«Εφηβεία και εξαρτήσεις»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Εφηβεία και εξαρτήσεις»"

Transcript

1 3 ο ΓΕΛ Νέας Φιλαδέλφειας Σχολ. Έτος «ΜΙΛΤΟΣ ΚΟΥΝΤΟΥΡΑΣ» 2 ο Τετράμηνο ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (Project) «Εφηβεία και εξαρτήσεις» ΑΝΑΦΟΡΑ 1

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός αυτής της αναφοράς είναι να παρουσιάσει αναλυτικά την ερευνητική εργασία που ολοκληρώθηκε στο 2 ο τετράμηνο της σχολικής χρονιάς από μια ομάδα 15 μαθητών και μαθητριών της Α τάξης του Λυκείου μας πάνω στο θέμα «εφηβεία και εξαρτήσεις» με υπεύθυνη καθηγήτρια την κ. Σούμπαση Σταυρούλα, ΠΕ6. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Σκοποί της ερευνητικής εργασίας σελ Συμμετέχοντες σελ Διάρκεια και χώρος διεξαγωγής δραστηριοτήτων σελ Δραστηριότητες σελ Προϊόντα παρουσίασης του θέματος σελ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ 1. Ερευνητικά ερωτήματα σελ Πτυχές του θέματος σελ Ορισμοί: εφηβεία, εθισμός, εξάρτηση σελ Εφηβεία σελ Εξαρτησιογόνες ουσίες σελ Εξαρτησιογόνες δραστηριότητες σελ Παράγοντες που οδηγούν στην εξάρτηση σελ Συσχετισμός εφηβείας και εξάρτησης σελ Συμπτώματα εξάρτησης σελ Συνέπειες της εξάρτησης σελ Πρόληψη και αντιμετώπιση της εξάρτησης σελ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 1. Σκοπός της έρευνας σελ Διαδικασία της έρευνας σελ Αποτελέσματα της έρευνας σελ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σελ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ σελ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σελ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ σελ. 25 2

3 1. Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Σκοποί της ερευνητικής εργασίας Βασικός σκοπός της ερευνητικής εργασίας με τίτλο «Εφηβεία και εξαρτήσεις» ήταν η ευαισθητοποίηση τόσο των μαθητών που συμμετείχαν στο Project, όσο και ολόκληρης της μαθητικής κοινότητας του σχολείου μας σε θέματα που αφορούν την ιδιαιτερότητα της εφηβείας και σχετίζονται με ένα πολύ σοβαρό κίνδυνο που απειλεί τους εφήβους, την εξάρτηση. Αφετηρία του προβληματισμού μας αποτέλεσε η έκταση του φαινομένου της εξάρτησης πολλών εφήβων τόσο από ουσίες (νικοτίνη, φαγητό, κόκα κόλα αλλά και ναρκωτικές ουσίες), όσο και από δραστηριότητες (σερφάρισμα στο διαδίκτυο, ηλεκτρονικά παιχνίδια, υπερβολική χρήση του κινητού τηλεφώνου, τυχερά παιχνίδια και άλλα). Ακόμη, μας απασχόλησε το θέμα της εξάρτησης από πρόσωπα του οικογενειακού και του φιλικού περιβάλλοντος. Αντικειμενικοί στόχοι της εργασίας μας ήταν οι εξής: Να κατανοήσουμε τις βιολογικές και ψυχολογικές αλλαγές που συμβαίνουν στην εφηβεία και επηρεάζουν τη διάθεση και συμπεριφορά του εφήβου Να ορίσουμε τις έννοιες "εθισμός" και "εξάρτηση" και να καταλάβουμε τη διαφορά τους Να συνειδητοποιήσουμε το πλήθος των εξαρτησιογόνων ουσιών και δραστηριοτήτων Να αναγνωρίσουμε την σχέση ανάμεσα στην εφηβεία και τις εξαρτήσεις και γιατί η εφηβεία θεωρείται τόσο κρίσιμη περίοδος για την ανάπτυξη εξαρτήσεων που συνεχίζονται στην ενήλικη ζωή Να διερευνήσουμε τους παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξη εξαρτήσεων Να αναγνωρίσουμε τα συμπτώματα του εθισμού και της εξάρτησης Να συνειδητοποιήσουμε τις επιπτώσεις της κάθε εξάρτησης αλλά και του φαινομένου της εξάρτησης γενικότερα Να πληροφορηθούμε σχετικά με διάφορους τρόπους πρόληψης και αντιμετώπισης του φαινομένου Να ανιχνεύσουμε τις αρχικές γνώσεις και στάσεις των μαθητών του σχολείου μας σχετικά με το θέμα μας Να ευαισθητοποιήσουμε τη σχολική κοινότητα σχετικά με τους κινδύνους της εξάρτησης και να τους ενημερώσουμε σχετικά την πρόληψη και θεραπεία της 3

4 2. Συμμετέχοντες Την ερευνητική ομάδα αποτελούσαν 15 μαθητές από την Α τάξη του σχολείου μας με υπεύθυνη την καθηγήτρια των Αγγλικών, Σταυρούλα Σούμπαση. Συγκεκριμένα, οι μαθητές και μαθήτριες που συμμετείχαν από τα τρία τμήματα της Α τάξης ήταν: Από το Α1 Αλεξανδρόπουλος Βαλάντης Αρώνη Μαρία Γαβριήλογλου Βαρβάρα Γιαβρούτα Αλεξάνδρα Γκουρτζαλής Νικηφόρος Δεληγιαννίδης Σπύρος Από το Α2 Κοτμοτού Εμμανουέλλα Κυβρικοσαίου Δήμητρα Ματάι Αθηνά-Ειρήνη Μουζάκη Φωτεινή Πανοπούλου Χαρά Από το Α3 Ρίζος Παναγιώτης Ρούμι Γιώργος Σκλάβαινα Σοφία Σολδάτος Τάσος 3. Διάρκεια και χώρος διεξαγωγής δραστηριοτήτων Το project διήρκησε από τις 23 Ιανουαρίου του 2011 ως τις 14 Μαΐου του Συνολικά έγιναν 12 τρίωρες συναντήσεις της ερευνητικής ομάδας στο εργαστήριο του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού του σχολείου μας που φέτος δε λειτούργησε. Είχαμε στη διάθεσή μας έναν υπολογιστή, ένα CD player και ένα DVD player με τηλεόραση, το οποίο όμως δε χρησιμοποιήσαμε λόγω έλλειψης χρόνου. 4. Δραστηριότητες Στην πρώτη μας συνάντηση προσπαθήσαμε να γνωριστούμε καλύτερα για να επιλέξουμε με ποιους θα συνεργαστούμε σε υποομάδες όχι με βάση τις φιλίες μας, αλλά με βάση την προσωπικότητά μας. Καταλάβαμε ότι σε μια ομάδα εργασίας, τα μέλη είναι καλύτερο να έχουν συμπληρωματικά χαρακτηριστικά και δεξιότητες. Γι αυτό το λόγο παίξαμε ένα παιχνίδι αυτογνωσίας επιλέγοντας χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς μας από μια λίστα και προσπαθώντας να μαντέψουμε ποιοι άλλοι είχαν τα ίδια χαρακτηριστικά. Έτσι χωριστήκαμε σε 5 υπό-ομάδες με μέλη με συμπληρωματικά χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, ο Τάσος που είναι ομιλητικός και ηγετικός συνεργάστηκε με τη Χαρά που είναι επιμελής και τη Σοφία που έχει 4

5 πλούσια φαντασία. Συζητήσαμε τη σημασία της ομαδικής εργασίας και τα οφέλη της για όλους. Στη συνέχεια συμπληρώσαμε ένα φανταστικό βιογραφικό σημείωμα ως έμπειροι ερευνητές ώστε να λειτουργήσουμε πιο φυσικά σαν ερευνητές και να κατανοήσουμε ποια προσόντα και δεξιότητες απαιτούνται για τη διεξαγωγή μιας ερευνητικής εργασίας. Για παράδειγμα, φανταστήκαμε ότι καθένας από εμάς έχει σπουδάσει μια επιστήμη που έχει σχέση με το θέμα μας (Ψυχολογία, Βιολογία, Κοινωνιολογία, Ψυχοθεραπεία, Κοινωνική Εργασία) και επίσης συζητήσαμε ποια άλλα προσόντα θα έπρεπε να έχει ένας ειδικός για να διερευνήσει το θέμα της εφηβείας και των εξαρτήσεων, όπως για παράδειγμα, να μιλάει και να διαβάζει τουλάχιστον δυο ξένες γλώσσες για να μπορεί να αντλεί στοιχεία από τη βιβλιογραφία και να παρουσιάζει την εργασία του, αλλά και ψηφιακές δεξιότητες και ερευνητικές δεξιότητες. Στη δεύτερη συνάντηση, εργαστήκαμε στις αρχικές μας ομάδες και κάναμε καταιγισμό ιδεών πάνω στις έννοιες εφηβεία και την εξάρτηση. Αφού συζητήσαμε τις ιδέες μας στην ολομέλεια, σχεδιάσαμε αφίσες με νοητικούς χάρτες, έναν για την εφηβεία και έναν για την εξάρτηση. Από αυτή τη δραστηριότητα προέκυψαν τα ερευνητικά μας ερωτήματα, που αναλύονται στη επόμενη ενότητα (2.1). Επίσης, απομονώσαμε πέντε πτυχές του θέματος για να μπορούμε να αρχίσουμε τη διερεύνησή του. Συγκεκριμένα, καταγράψαμε ως πτυχές τις εξής: Βιολογικές και ψυχολογικές αλλαγές στην εφηβεία Εξαρτησιογόνες ουσίες και δραστηριότητες Η ψυχολογική βάση της εξάρτησης Η βιολογική βάση της εξάρτησης Πρόληψη και αντιμετώπιση της εξάρτησης Για τις επόμενες επτά συναντήσεις χωριστήκαμε ξανά σε 5 νέες υπό-ομάδες μελέτης, ανάλογα με την πτυχή που επιλέξαμε να μελετήσουμε. Στην αρχή σε ολομέλεια και έπειτα ανά ομάδα κάναμε γρήγορη ανάγνωση σχετικών κειμένων από ένα βιβλίο που μας υπέδειξε η υπεύθυνη καθηγήτριά μας (Teenagers: A History of Evolution, βλ. παρακάτω ενότητα 6). Εξασκηθήκαμε να διαβάζουμε κριτικά και να εντοπίζουμε γρήγορα τα σημεία που μας ενδιαφέρουν ανάλογα με την πτυχή που εξετάζουμε. Ακόμη, μάθαμε να κρατάμε σημειώσεις από την ανάγνωση των πηγών. Σε κάθε συνάντηση, η κάθε υποομάδα ενημέρωνε την ολομέλεια σχετικά με αυτά που είχε διαβάσει με βάση τις σημειώσεις που είχε κρατήσει και χρησιμοποιούσε τον υπολογιστή για να γράψει μια περίληψη από κάθε πηγή. Στο τέλος κάθε συνάντησης προσπαθούσαμε να συνδυάσουμε τις σημειώσεις μας για να απαντήσουμε στα ερευνητικά ερωτήματα που είχαμε θέσει. Σιγά σιγά, συνειδητοποιήσαμε για ποιους λόγους η εφηβεία είναι η πιο κρίσιμη περίοδος στη ζωή ενός ανθρώπου για να αρχίσει μια εξάρτηση. Στη φάση της μελέτης και της καταγραφής σημειώσεων μας βοήθησαν πολύ δύο καθηγητές του σχολείου μας, ο Χημικός κ. Σταματόπουλος Νίκος και η Φιλόλογος, κ. Πατσιλίβα Μαρία. Η ομάδα του Σπύρου, του Νικηφόρου και του Παναγιώτη, που είχαν αναλάβει να μελετήσουν την πτυχή των εξαρτησιογόνων ουσιών, πήραν συνέντευξη από τον κ. Σταματόπουλο, ο οποίος τους εξήγησε πώς επιδρούν οι 5

6 ψυχότροπες ουσίες στον εγκέφαλο και σε όλο τον οργανισμό, ανάλογα με τη χημική δομή τους. Η κ. Πατσιλίβα μας έδειξε τρία πολύ ενδιαφέροντα video clips σχετικά με την εξάρτηση από το φαγητό και την εκδήλωση των διατροφικών διαταραχών στην εφηβεία. Εξάλλου, κατά τη διάρκεια του δεύτερου τετραμήνου, και άλλοι καθηγητές μας, η Βιολόγος κ. Πάττα, η Φιλόλογος κ. Κιτίνου μας βοήθησαν να συνδέσουμε τις γνώσεις μας από την ερευνητική εργασία με την ύλη των άλλων σχολικών μαθημάτων. Ταυτόχρονα με τη βιβλιογραφική έρευνα και τις συνεντεύξεις από τους καθηγητές άλλων ειδικοτήτων, ξεκινήσαμε τη διεξαγωγή της έρευνας στο σχολείο. Αρχικά σε ολομέλεια θέσαμε τους στόχους της έρευνας και έπειτα καταρτίσαμε το ερευνητικό μας εργαλείο, που συμφωνήσαμε ότι θα είναι ένα ερωτηματολόγιο με κλειστού τύπου ερωτήσεις. Κάθε μαθητής του project ανέλαβε να μοιράσει και να συλλέξει 15 ερωτηματολόγια. Στη συνέχεια καταγράψαμε και επεξεργαστήκαμε τα δεδομένα, συζητήσαμε τα ευρήματα και καταγράψαμε τα συμπεράσματά μας σε σημειώσεις. Στην ένατη συνάντησή μας η καθηγήτριά μας μας ζήτησε να θυμηθούμε τι είχαμε μάθει, τι είχαμε κάνει και τι είχαμε νιώσει ως τότε με τη βοήθεια των ημερολογίων μας από κάθε συνάντηση. Δουλέψαμε ατομικά και καταγράψαμε δραστηριότητες, σκέψεις, συναισθήματα και προτάσεις για κάθε μια από τις προηγούμενες συναντήσεις μας. Αυτή η διαδικασία μας βοήθησε να κάνουμε τη διαμορφωτική αξιολόγηση του project, δηλαδή να αξιολογήσουμε τις γνώσεις, τις δεξιότητες που πήραμε και τις δυσκολίες που συναντήσαμε κατά το πρώτο μισό εργασίας μας για το project. 5. Προϊόντα παρουσίασης του θέματος Στις τελευταίες τρεις συναντήσεις μας χωριστήκαμε πάλι σε 4 υπό-ομάδες εργασίας ανάλογα με τον τρόπο που προτιμούσαμε να παρουσιάσουμε την ερευνητική εργασία μας, δηλαδή ανάλογα με τα προϊόντα του Project. Συγκεκριμένα, ο Παναγιώτης, ο Νικηφόρος και ο Σπύρος έγραψαν την αναφορά πάνω στην έρευνα που κάναμε στο σχολείο (report on the school survey) αφού προηγουμένως είχαν αποτυπώσει τα ευρήματα σε ραβδογράμματα. Η Χαρά, η Αθηνά, η Φωτεινή και ο Τάσος σχεδίασαν την ηλεκτρονική παρουσίαση της εργασίας μας σε PowerPoint. Η Μαίρη, η Εμμανουέλλα, ο Βαλάντης και ο Γιώργος έφτιαξαν το δίγλωσσο ενημερωτικό φυλλάδιο για τους μαθητές του σχολείου μας (leaflet). Τέλος, από τις σημειώσεις που είχαν καταγράψει οι ομάδες μελέτης για κάθε πτυχή συντάχτηκε η τελική αναφορά στην ερευνητική εργασία μας, δηλαδή το παρόν κείμενο από τη Βαρβάρα, την Αλεξάνδρα, τη Σοφία και τη Δήμητρα (report on the project). 6

7 1. Ερευνητικά ερωτήματα 2. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Όπως είπαμε και στην προηγούμενη ενότητα, στη φάση του καταιγισμού ιδεών πάνω στις έννοιες εφηβεία και εξαρτήσεις, μας προέκυψαν τα ερωτήματα που αποφασίσαμε να απαντήσουμε μέσα από αυτή την ερευνητική εργασία. Συγκεκριμένα, αναρωτηθήκαμε: Πότε αρχίζει και πότε τελειώνει η περίοδος της εφηβείας; Τι διαφοροποιεί την εφηβεία από τις άλλες ηλικιακές περιόδους; Ποια είναι η σχέση της εφηβείας με την εξάρτηση; Τι σημαίνει εξάρτηση και τι σημαίνει εθισμός; Ποια είναι η διαφορά τους; Ποιοι παράγοντες οδηγούν στην εξάρτηση; Ποια συμπτώματα παρουσιάζει ένα εξαρτημένο άτομο; Ποιες είναι οι συνέπειες της εξάρτησης για έναν έφηβο; Πώς μπορεί να αποφευχθεί η εξάρτηση; Πώς αντιμετωπίζονται οι εξαρτήσεις; Στη συνέχεια κρατούσαμε συνεχώς τα παραπάνω ερωτήματα στο νου μας καθώς διαβάζαμε τα κείμενα από τη βιβλιογραφία και προσπαθούσαμε να τα απαντήσουμε καθώς μοιραζόμαστε τις σημειώσεις και τις σκέψεις μας στην ολομέλεια της ερευνητικής ομάδας. 2. Πτυχές του θέματος Για να απαντήσουμε στα παραπάνω ερωτήματα, τα εντάξαμε σε πέντε μεγαλύτερες κατηγορίες που ονομάσαμε πτυχές του θέματός μας. Αυτές ήταν: Βιολογικές και ψυχολογικές αλλαγές στην εφηβεία Η πρώτη αυτή πτυχή είχε να κάνει με την εφηβεία και συγκεκριμένα με τις αλλαγές που γίνονται στο σώμα του εφήβου, τις ψυχολογικές ανάγκες και τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά του εφήβου και πώς τα δυο παραπάνω επιδρούν στη συμπεριφορά του. Με αυτή την πτυχή ασχολήθηκαν η Δήμητρα, η Εμμανουέλλα, η Αλεξάνδρα και η Μαίρη, οι οποίες μελέτησαν τις βιβλιογραφικές πηγές, κρατούσαν σημειώσεις, έγραφαν περιλήψεις στον υπολογιστή και μας ενημέρωναν για όσα τους έκαναν εντύπωση σε κάθε συνάντηση από την 3 η ως την 7 η. Από όσα μας παρέδωσαν γράφτηκαν οι ενότητες 2.3 και 2.4 παρακάτω. Εξαρτησιογόνες ουσίες και δραστηριότητες Η δεύτερη πτυχή προέκυψε από τον προβληματισμό μας πάνω στην πληθώρα των εξαρτησιογόνων ουσιών και καταστάσεων που συνειδητοποιήσαμε ότι υπάρχουν όταν κάναμε καταιγισμό ιδεών στο θέμα της εξάρτησης. Με αυτή την πτυχή ασχολήθηκαν ο Νικηφόρος, ο Παναγιώτης και ο Σπύρος, οι οποίοι μελέτησαν έναν κατάλογο ψυχοτρόπων ουσιών και κατέγραψαν τη δράση τους, ενώ επίσης 7

8 ενημερώθηκαν από το Χημικό του σχολείου μας για τη σχέση ανάμεσα στη χημική σύσταση μιας ουσίας και την επίδρασή της στον οργανισμό. Επίσης, μελέτησαν τις δραστηριότητες που προκαλούν εθισμό και εξάρτηση και συνέβαλαν στη συγγραφή της ενότητας 2.5 και 2.6 παρακάτω. Η ψυχολογική βάση της εξάρτησης Η τρίτη πτυχή είχε σχέση με τις ψυχολογικές αιτίες και συνέπειες της εξάρτησης. Το θέμα αυτό μελετήθηκε από τη Χαρά και τη Βαρβάρα, οι οποίες εστίασαν μεν στις εξαρτήσεις από ναρκωτικές ουσίες, αλλά συσχέτισαν την ψυχολογική τους βάση με όσα ακούσαμε από την κ. Πατσιλίβα για τις διατροφικές διαταραχές και με όσα διάβασαν σχετικά με την εξάρτηση από πρόσωπα και δραστηριότητες. Επίσης, όσα μας είπαν μας βοήθησαν να καταλάβουμε τη σχέση της εφηβείας με την εξάρτηση και να γράψουμε τις ενότητες 2.7, 2.8, 2.9 και 2.10 παρακάτω. Η βιολογική βάση της εξάρτησης Αυτή η πτυχή διαχωρίστηκε από την προηγούμενη για να καταλάβουμε πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος σε φυσιολογικές συνθήκες και κάτω από την επίδραση εξαρτησιογόνων παραγόντων. Με αυτήν ασχολήθηκαν η Φωτεινή, η Σοφία, η Αθηνά και ο Τάσος. Μας εξήγησαν το ρόλο των νευροδιαβιβαστών, δηλαδή των ορμονών και το υλικό τους συνέβαλε πολύ για να γράψουμε τις ενότητες 2.3, 2.9 και Πρόληψη και αντιμετώπιση της εξάρτησης Η τελευταία αλλά σημαντικότερη πτυχή από όλες ήταν το θέμα της πρόληψης και της αντιμετώπισης των εξαρτήσεων. Ο Γιώργος και ο Βαλάντης μελέτησαν προγράμματα εκπαίδευσης παιδιών και νεαρών εφήβων με σκοπό την πρόληψη της ανάπτυξης εξαρτήσεων και μας ενημέρωσαν σχετικά με τα προγράμματα απεξάρτησης από ουσίες και δραστηριότητες που υπάρχουν στη χώρα μας. Στο υλικό τους βασιστήκαμε για να γράψουμε την ενότητα

9 3. Ορισμοί: εφηβεία, εθισμός, εξάρτηση Εφηβεία Σύμφωνα με τους πιο σύγχρονους επιστημονικούς ορισμούς, η εφηβεία είναι η περίοδος που αρχίζει περίπου στο 10 ο και τελειώνει περίπου στο 20 ο έτος της ζωής ενός ανθρώπου, αντίθετα με παλαιότερες απόψεις που τοποθετούσαν την έναρξή της στο 13 ο έτος και τη λήξη της στο 18 ο. Η σύγχρονη άποψη βασίζεται σε παρατηρήσεις εμφάνισης τόσο σωματικών, όσο και ψυχολογικών συμπτωμάτων της εφηβείας σε παιδιά 10 ετών που συνεχίζονται μέχρι τα 20. Δικαιολογείται από τις αλλαγές στον τρόπο διατροφής και ζωής των σύγχρονων παιδιών. Τα παιδιά στις μέρες μας διατρέφονται πολύ καλύτερα από παλαιότερα, άρα η ανάπτυξή τους γίνεται με πολύ ταχύτερους ρυθμούς. Εξάλλου, τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και ενημέρωσης κάνουν ένα παιδί πολύ πιο ενήμερο από ό,τι πριν είκοσι χρόνια σε θέματα σεξουαλικής ζωής, γεγονός που επιταχύνει τις διαδικασίες της σεξουαλικής ωρίμανσης που είναι ο βασικότερος παράγοντας της εφηβείας (Bainbridge D.). Η εφηβεία χαρακτηρίζεται από μια σειρά αλλαγών στον εγκέφαλο, οι οποίες επιδρούν στην ψυχολογία και τη συμπεριφορά του εφήβου με τρόπους που αναλύονται στην επόμενη ενότητα. Τα κορίτσια έχουν το προβάδισμα απέναντι στα αγόρια όσον αφορά την ηλικία έναρξης και λήξης της εφηβείας για καθαρά βιολογικούς λόγους. Εθισμός και εξάρτηση Ενώ οι δύο όροι εθισμός και εξάρτηση χρησιμοποιούνται συνήθως στην καθημερινότητά μας σαν συνώνυμοι, υπάρχει μεταξύ τους μια σημαντική διαφορά. Εθισμός είναι το φαινόμενο της δυνατής επιθυμίας του ατόμου να χρησιμοποιήσει κάποια ουσία ή να εμπλακεί σε κάποια δραστηριότητα, σχέση ή κατάσταση που έχει προηγουμένως δοκιμάσει και του έχει δημιουργήσει ευχάριστα συναισθήματα. Συνεπώς, ο εθισμός δηλώνει την παρώθηση, την κινητοποίηση του ανθρώπου να επαναλάβει τη χρήση μιας ουσίας ή τη συμμετοχή σε μια κατάσταση. Ο όρος εξάρτηση, από την άλλη πλευρά, δηλώνει την ανάγκη της χρήσης μιας ουσίας ή της συμμετοχής σε μια δραστηριότητα ώστε ο οργανισμός να μπορεί να λειτουργήσει φυσιολογικά στην καθημερινότητα. Με άλλα λόγια, η εξάρτηση είναι μια κατάσταση, η οποία συνήθως ακολουθεί τον εθισμό και στην οποία βρίσκεται κάποιος διότι δεν μπορεί να κάνει αλλιώς, αφού ο οργανισμός του έχει πια συνηθίσει να λειτουργεί μόνο κάτω από την επίδραση μιας εξαρτησιογόνου ουσίας ή δραστηριότητας. Φυσικά, η εξάρτηση προϋποθέτει τον εθισμό, δηλαδή ένα εξαρτημένο άτομο είναι πάντα ταυτόχρονα και εθισμένο, αφού έχει ισχυρό κίνητρο να χρησιμοποιεί την εξαρτησιογόνο ουσία ή δραστηριότητα. Το αντίθετο, όμως, δεν ισχύει. Κάποιος μπορεί να νιώθει εθισμό, αλλά να μην έχει ακόμη απολύτως εξαρτηθεί από μια ουσία ή δραστηριότητα. Πάντως, το στάδιο του εθισμού είναι κρίσιμο και τότε πρέπει να γίνει παρέμβαση για να μην καταλήξει ο εθισμός σε εξάρτηση, δηλαδή στο στάδιο που είναι πλέον πολύ δύσκολη η θεραπεία. 9

10 4. Εφηβεία Η εφηβεία βρίσκεται μεταξύ της παιδικότητας και της ενηλικίωσης, γι αυτό και ο έφηβος συμπεριφέρεται άλλοτε σαν παιδί και άλλοτε σαν ενήλικος. Η εφηβεία σηματοδοτείται από βιολογικές αλλαγές στο σώμα του παιδιού και τελειώνει με τη γενετήσια ολοκλήρωση του ατόμου. Ο έφηβος προσπαθεί να αποδεχθεί την καινούρια εικόνα του σώματός του και να αποκτήσει έλεγχο των γενετήσιων ορμών του. Η ραγδαία αύξηση της παραγωγής ορμονών προκαλεί ανησυχία και φόβο στον έφηβο (π.χ. η ήπια ακμή του προσώπου μπορεί να φαντασιώνεται σαν παραμόρφωση και να προξενήσει κατάθλιψη). Επίσης, παρατηρούνται αλλαγές στο γνωστικό τομέα. Κάποιοι έφηβοι καταφέρνουν να φτάσουν στο επίπεδο της αφαιρετικής σκέψης, της ικανότητας δηλαδή να αντιλαμβάνονται τι βρίσκεται πίσω από τα πράγματα και να μη δέχονται κάποιες καταστάσεις έτσι όπως φαίνονται. Κάποιοι όμως έφηβοι δεν το καταφέρνουν αυτό, μένουν στο επίπεδο της συγκεκριμένης σκέψης και δέχονται την πραγματικότητα όπως φαίνεται. Η ανάπτυξη στο διανοητικό επίπεδο ακολουθεί σχεδόν εκρηκτική πορεία σαστίζοντας τον έφηβο που βλέπει τον εαυτό του να σκέπτεται μακρύτερα από όσα έχει ζήσει αναπτύσσοντας αφηρημένη σκέψη προσεγγίζοντας το άπειρο, σκεπτόμενος επαγωγικά. Αλλαγές παρουσιάζονται και στον συναισθηματικό τομέα. Οι έφηβοι είναι δυνατό να βιώσουν κάποια συναισθήματα κατάθλιψης και άγχους για το μέλλον. Η εφηβεία είναι περίοδος ανησυχίας και αμφισβήτησης των θεσμών και της λειτουργίας του κοινωνικού συστήματος γενικότερα. Επίσης, ο έφηβος προσπαθεί να αρέσει στο άλλο φύλο και να παίξει σωστά τον νεοαποκτηθέντα ρόλο του άντρα και της γυναίκας, αλλά λόγω της απειρίας η αυτοεκτίμηση γίνεται εύθραυστη και τα όρια ασαφή, έτσι εξιδανικεύει έντονα και πληγώνεται πολύ. Πρωταρχική ανάγκη του εφήβου είναι η ανάγκη για ανεξαρτησία, για την οποία όμως δεν είναι ακόμη απόλυτα έτοιμος και γι αυτό μισεί το μικρό παιδί που συνεχίζει να κουβαλά μέσα του, το οποίο δεν του επιτρέπει να είναι τελείως ανεξάρτητος πια. Ο έφηβος πιέζεται ανάμεσα στην ανάγκη να αποδείξει ότι έχει μεγαλώσει και στην παιδική ακόμη ανάγκη για φροντίδα από τους γονείς. Γι αυτό συγκρούεται με τους γονείς και με τον εαυτό του. Μια τέτοια σύγκρουση του δημιουργεί επιθετικότητα, αφόρητο άγχος, ενοχές, σύγχυση και παλιμπαιδισμό. Όλες οι παραπάνω αλλαγές δημιουργούν πολλά προβλήματα στον έφηβο κυρίως στον ψυχικό τομέα. Γι αυτό η εφηβεία είναι πράγματι περίοδος υψηλού κινδύνου για την εμφάνιση ψυχικών διαταραχών. Η κατάθλιψη είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται συχνά στους εφήβους. Μία αιτία ίσως είναι οι ορμονικές αλλαγές που παρουσιάζονται στην εφηβεία. Κάποιες φορές όμως, οι έφηβοι μπορεί να εμφανίσουν σοβαρές καταθλιπτικές διαταραχές, η χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ αυξάνεται και ο έφηβος μπορεί να έρθει αντιμέτωπος ακόμη και με το νόμο λόγω παραβατικής συμπεριφοράς. 10

11 Όσο πιο υγιής είναι η προσωπικότητα του παιδιού, τόσο πιο εύκολα θα περάσει μέσα από την εφηβεία χωρίς να βιώσει έντονο άγχος ή κατάθλιψη. Οι έφηβοι δεν μιλάνε όχι γιατί δεν έχουν τίποτα να πουν, αλλά γιατί όλα μέσα τους είναι συγκεχυμένα και βιώνουν μία αδιόρατη αίσθηση κινδύνου. Στο σημείο αυτό πρέπει να εστιάσουμε στον παράγοντα άγχος επειδή είναι πολύ σημαντικός για τη συσχέτιση της εφηβείας με την ανάπτυξη εξαρτήσεων. Το άγχος των εφήβων δεν είναι ακριβώς το ίδιο με το άγχος των παιδιών ή των ενηλίκων. Στους εφήβους το άγχος είναι συνώνυμο με την πίεση, το φόβο, την αγωνία, τη θλίψη και την κατάθλιψη. Είναι αξιοσημείωτο ότι η κατάθλιψη αρχίζει πάντα στην εφηβεία με τη μορφή του άγχους και εκδηλώνεται στην ενήλικη ζωή. Όλοι ανεξαιρέτως οι έφηβοι βιώνουν έντονο άγχος λόγω των αλλαγών και των συγκρούσεων της εφηβείας. Εκτός από την ηλικία, το άγχος οφείλεται και σε άλλους παράγοντες, όπως: Το οικογενειακό περιβάλλον Μια ασταθής ή διαλυμένη οικογένεια, η ενδοοικογενειακή βία ή και η κακοποίηση των παιδιών στην οικογένεια (σωματική, σεξουαλική, λεκτική ψυχολογική) πληγώνει τα παιδιά και τα οδηγεί σε κατάθλιψη. Ένας επίσης σοβαρός οικογενειακός παράγοντας άγχους είναι το πένθος και η απώλεια γονιού ή αδελφών. Γενετικοί παράγοντες Η κατάθλιψη των γονέων είναι μια σοβαρή αιτία για την εφηβική κατάθλιψη. Μερικοί έφηβοι εκδηλώνουν άγχος με το να τρώνε πολύ ή να απέχουν από την τροφή και να έχουν ασταθή ύπνο. Άλλοι τείνουν να ρέπουν προς διάφορες άλλες εξαρτήσεις εξαιτίας του άγχους. Εξάρτηση από πρόσωπο Οι έφηβοι έχουν μια υπερβολική ανάγκη για να σχετίζονται στενά με συνομηλίκους ή μεγαλύτερους φίλους. Αυτή η ανάγκη τους κάνει να συμπεριφέρονται με ζήλια και κτητικότητα και εντείνει το άγχος τους. Επίσης, δημιουργεί άγχος στα πρόσωπα από τα οποία εξαρτάται ο κτητικός έφηβος και συνήθως οδηγεί στη διάλυση των σχέσεων και στην απομόνωση και κατάθλιψη του εξαρτημένου εφήβου. Αρνητικές σκέψεις Η εφηβεία είναι η περίοδος της αφηρημένης σκέψης κατά την οποία το νεαρό άτομο αποκτά για πρώτη φορά τη νοητική ικανότητα να κάνει γενικεύσεις και συσχετισμούς. Είναι ιδιαίτερα κρίσιμη και για αυτό το λόγο, επειδή αν οι σκέψεις του εφήβου είναι αρνητικές δημιουργούν αρνητικά συναισθήματα σε βαθμό που ο έφηβος να νιώθει ότι ολόκληρος ο κόσμος είναι απειλητικός και εχθρικός. Έτσι, δημιουργούνται νευρώσεις και φοβίες που εντείνουν το άγχος και το μετατρέπουν σε κατάθλιψη. 11

12 Δυσλειτουργική συμπεριφορά Πολλοί έφηβοι επιχειρούν να πετύχουν πολύ δύσκολους στόχους με σκοπό να αποδείξουν ότι έχουν μεγαλώσει και ότι αξίζουν. Σαν αποτέλεσμα, η θέση μη ρεαλιστικών στόχων οδηγεί στην αποτυχία και το άγχος που αυτή συνεπάγεται. Τυπικές αντιδράσεις του εφήβου στην αποτυχία είναι είτε η αυτοκατάκριση και η παραίτηση, είτε η υπερπροσπάθεια να τα καταφέρει σε όλο και δυσκολότερα έργα, πράγμα που οδηγεί σε μεγαλύτερη ένταση και άγχος και κάνει πολλούς εφήβους επιθετικούς και καταστροφικούς ή αυτοκαταστροφικούς. Η σχολική πίεση Για τους ίδιους λόγους η πίεση για επιδόσεις στο σχολείο από τους γονείς ή τους εκπαιδευτικούς δημιουργεί αυξημένο άγχος και κατάθλιψη. Σε περίπτωση που ένας έφηβος καταφέρνει να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των μεγάλων, προσπαθεί συνεχώς να υπερβαίνει τις δυνάμεις για να μην τους απογοητεύσει. Στην αντίθετη περίπτωση γεμίζει απογοήτευση και παραιτείται μειώνοντας την προσπάθειά του σαν αντίδραση στο σχολικό άγχος. Η πίεση των συνομηλίκων Ένας πανίσχυρος παράγοντας άγχους για τους εφήβους είναι η πίεση από τους συνομηλίκους, τόσο από την ομάδα των φίλων στην οποία έχει ανάγκη να ανήκει και να είναι αποδεκτός, όσο και από την ομάδα των νταήδων, τους οποίους φοβάται. Για να ξεπεράσει αυτή την πίεση ο έφηβος είναι αδύνατο να αντισταθεί χωρίς στήριξη και θα κάνει οτιδήποτε για να είναι αποδεκτός. Αυτός είναι συχνά ένας λόγος για τον οποίο οι έφηβοι δοκιμάζουν εξαρτησιογόνες ουσίες. Ενοχή και αυτοκατάκριση Όλοι οι έφηβοι υποφέρουν από την αγωνία του πώς τους βλέπουν οι άλλοι, κυρίως οι σημαντικοί Άλλοι στη ζωή τους. Μέσα από τα μάτια των άλλων ορίζουν την ταυτότητά τους. Πολύ συχνά φαντάζονται ότι οι άλλοι τους κρίνουν ή τους χλευάζουν χωρίς αυτό να ισχύει. Αυτή η φαντασίωση οφείλεται στο ότι οι ίδιοι κρίνουν τον εαυτό τους κάθε στιγμή και μάλιστα πολύ αυστηρά. Ο παράγοντας αυτός είναι εξαιρετικά αγχογόνος. Γενικά, πολλοί ερευνητές στηρίζουν την υπόθεση ότι το άγχος οφείλεται για την ανάπτυξη εξαρτήσεων στην εφηβεία. Δυστυχώς, η ενασχόληση με εξαρτησιογόνες δραστηριότητες και η χρήση ουσιών ανακουφίζει μόνο για λίγο από το άγχος και το εντείνει στη συνέχεια καθώς δημιουργεί μεγαλύτερη ενοχή, πίεση, δυσλειτουργική συμπεριφορά και κατάθλιψη. Έτσι, έχουμε το φαύλο κύκλο που αρχίζει με το φυσιολογικό εφηβικό άγχος, οδηγεί στην εξάρτηση και συνεχίζεται με μεγαλύτερο παθολογικό άγχος. Συνοψίζοντας την επισκόπηση των χαρακτηριστικών της εφηβείας θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στα ερωτήματα που μας απασχόλησαν σχετικά με τη βιολογική και ψυχολογική βάση της συμπεριφοράς του εφήβου. 12

13 Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο του εφήβου; Ο ανθρώπινος εγκέφαλος συνεχίζει να αλλάζει σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου. Όμως, ο εφηβικός εγκέφαλος είναι μοναδικός επειδή στην εφηβεία συντελούνται οι περισσότερες και πιο σημαντικές αλλαγές στις δομές του εγκεφάλου. Ο εφηβικός εγκέφαλος έχει ακόμη το μεγαλύτερο μέγεθος που θα έχει ποτέ, εκτός από την απελευθέρωση νέων ορμονών στη διάρκεια της εφηβείας. Για ποιο λόγο η εφηβεία είναι μια κρίσιμη περίοδος της ζωής μας; Ο εφηβικός εγκέφαλος είναι εξαιρετικά εύπλαστος γι αυτό το λόγο οι έφηβοι είναι εξαιρετικά επιδεκτικοί μάθησης. Από την άλλη πλευρά, οι συνήθειες που αποκτώνται στην εφηβεία είναι πολύ δύσκολο να αλλάξουν αργότερα γι αυτό η εξάρτηση είναι εύκολο να αποκτηθεί σε αυτή τη φάση της ζωής μας και να διαρκέσει για πάντα. Τι κάνει τη ζωή των εφήβων τόσο δύσκολη; Η εφηβεία είναι μια μεταβατική περίοδος κατά την οποία όλα είναι ρευστά. Το γεγονός ότι ο έφηβος ξεφεύγει από την προστατευμένη θέση του παιδιού ενώ ακόμη δεν είναι έτοιμος για την ανεξαρτησία του ενηλίκου του δημιουργεί έντονο άγχος και σύγχυση. Γιατί η εφηβεία είναι τόσο ξεχωριστή στη ζωή μας; Ακριβώς επειδή βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο οι έφηβοι είναι υπερδραστήριοι και υπερευαίσθητοι. Λειτουργούν τελείως διαφορετικά τόσο από τα παιδιά, όσο και από τους ενήλικες. Οι ενήλικες θα τους καταλάβουν μόνο αν θυμηθούν τη δική τους εφηβεία, πράγμα που είναι εξαιρετικά δύσκολο επειδή οι εγκεφαλικές αλλαγές της εφηβείας έχουν πάψει να συντελούνται και τα εφηβικά συναισθήματα ξεχνιούνται εντελώς. Πώς σκέφτονται οι έφηβοι; Άλλοτε σκέφτονται υπεραναλυτικά και άλλοτε δε σκέφτονται καθόλου. Πολλές φορές μάλιστα οι φυσιολογικοί έφηβοι σκέφτονται παρανοϊκά διαστρεβλώνοντας την πραγματικότητα λόγω του άγχους τους, όπως είδαμε παραπάνω. Δεν περνάει στιγμή που να μην αυτό-εξετάζονται. Πώς συμπεριφέρονται οι έφηβοι; Η συμπεριφορά των εφήβων είναι τελείως απρόβλεπτη. Άλλοτε είναι επιπόλαιη και απερίσκεπτη και άλλοτε πολύ επιφυλακτική και προσεκτική. Συνήθως συμπεριφέρονται με πείσμα, θυμό, υπερβολή, ανευθυνότητα, επιπολαιότητα και σπάνια εμπιστεύονται την κοινή λογική. Πώς νιώθουν οι έφηβοι; Αντίθετα με τη συμπεριφορά τους τα συναισθήματά τους δείχνουν ότι είναι πολύ ευαίσθητοι και ευάλωτοι. Πληγώνονται εύκολα, μπερδεύονται επειδή δεν είναι ποτέ σίγουροι για το πώς τους βλέπουν οι άλλοι. Μόνιμο συναίσθημά τους είναι το άγχος και η ντροπή που προσπαθούν να κρύψουν με κάθε τρόπο. Πολλοί έφηβοι είναι καταθλιπτικοί. 13

14 5. Εξαρτησιογόνες ουσίες Όταν ακούμε τη λέξη εξάρτηση τη συνδέουμε συνειρμικά κυρίως με τις ψυχότροπες ουσίες, δηλαδή τα ναρκωτικά. Στην ερευνητική εργασία μας συνέβη ακριβώς το ίδιο. Κάνοντας καταιγισμό ιδεών όπου ο καθένας έλεγε κάτι σχετικό με την εξάρτηση, όλοι αρχίσαμε με ουσίες και μάλιστα με τις παράνομες ουσίες, δηλαδή τα σκληρά ναρκωτικά. Φυσικά, παρόλο που ο κίνδυνος από την ναρκοεξάρτηση παραμένει πολύ ισχυρός, στην εποχή μας έχουν αναδειχτεί πολλές άλλες εξαρτησιογόνες καταστάσεις, όπως θα δούμε παρακάτω. Σαν εθιστικές ουσίες συζητήσαμε τις εξής: Καφεΐνη Νικοτίνη Κακάο Τανίνη (περιέχεται στο τσάι) Παυσίπονα φάρμακα Ψυχοδραστικές ουσίες όπως το αλκοόλ, η κάνναβης, η ηρωίνη, η μορφίνη, η κοκαΐνη και άλλες Παραισθησιογόνες ουσίες όπως το έκσταση και άλλα παραισθησιογόνα ναρκωτικά όπως το trip (LSD) και άλλα φάρμακα σε μορφή χαπιών ή σιροπιού Οι παραπάνω ουσίες επιδρούν με διαφορετικούς τρόπους στον εγκέφαλο προκαλώντας εθισμό, δηλαδή έντονη και ολοένα αυξανόμενη επιθυμία του ατόμου να τις ξαναχρησιμοποιήσει σε ολοένα αυξανόμενες ποσότητες. Από τις παραπάνω ουσίες, οι περισσότερο εθιστικές είναι η νικοτίνη, το αλκοόλ, η κοκαΐνη και η ηρωίνη. Ενδιαφέρον μας προκάλεσε το ότι η νικοτίνη και το αλκοόλ, παρόλο που είναι τόσο εθιστικές ουσίες, είναι νόμιμες και διαθέσιμες στο εμπόριο και μάλιστα σε πολύ χαμηλές τιμές σε σχέση με την ηρωίνη και την κοκαΐνη. Ακόμη, πληροφορηθήκαμε ότι οι παραισθησιογόνες ουσίες προκαλούν ευφορία, δηλαδή υπερβολικά ευχάριστη διάθεση και ονομάζονται ναρκωτικά του πάρτυ. Είναι λιγότερο εθιστικές από τη νικοτίνη, το αλκοόλ και τα σκληρά ναρκωτικά αλλά είναι πολύ επικίνδυνες επειδή προκαλούν αλλοίωση της αντίληψης, των αισθήσεων, αμνησία και μπορεί εύκολα να οδηγήσουν το θύμα τους σε πράξεις που δε θέλει να κάνει. Πολλοί έχουν αυτοκτονήσει υπό την επίδραση τέτοιων ουσιών, έχουν σκοτωθεί σε ατυχήματα ενώ πολλά κορίτσια έχουν βιαστεί ή συμμετάσχει σε όργια λόγω μειωμένης αντίληψης και αντιδράσεων. Επίσης, μάθαμε ότι οι παραπάνω ουσίες χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες ανάλογα με τη δράση τους, τα διεγερτικά (uppers) που προκαλούν υπερδιέγερση του νευρικού συστήματος, υπερκινητικότητα και έντονη διάθεση για φυσική δραστηριότητα και τα κατασταλτικά (downers) που ταυτόχρονα με την ευφορία προκαλούν ένα ευχάριστο μούδιασμα, καταστέλλουν την κινητικότητα και κάνουν το χρήστη νωχελικό και ομιλητικό. Στα διεγερτικά 14

15 ανήκουν η καφεΐνη, η τανίνη, το κακάο, η νικοτίνη, τα παραισθησιογόνα και η κοκαΐνη, που είναι το πιο διεγερτικό ναρκωτικό. Στα κατασταλτικά ανήκουν τα παυσίπονα, η ηρωίνη, η μορφίνη και η κάνναβης. Ιδιαίτερα το αλκοόλ είναι μια ουσία που σε μικρές ποσότητες λειτουργεί σαν διεγερτικό και κάνει τον κοινωνικό πότη, δηλαδή αυτόν που πίνει περιστασιακά, ευχάριστο και ζωντανό, ενώ όταν καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες λειτουργεί κατασταλτικά και κάνει το χρήστη άτονο και νωθρό. Τέλος, διαβάσαμε ότι οι παραπάνω ψυχότροπες ουσίες είτε είναι φυσικές είτε χημικές μιμούνται τη δράση των νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο, δηλαδή των ορμονών που απελευθερώνονται φυσικά στον οργανισμό και προκαλούν φυσιολογική ευφορία, διέγερση, ευχαρίστηση καθώς και, όταν χρειάζεται, καταστολή του άγχους και του πόνου. Πρόκειται δηλαδή για τα φυσικά ναρκωτικά του οργανισμού. 6. Εξαρτησιογόνες δραστηριότητες Όπως είπαμε παραπάνω, ακόμη πιο επικίνδυνες από τις ουσίες είναι μερικές δραστηριότητες που προκαλούν έντονη εξάρτηση πολύ γρήγορα και πολύ ύπουλα. Σχετίζονται κυρίως με τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, ψυχαγωγίας και ενημέρωσης και αποτελούν όπως ισχυρίζονται κάποιοι τη μάστιγα της εποχής μας. Υπάρχουν όμως και άλλες εξαρτησιογόνες δραστηριότητες, όπως τα τυχερά παιχνίδια που εδώ και πολλές δεκαετίες καταστρέφουν ανθρώπους και περιουσίες, το φαγητό, η εργασιομανία και το σεξ. Εμείς ασχοληθήκαμε με τις παρακάτω δραστηριότητες: Ηλεκτρονικά παιχνίδια (και online) Κινητό τηλέφωνο (ομιλία, μηνύματα, παιχνίδια, σερφάρισμα) Διαδίκτυο (σερφάρισμα και επικοινωνία) Τηλεόραση Φαγητό Εργασία Τυχερά παιχνίδια Σεξ Πορνογραφία Ψώνια Επικίνδυνα σπορ Ιδιαίτερα εστιάσαμε στη βιολογική και ψυχολογική βάση της εξάρτησης από τις παραπάνω δραστηριότητες, η οποία ανακαλύψαμε ότι είναι κοινή με την εξάρτηση από ουσίες. Ακριβώς όπως οι χρήστες ουσιών απολαμβάνουν για λίγο μια ανεξήγητη ευφορία λόγω της έκκρισης ορμονών στον εγκέφαλο, έτσι και αυτοί που παίζουν τυχερά παιχνίδια και ηλεκτρονικά παιχνίδια με έντονη δράση, όπως και αυτοί που κάνουν επικίνδυνα σπορ, βιώνουν υπερβολική έκκριση αδρεναλίνης. Το 15

16 φαγητό και το σεξ προκαλούν ευχαρίστηση λόγω της έκκρισης της ντοπαμίνης, όπως και πολλές ναρκωτικές ουσίες. Ακόμη συνειδητοποιήσαμε τους κοινωνικούς λόγους που έχουν οδηγήσει στις νέου τύπου εξαρτήσεις, δηλαδή τα καταναλωτικά πρότυπα ζωής, η μοντελοποίηση και άλλους κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες που αναφέρονται στην ενότητα 2.7 παρακάτω. Εξάρτηση από πρόσωπα Μια ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί η εξάρτηση από ένα πρόσωπο, συνήθως από γονείς ή άλλα σημαντικά πρόσωπα του οικογενειακού ή φιλικού περιβάλλοντος. Για να κατανοήσουμε το ρόλο των γονέων στη ζωή των εφήβων, αξίζει να ρίξουμε μια ματιά στο παρακάτω σχήμα που απεικονίζει τις επιρροές στους εφήβους από το κοινωνικό περιβάλλον τους. Στο κέντρο του κύκλου βρίσκεται το μικροσύστημα, δηλαδή το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον. Ο επόμενος δακτύλιος με το μωβ χρώμα συμβολίζει το μεσοσύστημα, δηλαδή το σχολείο και τους συνομηλίκους, ενώ ο κόκκινος δακτύλιος δείχνει το εξωσύστημα, την ευρύτερη κοινότητα και ο εξωτερικός δακτύλιος αναπαριστά το μακροσύστημα, δηλαδή τους κοινωνικούς, πολιτικούς και πολιτιστικούς θεσμούς οι οποίοι διέπουν το περιβάλλον μιας κοινωνίας. 16

17 Η σχέση του εφήβου με τους γονείς Ο ασφαλής δεσμός με τους γονείς στην εφηβεία είναι ένας δείκτης υψηλής αυτοεκτίμησης, περισσότερης ικανοποίησης από τη ζωή, καλύτερης ακαδημαϊκής προσαρμογής και λιγότερης ψυχολογικής εξάντλησης. Η ποιοτική σχέση του εφήβου με τους γονείς συμβάλει στην επιτυχή αντιμετώπιση των προκλήσεων, των δυσκολιών και των έντονων αλλαγών στην εφηβεία. Ο έφηβος θέλει να μιλάει και να δρα ελεύθερα, δεν ανέχεται να τον υποτιμούν οι γονείς ή οποιοσδήποτε άλλος. Οι σχέσεις με τους γονείς του θα επηρεάσουν σε σημαντικό βαθμό και τις σχέσεις με τους υπόλοιπους ενήλικες που θα συναναστραφεί στη ζωή του. Θα έλεγε κανείς πως όταν ο έφηβος έχει ομαλές σχέσεις με τους γονείς και τους καθηγητές του οι οποίοι αποτελούν πρότυπα προς μίμηση- τότε ο έφηβος μαθαίνει να συμπεριφέρεται σωστά απέναντι στην κοινωνία. Πολλές φορές οι γονείς έχουν ιδιαίτερα κριτική στάση απέναντι στους εφήβους. Τους επικρίνουν για την εμφάνιση, τη συμπεριφορά ακόμα και τους φίλους τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις ένας έφηβος ενδεχομένως να εμφανίσει συμπτώματα κατάθλιψης. Είναι φυσιολογικό οι έφηβοι να έχουν διλήμματα στο ηθικό πεδίο, να αμφισβητούν αρχές και αξίες στην προσπάθεια να επαναπροσδιορίσουν τους γονείς τους για να καταφέρουν αργότερα να τους 'αποχωριστούν', να μπουν δηλαδή σε μία νέα ενήλικη σχέση μαζί τους. Γι αυτό ζητούν το ενδιαφέρον των ενηλίκων γι αυτή την απίστευτη εξέλιξη που συντελείται μέσα τους, όταν όμως το ενδιαφέρον αυτό εκδηλώνεται νιώθουν συχνά ακινητοποιημένοι. Οι γονείς πρέπει να μείνουν ψύχραιμοι, να μην ανησυχήσουν και επιστρατεύσουν απαγορεύσεις και τιμωρίες εφ όλης της ύλης, φοβούμενοι μήπως χάσουν τον έλεγχο γιατί το παιδί θα επαναστατήσει και θα χάσει την εμπιστοσύνη στους γονείς του με αποτέλεσμα να μην τους κοινοποιεί τα προβλήματα του. Να μην υπέρ προστατεύουν, να αποδεχτούν την απομυθοποίησή τους και με επιμονή και υπομονή θα πρέπει να προασπίζουν τα όριά τους και να προβάλουν σαν μια σταθερή βάση στην οποία ο έφηβος μπορεί να στηριχτεί για να πάει παραπέρα. Στην εφηβεία οι συγκρούσεις είναι απαραίτητες και η απουσία συγκρούσεων μάλλον είναι αυτή που θα πρέπει να μας θορυβήσει. Οι γονείς πρέπει να είναι δυνατοί, να ανέχονται τους εφήβους και να προσπερνούν την τάση τους να τους αγνοούν, χωρίς να το εκλαμβάνουν ως προσωπική αποτυχία τους. Πρέπει να περάσουν προοδευτικά σε μια ισότιμη σχέση ενήλικου προς ενήλικο. Στους έφηβους είναι απαραίτητο να μεγαλώνουν σε ένα σταθερό πλαίσιο που να μην καταλύεται από την επιθετικότητά τους. Πολλοί γονείς, για να αντιδράσουν στην καταπίεση που είχαν υποστεί από τους δικούς τους γονείς, προσπαθούν να μάθουν στα παιδιά να είναι αυτόνομα και ανεξάρτητα, αλλά επιτυγχάνεται το ακριβώς αντίθετο καθώς τα παιδιά 17

18 μεγαλώνουν σε ένα ακαθόριστο πλαίσιο, χωρίς σαφή όρια και την αναγκαία καθοδήγηση των ενηλίκων. Να μην προτρέπουν τον έφηβο να εμπλέκεται σε καταστάσεις τις οποίες δεν είναι ακόμα έτοιμος να αντιμετωπίσει (με φυσική συνέπεια την αποτυχία), γιατί, μειώνεται η αυτοεκτίμησή του, η πραγματικότητα γίνεται τραυματική και ευνοείται ο παλιμπαιδισμός και η καταφυγή σε φαντασιώσεις παντοδυναμίας. Οι γονείς πρέπει να είναι συναισθηματικά κοντά στους εφήβους, να έχουν την ικανότητα να αντέξουν την επιθετικότητα και όλα τα αρνητικά συναισθήματα που προβάλλουν επάνω τους. Ο γονείς οφείλουν λοιπόν να επιδεικνύουν μία σταθερή αλλά και ευέλικτη στάση απέναντι στους εφήβους, χωρίς να θεωρούν πως έχουν αποτύχει σαν γονείς. Η στάση δεν μας χρειάζεσαι-τα καταφέρνεις μόνος σου προκαλεί ψευδή ωρίμανση. Οι γονείς πρέπει να κρατούν τις ευθύνες του και να τον βοηθούν σιγά-σιγά να τις αναλαμβάνει χωρίς να τιμωρούν και να εκδικούνται. Να είναι προσαρμοστικοί και κυρίως ενσυναισθητικοί και συναισθηματικά παρόντες ώστε να μπορέσει ο έφηβος να τους απο-ιδανικοποιήσει ομαλά, να είναι αρκετά σταθεροί ώστε να βοηθήσουν τον έφηβο να αντιμετωπίσει τις συναισθηματικές τους μεταπτώσεις, να είναι αρκετά δεκτικοί και ευέλικτοι ώστε να μειωθεί το άγχος αντεκδίκησης στον έφηβο, να παραμείνουν μια σταθερή φιγούρα, πρόθυμοι να το ακούσουν ανά πάσα στιγμή χωρίς να προσπαθούν να κυριαρχήσουν πάνω του. Παράλληλα όμως, θα πρέπει να τον ενισχύουν με το να ενθαρρύνουν τις πρωτοβουλίες του, αλλά και να μπορούν να πουν μια καλή κουβέντα για το παράστημά και την εμφάνισή του. Έρευνες δείχνουν πως σε μία ομαλή εφηβεία ο γονιός παραμένει ένας πολύτιμος σύμβουλος στις αναζητήσεις και τα προβλήματά του εφήβου και η σχέση του εφήβου με τους γονείς παρόλες τις αναταράξεις στο τέλος γίνονται αρμονικές. Η σχέση του εφήβου με τους συνομηλίκους Η διαμόρφωση της προσωπικότητας του εφήβου επηρεάζεται σημαντικά και από την παρέα του, η οποία αποτελεί μία πρώτη δομή κοινωνικοποίησης (μετά την οικογένεια και το σχολείο). Η σχέση του εφήβου με τους συνομηλίκους του, επηρεάζει τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του καθώς και την αξία που του αποδίδει. Έχει μεγάλη σημασία για τον έφηβο ο τρόπος που τον αντιμετωπίζουν οι άλλοι και τι σκέφτονται γι αυτόν. Γι αυτό και οι ισχυρές σχέσεις με τους συνομηλίκους σχετίζεται με τη μειωμένη εμφάνιση προβληματικής συμπεριφοράς. Ο έφηβος μοιράζεται τις ανησυχίες του με τους άλλους εφήβους και παρατηρεί ομοιότητες και διαφορές, μαθαίνει τα όριά του αλλά και να σέβεται τα όρια των άλλων. Στην πορεία του εφήβου προς την ανεξαρτησία, θα υπάρξουν πολλά πρόσωπα που θα εξιδανικεύσει και στη συνέχεια θα απομυθοποιήσει, όπως είχε κάνει και με τους γονείς. Σημαντικό είναι οι σχέσεις να μη γίνονται εξαρτητικές, αλλά να στηρίζουν και τα δύο πρόσωπα στον αγώνα για την ανεξαρτησία τους. 18

19 7. Παράγοντες που οδηγούν στην εξάρτηση Η εξάρτηση είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο, εξαρτάται δηλαδή από πολλούς παράγοντες. Ανάμεσα στους λόγους που οδηγούν έναν έφηβο στην εξάρτηση υπάρχουν πολλοί που συνδέονται με την ηλικία του, όπως θα δούμε παρακάτω: ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ: για να αντιμετωπίσουν την ζωή τους, άτομα με δυσκολίες προσαρμογής, με κενά, με ατέλειες, άτομα που δεν αντέχουν τις εντάσεις και την απογοήτευση αναζητούν τη λύση στα ναρκωτικά για την εύρεση πληρότητας και ευτυχίας. Άλλοι προσωπικοί λόγοι είναι η περιέργεια, η ανία, η ανάγκη για επιβράβευση και αποδοχή εξαιτίας της ανασφάλειας και του άγχους που βιώνουν, όπως και του φόβου της μοναξιάς. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ : μερικοί υποστηρίζουν ότι δοκίμασαν ναρκωτικά ακολουθώντας τη μόδα ή μια ιδεολογία, ή παρακινούμενοι από τα πρότυπα που προβάλλουν τα ΜΜΕ. Σίγουρα, όμως, υπέκυψαν στην πίεση συνομηλίκων από την ανάγκη για αποδοχή και όλους τους παραπάνω προσωπικούς λόγους της εφηβείας. Συνοψίζοντας, μπορούμε να πούμε ότι όσον αφορά το θέμα που εξετάζουμε, δηλαδή τις εξαρτήσεις στην εφηβεία, υπάρχουν παράγοντες που οδηγούν στην εξάρτηση και απορρέουν από την εφηβεία και άλλοι που είναι άσχετοι από την ηλικία. Έτσι έχουμε σαν παράγοντες που σχετίζονται με την εφηβεία: Την περιέργεια, την τάση για λήψη ρίσκου ως εκδηλώσεις της εφηβικής ανάγκης για ανεξαρτησία Την πίεση από τους συνομηλίκους σαν απόρροια της εφηβικής ανάγκης για ανεξαρτητοποίηση από τους γονείς και την ταυτόχρονη ανάγκη για σχέσεις και αποδοχή. Την πίεση από το σχολείο και τη σχολική αποτυχία που όπως είδαμε παραπάνω σχετίζονται με το εφηβικό άγχος και την ανάγκη του εφήβου για αυτό-επιβεβαίωση εκτός σχολείου Τη χαμηλή αυτοεκτίμηση που έχουν οι περισσότεροι έφηβοι εξαιτίας του άγχους τους για τελειότητα και της ασταμάτητης αυτοκριτικής τους Επίσης, υπάρχουν παράγοντες που δεν απορρέουν από την εφηβεία, επηρεάζουν όμως τους εφήβους διότι αφορούν κυρίως αυτούς. Αυτοί είναι: η οικογένεια (κληρονομικοί παράγοντες εξάρτησης, κατάθλιψης και άλλων ψυχικών παθήσεων όπως και αδυναμία της οικογένειας να καθοδηγήσει τον έφηβο λόγω υπερβολικής αυταρχικότητας ή έλλειψης ορίων ) τα ενδιαφέροντα τα κοινωνικά πρότυπα ζωής (μουσικά συνήθως είδωλα) 19

20 8. Σχέση Εφηβείας και Εξάρτησης Από όλα τα παραπάνω είναι προφανές ότι η εξάρτηση είναι ένα φαινόμενο που στις περισσότερες περιπτώσεις εμφανίζεται στην εφηβεία και αυτό δεν είναι τυχαίο, όπως ανακαλύψαμε μέσα από αυτή την ερευνητική εργασία. Συγκεκριμένα, η εφηβεία συνδέεται με την εξάρτηση εξαιτίας των παρακάτω χαρακτηριστικών της: Οι έφηβοι πιέζονται από μια έντονη ανάγκη για ανεξαρτησία. Η εμπλοκή τους σε δραστηριότητες που έχουν τη φήμη ότι είναι επικίνδυνες, όπως η πρόσληψη ουσιών και οι άλλες εθιστικές δραστηριότητες, τους κάνει να νιώθουν μεγάλοι, δυνατοί και ανεξάρτητοι αφού παίρνουν τόσο μεγάλο ρίσκο. Η ανασφάλεια, το άγχος, η σκληρή αυτοκριτική και η χαμηλή αυτοεκτίμηση, που απορρέουν από το γεγονός ότι οι έφηβοι δεν είναι έτοιμοι για ανεξαρτησία ενώ την ποθούν, εύκολα καταπραΰνονται με τη λήψη ουσιών και την ευχάριστη διάθεση που προκαλείται από την έκκριση ορμονών με διάφορες εθιστικές δραστηριότητες. Οι συγκρούσεις που βιώνουν καθημερινά οι έφηβοι με το περιβάλλον και τον εαυτό τους τους δημιουργούν θυμό, ενοχές και φόβο για την απρόβλεπτη συμπεριφορά τους. Όλα τα αρνητικά συναισθήματα ξεπερνιούνται προσωρινά με την ενασχόληση με εθιστικές δραστηριότητες και ουσίες εξαιτίας της ευφορίας και της διαστρεβλωμένης αίσθησης της πραγματικότητας που αυτές προκαλούν. Η πίεση που δέχονται οι έφηβοι από τους συνομηλίκους τους τους ωθεί συχνά να μιμηθούν τα πρότυπα εξαρτητικής συμπεριφοράς που προτείνουν οι συνομήλικοι ώστε να αποφύγουν τον αποκλεισμό από την ομάδα συνομηλίκων. 9. Συμπτώματα εξάρτησης Η εξαρτητική συμπεριφορά του εφήβου δε διαφέρει πολύ από τη συμπεριφορά ενός κακομαθημένου παιδιού, εξαρτημένου από τους γονείς του. Ο εξαρτημένος έφηβος προσκολλάται στο αντικείμενο της εξάρτησης και παραμελεί τα πάντα γύρω του καθώς και τον εαυτό του. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της εργασίας μας δημιουργήσαμε την παρακάτω λίστα από συμπτώματα εξάρτησης στους εφήβους: Αλλάζει η συμπεριφορά του στο σπίτι Κοιμάται και τρώει άστατα Αλλάζει η επίδοση στο σχολείο προς το χειρότερο Δε μπορεί να συγκεντρωθεί Βγαίνει συνεχώς από το μάθημα Αλλάζει διάθεση πολύ απότομα Αλλάζει παρέες Ξεχνάει τα όνειρα και τις φιλοδοξίες του/της 20

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο»

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» «Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» Σχολείο: Γενικό Λύκειο Παραλίας Τάξη: Α 4 Σχ.Έτος:2012 Ομάδα: 4 η Μέλη υποομάδας: 1.Κοντοπούλου Σωτηρία 2.Μπαζάρογλου Γεωργία 3.Μπόμπου Μαρία 4.Φιλιποππούλου Αγγελική

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ Ορισμός αλκοολισμού Αλκοολούχα ποτά ονομάζονται όλα τα ποτά που περιέχουν αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) γεωργικής προέλευσης, σε οποιοδήποτε ποσοστό το

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

Ο ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Ο ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Η Έρευνα μας Ο Εθισμός στο Διαδίκτυο 2008-2010 Γενικότερα τι σημαίνει ο εθισμός, ειδικότερα τι σημαίνει εθισμός στο Διαδίκτυο και πως αυτό ορίζεται; Ως εθισμός αντιμετωπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί;

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Τι είναι το άγχος; Άγχος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Γεννιόμαστε ή γινόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ Είναι γνωστό το πρόβλημα της χρήσης ναρκωτικών ουσιών. Με τα χρόνια παρουσιάζεται ραγδαία αύξηση των θυμάτων που εθίζονται σε εξαρτισιογόνες ουσίες. Πιο συγκεκριμένα,τα

Διαβάστε περισσότερα

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ.

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. «Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. Μετά την εισήγηση της 1 ης ημέρας, αρχικά χωρίσαμε τους εκπαιδευτικούς σε 4 ομάδες και δόθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Εξάρτηση από το διαδίκτυο

Εξάρτηση από το διαδίκτυο Εξάρτηση από το διαδίκτυο Συμπτώματα Εξάρτησης i. Παραμονή on-line για περισσότερη ώρα από όση υπολόγιζε αρχικά ο έφηβος, ώστε να πετύχει το αίσθημα της ικανοποίησης, διαφορετικά η συνέχιση ίδιου χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Τα συναισθήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των έφηβων μαθητών.

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ 1 ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 2 Εφηβεία είναι η περίοδος της αύξησης και της ανάπτυξης του ατόμου κατά την ο- ποία συμβαίνουν σημαντικές μεταβολές στο σώμα, στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Τα ναρκωτικά μπορούν να διακριθούν σε ομάδες με διάφορους τρόπους: για παράδειγμα νόμιμες (νομικά αποδεκτές) και παράνομες (απαγορευμένες) ουσίες.

Τα ναρκωτικά μπορούν να διακριθούν σε ομάδες με διάφορους τρόπους: για παράδειγμα νόμιμες (νομικά αποδεκτές) και παράνομες (απαγορευμένες) ουσίες. Τι είναι ναρκωτικά; Τα ναρκωτικά είναι ουσίες που επιδρούν στον εγκέφαλο και γι' αυτό προκαλούν εθισμό. Οι άνθρωποι που τα χρησιμοποιούν θέλουν να βιώσουν τις συνέπειες των ναρκωτικών. Ορισμένα φάρμακα

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Εθισμός στο Διαδίκτυο

Εθισμός στο Διαδίκτυο Προβλήματα υγείας από τη χρήση Η/Υ Μια ειδική περίπτωση: Εθισμός στο Διαδίκτυο 2 ο ΕΠΑ.Λ. ΧΑΝΙΩΝ Τμήμα Α1 Υπεύθυνοι Καθηγητές Π. Καπούλας (ΠΕ19), Μ. Καρτάκη (ΠΕ17.02) 1 Εισαγωγή Eθισμός στο διαδίκτυο Ευρύ

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Φιλία Προϋποθέσεις ορθής φιλίας: Σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου. Ειλικρίνεια και τιμιότητα. Κατανόηση προβλημάτων. Αλληλοβοήθεια. Κοινά ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΕΣ: 3.2. Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων 3.3 Διαπολιτισμικότητα - Αποδοχή και Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων Εταιρεία Σχολικής και Οικογενειακής Συμβουλευτικής και Έρευνας (ΕΣΟΣΕ) Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας (ΚΕΕΣΧΟΨΥ) Πανεπιστήμιο Αθηνών «Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.: Πρόγραμμα εξειδικευμένης κατάρτισης εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ευθραστότητα της εφηβείας

Η ευθραστότητα της εφηβείας Η ευθραστότητα της εφηβείας Άννα Κοκκέβη Αναπλ. Καθηγήτρια Α Ψυχιατρικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16 Φεβρουαρίου 2010 Tυπικά χαρακτηριστικά της εφηβείας που κάνουν το άτοµο ευάλωτο

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η φροντίδα για τη λήψη τροφής αποτελεί μια από τις κυριότερες ασχολίες του ανθρώπου. Όσο σημαντική είναι για τον άνθρωπο η τροφή τόσο σημαντική είναι και η στέρηση

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ? Πως? ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΦΥΣΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ 6+1 συμβουλές για να διατηρήσετε τα κίνητρά σας για άσκηση ισχυρά! Πολλοί είναι αυτοί που ξεκινούν ένα πρόγραμμα γυμναστικής γεμάτοι

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

"Μια σημαία μια ιδέα"

Μια σημαία μια ιδέα Τελική Εργασία "Μια σημαία μια ιδέα" Καρακώτσογλου Αντώνης 19ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Τάξη Στ` Υπεύθυνη ομάδας εργασίας: Δούβλη Γεωργία ΜΑΙΟΣ 2014 Abstract - Περίληψη Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας Δημοσκοπική Έρευνα Εισαγωγή Στην εφηβική ηλικία μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές πρόσληψης της τροφής, για παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση της ημερίδας με θέμα «Technology

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων»

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων» Εταιρεία Σχολικής και Οικογενειακής Συμβουλευτικής και Έρευνας (ΕΣΟΣΕ) Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας (ΚΕΕΣΧΟΨΥ) Πανεπιστήμιο Αθηνών «Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.: Πρόγραμμα εξειδικευμένης κατάρτισης εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥΣ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΚΥΜΑΤΑ

ΟΙ ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥΣ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΚΥΜΑΤΑ ΟΙ ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥΣ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΚΥΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ ΛΟΥΙΖΑ 9ο ΓΕΛ ΠΑΤΡΩΝ ΠΑΤΡΑ 2012-2013 ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ: ΒΑΣΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΑΤΖΗ ΣΤΑΜΑΤΙΑ ΠΟΛΥΖΩΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΥΛΑΡΙΝΟΥ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an!

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an! Muster-Fragebogen allgemeinbildende Schule Αγαπητοί γονείς, η γνώμη σας είναι σημαντική για εμάς! Θέλουμε να βελτιώνουμε συνεχώς την ποιότητα της εργασίας μας στο σχολείο. Για να βρούμε ποια είναι τα δυνατά

Διαβάστε περισσότερα

2012-2013. Το Ηλεκτρονικό παιχνίδι

2012-2013. Το Ηλεκτρονικό παιχνίδι 2012-2013 Το Ηλεκτρονικό παιχνίδι «Μπορείς ν ανακαλύψεις περισσότερα για έναν άνθρωπο μέσα σε μία ώρα παιχνιδιού απ ότι μέσα σ ένα χρόνο συζήτησης» Πλάτων 427-347 π.χ. Ερευνητική Εργασία Β Τάξης 1ου Γενικού

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Αντικαπνιστική Παρουσίαση

Αντικαπνιστική Παρουσίαση Αντικαπνιστική Παρουσίαση Αntismoking by Health & Life 6 Μύθοι για το Κάπνισμα 1. Ήταν δική μου επιλογή να το ξεκινήσω 2. Μπορώ να το σταματήσω εύκολα 3. Μπορεί να με κάνει δημοφιλή 4. Το κάπνισμα με διατηρεί

Διαβάστε περισσότερα

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ [1] Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ «ΙΝΔΙΑΝΩΝ ΣΗΜΕΙΑ! ΚΑΠΝΙΣΜΑ;» Παρακαλούμε να απαντήσετε στο παρακάτω ερωτηματολόγιο με ειλικρίνεια.

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«τ ι σ υ μ β α ί ν ε ι σ τ η ν εφηβεία;»

«τ ι σ υ μ β α ί ν ε ι σ τ η ν εφηβεία;» «τ ι σ υ μ β α ί ν ε ι σ τ η ν εφηβεία;» μαζί για την εφηβική υγεία μαζί για την εφηβική υγεία ΜΑΖΙγια τηνεφηβικηυγεία ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα