Αναστολείς της ρενίνης: Επίδραση στην ενδοθηλιακή δυσλειτουργία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αναστολείς της ρενίνης: Επίδραση στην ενδοθηλιακή δυσλειτουργία"

Transcript

1 : , 2012 Ανασκόπηση Αναστολείς της ρενίνης: Επίδραση στην ενδοθηλιακή δυσλειτουργία Β. Μπουγάτσα Φ. Ηλιάδης T. Διδάγγελος Περίληψη Η αρτηριακή υπέρταση αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση και εξέλιξη της αθηρωματικής νόσου. Oι υπερτασικοί ασθενείς, ιδίως επί συνυπάρξεως και άλλων παραγόντων κινδύνου, παρουσιάζουν συχνότερα προσβολή οργάνων-στόχων, όπως η καρδιά και οι νεφροί. Oι φαρμακευτικές ουσίες που παρεμβαίνουν στο σύστημα ρενίνης-αγγειοτενσίνης-αλδοστερόνης αποτελούν σήμερα την κύρια αντιυπερτασική θεραπεία σε ασθενείς με πολλαπλούς παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου. Κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης, όσο και οι ανταγωνιστές των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης ΙΙ ασκούν καρδιοπροστατευτική και νεφροπροστατευτική δράση ανεξάρτητα από τη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Η αλισκιρένη είναι ο πρώτος από του στόματος μικρού μοριακού βάρους μη πεπτιδικός αναστολέας της ρενίνης. Αναστέλλοντας απευθείας τη ρενίνη, μειώνει τη δραστικότητα της ρενίνης πλάσματος και ασκεί ισχυρότερη κατασταλτική δράση στο σύστημα ρενίνης-αγγειοτενσίνης-αλδοστερόνης. Ωστόσο, ενώ πειραματικά και κλινικά δεδομένα παρέχουν ισχυρές ενδείξεις για τις πλειοτρόπες δράσεις της αλισκιρένης και την επαγόμενη επιβράδυνση της αθηρογένεσης, ο ρόλος της αλισκιρένης στην οξειδωτική καταπόνηση, την ενδοθηλιακή δυσλειτουργία και τη φλεγμονή δεν έχει πλήρως αποσαφηνιστεί. Εισαγωγή Αʹ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη Η ρενίνη, το πρώτο συστατικό του συστήματος ρενίνης-αγγειοτενσίνης-αλδοστερόνης (ΣΡΑΑ), ανακαλύφθηκε από τον Gold - blatt ήδη από τις αρχές του αιώνα 1. Ακολούθησε η ανακάλυψη των επιμέρους δραστικών πεπτιδίων του ΣΡΑΑ. Χρειάστηκε όμως να φτάσουμε στη δεκαετία του 90 για να είναι διαθέσιμες οι πρώτες φαρμακευτικές ουσίες που παρεμβαίνουν στο ΣΡΑΑ, δηλαδή η καπτοπρίλη, o πρώτος αναστολέας του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης (ACE αναστολέας), και η λοσαρτάνη, ο πρώτος ανταγωνιστής των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης (ΑΤ1 ανταγωνιστής) 1. O ρόλος του ΣΡΑΑ στην υπέρταση και σε όργανα-στόχους αποτελεί έκτοτε ένα μεγάλο ερευνητικό πεδίο. Το ενδιαφέρον στρέφεται στην ικανότητα των φαρμάκων που αναστέλλουν το ΣΡΑΑ να αναστρέφουν ή να καθυστερούν τις δυσμενείς επιπτώσεις των καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου σε όργανα-στόχους όπως οι νεφροί 2,3, η καρδιά 4-8 και τα αγγεία 9-10.

2 Oι περισσότερες κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν τη χρήση των ACE αναστολέων και των ΑΤ1 ανταγωνιστών ως πρώτης γραμμής αντιυπερτασική αγωγή σε ασθενείς με σακχαρώδη δια - βήτη 11, χρόνια νεφρική νόσο με αλβουμινουρία, διαβητική και μη 12, υπερτροφία της αριστερής κοιλίας και συστολική καρδιακή ανεπάρκεια 13. Oι αναστολείς της ρενίνης είναι μια νέα κατηγορία αντιυπερτασικών φαρμάκων που επιδρούν σε πρωιμότερο στάδιο του συστήματος. Αν και αυξάνουν τη συγκέντρωση της ρενίνης στο πλάσμα έχουν επιπλέον την ικανότητα να ελαττώνουν τη δραστικότητα της ρενίνης πλάσματος (PRA), έναν ανεξάρτητο παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου 14. Τα συστατικά του συστήματος ρενίνηςαγγειοτενσίνης-αλδοστερόνης Η ρενίνη είναι ένα ένζυμο που ανήκει στην οικογένεια των ασπαρτικών πρωτεασών μαζί με τις καθεψίνη D, πεψίνη και χυμοθρυψίνη. Προέρχεται από την πρόδρομη ουσία προρενίνη, μετά από πρωτεολυτική διάσπαση που διαδραματίζεται σχεδόν αποκλειστικά στα επιθηλιοειδή κύτταρα της παρασπειραματικής συσκευής 15. Με την απελευθέρωσή της στο πλάσμα επιδρά στο αγγειοτενσινογόνο, μια α2 σφαιρίνη που παράγεται στο ήπαρ 14 και καταλύει υδρολυτικά την αντίδραση μετατροπής του στο δεκαπεπτίδιο αγγειοτενσίνη Ι. Ακολουθεί πρωτεολυτική διάσπαση της κυκλοφορούσας αγγειοτενσίνης Ι στο οκταπεπτίδιο αγγειοτενσίνη ΙΙ με την επίδραση του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης 16. Η αγγειοτενσίνη ΙΙ είναι ο δραστικός παράγοντας του ΣΡΑΑ. Δρα μέσω τεσσάρων υποδοχέων που ανήκουν στην κατηγορία των G διαμεμβρανικών υποδοχέων (ΑΤ1-ΑΤ4), με σημαντικότερο τον ΑΤ1 υποδοχέα 17. Η διέγερση αυτού του υποδοχέα προκαλεί αγγειοσύσπαση, ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, αύξηση της συσταλτικότητας του μυοκαρδίου, του καρδιακού ρυθμού, της έκκρισης της αλδοστερόνης, της πίεσης διήθησης στο νεφρικό σπείραμα και της επαναρρόφησης του νατρίου 18. Oι παράγοντες που ενισχύουν την έκκριση της ρενίνης είναι η αυξημένη συμπαθητική δραστηριότητα, η χαμηλή πίεση στο προσαγωγό νεφρικό αρτηρίδιο, η χαμηλή συγκέντρωση νατρίου στον εξωκυττάριο χώρο, οι προσταγλαδίνες και το μονοξείδιο του αζώτου (ΝO), ενώ η ενδοθηλίνη και η αγγειοτενσίνη ΙΙ (αρνητική παλίνδρομη ρύθμιση) αναστέλλουν την έκκριση αυτής 19. Αγγειοτενσίνη ΙΙ και ενδοθηλιακή δυσλειτουργία Τα ενδοθηλιακά κύτταρα αποτελούν έναν ενεργό ιστό που επικαλύπτει το τοίχωμα των αγγείων δημιουργώντας μία επιφάνεια με αντιθρομβωτικές ιδιότητες. Ταυτόχρονα παράγουν ουσίες που ρυθμίζουν τον αγγειακό τόνο, την κυτταρική υπερτροφία, τον προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο, την μετανάστευση φλεγμονωδών κυττάρων και την αιμόσταση 20. Στον ενεργό αυτό ιστό η σύνδεση της αγγειοτενσίνης ΙΙ, μέσω του ΑΤ1 υποδοχέα, προκαλεί: α. Aύξηση του ενδοκυττάριου ασβεστίου, ενεργοποίηση της αντλίας Να + /Η +, ενεργοποίηση της ΝΑDPH οξειδάσης και παραγωγή αγγειοσυσπαστικών ουσιών όπως είναι τα εικοσιτετρανοειδή 21 και η ενδοθηλίνη 22 με τελικό αποτέλεσμα τη μείωση της βιοδιαθεσιμότητας του ΝO, της κύριας αγγειοδιασταλτικής ουσίας του ενδοθηλίου, και την αύξηση του αγγειακού τόνου 20. β. Kυτταρική υπερπλασία μέσω της αυξημένης έκφρασης πρωτο-ογκογονιδίων και αυξητικών παραγόντων (ΙGF-1, TGF-b, EGF, PDGF, PAF) 21. Παράλληλα ενεργοποιεί τις ΜΑP κινάσες 23, αλλά και αυξάνει την παραγωγή ελευθέρων ριζών οξυγόνου (ROS) μέσω των οξειδοαναγωγικών συστημάτων 24. Oι ενεργοποιημένες ΜΑP κινάσες και οι ROS προάγουν μια σειρά κυτταρικών μεταβολών οδηγώντας τελικά στην υπερτροφία των λείων μυϊκών κυττάρων και στην ενδοθηλιακή αναδιαμόρφωση 23,25. γ. Aγγειακή φλεγμονή με την παραγωγή μορίων προσκόλλησης (ΙCAM-1, VCAM-1, E-selectin) και χημειοτακτικών παραγόντων (TNFa, MCP1) 21. Oι δύο κύριοι ενδοκυττάριοι μηχανισμοί που εμπλέκονται στην παθοφυσιολογία της αγγειακής φλεγμονής είναι η ενεργοποίηση του μεταγραφικού παράγοντα ΝF-kΒ, με αποτέλεσμα την αυξημένη απελευθέρωση ιντερλευκίνης 6 (IL-6) 26,27, και η ενεργοποίηση της NADPH οξειδάσης, με αποτέλεσμα την αυξημένη παραγωγή Ελευθέρων Ριζών Oξυγόνου (ROS) 28. δ. Tέλος η αγγειοτενσίνη ΙΙ, μέσω του ΑΤ1 υποδοχέα, μειώνει την ινωδόλυση αυξάνοντας την έκφραση του PAI1 στα ενδοθηλιακά κύτταρα 29,30 και μέσω των AT₂ και AT₄ υποδοχέων, αλλά και της επίδρασης στη βραδυκινίνη και την ενδοθηλίνη, επάγει τη θρόμβωση των αρτηριολίων 31. Αρκετές από τις επιβλαβείς επιδράσεις της αγγειοτενσίνης ΙΙ αμβλύνονται με τη σύνδεσή της 217

3 στον ΑΤ2 υποδοχέα 32 και με τη δράση της αγγειοτενσίνης 1-7 (Ανγ 1-7) 34. Η διέγερση του ΑΤ2 υποδοχέα προκαλεί αγγειοδιαστολή, ενώ ταυτόχρονα αντισταθμίζει την υπερτροφία του μυοκαρδίου και την αγγειακή δυσλειτουργία που παρατηρείται στην αθηρωματική νόσο 33. Παράλληλα, η Ανγ 1-7, προϊόν αποδόμησης της αγγειοτενσίνης ΙΙ από ενδοπεπτιδάσες, διεγείρει την παραγωγή ΝO και προσταγλαδινών και συνεπώς εμφανίζει αγγειοδιασταλτικές και αντιυπερτροφικές ιδιότητες 34. Τέλος, ρενίνη και προρενίνη επιδρούν άμεσα στην παθοφυσιολογία των καρδιαγγειακών νοσημάτων συνδεόμενες με τον υποδοχέα ρενίνης-προρενίνης. O υποδοχέας αυτός ανακαλύφθηκε από τον Nguyen και τους συνεργάτες του σε καλλιέργειες νεφρικών μεσαγγειακών κυττάρων. Παρατηρήθηκε ότι η σύνδεση της προρενίνης με τον υποδοχέα στην επιφάνεια των κυττάρων οδηγεί σε μη πρωτεολυτική διάσπαση αυτής (αντιστρεπτή ενεργοποίηση), πενταπλασιάζοντας την καταλυτική αντίδραση μετατροπής του αγγειοτενσινογόνου σε αγγειοτενσίνη Ι, με αποτέλεσμα την αύξηση της τοπικής παραγωγής της αγγειοτενσίνης ΙΙ 15. Επιπρόσθετα η σύνδεση της ρενίνης και της προρενίνης με τον υποδοχέα πυροδοτεί την ενεργοποίηση των ΜΑΡ κινασών και μέσω αυτών την απελευθέρωση TGFb1, ο οποίος διεγείρει ακολούθως την παραγωγή PAI-1, φιμπρονεκτίνης και κολλαγόνου Ι 35. Σε μελέτες πειραματοζώων, η χορήγηση αποκλειστή του υποδοχέα της ρενίνης-προρενίνης (HRP, handle region peptide) μείωσε την υπερτροφία και την ίνωση του μυοκαρδίου, τη διαβητική νεφροσκλήρυνση και πρωτεϊνουρία και τη νεοαγγείωση στον αμφιβληστροειδή 36. O νεότερος αναστολέας της ρενίνης: αλισκιρένη Μετά από πολυετείς προσπάθειες 37 το 2007 η αλισκιρένη έλαβε έγκριση από τον Αμερικάνικο Oργανισμό Φαρμάκων για τη θεραπεία της υπέρτασης. Πρόκειται για έναν, χαμηλού μοριακού βάρους, μη πεπτιδικό αναστολέα της ρενίνης ο οποίος συνδέεται ισχυρά με το ενεργό μέρος αυτής, αναστέλλοντας ανταγωνιστικά τη δράση της. Μειώνει τα επίπεδα της αγγειοτενσίνης Ι και ΙΙ στο πλάσμα και αυξάνει τα επίπεδα της ρενίνης (αναστολή της αρνητικής παλίνδρομης ρύθμισης της ρενίνης επί του ΣΡΑ) με σύγχρονη όμως μείωση της δραστικότητας της ρενίνης πλάσματος (PRA) 38. Επιπλέον μειώνει την αλδοστερόνη πλάσματος, αυξάνει τη νατριούρηση και προκαλεί δοσοεξαρτώμενη αύξηση της νεφρικής ροής πλάσματος 39,40. Oι δράσεις αυτές είναι ανεξάρτητες του φύλου 41. Εμφανίζει φορές μεγαλύτερη συγγένεια σύνδεσης με τη ρενίνη και συνεπώς δεν επηρεάζει τη δραστηριότητα των άλλων ασπαρτικών πρωτεασών 42. Χορηγείται σε μία δόση από του στόματος ημερησίως (μακρύς χρόνος ημίσειας ζωής), μεταβολίζεται σε μικρό βαθμό από ισοένζυμα του κυττοχρώματος P450, απεκκρίνεται αμετάβλητη κυρίως με τη χολή και μόλις 1% απεκκρίνεται με τα ούρα 43,44. Συνήθεις ανεπιθύμητες ενέργειες είναι η κόπωση, η κεφαλαλγία και οι γαστρεντερικές διαταραχές, ενώ αλληλεπιδρά με μικρό αριθμό φαρμάκων 43. Η επίδραση της αλισκιρένης στο αγγειακό ενδοθήλιο Ενώ η αντιυπερτασική και η οργανοπροστατευτική δράση της αλισκιρένης έχει καταδειχθεί σε πειραματικές και κλινικές μελέτες, λίγα δεδομένα, κυρίως σε πειραματικά μοντέλα, υπάρχουν για την ευερ γετική επίδραση αυτής στο αγγειακό ενδοθήλιο. Σύντομη ανασκόπηση πειραματικών μελετών Μελέτη του Nussberger και της ομάδας του σε πειραματικά μοντέλα ποντικών, με ρενινοεξαρτώμενη (απολίνωση της μιας εκ των δύο νεφρικών αρτηριών) και μη ρενινοεξαρτώμενη αρτηριακή υπέρταση (απολίνωση μονήρους νεφρικής αρτηρίας) και ανάπτυξη αντίστοιχα ασταθών και μη αθηρωματικών πλακών, κατέδειξε ότι η αλισκιρένη επιβραδύνει τις αθηρωματικές αλλοιώσεις στο ίδιο ποσοστό με την ιρβερσαρτάνη. Στην ομάδα της αλισκιρένης μάλιστα παρατηρήθηκε μικρότερη συχνότητα κατακερματισμού του ελαστικού χιτώνα, μικρότερη διήθηση της αθηρωματικής πλάκας από μακροφάγα και φλεγμονώδη κύτταρα και αυξημένη περιεκτικότητα αυτής σε λεία μυϊκά κύτταρα. Η θεραπεία με αλισκιρένη οδήγησε σε σταθερότερη αθηρωματική πλάκα συγκρινόμενη με την ατενολόλη και την αμλοδιπίνη, ανεξάρτητα από τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης 45. Μείωση της έκτασης των αθηρωματικών αλλοιώσεων με την άμεση αναστολή της ρενίνης παρατηρήθηκε και σε μελέτη σε υπερλιπιδαιμικά ποντίκια με ανεπάρκεια των LDL-υποδοχέων και δίαιτα πλούσια σε χοληστερόλη. Η επίδραση αυτή 218

4 MΕΣΟΛΑΒΗΤΕΣ ΕΝΔΟΘΗΛΙΑΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ Αρτηριακή πίεση LDL Σακχαρώδης διαβήτης Κάπνισμα Οξειδωτικό στρες Ενδοθηλιακή δυσλειτουργία Ενεργοποίηση λείων μυϊκών κυττάρων ΝΟ, τοπικοί μεσολαβητές, ιστικό μετατρεπτικό ένζυμο της Αγγειοτενσίνης, Αγγειοτενσίνη ΙΙ Κατεχολαμίνες Ενδοθηλίνη PAI-1, Συσσώρευση αιμοπεταλίων, Ιστικός παράγων VCAM/ICAM κατεχολαμίνες Πρωτεόλυση Φλεγμονή Αυξητικοί παράγοντες Κυτοκίνες θεμελίου ουσίας Αγγειοσυστολή Θρόμβωση Φλεγμονή Ρήξη αθηρωματικής πλάκας Αγγειακή βλάβη και αναδιαμόρφωση Σχήμα 1: Μεσολαβητές ενδοθηλιακής βλάβης. Από Dzau V J Hypertension 2001; 37: ήταν ανεξάρτητη της μείωσης της αρτηριακής πίεσης και εμφανής ακόμα και στη μικρότερη χορηγούμενη δόση του φαρμάκου. Ωστόσο δεν παρατηρήθηκαν διαφορές στη σύσταση των αθηρωματικών πλακών μεταξύ της ομάδας της αλισκιρένης και της ομάδας ελέγχου. Oμοίως η χορήγηση αλισκιρένης δεν είχε καμία επίδραση στην έκφραση της λιποξυγενάσης 12/15 των μακροφάγων και στον τίτλο των αντισωμάτων έναντι της LDL-μαλονυλδιαλδεΰδης, που χρησιμοποιήθηκαν ως δείκτες οξειδωτικής καταπόνησης 46. Στην ίδια μελέτη σε ένα δεύτερο στάδιο, υπερλιπιδαιμικά ποντίκια ακτινοβολήθηκαν και ακολούθως υποβλήθηκαν σε ετερόλογη μεταμόσχευση μυελού των οστών με κύτταρα μυελού που είχαν έλλειψη του γονιδίου της ρενίνης. Προέκυψαν έτσι χιμαιρικά ποντίκια με πληθυσμό μακροφάγων που δεν εξέφραζαν τη ρενίνη. Σ αυτά παρατηρήθηκε μείωση της έκτασης των αθηρωματικών αλλοιώσεων μέσω αναστολής της προσκόλλησης των μονοκυττάρων στο αγγειακό ενδοθήλιο. Η παρατήρηση αυτή επισημαίνει τον άμεσο ρόλο της ρενίνης στην ενδοθηλιακή δυσλειτουργία 46. Ένας ακόμη παράγοντας που βλάπτεται πρωτίστως στη διαδικασία της αθηρωματικής νόσου είναι η βιοδιαθεσιμότητα του ΝO. O ρόλος της αλισκιρένης στη βιοδιαθεσιμότητα του ΝO μελετήθηκε από τον Imanishi και την ομάδα του σε γενετικά τροποποιημένα υπερλιπιδαιμικά κουνέλια (wata - nabe heritable hyperlipidimic rabbits). Η συγκεκριμένη ομάδα κατέδειξε για πρώτη φορά ότι η αλισκιρένη και ο συνδυασμός αυτής με τη βαλσαρτάνη αύξησε τη βασική και τη μετά από ενδοαορτική έγχυση ακετυλοχολίνης παραγωγή ΝO. Oι ερευνητές σε ένα δεύτερο επίπεδο παρατήρησαν ότι στην ομάδα της αλισκιρένης αυξήθηκε η συγκέντρωση της συνθετάσης του ΝO και τα επίπεδα του ΒΗ4, του βασικού συμπαράγοντα για τη δραστηριότητα του ενζύμου. Επιπλέον διαπιστώθηκε μείωση της οξειδωτικής καταπόνησης (μειωμένα επίπεδα ελευθέρων ριζών οξυγόνου, μείωση της νιτροτυροσίνης) και συνεπώς αναστολή της επαγόμενης, από τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, αποδόμησης της συνθετάσης του ΝO. Τέλος, παρατηρήθηκε μείωση των μεσολαβητών ενδοθηλιακής φλεγμονής όπως ICAM-1, MCP-1, VCAM-1 και περιορισμός της έκτασης των αθηρωματικών αλλοιώσεων στα ιστολογικά παρασκευάσματα θωρακικής αορτής των υπερλιπιδαιμικών κουνελιών, στην ομάδα της αλισκιρένης και του συνδυασμού 47. Η υπόθεση ότι η αλισκιρένη ελαττώνει την αγγειακή φλεγμονή ενισχύεται και από μια ακόμη μελέτη. Δυναμική παρατήρηση του αριθμού επισημασμένων λευκοκυττάρων που προσκολλώνται στο αγ- 219

5 ΗΠΑΡ ΑΓΓΕΙΟΤΕΝΣΙΝΟΓΟΝΟ Νεφροί, Επινεφρίδια Ωοθήκες, Όρχεις Αμφιβληστροειδής ΑΝΑΣΤΟΛΕΙΣ ΡΕΝΙΝΗΣ ΑΓΓΕΙΟΤ. (1-9) ΑCE2 ΑΓΓΕΙΟΤΕΝΣΙΝΗ Ι ΡΕΝΙΝΗ ΒΡΑΔΥΚΙΝΙΝΗ ΠΡΟΡΕΝΙΝΗ ΑCE AMEA ΑCE AMEA ΑCE AMEA ΑΓΓΕΙΟΤ. (1-7) ΑCE2 ΑΓΓΕΙΟΤΕΝΣΙΝΗ ΙΙ ΑΔΡΑΝΗ ΠΡΟΪΟΝΤΑ MAS _ AT2 _ ΑΤ1 ΑΤ1 ANAΣΤΟΛΕΙΣ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΠΡΟΡΕΝΙΝΗΣ ΝΕΦΡΟΙ: Επαναπρόσληψη Να +, ίνωση ΚΑΡΔΙΑ: ίνωση, υπερτροφία ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ: έκκριση αλδοστερόνης ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ: Ενεργοποίηση ΣΝΣ, απελευθέρωση ΑDH, δίψα ΑΓΓΕΙΑ: Υπερτροφία, Αγγειοσυστολή Σχήμα 2: Διαφορετικά επίπεδα φαρμακολογικού αποκλεισμού του ΣΡΑ. Vasc Health Risk Manag 2008; 4: γειακό ενδοθήλιο μετά τον μηχανικό τραυματισμό της μηριαίας αρτηρίας ποντικιών, αποκάλυψε ότι η προηγηθείσα χορήγηση αλισκιρένης αναστέλλει την προσκόλληση των λευκοκυττάρων και ελαττώνει τη φλεγμονή στο αγγειακό ενδοθήλιο. Oμοίως με πρωθύστερες μελέτες, η δράση αυτή της αλισκιρένης ήταν ανεξάρτητη του αντιυπερτασικού της αποτελέσματος και συνοδεύτηκε από μείωση μορίων προσκόλλησης όπως είναι τα E-selectin, ICAM-1, VCAM-1, σταθεροποίηση των MAPK και NF-kB κινασών, ομαλοποίηση της συνθετάσης του ΝO και σύγχρονη μείωση της οξειδωτικής καταπόνησης 48. Επιπλέον σε ποντίκια με ανεπάρκεια της ενδοθηλιακής συνθετάσης του ΝO και αυξημένη συγκέντρωση ROS η χορήγηση είτε αλισκιρένης, είτε βαλσαρτάνης οδήγησε σε μείωση της υπερτροφίας, της φλεγμονής και της ίνωσης του μυοκαρδίου, μείω ση της σπειραματικής φλεγμονώδους διήθησης, της πρωτεϊνουρίας και της σπειραματοσκλήρυνσης, και μείωση του πάχους του μέσου χιτώνα απολινωμένης μηριαίας αρτηρίας. Oι δράσεις αυτές συνοδεύτηκαν από σημαντική μείωση της NADPH οξειδάσης και της συγκέντρωσης των υπεροξειδίων. Σημειώνεται επιπλέον ότι ο συνδυασμός των δύο φαρμάκων φάνηκε πιο αποτελεσματικός, ενώ η χορήγηση υδραλαζίνης, για ανάλογο αντιυπερτασικό αποτέλεσμα, δεν είχε καμία οργανοπροστατευτική δράση 49. Πρόσθετες μελέτες για την αποσαφήνιση του ρόλου της αλισκιρένης στην αγγειακή φλεγμονή διενεργήθηκαν in vitro σε καλλιέργειες ανθρώπινων ενδοθηλιακών κυττάρων από φλέβα ομφάλιου λώρου (HUVEC). Η αλισκιρένη περιόρισε την επαγόμενη από τον ΤΝF-a φλεγμονώδη αντίδραση και την οξειδωτική καταπόνηση των ενδοθηλιακών κυττάρων, μέσω αναστολής ενδοκυττάριων κινασών, όπως είναι η MAPK και ο NF-kB, και αναστολής της έκφρασης συστατικών της NADPH οξειδάσης 48. Επιπλέον, ήταν εξίσου αποτελεσματική με τη ζοφενοπρίλη και την ολμεσαρτάνη στον περιορισμό της έκφρασης του ιστικού παράγοντα και στην εξασθένιση της προθρομβωτικής δραστηριότητας σε διεγερμένες, από τον TNF-a, καλλιέργειες HUVECS 50. Ενδιαφέρουσα, τέλος, είναι και η πειραματική μελέτη του Poss και της ομάδας του για την επίδραση της αλισκιρένης στον αριθμό, στη μετανάστευση και στη λειτουργία των προγονικών ενδοθηλιακών κυττάρων (EPCs, endothelial pro - genitor cells). Μετά από τραυματισμό των αγγείων αρχέγονα προγονικά κύτταρα από τον μυελό των 220

6 οστών μεταναστεύουν στο σημείο της βλάβης, διαφοροποιούνται σε ενδοθηλιακά προγονικά κύτταρα και ακολούθως μετέχουν στην επαναενδοθηλιο - ποίη ση των αγγείων και στην ενδοθηλιακή αναδιαμόρφωση. Σε δυο διαφορετικά πειραματικά μοντέλα η χορήγηση αλισκιρένης οδήγησε σε πολλαπλασιασμό, αύξηση του αριθμού και αυξημένη μεταναστευτική ικανότητα των Sca-1 και VEGFR-2 προαγγειογενετικών κυττάρων, που προδικάζουν, ως ανεξάρτητοι παράγοντες, τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Η επίδραση αυτή ήταν συνυφασμένη με την παρατηρούμενη μείωση της έκτασης των αθηρωματικών αλλοιώσεων και ανεξάρτητη της αντιυπερτασικής δράσης της αλισκιρένης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν παρατηρήθηκε κατά τη θεραπεία με υδραλαζίνη. Επιπλέον η επίδραση της αλισκιρένης σε καλλιέργειες ανθρώπινων προαγγειογενετικών κυττάρων οδήγησε σε αύξηση των κυτταρικών αποικιών, μέσω της ευεργετικής επίδρασης στη συνθετάση του ΝO, ενώ ανέστειλε την, επαγόμενη από το υπεροξείδιο του υδρογόνου, απόπτωση των κυττάρων 51. Σύντομη ανασκόπηση κλινικών μελετών Τα μόνα κλινικά δεδομένα για την άμεση επίδραση της αλισκιρένης στο αγγειακό ενδοθήλιο προέρχονται από πιλοτική μελέτη του Cherney και της ομάδας του σε 10 ασθενείς με ανεπίπλεκτο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1, κατά τη διάρκεια ευγλυκαιμικής και υπεργλυκαιμικής τεχνικής καθήλωσης (clamp). Συμπερασματικά η αλισκιρένη οδήγησε σε: Α. Στατιστικά σημαντική μείωση της αρτηριακής πίεσης (Ρ<0,05). Β. Ελάττωση του δείκτη ενίσχυσης καρδιακών παλμών στην καρωτίδα (carotid augmentation index) κατά 23,5% κατά τη διάρκεια της ευγλυκαιμίας και ελάττωση της ταχύτητας μετάδοσης του σφυγμικού κύματος στην αορτή κατά 12,8% στη διάρκεια της υπεργλυκαιμίας. Oι δύο αυτοί δείκτες αντανακλούν τον βαθμό της αρτηριακής σκλήρυνσης και της αρτηριακής ευενδοτότητας και αποτελούν ανεξάρτητους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου. Γ. Βελτίωση της βιοδιαθεσιμότητας του ΝO, όπως φαίνεται από την παρατηρούμενη αύξηση της ενδοθηλιοεξαρτώμενης (εκτίμηση της FMD, flow mediated dilation) και της επαγόμενης κατά την υπογλώσσια χορήγηση νιτρογλυκερίνης αγγειοδιαστολής τόσο κατά την ευγλυκαιμική όσο και κατά την υπεργλυκαιμική κατάσταση. Δ. Σημαντική αύξηση της δραστικής νεφρικής ροής πλάσματος (κατά 16 και 14% αντίστοιχα) και του ρυθμού σπειραματικής διήθησης (υπολογίστηκε με την κάθαρση της ινουλίνης και του παρααμινοιπουρικού ανιόντος), ανεξάρτητα από τον βαθμό γλυκαιμίας, γεγονός που υποδηλώνει αυξημένη νεφρική αγγειοδιασταλτική δράση της αλισκιρένης 52. Θετικά αποτελέσματα επί των αιμοδυναμικών παραμέτρων στο νεφρικό παρέγχυμα καταδείχτηκαν και από τον Fisher και την ομάδα του σε προγενέστερη μελέτη σε νορμοτασικούς ασθενείς με δίαιτα χαμηλή σε νάτριο. Στη μελέτη αυτή η χορήγηση 300 mg αλισκιρένης οδήγησε σε αύξηση της νεφρικής ροής πλάσματος κατά 29%, σχεδόν διπλάσια της προκαλούμενης από τη χορήγηση 25 mg καπτοπρίλης και 40% μεγαλύτερη από τη χορήγηση ΑΤ1 ανταγωνιστών. Η ιδιότητα αυτή διατηρήθηκε ώς και 48 ώρες από τη χορηγούμενη δόση. Παράλληλα καταγράφηκε μη δοσοεξαρτώμενη κλινικά σημαντική νατριούρηση 40. Η λευκωματινουρία ως δείκτης ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας και η αλισκιρένη Η μικρολευκωματινουρία αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, αρτηριακή υπέρταση, αλλά και στον γενικό πληθυσμό. Η υποκλινική βλάβη στο νεφρικό παρέγχυμα που εκδηλώνεται πρωτίστως με τη μικρολευκωματινουρία, αντανακλά μια γενικευμένη κατάσταση ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας και αθηρωματικής νόσου 53. Η παρατήρηση ότι η αλισκιρένη είναι αποτελεσματική στη μείωση της λευκωματινουρίας και στην προστασία του νεφρικού παρεγχύματος από την ανάπτυξη νεφροσκλήρυνσης σε γενετικά τροποποιημένα πειραματόζωα επιβεβαιώθηκε από μια σειρά κλινικών μελετών Η μελέτη AVOID υπήρξε η πρώτη μεγάλη πολυκεντρική μελέτη για τη νεφροπροστατευτική δράση του αναστολέα της ρενίνης. Μετείχαν 599 ασθενείς με αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και νεφροπάθεια που μετά από τρίμηνη θεραπεία με τη μέγιστη νεφροπροστατευτική δόση λοσαρτάνης (100 mg/ημ) τυχαιοποιήθηκαν για να λάβουν είτε αλισκιρένη (χορήγηση 150 mg/ημ για 3 μήνες και ακολούθως 300 mg/ημ για άλλους 3 μήνες), είτε εικονικό φάρμακο. Στο τέλος της μελέτης η μέση τιμή του λόγου αλβουμίνης προς κρεατινίνη μειώθηκε κατά 20% στην ομάδα της αλισκιρένης σε σχέση με το εικονικό φάρμακο. Επίσης διπλάσιος αριθμός ασθενών στην ομάδα της αλισκιρένης (24,7%) σε σχέση με την ομάδα του εικονικού φαρ- 221

7 μάκου (12,5%) είχε ίση ή και μεγαλύτερη από 50% μείωση της λευκωματινουρίας. Tα οφέλη από την αλισκιρένη ήταν ανεξάρτητα από την επίδραση αυτής στην αρτηριακή πίεση 57. Παρόμοια αποτελέσματα προέκυψαν από πειραματική μελέτη σε 26 ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, αρτηριακή υπέρταση και λευκωματινουρία >100 mg/ημέρα. Στην παρούσα μελέτη η χορήγηση 300 mg αλισκιρένης επέφερε ανάλογη με τη χορήγηση 300 mg ιρβερσαρτάνης μείωση της λευκωματινουρίας (48% και 58% αντίστοιχα συγκριτικά με το εικονικό φάρμακο). Η συνδυασμένη ωστόσο αγωγή εμφάνισε στατιστικά σημαντική υπεροχή σε σχέση με την κάθε μονοθεραπεία (31% πρόσθετη αντιπρωτεϊνουρική δράση). Η επίδραση της αλισκιρένης σε άλλους βιοχημικούς δείκτες ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας ήταν λιγότερο εμφανής στην παρούσα μελέτη, με μείωση μονάχα της hscrp κατά 35% (Ρ=0,047) και του ινωδογόνου κατά 7% (Ρ=0,037) και καμία επίδραση σε δείκτες όπως ADMA, PAI-1, ProBNP, vwf, VCAM O Persson και η ομάδα του σε μεταγενέστερη μελέτη χορήγησε σε 26 ασθενείς με ΣΔ τύπου 2, αρτηριακή υπέρταση και λευκωματινουρία αλισκιρένη σε δόση 150, 300 και 600 mg ημερησίως ή εικονικό φάρμακο και συνέκρινε την επίδρασή τους στην 24ωρη καταγραφή της αρτηριακής πίεσης, στον μετρούμενο GFR με 51 Cr-EDTA, και στα συστατικά του ΣΡΑ. Κατέληξε τελικά στο συμπέρασμα ότι η μέγιστη αντιπρωτεϊνουρική δράση της αλισκιρένης παρατηρείται στη δόση των 300 mg και ότι μεγαλύτερη αύξηση της δόσης δεν μειώνει περαιτέρω την πρωτεϊνουρία. Σημειώνεται ωστόσο ότι στην ίδια μελέτη παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική πτώση GFR στην ομάδα των ασθενών που έλαβαν 300 mg και 600 mg αλισκιρένης σε σχέση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου 59. Είναι γνωστό ότι η έκπτωση του ρυθμού σπειραματικής διήθησης ακολουθείται από αντίστοιχη γραμμική αύξηση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Oι ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο εμφανίζουν αυξημένη συχνότητα καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Η παρατήρηση αυτή καθιστά αναγκαία την συνεκτίμηση GFR με τη λευκωματινουρία κατά την επιλογή της κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής σε ασθενείς με πολλαπλούς παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου. O υπολογισμός GFR μπορεί να πραγματοποιηθεί με απευθείας μέτρηση της σπειραματικής διήθησης σημασμένων ραδιοϊσοτοπικά ουσιών. Εναλλακτικά μπορεί να εκτιμηθεί με διαφόρους μαθηματικούς τύπους, οι οποίοι έχουν ως βάση την κρεατινίνη ή την κυστατίνη πλάσματος. Η μέτρηση GFR με τη μέθοδο του χρωμίου ( 51 Cr-EDTA, αιθυλενοδιαμικο-τετραοξεικό οξύ επισημασμένο με χρώμιο- 51) αποτελεί το καλύτερο πρότυπο (gold standard) 60. Ωστόσο είναι μια εργαστηριακή μέθοδος που δεν δύναται να χρησιμοποιηθεί στην καθ ημέρα κλινική πράξη και για τον λόγο αυτό υπήρξε ανάγκη δημιουργίας και χρήσης μαθηματικών εξισώσεων με βάση διάφορες βιοχημικές παραμέτρους. Σε πρόσφατη μελέτη σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 2 και μέτρια νεφρική νόσο ή με φυσιολογική νεφρική λειτουργία, η εκτίμηση GFR με τις εξισώσεις CKD-EPI και MDRD που στηρίζονται στην κρεατινίνη πλάσματος είχε μικρότερη απόκλιση από τον μετρούμενο GFR με 51 Cr-EDTA, συγκριτικά με τον εκτιμώμενο με την κυστατίνη πλάσματος GFR 61. Σε αντίθεση με τη μελέτη των Persson και της ομάδας του, όπου παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική μείωση του μετρούμενου GFR κατά τη χορήγηση 300 mg αλισκιρένης 59, σε μικρή μελέτη 10 νορμοτασικών ασθενών με χρόνια νεφρική νόσo σταδίου 2 και 3 και εμμένουσα πρωτεϊνουρία παρά τη χορήγηση ολμεσαρτάνης, η προσθήκη 150 mg αλισκιρένης μείωσε τη λευκωματινουρία κατά 40%, χωρίς να παρατηρηθεί μεταβολή στην αρτηριακή πίεση και στον εκτιμώμενο GFR 62. Επιπλέον σε υπερτασικούς ασθενείς με μη διαβητική χρόνια νεφρική νόσο σταδίου 1 και 2, η συνδυασμένη χορήγηση 300 mg αλισκιρένης και 40 mg ολμεσαρτάνης είχε ισχυρότερη αντιυπερτασική δράση, μεγαλύτερη επίδραση στην πρωτεϊνουρία και μεγαλύτερη τάση για μείωση της κρεατινίνης πλάσματος σε σχέση με τη μονοθεραπεία. Στην ίδια μελέτη η μείω ση του L-FABP, ενός δείκτη σωληναριακής δυσλειτουργίας, και η μείωση της λευκωματινουρίας εμφάνιζαν στατιστικά σημαντική συσχέτιση 63. Επιπλέον σε πρόσφατη μελέτη 16 ασθενών που υποβλήθηκαν σε μεταμόσχευση και παρά την ενδεικνυόμενη αγωγή με αναστολέα των ΑΤ1 εμφάνιζαν εμμένουσα πρωτεϊνουρία, η συμπληρωματική θεραπεία με αλισκιρένη οδήγησε σε μείωση της λευκωματινουρίας κατά 40% και 60% μετά από τρίμηνη και εξάμηνη παρακολούθηση αντίστοιχα. O διπλός αποκλεισμός του άξονα δεν συνοδεύτηκε από έκπτωση της νεφρικής λειτουργίας και υπήρξε καλά ανεκτός 64. Ωστόσο οι αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα στη νεφροπροστασία του διπλού αποκλεισμού του άξονα ρενίνης-αγγειοτενσίνης-αλδοστερόνης με τη συνδυασμένη θεραπεία ενός αναστο- 222

8 λέα του μετατρεπτικού ενζύμου με έναν αναστολέα της αγγειοτενσίνης ΙΙ (μελέτη ONTARGET) ενισχύθηκαν με τoν πρόσφατο πρόωρο τερματισμό της μελέτης ΑLTITUDE 65. Στη μελέτη ΑLTITUDE συμμετείχαν ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και χρόνια νεφρική νόσο, οι οποίοι παρουσίαζαν αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Πρωταρχικός στόχος της μελέτης ήταν να προσδιορίσει εάν η προσθήκη αλισκιρένης (300 mg άπαξ ημερησίως) στους ασθενείς που ελάμβαναν ήδη αντιυπερτασική αγωγή με ΑCE αναστολέα ή ΑΤ1 ανταγωνιστή είχε ευνοϊκή επίδραση στα θανατηφόρα και μη θανατηφόρα καρδιαγγειακά και νεφρικά συμβάματα συγκριτικά με το εικονικό φάρμακο 66. Μετά από μήνες παρακολούθησης των ασθενών η χορήγηση αλισκιρένης συσχετίστηκε με αύξηση των μη θανατηφόρων αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων (P<0,05). Καταγράφηκε επίσης τάση αύξησης της καρδιαγγειακής και ολικής θνητότητας, των αιφνιδίων θανάτων, των μη θανατηφόρων εμφραγμάτων μυοκαρδίου, των επεισοδίων υπερκαλιαιμίας και της χρόνιας νεφρικής νόσου τελικού σταδίου. Επιπρόσθετα οι ασθενείς που ελάμβαναν αλισκιρένη παρουσίασαν συχνότερα υποτασικά και συγκοπτικά επεισόδια και επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας 67. Η παρατήρηση αυτή οδήγησε τελικά την εταιρεία Νovartis στην ανακοίνωση του πρόωρου τερματισμού της μελέτης, ενώ στο φύλλο οδηγιών του φαρμάκου αναγράφεται πλέον ως πλήρης αντένδειξη η συγχορήγηση της αλισκιρένης με άλλους αποκλειστές του ΣΡΑA σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη ή χρόνια νεφρική νόσο (GFR<60 ml/min) 68. Ωστόσο η αλισκιρένη εμφανίζει καλή αντιυπερτασική δράση και μόνο μικρός αριθμός ασθενών διακόπτει τη χορήγησή της λόγω παρενεργειών, γεγονός που καθιστά ελκυστική τη χρήση της, ιδίως επί αποτυχίας άλλων αντιυπερτασικών φαρμάκων 69. O πρόωρος τερματισμός της μελέτης ALTI - TUDE γέννησε γενικότερα ερωτηματικά στον ιατρικό κόσμο για τη θέση της αλισκιρένης στην αντιυπερτασική θεραπεία. Στην ALTITUDE η εμφάνιση των ανεπιθύμητων συμβαμάτων θα μπορούσε ώς έναν βαθμό να αποδοθεί στη μεγάλη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Κατά την έναρξη της μελέτης η μέση συστολική αρτηριακή πίεση των ασθενών ήταν 135 mmhg, οπότε με τη χορήγηση 300 mg αλισκιρένης πολλοί ασθενείς εμφάνισαν υπόταση. Επιπλέον, καθώς σκοπός της μελέτης δεν ήταν ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης αλλά οι καρδιοπροστευτικές και νεφροπροστατευτικές δράσεις του φαρμάκου, ασθενείς με χαμηλή αρτηριακή πίεση μπορούσαν να συμμετέχουν στη μελέτη, ενώ στους ασθενείς που παρουσίαζαν χαμηλή αρτηριακή πίεση κατά τη διάρκεια της μελέτης δεν μπορούσε να γίνει τροποποίηση της αντιυπερτασικής αγωγής. Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να ερμηνεύσει την αυξημένη συχνότητα παρενεργειών στη συγκεκριμένη ομάδα ασθενών υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου με σακχαρώδη διαβήτη και νεφρική δυσλει τουρ γία 67. Δεδομένου ότι οι κύριες κατηγορίες αντιυπερτασικών φαρμάκων, δηλαδή τα διουρητικά, οι ΑΜΕΑ, οι ανταγωνιστές ασβεστίου, οι ΑΤ1 και οι β-αναστολείς, εμφανίζουν παρόμοια αντιυπερτασική δράση, βασικό κριτήριο για την επιλογή ενός αντιυπερτασικού φαρμάκου θα πρέπει να αποτελούν οι συνοδές παθήσεις των ασθενών και η συνολική μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Από τα μέχρι τώρα δεδομένα δεν έχει παρατηρηθεί ευνοϊκή επίδραση του διπλού αποκλεισμού του άξονα με αλισκιρένη και αναστολείς του ACE ή AT1 ανταγωνιστές στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη και χρόνια νεφρική νόσο. Η μονοθεραπεία με αλισκιρένη φαίνεται να είναι πιο ελπιδοφόρα, ενώ είναι απαραίτητες οι μελέτες που θα συγκρίνουν την αλισκιρένη με άλλους αναστολείς του ΣΡΑ για να εξακριβωθεί η θέση της αλισκιρένης στη θεραπεία των καρδιαγγειακών νοσημάτων 67. Συμπέρασμα Στη φαρμακευτική φαρέτρα για την προστασία του καρδιαγγειακού συστήματος από τις δυσμενείς επιδράσεις του ΣΡΑΑ προστίθεται μία νέα κατηγορία φαρμάκων, οι αναστολείς της ρενίνης. Η ικανότητά τους να αναστέλλουν το σύστημα ΣΡΑΑ σε πρωιμότερο στάδιο και η διαφαινόμενη από πειραματικές και κλινικές μελέτες επίδρασή τους σε ενδοκυττάριους μηχανισμούς ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας, ανεξάρτητα από την αντιυπερτασική τους δράση, καθιστούν τη χορήγησή τους ελκυστική για την προστασία του καρδιαγγειακού συστήματος. Ωστόσο οι πρώτες κλινικές και πειραματικές παρατηρήσεις πρέπει να επιβεβαιωθούν από μεγαλύτερες κλινικές μελέτες που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, όπως είναι η ALIPRES (αλισκιρένη ή περινδοπρίλη στην πρωτεϊνουρία), η ΑQUARIUS (η αλισκιρένη στην εξέλιξη της αθηρωματικής νόσου των στεφανιαίων αγγείων σε ασθενείς με στεφανιαία νόσο), ALLMARK (αλισκιρένη ή λοσαρ- 223

9 τάνη στην αναδιαμόρφωση του μυοκαρδίου) και μια σειρά άλλων που στοχεύουν στη μελέτη της επίδρασης της αλισκιρένης σε δείκτες ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας. Abstract Bougatsa V, Iliadis F, Didangelos T. Renin inhibitors. Efficacy on endothelial function. Hellenic Diabetol Chron 2012; 4: Hypertension is a major risk factor for the occurrence and progression of atherothrombosis disease. Patients with hypertension, particularly in coexistence with other risk factors are frequently experiencing target organ damage, especially the heart and kidneys. Antihypertensive medications that antagonize the renin-angiotensin-aldosterone system are now the main treatment in patients with multiple cardiovascular risk factors. Clinical studies have shown that both angiotensin converting enzyme inhibitors and angiotensin receptor blockers exercise cardioprotective and renoprotective effect independent of blood pressure. Aliskiren is the first orally active low molecular weight non-peptide renin inhibitor. Aliskiren inhibits renin and supresses plasma renin activity therefore exercises a stronger depress of SRAA. However, while experimental and clinical data provide strong evidence for the pleiotropic effects of aliskiren and the prevention of atherothrombosis, the role of aliskiren in oxidative stress, endothelial dysfunction and inflammation has not been fully clarified. Βιβλιογραφία 1. Piepho RW, Beal J. An overview of antihypertensive therapy in the 20th century. J Clin Pharmacol 2000; 40: Καραμήτσος Δ. Χρόνιες Διαβητικές Επιπλοκές σε Καρα - μήτσος Δ. «Διαβητολογία», Θεσσαλονίκη, Ιατρικές εκδόσεις Σιώκης, 2009, Ruggenenti P, Perna A, Ganeva M, Ene-Iordache B, Remuzzi G. BENEDICT Study Group. Impact of blood pressure control and angiotensin-converting enzyme inhibitor therapy on new-onset microalbuminuria in type 2 diabetes: a post hoc analysis of the BENEDICT trial. J Am Soc Nephrol 2006; 7: Pitt B, Remme W, Zannad F, et al. Eplerenone Post-Acute Myocardial Infarction Heart Failure Efficacy and Survival Study Investigators. Eplerenone, a selective aldosterone blocker, in patients with left ventricular dysfunction after myocardial infarction. N Engl J Med 2003; 348: Anand IS, Rector TS, Kuskowski M, Thomas S, Holwerda NJ, Cohn JN. Effect of baseline and changes in systolic blood pressure over time on the effectiveness of valsartan in the Valsartan Heart Failure Trial. Circ Heart Fail 2008; 1: Devereux RB, Dahlöf B, Gerdts E, et al. Regression of hypertensive left ventricular hypertrophy by losartan compared with atenolol: the Losartan Intervention for Endpoint Reduction in Hypertension (LIFE) trial. Circulation 2004; 110: Bosch J, Lonn E, Pogue J, Arnold JM, Dagenais GR, Yusuf S. HOPE/HOPE-TOO Study Investigators. Long-term effects of ramipril on cardiovascular events and on diabetes: results of the HOPE study extension. Circulation 2005; 112: Didangelos T, Arsos G, Karamitsos D, Athyros V, Georga S, Karatzas N. Effect of Quinapril or Losartan or their combination on diabetic autonomic neuropathy and left ventricular function. J Diab Compl 2006; 20: Vukusich A, Kunstmann S, Varela C, et al. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of spironolactone on carotid intima-media thickness in nondiabetic hemodialysis patients. Clin J Am Soc Nephrol 2010; 5: Savoia C, Touyz RM, Amiri F, Schiffrin EL. Selective mineralocorticoid receptor blocker eplerenone reduces resistance artery stiffness in hypertensive patients. Hypertension 2008; 51: Standards of Medical Care in Diabetes 2011 AMERI- CAN DIABETES ASSOCIATION. 12. KDOQI Clinical Practice Guidelines and Clinical Practice Recommendations for Diabetes and Chronic Kidney Disease K/DOQI Clinical Practice Guidelines on Hypertension and Antihypertensive Agents in Chronic Kidney Disease. 13. ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure European Journal of Heart Failure 2008; Verdecchia P, Angeli F, Mazzotta G, Gentile G, Reboldi G. The renin angiotensin system in the development of cardiovascular disease: role of aliskiren in risk reduction. Vasc Health Risk Manag 2008; 4: Nguyen G, Delarue F, Burcklé C, Bouzhir L, Giller T, Sraer JD. Pivotal role of the renin/prorenin receptor in angiotensin II production and cellular responses to renin. J Clin Invest 2002; 109: Nishiyama A, Kim-Mitsuyama S. New approaches to blockade of the renin-angiotensin-aldosterone system: overview of regulation of the renin-angiotensin-aldosterone system. J Pharmacol Sci 2010; 113: Atlas SA. The renin-angiotensin-aldosterone system: pathophysiological role and pharmacologic inhibition. J Manag Care Pharm 2007; 13: Carey RM, Siragy HM. Newly recognized components of the renin-angiotensin system: potential roles in cardiovascular and renal regulation. Endocr Rev 2003; 24: Kurtz A, Wagner C. Cellular control of renin secretion. J Exp Biol 1999; 202: Dzau VJ. Theodore Cooper Lecture: Tissue angiotensin and pathobiology of vascular disease: a unifying hypothesis. Hypertension 2001; 37: Nguyen Dinh Cat A, Touyz RM. Cell signaling of angiotensin II on vascular tone: novel mechanisms. Curr Hypertens Rep 2011; 13:

10 22. Rossi GP, Sacchetto A, Cesari M, Pessina AC. Interactions between endothelin-1 and the renin-angiotensin-aldosterone system. Cardiovasc Res 1999; 43: Force T, Bonventre JV. Growth factors and mitogen-activated protein kinases. Hypertension 1998; 31: Virdis A, Duranti E, Taddei S. Oxidative Stress and Vascular Damage in Hypertension: Role of Angiotensin II. Int J Hypertens 2011; 2011: Harrison DG, Cai H, Landmesser U, Griendling KK. Interactions of Angiotensin II with NAD(P)H oxidase, oxidant stress and cardiovascular disease. J Renin Angiotensin Aldosterone Syst 2003; 4: Brasier AR. The nuclear factor-kappab-interleukin-6 signalling pathway mediating vascular inflammation. Cardiovasc Res 2010; 86: Tieu BC, Lee C, Sun H, et al. An adventitial IL-6/MCP1 amplification loop accelerates macrophage-mediated vascular inflammation leading to aortic dissection in mice. J Clin Invest 2009; 119: Tölle M, Pawlak A, Schuchardt M, et al. HDL-associated lysosphingolipids inhibit NAD(P)H oxidase-dependent monocyte chemoattractantprotein-1 production. Arterioscler Thromb Vasc Biol 2008; 28: Jastrzebska M, Widecka K, Ciechanowicz A, et al. Plasminogen activator inhibitor-1 (PAI-1) 4G/5G and angiotensin converting enzyme (ACE) I/D gene polymorphisms and fibrinolytic activity in patients with essential hypertension and dyslipidemia. Pol Arch Med Wewn 2005; 113: Ma LJ, Nakamura S, Aldigier JC, et al. Regression of glomerulosclerosis with high-dose angiotensin inhibition is linked to decreased plasminogen activator inhibitor-1. J Am Soc Nephrol 2005; 16: Senchenkova EY, Russell J, Almeida-Paula LD, Harding JW, Granger DN. Angiotensin II-mediated microvascular thrombosis. Hypertension 2010; 56: Ferrario CM. Role of angiotensin II in cardiovascular disease therapeutic implications of more than a century of research. J Renin Angiotensin Aldosterone Syst 2006; 7: Lemarié CA, Schiffrin EL. The Angiotensin II type 2 receptor in cardiovascular disease. J Renin Angiotensin Aldosterone Syst 2010; 11: Sampaio WO, Henrique de Castro C, Santos RA, Schiffrin EL, Touyz RM. Angiotensin-(1-7) counterregulates angiotensin II signaling in human endothelial cells. Hypertension 2007; 50: Jan Danser AH, Batenburg WW, van Esch JH. Prorenin and the (pro)renin receptor an update. Nephrol Dial Transplant 2007; 22: Reudelhuber TL. Prorenin, Renin, and their receptor: moving targets. Hypertension 2010; 55: Staessen JA, Li Y, Richart T. Oral renin inhibitors. Lancet 2006; 368: Tecturna (aliskiren) tablets [prescribing information] East Honover, NJ: Novartis Pharmaceuticals Corporation; September tis.com/ product/pi/pdf/tecturna.pdf. Accessed April 16, Nussberger J, Wuerzner G, Jensen C, Brunner HR. Angiotensin II suppression in humans by the orally active renin inhibitor Aliskiren (SPP100): comparison with enalapril. Hypertension 2002; 39: E Fisher ND, Jan Danser AH, Nussberger J, Dole WP, Hollenberg NK. Renal and hormonal responses to direct renin inhibition with aliskiren in healthy humans. Circulation 2008; 117: Vaidyanathan S, Jermany J, Yeh C, Bizot MN, Camisasca R. Aliskiren, a novel orally effective renin inhibitor, exhibits similar pharmacokinetics and pharmacodynamics in Japanese and Caucasian subjects. Br J Clin Pharmacol 2006; 62: Wood JM, Maibaum J, Rahuel J, et al. Structure-based design of aliskiren, a novel orally effective renin inhibitor. Biochem Biophys Res Commun 2003; 308: Wal P, Wal A, Rai AK, Dixit A. Aliskiren: An orally active renin inhibitor. J Pharm Bioallied Sci 2011; 3: Waldmeier F, Glaenzel U, Wirz B, et al. Absorption, distribution, metabolism, and elimination of the direct renin inhibitor aliskiren in healthy volunteers. Drug Metab Dispos 2007; 35: Nussberger J, Aubert JF, Bouzourene K, Pellegrin M, Hayoz D, Mazzolai L. Renin inhibition by aliskiren prevents atherosclerosis progression: comparison with irbesartan, ate - nolol, and amlodipine. Hypertension 2008; 51: Lu H, Rateri DL, Feldman DL, et al. Renin inhibition reduces hypercholesterolemia-induced atherosclerosis in mice. J Clin Invest 2008; 118: Imanishi T, Tsujioka H, Ikejima H, et al. Renin inhibitor aliskiren improves impaired nitric oxide bioavailability and protects against atherosclerotic changes. Hypertension 2008; 52: Ino J, Kojima C, Osaka M, Nitta K, Yoshida M. Dynamic observation of mechanically-injured mouse femoral artery reveals an antiinflammatory effect of renin inhibitor. Arterioscler Thromb Vasc Biol 2009; 29: Yamamoto E, Kataoka K, Dong YF, et al. Aliskiren enhances the protective effects of valsartan against cardiovascular and renal injury in endothelial nitric oxide synthase-deficient mice. Hypertension 2009; 54: Del Fiorentino A, Cianchetti S, Celi A, Pedrinelli R. Aliskiren, a renin inhibitor, downregulates TNF-α-induced tissue factor expression in HUVECS. J Renin Angiotensin Aldosterone Syst 2010; 11: Pöss J, Werner C, Lorenz D, Gensch C, Böhm M, Laufs U. The renin inhibitor aliskiren upregulates pro-angiogenic cells and reduces atherogenesis in mice. Basic Res Cardiol 2010; 105: Cherney DZ, Lai V, Scholey JW, Miller JA, Zinman B, Reich HN. Effect of direct renin inhibition on renal hemodynamic function, arterial stiffness, and endothelial function in humans with uncomplicated type 1 diabetes: a pilot study. Diabetes Care 2010; 33: Weir MR. Microalbuminuria and cardiovascular disease. Clin J Am Soc Nephrol 2007; 2: Feldman DL, Jin L, Xuan H, et al. Effects of aliskiren on blood pressure, albuminuria, and (pro)renin receptor expression in diabetic TG(mRen-2)27 rats. Hypertension 2008; 52: Pilz B, Shagdarsuren E, Wellner M, et al. Aliskiren, a human renin inhibitor, ameliorates cardiac and renal 225

11 damage in double-transgenic rats. Hypertension 2005; 46: Kelly DJ, Zhang Y, Moe G, Naik G, Gilbert RE. Aliskiren, a novel renin inhibitor, is renoprotective in a model of advanced diabetic nephropathy in rats. Diabetologia 2007; 50: Parving HH, Persson F, Lewis JB, Lewis EJ, Hollenberg NK. AVOID Study Investigators. Aliskiren combined with losartan in type 2 diabetes and nephropathy. N Engl J Med 2008; 358: Persson F, Rossing P, Reinhard H, et al. Renal effects of aliskiren compared with and in combination with irbesartan in patients with type 2 diabetes, hypertension, and albuminuria. Diabetes Care 2009; 32: Persson F, Rossing P, Reinhard H, et al. Optimal antiproteinuric dose of aliskiren in type 2 diabetes mellitus: a randomised crossover trial. Diabetologia 2010; 53: Stevens LA, Coresh J, Greene T, Levey AS. Assessing kidney function measured and estimated glomerular filtration rate. N Engl J Med 2006; 354: Iliadis F, Didangelos T, Ntemka A, et al. Glomerular filtration rate estimation in patients with type 2 diabetes: creatinine- or cystatin C-based equations? Diabetologia 2011; 54: Moriyama T, Tsuruta Y, Kojima C, et al. Beneficial effect of aliskiren combined with olmesartan in reducing urinary protein excretion in patients with chronic kidney disease. Int Urol Nephrol 2012; 44: Nakamura T, Sato E, Amaha M, Kawagoe Y, Maeda S, Yamagishi SI. Addition of aliskiren to olmesartan ameliorates tubular injury in chronic kidney disease patients partly by reducing proteinuria. J Renin Angiotensin Aldosterone Syst 2012; 13: Lόpez V, Martin M, Cobelo C, et al. Renin-angiotensin system dual blockade using angiotensin receptor plus aliskiren decreases severe proteinuria in kidney transplant recipients. Transplant Proc 2010; 42: Messerli FH, Staessen JA, Zannad F. Of fads, fashion, surrogate endpoints and dual RAS blockade. Eur Heart J 2010; 31: Parving HH, Brenner BM, McMurray JJ, et al. Aliskiren Trial in Type 2 Diabetes Using Cardio-Renal Endpoints (ALTITUDE):rationale and study design. Nephrol Dial Transplant 2009; 24: de Boer RA, Azizi M, Danser AJ, et al. Dual RAAS suppression: recent developments and implications in light of the ALTITUDE study. J Renin Angiotensin Aldosterone Syst 2012; 13: Novartis International AG. Novartis Global Communications CH-4002 Basel Switzerland - tis.com. Media release, December Tocci G, Aimo G, Caputo D, et al. An observational, prospective, open-label, multicentre evaluation of aliskiren in treated, uncontrolled patients: a real-life, long-term, follow-up, clinical practice in Italy. High Blood Press Cardiovasc Prev 2012; 19: Λέξεις-κλειδιά: Σύστημα ρενίνης-αγγειοτενσίνης-αλδοστερόνης Ρενίνη, αλισκιρένη Αγγειακή φλεγμονή Ενδοθηλιακή δυσλειτουργία Αθηρωματική νόσος Key-words: Renin-angiotensin-aldosterone Renin, aliskiren Vascular inflammation Endothelial dysfunction Atherosclerotic disease 226

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ευστράτιος Βαρσαμής Διευθυντής Β' Παθολογικής Κλινικής, Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο «Αγία Όλγα» Αγγειοτασινογόνο Χυμάση Αγγειοτασίνη

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΤΙΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΔΥΑΣΜΩΝ ΣΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΒΛΑΒΗ

ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΤΙΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΔΥΑΣΜΩΝ ΣΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΤΙΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΔΥΑΣΜΩΝ ΣΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΒΛΑΒΗ Δρ. Παντελής Α. Σαραφίδης Α Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ. Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στόχοι αντιυπερτασικής αγωγής σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

«Αρτηριακή υπέρταση σε ασθενείς υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου. Ο ρόλος των νεότερων έτοιμων συνδυασμών φαρμάκων στην αντιμετώπιση της υπέρτασης»

«Αρτηριακή υπέρταση σε ασθενείς υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου. Ο ρόλος των νεότερων έτοιμων συνδυασμών φαρμάκων στην αντιμετώπιση της υπέρτασης» SOCIETY OF STUDYING CARDIOVASCULAR DISEASES ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ www.sos-cardiovascular.org & www.sos-cvd.com «Αρτηριακή υπέρταση σε ασθενείς υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου. Ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

Επιβράδυνση εξέλιξης και αντιμετώπιση επιπλοκών ΧΝΝ

Επιβράδυνση εξέλιξης και αντιμετώπιση επιπλοκών ΧΝΝ 3 ο Περιφερικό Συμπόσιο Γεν. Ιατρικής Κ. Μακεδονίας Θεσ/νίκη 2010 Επιβράδυνση εξέλιξης και αντιμετώπιση επιπλοκών ΧΝΝ Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας Α Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ Επιπολασμός

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης και υπέρταση

Σακχαρώδης Διαβήτης και υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης και υπέρταση Β. ΚΩΤΣΗΣ MD, Ph.D, FESH ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ-24ΩΡΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ European Society Hypertension Center of Excellence Γ ΠΑΘOΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία MD, PhD Medical School, King s College University of London Νεφραγγειακή νόσος Safian RD,NEJM,2001 Αιτίες στένωσης

Διαβάστε περισσότερα

Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο.

Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο. Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο. Iωάννα Ανδρεάδου Τοµέας Φαρµακευτικής Χηµείας, Τµήµα Φαρµακευτικής, ΕΚΠΑ,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία της μεταβολικής οξέωσης σε ΧΝΝ (πριν το τελικό στάδιο) με φρούτα και λαχανικά

Θεραπεία της μεταβολικής οξέωσης σε ΧΝΝ (πριν το τελικό στάδιο) με φρούτα και λαχανικά Θεραπεία της μεταβολικής οξέωσης σε ΧΝΝ (πριν το τελικό στάδιο) με φρούτα και λαχανικά Θεόδωρος Ελευθεριάδης Επίκουρος Καθηγητής Νεφρολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Υπάρχουν πειραματικά δεδομένα που τεκμηριώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά

Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά Β. ΚΩΤΣΗΣ MD, Ph.D, FESH ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΘΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ-24ΩΡΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ Γ ΠΑΘOΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ ΓΝΘ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Διάγνωση του

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών 32 Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΠΑΡΓΙΩΤΑ Λέκτορας Ενδοκρινολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι μικρο- και μάκρο- αγγειακές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη αποτελούν την κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλίες σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια-επιστημονικές συναντήσεις. συνάντηση

Ομιλίες σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια-επιστημονικές συναντήσεις. συνάντηση Ομιλίες σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια-επιστημονικές συναντήσεις Τίτλος Reverse white coat effect Clinic and ambulatory blood pressure in acute stroke Αρτηριακή υπέρταση και νόσος των καρωτίδων Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση. Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση. Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ευεργετικά ωφέλη της θεραπείας µε ανταγωνιστές της αλδοστερόνης 30%

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες αντιµετώπισης Αρτηριακής Υπέρτασης

Νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες αντιµετώπισης Αρτηριακής Υπέρτασης Νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες αντιµετώπισης Αρτηριακής Υπέρτασης Χρήστος Γ. Σαββόπουλος Επίκ. Καθηγητής Παθολογίας Τµήµα Αγγειακών Παθήσεων & Υπέρτασης Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ., Νοσοκοµείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ. Φανή Παπουλίδου Νεφρολόγος ΓΝ Καβάλας

ΕΘΝΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ. Φανή Παπουλίδου Νεφρολόγος ΓΝ Καβάλας ΕΘΝΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ Φανή Παπουλίδου Νεφρολόγος ΓΝ Καβάλας 1 δισεκατομμύριο άτομα έχουν υπέρταση 1,56 δισεκατομμύρια άτομα θα έχουν υπέρταση το 2025 639 εκ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος

Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος γενετικών πολυμορφισμών οιστρογονικών υποδοχέων Άρης Μπεχλιούλης, MD Ειδικευόμενος Καρδιολογίας Υποψήφιος

Διαβάστε περισσότερα

Η Σημασία της Συνεχούς Μέτρησης της Αρτηριακής Πίεσης στην Αξιολόγηση των Οργάνων Στόχων

Η Σημασία της Συνεχούς Μέτρησης της Αρτηριακής Πίεσης στην Αξιολόγηση των Οργάνων Στόχων Η Σημασία της Συνεχούς Μέτρησης της Αρτηριακής Πίεσης στην Αξιολόγηση των Οργάνων Στόχων Β. ΚΩΤΣΗΣ MD, Ph.D, FESH ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΘΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ-24ΩΡΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση αρτηριακής υπέρτασης σε διαβητικούς ασθενείς σημεία αντιπαράθεσης. Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας ΑΠΘ

Αντιμετώπιση αρτηριακής υπέρτασης σε διαβητικούς ασθενείς σημεία αντιπαράθεσης. Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας ΑΠΘ Αντιμετώπιση αρτηριακής υπέρτασης σε διαβητικούς ασθενείς σημεία αντιπαράθεσης Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας ΑΠΘ 1 ο Περιστατικό Ασθενής 58 ετών με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 και χωρίς εμφανείς εκδηλώσεις μακρο

Διαβάστε περισσότερα

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη;

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; Α.Μπουγας, Β.Τερπος, Δ.Γκολιδακης, Χ.Παπαδοπουλος, Χ.Κυρπιζιδης, ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νεφραγγειακή υπέρταση Επιδημιολογικά στοιχεία και διαγνωστική προσέγγιση

Νεφραγγειακή υπέρταση Επιδημιολογικά στοιχεία και διαγνωστική προσέγγιση Νεφραγγειακή υπέρταση Επιδημιολογικά στοιχεία και διαγνωστική προσέγγιση Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Νεφρολογίας Παν/μίου Θεσσαλίας Λάρισα, Νοέμβριος 2007 Στένωση νεφρικών αρτηριών: ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΠΕΤΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ΑΙΤΙΑ ΣΤΕΝΩΣΗΣ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΑΡΤΗΡΙΩΝ Αθηρωμάτωση (75%-90%) Ινομυική δυσπλασία (10-15%) Διαχωρισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ.

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. 14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Κ. ΤΣΙΟΥΦΗΣ, Α. ΜΑΝΩΛΗΣ, Ι. ΖΑΡΙΦΗΣ, Ε. ΚΑΛΛΙΣΤΡΑΤΟΣ, Β. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ, Α. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής Αλδοστερονισμός Σύνδρομο: υπέρταση αλδοστερόνη ρενίνη Ερωτήματα Γιατί πρέπει να ψάξουμε; Είναι συχνός; Αξίζει τον κόπο και τα χρήματα; Ποιούς

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C Φ. Ηλιάδης 1, Α. Ντέμκα 1, Τ. Διδάγγελος 1, Α. Μακέδου 2, Ε. Μωραλίδης 3,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ.

ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ. ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ. ΠΩΣ ΜΕΤΡΑΤΑΙ ΚΑΙ ΠΩΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΤΣΕΚΟΥΡΑ ΔΩΡΟΘΕΑ «ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ» ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ (ABI) Σφυροβραχιόνιος δείκτης=ankle-brachial Index (ABI) Ο λόγος της συστολικής

Διαβάστε περισσότερα

Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ.

Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ. Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ. Τούσουλης* *A Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική, Ιπποκράτειο Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος τρόπος αντιμετώπισης της υπέρτασης

Σύγχρονος τρόπος αντιμετώπισης της υπέρτασης Σύγχρονος τρόπος αντιμετώπισης της υπέρτασης Αθανάσιος Μανώλης Υπεύθυνος Αντιυπερτασιακού Ιατρείου Τζάνειου Νοσοκομείου, Επίκ. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Βοστόνης, Αναπλ. Καθηγητής Καρδιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

H αντιμετώπιση της υπέρτασης στο άτομο με ΣΔ και έκδηλη νεφρική νόσο

H αντιμετώπιση της υπέρτασης στο άτομο με ΣΔ και έκδηλη νεφρική νόσο H αντιμετώπιση της υπέρτασης στο άτομο με ΣΔ και έκδηλη νεφρική νόσο Αντώνης Αλαβέρας Διευθυντής Παθολόγος Γ Παθολογικό Τμήμα Γενικό Νοσοκομείο Κοργιαλένειο-Μπενάκειο ΕΕΣ Διαβήτης και τελικό στάδιο νεφρικής

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα ά ς ό ς. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Ιούνιος 2011 Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική δυσλειτουργία έ ς ή ς έ. ό. ί ς ός ί ς ί ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση και όργανα-στόχος. Οι βλάβες, η διάγνωση, η θεραπεία: «ΑΡΤΗΡΙΕΣ»

Υπέρταση και όργανα-στόχος. Οι βλάβες, η διάγνωση, η θεραπεία: «ΑΡΤΗΡΙΕΣ» Υπέρταση και όργανα-στόχος. Οι βλάβες, η διάγνωση, η θεραπεία: «ΑΡΤΗΡΙΕΣ» Α. Πρωτογέρου Παθολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης Κέντρου Υπέρτασης, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής Ancient era Όργανα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισμοί πρόκλησης αθηροσκλήρωσης στην Υπέρταση. ΓΕΙΑ ΣΑΣ!!

Μηχανισμοί πρόκλησης αθηροσκλήρωσης στην Υπέρταση. ΓΕΙΑ ΣΑΣ!! Δ. Γ. Τσαγκαδόπουλος. Αν. Δ/ντής Καρδιολογίας Νοσ. «ΣΩΤΗΡΙΑ». Υπεύθυνος Αντιϋπερτασικού-Λιπιδολογικού Ιατρείου. Hypertension specialist of the ESH Μηχανισμοί πρόκλησης αθηροσκλήρωσης στην Υπέρταση. ΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Καφαντάρης Ι., Μεϊμέτη Ε., Δόνου Α., Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία νόσος

Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία νόσος Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία νόσος Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας ΓΝΑ Ιπποκράτειο Υπεύθυνος Μονάδας Υπέρτασης Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία Νόσος Σχέση με τη ΣΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Καρδιαγγειακά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ Dr. ΜΕΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, PhD ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ - ΑΓΓΕΙΟΛΟΓΟΣ Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στρατιωτικός Ιατρός

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΟΣ ΚΙΝ ΥΝΟΣ

ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΟΣ ΚΙΝ ΥΝΟΣ ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΟΣ ΚΙΝ ΥΝΟΣ ημήτριος Μ. Γρέκας Καθηγητής Παθολογίας Νεφρολογίας Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ( Ν) 1. Επιμένουσα

Διαβάστε περισσότερα

Επιλογή 1 ου αντιϋπερτασικού

Επιλογή 1 ου αντιϋπερτασικού Επιλογή 1 ου αντιϋπερτασικού φαρμάκου Επιλογή 1 oυ Φαρµάκου: Συνήθως δεν έχει τόσο µεγάλη σηµασία 1. Η επίτευξη άριστης ρύθµισης έχει µεγαλύτερη σηµασία στη µείωση του κινδύνου 2. Στις περισσότερες περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό;

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ»

«ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ομάδα Εργασίας: «ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑ» Συστάσεις και κατευθυντήριες οδηγίες από τους μεγάλους οργανισμούς (ADA 2007,ESC 2007, EASD 2007) «ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αθανάσιος Καπετανόπουλος Καπετανόπουλος, FACC, FESC, FSCAI Επεμβατικός Καρδιολόγος, EUROMEDICA, Γενική Κλινική Θεσσαλονίκης Συχνότητα συνδυασμένης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ»

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» 11 0 Πανελλήνιο Συνέδριο Υπέρτασης ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» Α. Κασιακόγιας, Κ. Τσιούφης, Κ. Θωμόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωματουρία: προγνωστικός δείκτης των καρδιαγγειακών συμβαμάτων και της εξέλιξης της νεφρικής νόσου; O ρόλος της αντιυπερτασικής αγωγής

Λευκωματουρία: προγνωστικός δείκτης των καρδιαγγειακών συμβαμάτων και της εξέλιξης της νεφρικής νόσου; O ρόλος της αντιυπερτασικής αγωγής Ελληνική Νεφρολογία 2012; 24 (4): 229-240 Ανασκόπηση Λευκωματουρία: προγνωστικός δείκτης των καρδιαγγειακών συμβαμάτων και της εξέλιξης της νεφρικής νόσου; O ρόλος της αντιυπερτασικής αγωγής Γ. Σπανός

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑΣ Επιστημονική Ένωση Καρδιαγγειακής Απεικόνισης Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Αμέσως δρώντα αγγειοδιασταλτικά, α-αποκλειστές, νιτρώδη: πού, πότε, πώς

Αμέσως δρώντα αγγειοδιασταλτικά, α-αποκλειστές, νιτρώδη: πού, πότε, πώς Αμέσως δρώντα αγγειοδιασταλτικά, α-αποκλειστές, νιτρώδη: πού, πότε, πώς Ηρακλής Αβραμόπουλος Παθολόγος Ιατρείο Υπέρτασης Νοσοκομείο Υγεία Αμέσως δρώντα αγγειοδιασταλτικά ΒΒ Χάλαση των αγγείων Δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπιση της Υπέρτασης της Διεθνούς Εταιρείας Υπέρτασης και της Αμερικανικής Εταιρείας Υπέρτασης ISH/ASH

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπιση της Υπέρτασης της Διεθνούς Εταιρείας Υπέρτασης και της Αμερικανικής Εταιρείας Υπέρτασης ISH/ASH 196 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπιση της Υπέρτασης της Διεθνούς Εταιρείας Υπέρτασης και της Αμερικανικής Εταιρείας Υπέρτασης ISH/ASH Σ. Αντωνόπουλος, Π. Μιστυλής

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Χρόνια νοσήματα του ήπατος Το 15% του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κόκκορης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια πολύ συνηθισµένη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Προεκλαμψία Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Ο έλεγχος για προεκλαμψία μεταξύ των εβδομάδων 11 έως 13+6 μπορεί να εντοπίσει κυήσεις υψηλού κινδύνου, επιτρέποντας τη θεραπεία με α σπιρίνη

Διαβάστε περισσότερα

Διαβητική Νεφροπάθεια. Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Διαβητολογίας Α ΠΡΠ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Διαβητική Νεφροπάθεια. Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Διαβητολογίας Α ΠΡΠ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Διαβητική Νεφροπάθεια Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Διαβητολογίας Α ΠΡΠ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Ο ΣΔ αποτελεί τη συχνότερη αιτία ΧΝΝ τελικού σταδίου Seminars in Dialysis 23: 129 133, 2010 Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ οίδηµα ορίζεται η αύξηση του όγκου του υγρού του διάµεσου χώρου, η οποία οδηγεί συνήθως σε εµφανή διόγκωση ιστών για να διαπιστωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΙΝ ΥΝΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΟΦΕΛΟΣ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Ο ΚΙΝ ΥΝΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΟΦΕΛΟΣ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ 1 ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΦΑΡΜΑΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΤΑΣΗ Γεώργιος Σ. Στεργίου Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Κέντρο Υπέρτασης, Γ' Παθολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Νοσοκοµείο Σωτηρία, Αθήνα. E-Mail: gstergi@med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Παλέτας. Μη Φαρµακευτικές Παρεµβάσεις στην υπέρταση. Παχυσαρκία και Υπέρταση. Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ

Κώστας Παλέτας. Μη Φαρµακευτικές Παρεµβάσεις στην υπέρταση. Παχυσαρκία και Υπέρταση. Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Μη Φαρµακευτικές Παρεµβάσεις στην υπέρταση Παχυσαρκία και Υπέρταση Κώστας Παλέτας Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ ιευθυντής Γ Παθολογικής Κλινικής ΑΠΘ Νοσοκοµείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης Ταξινόµηση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β

Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β Παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο Δίαιτα Κάπνισμα Οινόπνευμα Ελαττωμένη σωματική δραστηριότητα Υπέρταση Δυσλιπιδαιμία Παχυσαρκία Σακχαρώδης διαβήτης Υπερτροφία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Η θεραπεία της αρτηριακής υπέρτασης. στο σακχαρώδη διαβήτη. Ποια η καλύτερη θεραπευτική επιλογή;

Η θεραπεία της αρτηριακής υπέρτασης. στο σακχαρώδη διαβήτη. Ποια η καλύτερη θεραπευτική επιλογή; Η θεραπεία της αρτηριακής υπέρτασης στο σακχαρώδη διαβήτη. Ποια η καλύτερη θεραπευτική επιλογή; Αντώνης Αλαβέρας Διευθυντής Παθολόγος Γ Παθολογικό Τμήμα Γενικό Νοσοκομείο Κοργιαλένειο Μπενάκειο ΕΕΣ Μια

Διαβάστε περισσότερα

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Ελάττωση θνησιμότητας κατά 33% 1. Αυξημένη υπόνοια 2. Αυξημένος αριθμός εξετάσεων 3. Προφύλαξη σε ασθενείς υψηλού κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

Στένωση της Νεφρικής Αρτηρίας : Ενδοαγγειακή Αποκατάσταση.

Στένωση της Νεφρικής Αρτηρίας : Ενδοαγγειακή Αποκατάσταση. Bασίλης Παπαγιάννης - Στένωση της Νεφρικής Αρτηρίας : Ενδοαγγειακή Αποκατάσταση 17 Στένωση της Νεφρικής Αρτηρίας : Ενδοαγγειακή Αποκατάσταση. Παπαγιάννης Βασίλης Ακτινολογικό Εργαστήριο Νοσοκομείου Γ.Ν.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ,

Διαβάστε περισσότερα

Προτιμώμενοι συνδυασμοί αντιυπερτασικών φαρμάκων. Κυρπιζίδης Χρήστος Καρδιολόγος

Προτιμώμενοι συνδυασμοί αντιυπερτασικών φαρμάκων. Κυρπιζίδης Χρήστος Καρδιολόγος Προτιμώμενοι συνδυασμοί αντιυπερτασικών φαρμάκων Κυρπιζίδης Χρήστος Καρδιολόγος 1.Ρύθμιση αρτηριακής πίεσης 2.Μείωση συμβαμάτων Ρύθμιση Α.Π. Percentage of patients with controlled BP (

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ FORTEKOR FLAVOUR 5 mg Δισκία επικαλυμμένα με υμένιο για γάτες και σκύλους

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ FORTEKOR FLAVOUR 5 mg Δισκία επικαλυμμένα με υμένιο για γάτες και σκύλους ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Δισκία επικαλυμμένα με υμένιο για γάτες και σκύλους 1. ΟΝΟΜΑ ΚΑΙ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΑΔΕΙΑΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΑΔΕΙΑΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κατεχολαμίνες :Νοραδρεναλίνη, Αδρεναλίνη Αποστολάκης Μ. Στοιχεία Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com Η εμπαγλιφλοζίνη είναι το μόνο φάρμακο για το σακχαρώδη διαβήτη που έχει δείξει στατιστικά σημαντική μείωση τόσο του καρδιαγγειακού κινδύνου όσο και του καρδιαγγειακού θανάτου, σε μελέτη ειδικά σχεδιασμένη

Διαβάστε περισσότερα

Δευτεροπαθής υπέρταση. Αστέριος Καραγιάννης Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο

Δευτεροπαθής υπέρταση. Αστέριος Καραγιάννης Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Δευτεροπαθής υπέρταση Αστέριος Καραγιάννης Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αίτια δευτεροπαθούς υπέρτασης (1) Νεφρογενή αίτια 1. Νεφραγγειακή υπέρταση

Διαβάστε περισσότερα

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού.

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Σκούτας Δ, Καραγιάννη Δ, Σέκερη Ζ, Σιώμος Κ,Κοντόπουλος Μ, Λαζαρίδου

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα:

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρηρωτής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Τα Νέα της Εταιρείας μας...

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Τα Νέα της Εταιρείας μας... ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ των Ομάδων Εργασίας της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Συντακτική Επιτροπή ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2008 ΕΤΟΣ 2o, ΤΕΥΧΟΣ 4o ΔΙΕΥΘΥΝΤΕΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Δ. Παναγιωτάκος Α. Τσελέπης ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ,

Διαβάστε περισσότερα

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί 22 ο Συνέδριο ΔΕΚΕ, Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2008 Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί Γεώργιος Γιαννόγλου Καθηγητής Καρδιολογίας Ο σακχαρώδης διαβήτης θεωρείται από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΤΙΜΕΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΟ

ΟΙ ΤΙΜΕΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΟ ΟΙ ΤΙΜΕΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ, ΣΚΟΠΟΣ Η αρτηριακή υπέρταση αποτελεί ένα γνωστό παράγοντα κινδύνου για στεφανιαία νόσο. Η αποδεκτή τιμή της αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα