manager είχε παγώσει). Τότε ο πατέρας εµφανώς ανήσυχος τη ρωτάει: στη µάνα σου το πες;. Παρά τη γενικότερη αρνητική στάση προς τους νέους και τη γλωσσική τους συµπεριφορά από τους ενήλικες, υπάρχουν ορισµένες περιπτώσεις στις οποίες η νεανική κοινωνιόλεκτος απολαµβάνει αφανές κύρος για τους ενήλικες, καθώς συνδέεται µε αξίες όπως η εξοικείωση µε την τεχνολογία, η µόδα και η χαλαρότητα. Για να συνδεθούν µε όλα αυτά τα «νεανικά» χαρακτηριστικά, οι ενήλικες αντλούν από το υφολογικό απόθεµα των νέων. Μια χαρακτηριστική περίπτωση γλωσσικού περάσµατος είναι η διαφήµιση του ΟΤΕ για την ευρυζωνικότητα 2 (βλ. Παράρτηµα), όπου µια παραδοσιακή κατά τα άλλα γιαγιά έχει µαγειρέψει γιουβέτσι για τον έφηβο εγγονό της. Όταν εκείνος, ενθουσιασµένος µε το φαγητό, τη ρωτάει πού βρήκε τη συνταγή, εκείνη µάλλον απρόσµενα του απαντάει πως την κατέβασε από το ίντερνετ. Έτσι, το πέρασµα της γιαγιάς στο ειδικό λεξιλόγιο των υπολογιστών φανερώνει την επαφή της µε τις νέες τεχνολογίες, αλλά τη φέρνει και πιο κοντά µε τον εγγονό της, καθώς αποτελεί µέρος της κοινωνιογλωσσικής γνώσης των νέων (τουλάχιστον σύµφωνα µε τις διαφηµίσεις που αναλύθηκαν). Όλα τα σηµειωτικά συστήµατα που συµβάλλουν στην κατασκευή της τηλεοπτικής εικόνας των νέων επίσης συν-οικοδοµούν µια διακριτή νεότητα. Συγκεκριµένα, οι νέοι των διαφηµίσεων ντύνονται µε καθηµερινά και αθλητικά ρούχα (βλ. Παράρτηµα, π.χ. διαφήµιση Conn-X), ενώ δείχνουν προτίµηση στο µαύρο χρώµα (βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση σοκολάτας Break, διαφήµιση Εµπορικής Τράπεζας). Ακόµη, υπάρχουν αρκετές αναπαραστάσεις νέων που ακολουθούν µια συγκεκριµένη νεανική κουλτούρα όπως την emo (βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση κρουασάν Molto) ή ένα συγκεκριµένο µουσικό ρεύµα όπως το χέβι µέταλ (βλ. Παράρτηµα, διαφήµιση Amstel, διαφήµιση Εµπορικής Τράπεζας). Οι νέοι αυτοί υιοθετούν τις αντίστοιχες υφολογικές συµβάσεις της κουλτούρας στην οποία συµµετέχουν. Όσον αφορά την κινησιολογία και τις συνήθειές τους, οι νέοι παρουσιάζονται µε χαλαρή διάθεση (βλ. Παράρτηµα, π.χ. πώς κάθεται ο νέος στη διαφήµιση της σοκολάτας Break και στη διαφήµιση της Εµπορικής Τράπεζας) και µια επικούρεια στάση ζωής, καθώς δεν αναπαρίστανται να δουλεύουν ή να σπουδάζουν, αλλά µόνο να διασκεδάζουν (βλ. Παράρτηµα, π.χ. διαφήµιση Amstel). Σε ιδεολογικό επίπεδο διαπιστώνεται πως, αν και οι τηλεοπτικές διαφηµίσεις υποτίθεται πως απευθύνονται στους νέους αντλώντας από τους κοινωνιογλωσσικούς τους πόρους, εφόσον αποτελούν βασική οµάδα-στόχο των διαφηµιζόµενων τεχνολογικών προϊόντων, τελικά τους κατασκευάζουν σύµφωνα µε τον κυρίαρχο λόγο της νεότητας ως ατελούς ενηλικίωσης (Bucholz 2002), καθώς παράγονται από ενήλικες διαφηµιστές. Συγκεκριµένα, ο λόγος αυτός κατασκευάζει τη νεότητα ως εφηβεία, δηλαδή ως καθολικό στάδιο της ανάπτυξης ενός ατόµου. Εποµένως, οι νέοι αντιµετωπίζονται ως µια οµοιογενής κοινωνική οµάδα, που πλαισιώνεται σε σχέση µε τους ενήλικες. ίνοντας έµφαση στη µετάβαση προς την ενηλικίωση, οι νέοι ως έφηβοι θεωρούνται ατελείς ενήλικες και χαρακτηρίζονται από επιπολαιότητα, ανευθυνότητα, σύγχυση, παρορµητικότητα, ανωριµότητα, αδράνεια και αγένεια. Επίσης, αναπαρίστανται να επηρεάζονται ιδιαίτερα από τη µαζική κουλτούρα, καθώς καταναλώνουν µοντέρνα και τεχνολογικά προωθηµένα προϊόντα. Η εντυπωσιακή οµοιογένεια των νέων (και µάλιστα σχεδόν πάντοτε ανδρών που ανήκουν στα µεσαία κοινωνικά στρώµατα) στις διαφηµίσεις του δείγµατος έρχεται σε αντίθεση µε την αισθητική διαφοροποίηση ορισµένων νέων σε µερικές διαφηµίσεις ως σύµβολο προσχώρησης σε µια συγκεκριµένη νεανική κουλτούρα ή µουσικό ρεύµα. Ωστόσο, σε αυτές τις περιπτώσεις οι νέοι αναπαρίστανται να αναπαράγουν µε µάλλον παθητικό τρόπο τις παγκόσµιες πολιτισµικές πρακτικές. Από την άλλη πλευρά, οι αναπαραστάσεις της γλώσσας των νέων ως µη κατανοητού γλωσσικού κώδικα που χρήζει αποκρυπτογράφησης συνδέεται ειδικότερα µε την ηγεµονική γλωσσική ιδεολογία της πρότυπης ποικιλίας, σύµφωνα µε την οποία η πρότυπη ποικιλία (και οµιλία των ενηλίκων) αποτελεί την πιο σωστή και ενδεδειγµένη χρήση της

15 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) γλώσσας, ενώ η γλωσσική οµοιογένεια (στην πρότυπη ποικιλία) αποτελεί τη µόνη φυσιολογική κατάσταση σε µια γλωσσική κοινότητα, καθώς η γλωσσική ετερογένεια θεωρείται απειλή (Silverstein 1996). Εποµένως, η αρνητική αξιολόγηση της γλώσσας των νέων συνδέεται µε τον γενικότερο στιγµατισµό των µη πρότυπων ποικιλιών, οι οποίες θεωρούνται ότι αποκλίνουν από την πρότυπη και διαταράσσουν την υποτιθέµενη γλωσσική οµοιογένεια. Αυτή η εγκαθιδρυµένη και στερεοτυπική κατασκευή της νεότητας, όπως αποτυπώνεται στις τηλεοπτικές διαφηµίσεις, έχει αµφισβητηθεί τα τελευταία χρόνια από πρόσφατες εθνογραφικές έρευνες (π.χ. Rampton 1995). Εστιάζοντας στον ρευστό, υβριδικό και τοπικό χαρακτήρα της νεανικής ταυτότητας, τονίζεται η δυνατότητα των νέων για δράση, καθώς και οι ποικίλοι τρόποι κατασκευής της νεανικής ταυτότητας όπως αναδύεται σε συγκεκριµένα τοπικά περιβάλλοντα. Έτσι, δίνεται έµφαση στον πλούτο και την ετερογένεια των νεανικών πρακτικών σε διαφορετικά κοινωνικο-πολιτισµικά συµφραζόµενα (Androutsopoulos & Georgakopoulou 2003). Επίσης, οι νεανικές κουλτούρες υποστηρίζεται πως δεν αναπαράγουν µε στείρο τρόπο τα προϊόντα της µαζικής κουλτούρας, αλλά τα διαπραγµατεύονται δίνοντας τοπικό νόηµα στις παγκόσµιες πολιτισµικές πρακτικές. Συµπερασµατικά, σε αντίθεση µε τον κυρίαρχο λόγο της ατελούς ενηλικίωσης που ορίζει τη νεότητα αρνητικά (δηλαδή αναφορικά µε το σε τι υπολείπεται σε σχέση µε την ενηλικίωση), οι νεότερες προσεγγίσεις την προσδιορίζουν καταφατικά. 5. Συµπεράσµατα Η µαζική κουλτούρα αποτελεί πρόσφορο πεδίο για διδακτική αξιοποίηση στο πλαίσιο της κριτικής γλωσσικής επίγνωσης, που στοχεύει στην ευαισθητοποίηση των παιδιών σε φαινόµενα γλωσσικής ποικιλότητας και ετερογλωσσίας, καθώς συνδέεται µε την άµεση κοινωνική τους εµπειρία και περιλαµβάνει κείµενα που αντλούν από όλο το φάσµα των διαθέσιµων κοινωνιογλωσσικών πόρων µιας γλωσσικής κοινότητας. Ωστόσο, η µαζική κουλτούρα δεν αποτελεί τον καθρέφτη της καθηµερινής επικοινωνίας, αλλά την παρουσιάζει µέσα από τον παραµορφωτικό φακό της ιδεολογίας. Εποµένως, αναγκαίος εκπαιδευτικός στόχος αποτελεί ο κριτικός αναστοχασµός από τους µαθητές προς τις αναπαραστάσεις της κοινωνιογλωσσικής πραγµατικότητας που οικοδοµούνται στα κείµενα µαζικής κουλτούρας, ώστε να αποκτήσουν επίγνωση των γλωσσικών ιδεολογιών που αναπαράγονται από αυτές τις αναπαραστάσεις. Αντλώντας από δύο µελέτες περίπτωσης σε κείµενα της ελληνικής τηλεόρασης (µια δηµοφιλή τηλεοπτική σειρά και τηλεοπτικές διαφηµίσεις), στην παρούσα εργασία επιχειρήθηκε να σκιαγραφηθεί ένα αναλυτικό πλαίσιο, που προτείνεται να εφαρµοστεί για την κριτική ανάγνωση µυθοπλαστικών κειµένων τα οποία αναπαριστούν φαινόµενα γλωσσικής ποικιλότητας. Μέσα από την εφαρµογή αυτού του πλαισίου, διαπιστώθηκε πως η σειρά Κωνσταντίνου και Ελένης δίνει µια µη ρεαλιστική αναπαράσταση της διαστρωµατωµένης κοινωνίας και των κοινωνιογλωσσικών προτύπων της ανώτερης και κατώτερης κοινωνικής τάξης, αποκρύπτοντας τον ταξικό χαρακτήρα της (ελληνικής) κοινωνίας και προωθώντας εντέλει την ιδέα της αταξικότητας. Από την άλλη πλευρά, στις τηλεοπτικές διαφηµίσεις φαίνεται να αναπαράγεται η κυρίαρχη και στερεοτυπική κατασκευή της νεότητας ως οµοιογενούς κοινωνικής οµάδας και ως ατελούς ενηλικίωσης και να αγνοείται η ρευστότητα, η υβριδικότητα και η πολλαπλότητα της νεανικής ταυτότητας. Επίσης, η αναπαράσταση της νεανικής κοινωνιολέκτου ως µη κατανοητού γλωσσικού κώδικα, που χρειάζεται αποκρυπτογράφηση από τους ενήλικες, συνδέεται µε την εγκαθιδρυµένη γλωσσική ιδεολογία της πρότυπης ποικιλίας. Με βάση τα παραπάνω, τα κείµενα της ελληνικής τηλεόρασης που αναλύθηκαν εδώ θα µπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για µαθήµατα κριτικής γλωσσικής επίγνωσης µε στόχο την ευαισθητοποίηση των παιδιών στην κοινωνική ποικιλότητα που προσδιορίζεται από την κοινωνική τάξη (τηλεοπτική σειρά) και την ηλικία (διαφηµίσεις). Σύµφωνα µε τη

16 34 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) βιβλιογραφία (π.χ. Siegel 2006), οι δραστηριότητες που εφαρµόζονται (συνήθως σε συνδυασµό) σε µαθήµατα κριτικής γλωσσικής επίγνωσης µπορούν να διακριθούν σε τρεις βασικές κατηγορίες: στις κοινωνιογλωσσολογικές (sociolinguistic), τις προσαρµοστικές (accommodation) και τις αντιπαραθετικές (contrastive). Σε γενικές γραµµές, οι κοινωνιογλωσσολογικές δραστηριότητες αφορούν σε συζητήσεις θεωρητικού προβληµατισµού µε έναυσµα κάποια κείµενα. Οι προσαρµοστικές δραστηριότητες αφορούν στη χρήση της βιωµατικής γλωσσικής εµπειρίας των παιδιών σε σχέση µε τις αναπαραστάσεις της στα κείµενα. Οι αντιπαραθετικές δραστηριότητες, τέλος, αναφέρονται σε γλωσσικές ασκήσεις για τον εντοπισµό δοµικών διαφορών µεταξύ διαφορετικών γλωσσικών κωδίκων σε ένα κείµενο ή µεταξύ διαφορετικών αναπαραστάσεων του ίδιου γλωσσικού κώδικα σε διαφορετικά κείµενα. Προσαρµόζοντας τον βαθµό δυσκολίας των δραστηριοτήτων στην εκπαιδευτική βαθµίδα των παιδιών, οι κοινωνιογλωσσολογικές δραστηριότητες στην περίπτωσή µας θα µπορούσαν να περιλαµβάνουν συζητήσεις για τη σχέση πρότυπης και µη πρότυπων γλωσσικών ποικιλιών, τη χρήση της γλώσσας ως µέσου έκφρασης της κοινωνικής ταυτότητας των οµιλητών µε επίκεντρο την κοινωνική τάξη και την ηλικία, τις στάσεις της ελληνικής κοινωνίας προς τη γλώσσα των νέων κ.λπ. 12 Οι προσαρµοστικές δραστηριότητες θα µπορούσαν να εστιάσουν στη σύνδεση της γλωσσικής εµπειρίας και του γλωσσικού ρεπερτορίου των ίδιων των µαθητών µε τις αναπαραστάσεις της κοινωνικής ποικιλότητας που βρίσκουν στα υπό εξέταση κείµενα, µε στόχο να αποκαλυφθεί η ιδεολογική λειτουργία των κειµενικών αναπαραστάσεων µέσα από τις δυσαρµονίες και ασυµβατότητες µε την κοινωνική εµπειρία των µαθητών τόσο για τη γλώσσα (π.χ. κοινωνιόλεκτοι ανώτερης και κατώτερης κοινωνικής τάξης, γλώσσα των νέων) όσο και για τον κόσµο (π.χ. κοινωνικές τάξεις, κοινωνική οµάδα των νέων). Τέλος, οι αντιπαραθετικές δραστηριότητες θα µπορούσαν να επικεντρωθούν στις γλωσσολογικές διαφορές ανάµεσα στη σχολική γλωσσική νόρµα και τους αναπαριστώµενους γλωσσικούς κώδικες, µε στόχο την ευαισθητοποίηση των παιδιών στις δοµικές διαφορές που υπάρχουν µεταξύ µιας µη πρότυπης και της πρότυπης ποικιλίας, η οποία διευκολύνει την κατάκτηση και των δύο. Επίσης, µέσω µιας τέτοιας διαδικασίας, οι µαθητές µπορούν να αντιληφθούν την κανονικότητα των µη πρότυπων ποικιλιών και τους αποκλειστικά κοινωνικούς παράγοντες που εµπλέκονται στον στιγµατισµό τους. Βέβαια, η πρόταση εισαγωγής της µαζικής κουλτούρας στο ελληνικό σχολείο µε σκοπό την κριτική γλωσσική επίγνωση κάθε άλλο παρά εύκολη διαδικασία είναι. Αν και την τελευταία δεκαετία το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστηµα επιχειρεί να στρέψει τη διδασκαλία της γλώσσας προς µια επικοινωνιακή-κειµενοκεντρική κατεύθυνση, τόσο στην πρωτοβάθµια (Ιορδανίδου & Φτερνιάτη 2000) όσο και στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση (Χαραλαµπόπουλος & Χατζησαββίδης 1997), η υιοθέτηση µιας κριτικής προσέγγισης στο γλωσσικό µάθηµα που προτείνεται εδώ δεν είναι καθόλου αυτονόητη. 13 Όπως επισηµαίνει και ο Κουτσογιάννης 12 Εξετάζοντας τη σχετική βιβλιογραφία, διαπιστώνεται πως τα περισσότερα µαθήµατα κριτικής γλωσσικής επίγνωσης αφορούν µαθήτριες και µαθητές της δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης (π.χ. Cheshire & Edwards 1991, Ανδρουτσόπουλος 2000, Archakis & Lampropoulou 2006, Archakis & Tsakona 2009, Ντίνας & Ζαρκογιάννη 2009). Λιγότερες είναι οι περιπτώσεις που αφορούν µαθητές ηµοτικού (Κασκαµανίδης & Ντίνας 2004), και ακόµη πιο σπάνιες παιδιά πρωτοσχολικής ηλικίας (Τζάννε 2000, Stamou forthcoming). H βασική ιδέα που διατρέχει την εκπαιδευτική πρόταση που παρουσιάζεται εδώ είναι πως η κριτική προοπτική για τη γλωσσική διδασκαλία πρέπει να διαπνέει όλες τις βαθµίδες της εκπαίδευσης και όχι να απευθύνεται µόνο σε παιδιά µε ωριµότερη γνωστική και γλωσσική ανάπτυξη. Μάλιστα, τα µαθήµατα κριτικής γλωσσικής επίγνωσης είναι ιδιαίτερα χρήσιµα για τα παιδιά της πρωτοσχολικής ηλικίας, ώστε να µπουν από νωρίς οι βάσεις της κριτικής προσέγγισης, πριν τα παιδιά προλάβουν να εµποτιστούν από το παραδοσιακό σχολικό σύστηµα. 13 Αξίζει εξάλλου να επισηµανθεί πως ο τρόπος µε τον οποίο έχει εφαρµοστεί σε πολλές περιπτώσεις η επικοινωνιακή-κειµενοκεντρική προσέγγιση δεν απέχει πολύ από την παραδοσιακή αντίληψη που βασίζεται στη γραµµατική, καθώς εστιάζει στην πρόταση (και όχι στο κείµενο) ή δίνει έµφαση σε ασκήσεις που ελέγχουν περισσότερο τη γνώση για τη γλώσσα παρά την καλλιέργεια της αποτελεσµατικότερης χρήσης της γλώσσας. (βλ. Αρχάκης 2005 και Πολίτης 2001, για το Γυµνάσιο και το Λύκειο αντίστοιχα).

17 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) (2006), η µεγαλύτερη δυσκολία εφαρµογής της κριτικής προσέγγισης είναι πως προωθεί µια άλλη παιδαγωγική κουλτούρα για το γλωσσικό µάθηµα, η οποία προσκρούει στις υπάρχουσες δοµές του σχολικού προγράµµατος (π.χ. στην έννοια του «σχολικού χρόνου», της «διδακτέας ύλης», των «εξετάσεων» κ.λπ.), καθώς και στις καθιερωµένες αντιλήψεις και τους αυτοµατισµούς για το τι είναι γλώσσα και πώς τη διδάσκουµε, µε τους οποίους είναι εµποτισµένοι τόσο οι εκπαιδευτικοί όσο και οι µαθητές. Εποµένως, για να έχει δυνατότητες εφαρµογής µια τέτοια πρόταση (βλ. και Αρχάκης & Τσάκωνα 2011), είναι αναγκαίο να αναζητηθούν τα σηµεία διεπαφής του κυρίαρχου τυπικού σχολικού λόγου µε τον µη τυπικό εξωσχολικό λόγο των µαθητών (π.χ. σχολικές δραστηριότητες εκτός αυστηρού διδακτικού πλαισίου, «ευέλικτη ζώνη» στο ηµοτικό κ.ά.). Βιβλιογραφία Alvermann, D., Moon, J., & Hagood, M Popular Culture in the Classroom. Newark, DE & Chicago: International Reading Association and the National Reading Conference. Ανδρουλάκης, Γ Η γαλλική γλώσσα στο ελληνικό διαφηµιστικό σλόγκαν. Μελέτες για την Ελληνική Γλώσσα 19, Ανδρουτσόπουλος, Γ Η γλώσσα των νέων από µια συγκριτική προοπτική: Ελληνικά, γαλλικά, γερµανικά, ιταλικά. Μελέτες για την Ελληνική Γλώσσα 17, Ανδρουτσόπουλος, Γ ιδακτικές χρήσεις της γλώσσας των νέων. Γλωσσικός Υπολογιστής 2. ιαθέσιµο στην ηλεκτρονική διεύθυνση: Ανδρουτσόπουλος, Γ «Ο ραψωδός που θέλεις να φτάσεις»: Γλωσσικές στρατηγικές πολιτισµικής οικειοποίησης στο ελληνόφωνο rap. Πρακτικά του 6 ου ιεθνούς Συνεδρίου Ελληνικής Γλωσσολογίας. Πανεπιστήµιο Κρήτης. ιαθέσιµο στην ηλεκτρονική διεύθυνση: Ανδρουτσόπουλος, Γ «Το κρασάκι του Τσου»: Πολυτροπικότητα, διακειµενικότητα και ετερογλωσσία στον «δεύτερο ιστό». Ζητήµατα Επικοινωνίας 9, Ανδρουτσόπουλος, Γ. & Κακριδή, Μ Γλώσσα των νέων. Αναγνώριση, αποδοχή και κριτική των νεανικών ιδιωµάτων. Στο Β. Βαµβακάς & Π. Παναγιωτόπουλος (επιµ.), Η Ελλάδα στη δεκαετία του 80. Κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισµικό λεξικό. Αθήνα: Το πέρασµα, Androutsopoulos, J The study of language and space in media discourse. In P. Auer & J. E. Schmidt (eds), Language and Space: An International Handbook of Linguistic Variation. Berlin/New York: De Gruyter, Androutsopoulos. J. & Georgakopoulou, A Discourse constructions of youth identities: Introduction. In J. Androutsopoulos & A. Georgakopoulou (eds), Discourse Constructions of Youth Identities. Amsterdam: Benjamins, Androutsopoulos, J. & Scholz, A Spaghetti funk : Appropriations of hip-hop culture and rap music in Europe. Popular Music and Society 26, Αρχάκης, Α Γλωσσική διδασκαλία και σύσταση των κειµένων. Αθήνα: Πατάκης. Αρχάκης, Α. & Τσάκωνα, Β Ταυτότητες, αφηγήσεις και γλωσσική εκπαίδευση. Αθήνα: Πατάκης. Archakis, A. & Lampropoulou, S Teaching oral speech: The case of direct speech in oral narratives. International Journal of Learning 13, Archakis, A. & Tsakona, V Parliamentary discourse in newspaper articles: The integration of a critical approach to media discourse into a literacy-based language teaching programme. Journal of Language and Politics 8 (3), Bakhtin, M. M The Dialogic Imagination: Four Essays. Ed. Μ. Holquist. Austin, TX: University of Texas Press. Beal, J. C You re not from New York City, you re from Rotherham : Dialect and identity in British indie music. Journal of English Linguistics 37 (3), Bell, A Hit and miss: Referee design in the dialects of New Zealand television advertisements. Language & Communication 12, Bernstein, B Class, Codes and Control. Vol. IV, The Structuring of Pedagogic Discourse. London: Routledge. Bottero, W Class identities and the identity of class. Sociology 38, Bucholz, M Youth and cultural practice. Annual Review of Anthropology 31,

18 36 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) Canakis, C Diglossia as an agent of humor in the writings of Elena Akrita. Journal of Modern Greek Studies 12, Cheshire, J. & Edwards, V Schoolchildren as sociolinguistic researchers. Linguistics & Education 3, Coupland, N Dialect stylization in radio talk. Language in Society 30, Coupland, N Style: Language Variation and Identity. Cambridge: Cambridge University Press. Coupland, N The mediated performance of vernaculars. Journal of English Linguistics 37, Coupland, N Language, ideology, media and social change. In K. Junod & D. Maillat (eds), Performing the Self. Tübingen: Gunter Narr, Cutler, C. A Yorkville crossing: White teens, hip hop and African American English. Journal of Sociolinguistics 3, De Fina, A Style and stylization in the construction of identities in a card-playing club. Ιn P. Auer (ed.), Style and Social Identities. New York: Mouton de Gruyter, Dhoest, A Negotiating images of the nation: The production of Flemish TV drama, Media, Culture & Society 26, Duff, P. A Intertextuality and hybrid discourses: The infusion of pop culture in educational discourse. Linguistics & Education 14, Ζάχος, Ε Λεξικό της ελληνικής αργκό (Λεξικό της πιάτσας). 2η έκδοση. Αθήνα: Κάκτος. Fairclough, N. (ed.) 1992a. Critical Language Awareness. Harlow: Longman. Fairclough, N. 1992b. Discourse and Social Change. Cambridge: Polity Press. Fairclough, N. & Wodak, R Critical Discourse Analysis. In T. A. Van Dijk (ed.), Discourse as Social Interaction. London: Sage, Fowler, R Linguistic Criticism. 2nd edition. Oxford: Oxford University Press. Geeraerts, D Everyday language in the media: The case of Belgian Dutch soap series. In M. Kammerer, K.-P. Konerding, A. Lehr, A. Storrer, C. Thimm & W. Wolski (eds), Sprache im Alltag. Beiträge zu neuen Perspektiven in der Linguistik Herbert Ernst Wiegand zum 65. Geburtstag gewidmet. Berlin/New York: De Gruyter, Georgakopoulou, A On the sociolinguistics of popular films: Funny characters, funny voices. Journal of Modern Greek Studies 18, Gutiérrez, K., Baquedano-Lopez, P. & Tejeda, C Rethinking diversity: Hybridity and hybrid language practices in the third space. Mind, Culture, & Activity: An International Journal 6 (4), Hawkins, E Awareness of Language: An Introduction. Cambridge: Cambridge University Press. Ιορδανίδου, Α. & Φτερνιάτη, Α (επιµ.). Επικοινωνιακές διδακτικές προτάσεις για το γλωσσικό µάθηµα στην πρωτοβάθµια εκπαίδευση. Αθήνα: Πατάκης. Iordanidou, A. & Androutsopoulos, J Teenage slang in Modern Greek. In G. Drachman, A. Malikouti-Drachman, C. Klidi & J. Fykias (eds), Greek Linguistics '95. Proceedings of the 2nd Internatonal Conference on Greek Linguistics. Graz: Neugebauer, James, C. & P. Garrett 1991 (eds). Language Awareness in the Classroom. London: Longman. Janks, H Critical language awareness journals and student identities. Language Awareness 8, Κασκαµανίδης, Γ. & Ντίνας, Κ Γλωσσική «ανακύκλωση»; Η παιδαγωγική και διδακτική αξιοποίηση των νεοελληνικών διαλέκτων. Η περίπτωση της ποντιακής. Γλώσσα 58, Κουρδής, Ε Σηµειωτική ανάλυση της ιδεολογίας για την εικόνα και τη γλώσσα του Έλληνα επαρχιώτη. Στο Κ. Τσουκαλά, Ε. Χοντολίδου, Α. Χριστοδούλου & Γ. Μιχαηλίδης (επιµ.), Σηµειωτικά συστήµατα και επικοινωνία. Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής, Κουτσογιάννης, ιδασκαλία της ελληνικής σήµερα: εδοµένα και ζητούµενα. Μελέτες για την Ελληνική Γλώσσα 26, Μπουτουλούση, Ε Ο εθνικός εαυτός και ο «άλλος» σε µαθήµατα κριτικής γλωσσικής επίγνωσης. Μελέτες για την Ελληνική Γλώσσα 26, Marriott, S Dialect and dialectic in a British war film. Journal of Sociolinguistics 1 (2), Morrell, E Toward a critical pedagogy of popular culture: Literacy development among urban youth. Journal of Adolescent and Adult Literacy 46,

19 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) Ντίνας, Κ. & Ζαρκογιάνη, Ε ιδακτική αξιοποίηση των νεοελληνικών διαλέκτων. Η περίπτωση του γλωσσικού ιδιώµατος Αφάντου Ρόδου. Θεσσαλονίκη: University Studio Press. Πετρόπουλος, Η Παροιµίες του υποκόσµου. Αθήνα: Νεφέλη. Πολίτης, Π Κριτική επισκόπηση των βιβλίων Έκφραση-Έκθεση του λυκείου. Θεσσαλονίκη. ράση 4 του Ηλεκτρονικού Κόµβου του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας. ιαθέσιµο στην ηλεκτρονική διεύθυνση: Pakulski, J. & Waters, M The reshaping and dissolution of social class in advanced society. Theory & Society 25, Piller, I Identity constructions in multilingual advertising. Language in Society 30, Politis, P. & Kakavoulia, Μ Pastiche and parody in radio advertisements. Journal of Modern Greek Studies 28, Rampton, B Crossing: Language and Ethnicity among Adolescents. London: Longman. Στάµου, Α. Γ Η κριτική ανάλυση λόγου των περιβαλλοντικών κειµένων: Προς µια κριτική γλωσσική επίγνωση. Στο Ι. Ξυδόπουλος, Μ. Μπαλτατζάνη, Α. Τσαγγαλίδης & Γ. Γιαννάκης (επιµ.), 12 Κείµενα για τη Γλωσσολογία: Ιωάννινα Αθήνα: Κοντύλι, Στάµου, Α. Γ. & Ντίνας, Κ.. υπό δηµοσίευση. Γλώσσα και τοπικότητες: Η αναπαράσταση γεωγραφικών ποικιλιών στην ελληνική τηλεόραση. Πρακτικά του 8ου Συνεδρίου της Ελληνικής Σηµειωτικής Εταιρείας, Σηµειωτική και Ιδεολογίες, Σύνορα, Περιφέρειες, ιασπορές. Στάµου, Α. Γ. & Παρασκευόπουλος, Σ Η γλώσσα των περιβαλλοντικών κειµένων: Η κριτική επίγνωση της γλώσσας στην περιβαλλοντική εκπαίδευση. Κριτική Επιστήµη και Εκπαίδευση 4, Scott, J Social class and stratification in late modernity. Acta Sociologica 45, Siegel, J Language ideologies and the education of speakers of marginalized language varieties: Adopting a critical awareness approach. Linguistics & Education 17, Silverstein, M Monoglot standard in America: Standardization and metaphors of linguistic hegemony. In D. Brenneis & R. K. S. Macaulay (eds), The Matrix of Language: Contemporary Linguistic Anthropology. Boulder, CO: Westview, Stamou, A. G Speech style and the construction of social division: Evidence from Greek television. Language & Communication 31, Stamou, A. G. forthcoming. Representations of linguistic variation in children s books: Register stylization as a resource for (critical) language awareness. Language Awareness. Stamou, A. G., Agrafioti, A. & Dinas, K. D. forthcoming. Representations of youth (language) in Greek TV commercials. Journal of Youth Studies. Stamou, A. G., Maroniti, K. & Dinas, K. D Representing traditional and progressive women in Greek television: The role of feminine / masculine speech styles in the mediation of gender identity construction. Women s Studies International Forum 35, Stenström, A. B. & Jørgensen, A. M Youngspeak in a multilingual perspective: Introduction. In A. B. Stenström & A. M. Jørgensen (eds), Youngspeak in a Multilingual Perspective. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins, Stevens, L South Park and society: Instructional and curricular implications of popular culture in the classroom. Journal of Adolescent and Adult Literacy 44, Τζάννε, Α Οι γλωσσικές ποικιλίες στην προσχολική εκπαίδευση. Γλωσσικός Υπολογιστής 2. ιαθέσιµο στην ηλεκτρονική διεύθυνση: Theodoropoulou, I Popular literature discourses of Athenian suburbia: Northern suburbs. Articulo, Journal of Urban Research (Special Issue 3 Revisiting urbanity and rurality ). Available at: Van Gijsel, S., Speelman, D. & Geeraerts, D Style shifting in commercials. Journal of Pragmatics 40, Wallace, C Critical language awareness: Key principles for a course in critical reading. Language Awareness 8, Χαραλαµπόπουλος, Α. & Χατζησαββίδης, Σ Η διδασκαλία της λειτουργικής χρήσης της γλώσσας: Θεωρία και πρακτική εφαρµογή. Θεσσαλονίκη: Κώδικας. Χατζησαββίδης, Σ Ο µη ακροαµατικός σχεδιασµός (referee design) στον ελληνικό λόγο µαζικής επικοινωνίας. Μελέτες για την Ελληνική Γλώσσα 18,

20 38 Στάµου - Γλωσσολογία/Glossologia 20 (2012) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Ιστοσελίδες διαφηµιστικών σποτ που αναλύθηκαν ιαφήµιση Amstel (Τελευταία πρόσβαση: 16/12/2011). ιαφηµίσεις σοκολάτας Break (Τελευταία πρόσβαση: 16/12/2011). ιαφήµιση Conn-X (Τελευταία πρόσβαση: 16/12/2011). ιαφήµιση Conn-X 2 (Τελευταία πρόσβαση: 16/12/2011). ιαφήµιση Conn-X 3 (Τελευταία πρόσβαση: 16/12/2011). ιαφήµιση Conn-X 4 (Τελευταία πρόσβαση: 19/12/2011). ιαφήµιση Εµπορικής Τράπεζας (Τελευταία πρόσβαση: 19/12/2011). ιαφήµιση κρουασάν Molto (Τελευταία πρόσβαση: 19/12/2011) ιαφήµιση ΟΤΕ (ευρυζωνικότητα) (Τελευταία πρόσβαση: 19/12/2011). ιαφήµιση ΟΤΕ (ευρυζωνικότητα) 2 (Τελευταία πρόσβαση: 19/12/2011). ιαφήµιση Wind (Τελευταία πρόσβαση: 16/12/2011). ιαφήµιση Wind 2 (Τελευταία πρόσβαση: 16/12/2011).

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Στόχος της ανακοίνωσης είναι να εξεταστούν κριτικά οι προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται στα νέα βιβλία της γλώσσας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ (REFLECTION BY USING MOVIES) Σκοπός Ο σκοπός αυτού του αναστοχαστικού εργαλείου είναι να υποκινήσει τον αναστοχασμό στον τρόπο που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19291 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2.11.2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Μανιαδάκη Πόπη Α Παρ. 1 η : Η αμφισβήτηση της κριτικής στάσης του τηλεθεατή και

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση Advanced Subsidiary Advanced GCE Survival Δεξιότητες Α Β Γ Δ Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση κειμένων σε προεπιλεγμένα θέματα/κείμενα Functional Operational

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

γλωσσικέςεπιλογές λειτουργίες/περικείµενα -Μιαφοράκιένανκαιρό -ΛαέτηςΑθήνας - Συµπληρώστε τα κενά. - Προσοχή, παρακαλώ! Μην αφήνετε - σήµερα φιλοξενούµε τον κύριο Γάτο -Τσουκαλάςόπ. π. σ. 55 - Κεραµεικός,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Το χιούμορ Στη Διαφήμιση. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Το χιούμορ Στη Διαφήμιση. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών ΣΠΟΥΔΑΣΤΕΣ: Ιωαννίδου Ροδόπη ΑΜ (097/07) Πεχλιβανίδης Μουράτογλου Χαράλαμπος ΑΜ (037/07) ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το χιούμορ Στη Διαφήμιση ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Γλώσσα, μαζική κουλτούρα και κριτικός γραμματισμός

Γλώσσα, μαζική κουλτούρα και κριτικός γραμματισμός Γλώσσα, μαζική κουλτούρα και κριτικός γραμματισμός ΜΜΕ και κριτικός γραμματισμός Διημερίδα διάχυσης των αποτελεσμάτων του προγράμματος Θαλής (2011-2015) Γλωσσική ποικιλότητα και γλωσσικές ιδεολογίες στα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΔΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΑΝ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Δεύτερη γλώσσα (1/2) Όταν ένας ομιλητής μαθαίνει ή/και χρησιμοποιεί μια Χ γλώσσα ως δεύτερη,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Δημοτικού Oδηγίες αξιοποίησης των σχολικών εγχειριδίων Σχολική χρονιά: 2011-2012 ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Φυλλάδιο Εργασίας 1 Ενδεικτικές Απαντήσεις Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Κωνσταντίνος Κακαρίκος, Ευφροσύνη Κοντοκώστα k_kakarikos@hotmail.com efkodok@yahoo.gr Δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 09/10/2011 ΣΕΙΡΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του αποσπάσματος σε 80-100 λέξεις, χωρίς δικά σας σχόλια. Στο συγκεκριμένο κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης Το Βυζαντινό Κάστρο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης ΑΣΚΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Με βάση τα παρακάτω παιδαγωγικά κριτήρια αξιολογήστε το µαθησιακό περιβάλλον µίας διδακτικής παρέµβασης σηµειώνοντας την ύπαρξή τους είτε µε εισαγωγή σχολίου πάνω στα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Σωφρ. Χατζησαββίδης ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1. Από το γραμματισμό στους πολυγραμματισμούς Σήμερα τα άτομα που βρίσκονται σε μία διαδικασία μάθησης και προετοιμασίας για την

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α)

Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α) Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α) Ποιους καλούμαι να διδάξω και ποιες παραδοχές θα πρέπει να λάβω υπόψη σε σχέση με αυτό; ποιες οι ομάδες-στόχοι ως προς την προέλευση και τα επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΙΟΥΛΙΟΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΙΟΥΛΙΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΙΟΥΛΙΟΣ 2007 ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ CYPRUS COLLEGE ΓΙΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ (µε αποτίµηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ «ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΓΛΩΣΣΑΣ»

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ «ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΓΛΩΣΣΑΣ» ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ «ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΓΛΩΣΣΑΣ» ΟΜΙΛΟΣ ΚΡΙΤΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ Υπεύθυνη Ομίλου: Όλγα Μούσιου-Μυλωνά Σχολική Σύμβουλος 1 ης Εκπαιδευτικής Περιφέρειας Φλώρινας, Μέλος ΕΠ.Ε.Σ.

Διαβάστε περισσότερα

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ ηµήτρης Κουτσογιάννης Τµήµα Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή, Α.Π.Θ. Επιστηµονικός συνεργάτης του ΚΕΓ dkoutsog@lit.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ: Σε μία κοινωνία που κατακλύζεται από πληροφορίες, το παιδί, ανεξαρτήτου ηλικίας, είναι αδύνατο να μείνει ανεπηρέαστο. Καθημερινά γίνεται αποδέκτης πολυπληθών και πολυποίκιλων μηνυμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Φιλαράκος - Το δικό μου μαλακό υφασμάτινο παιχνίδι Βαθμίδα: 1 Τάξη: Β Διάρκεια: 4 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας στη συνέχεια για έκφραση. Οι μαθητές/τριες ανακαλούν εμπειρίες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα σύνταξης Συντονιστής: Γεώργιος Κιούσης,

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή.

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Οι λόγοι άνισης παρουσίας της γυναίκας στην πολιτική ζωή Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

O ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΜΙΚΣ. Ερευνητική εργασία Β Λυκείου Άσπρων Σπιτιών 2014-15

O ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΜΙΚΣ. Ερευνητική εργασία Β Λυκείου Άσπρων Σπιτιών 2014-15 O ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΜΙΚΣ Ερευνητική εργασία Β Λυκείου Άσπρων Σπιτιών 2014-15 Συμμετείχαν οι μαθητές : Α ΟΜΑΔΑ Κρομμύδα Μαρίνα, Κωτούλα Μαρία, Γκεντς Φατμέ, Παναγιώτη Αναστασία. Β ΟΜΑΔΑ Χατζηκωνσταντίνου Ραφαέλα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ A. ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Για το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας της Α τάξης Ημερησίου Γενικού Λυκείου ως διδακτικά εγχειρίδια θα χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα