Εθνοτικές οµάδες και ταυτότητες Οι όροι και η εξέλιξη του περιεχοµένου τους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εθνοτικές οµάδες και ταυτότητες Οι όροι και η εξέλιξη του περιεχοµένου τους"

Transcript

1 Εθνοτικές οµάδες και ταυτότητες. Οι όροι, η εξέλιξη της σηµασίας και του περιεχοµένου τους, Περιοδικό Σύγχρονα Θέµατα, Tεύχος 63, 1997, σελ Εθνοτικές οµάδες και ταυτότητες Οι όροι και η εξέλιξη του περιεχοµένου τους ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ αλληλεξάρτηση των κοινωνικών φαινοµένων και της ορολογίας των κοινωνικών επιστηµών αποτελεί αδιαµφισβήτητο γεγονός. Νέοι όροι εισάγονται στο λεξιλόγιο των κοινωνικών επιστηµών για να καλύψουν ανάγκες ανάλυσης και παλαιότεροι όροι αλλάζουν περιεχόµενο ή αδρανεί η χρήση τους. Μόλις πριν από µια δεκαετία, ο όρος εθνοτική οµάδα (ethnic group) και τα παράγωγά του απουσίαζαν από το ελληνικό λεξιλόγιο. Το ξεφύλλισµα των κυριακάτικων εφηµερίδων συχνά αποκαλύπτει τις διαστάσεις της εισαγωγής νέων όρων. Στο Βήµα της Κυριακής (Λαµπίδης, 4/2/1996), σε άρθρο µε τον τίτλο «Κοινωνικά Στερεότυπα: Η οπαδός του έθνικ», ο αρθρογράφος χαρακτηριστικά σηµειώνει πως «η οπαδός» επαγγέλλεται «µέλλουσα κοινωνιολόγος», πως στην αµφίεσή της επικρατεί µια πολυµορφία παγκόσµιου φολκλόρ, στο οποίο πιθανώς να «δένουν και τα βραχιόλια της γιαγιάς από τη Σµύρνη». Παρατηρεί ακόµα πως «η οπαδός» συχνάζει σε κοσµοπολίτικα πολυ-πολιτισµικά «στέκια» αλλά «δεν έχει ακόµα ανακαλύψει που παίζει το Πολυφωνικό Συγκρότηµα Πωγονίου». Στον Επενδυτή της ίδιας ηµέρας, και στη στήλη «Έργα και Ιδέες», δηµοσιεύεται άρθρο µε τον τίτλο «Οι Ζαπατίστας της Μουσικής. Το 'Εθνικ κερδίζει συνεχώς έδαφος» (Τσίλκα, 3-4/2/1996). Η αρθρογράφος παραθέτει τις απόψεις µιας «ειδικού» στο θέµα, που είναι «συγγραφέας οδοιπορικών βιβλίων και πολυταξιδεµένη». Η «ειδικός» εξηγεί πως «το πολυεθνικό παζλ σε κλαµπ, ρεστοράν, ρούχα, κοσµήµατα, στη ζωγραφική, στη µουσική... όλα αυτά είναι έθνικ». Επίσης, πως «(το έθνικ) είναι γύρω µας, είναι παντού µας. Το έθνικ µας έχει κυριεύσει. Έχει γίνει εµµονή! Μας γεννά και προβληµατισµούς επιπλέον! Μήπως και το ρεµπέτικο είναι έθνικ για τους Ιάπωνες;» Οι αναλύσεις των παραπάνω αρθρογράφων δεν αποτελούν βέβαια µεµονωµένα περιστατικά. Μπορεί ο όρος εθνοτική οµάδα (ethnic group) και τα παράγωγα του να µην υπήρχαν στο ελληνικό λεξιλόγιο µία δεκαετία πριν, η χρήση τους όµως έχει πυκνώσει τα τελευταία χρόνια. Η ασάφεια που χαρακτηρίζει τα περισσότερα άρθρα που εξηγούν το φαινόµενο σε περιοδικά ευρείας κυκλοφορίας, συχνά ξεπερνά ακόµα και τις γραφικές επισηµάνσεις των παραπάνω αρθρογράφων. Σε άρθρο περιοδικού µόδας αρχιτεκτονικών ενδιαφερόντων διαβάζουµε πως το «Ethnic» αποτελεί «τάση» και αναφέρεται στις «ρίζες του µέλλοντος» (Γεωργιάδου, Απρίλιος 1994). Η προµετωπίδα του άρθρου εξηγεί: «Στο βάθος των πραγµάτων και των χρωµάτων ανακαλύπτουµε τα αρχέτυπα. Απλά, σοφά και διαχρονικά, αποτελούν ανεξάντλητη πηγή έµπνευσης και δηµιουργίας». Η εργασία αυτή επιδιώκει να αποσαφηνίσει την εξέλιξη του όρου και του περιεχόµενο του και να επισηµάνει εκείνες τις θεωρητικές υποθέσεις που είναι κοινές στις περισσότερες προσεγγίσεις και σχετίζονται µε τον όρο αυτό. Επιπλέον, επιχειρεί µια κριτική των προσεγγίσεων αυτών µε σκοπό την ανάδειξη των επιστηµολογικών ορίων του όρου. Τέλος, γίνεται προσπάθεια να εξεταστούν τα προβλήµατα που η χρήση του όρου συναντά στην ελληνική πραγµατικότητα. Μια εξαντλητική ανάλυση των παραπάνω είναι αδύνατη στα πλαίσια µιας ολιγοσέλιδης δηµοσίευσης. Αναγκαστικά, η εργασία αυτή επιλεκτικά εστιάζεται, µε γενικευτικό τρόπο, σε ορισµένες από τις πολλές προσεγγίσεις που έχουν προταθεί για την εξέταση του φαινοµένου των εθνοτικών οµάδων. Κριτήριο επιλογής τους υπήρξε η αξία τους για µια εισαγωγική εξέταση του θέµατος 1. Η εµφάνιση του όρου εθνοτική οµάδα Ο όρος εθνοτική οµάδα (ethnic group) εµφανίζεται ουσιαστικά στα µέσα της δεκαετίας του '50 στην Αµερικανική Κοινωνιολογία. Προηγούµενες αναφορές είναι σπάνιες και επιλεκτικές 2. Ο Αµερικανός κοινωνιολόγος David Riesman χρησιµοποιεί τον όρο στα 1953 (Eriksen, 1993: 3). Στα γαλλικά, καθώς και στις υπόλοιπες γλώσσες, ο όρος εµφανίζεται αργότερα από ότι στα αγγλικά. Από τα τέλη της δεκαετίας του '60 και µετά, ο όρος αποτελεί καθιερωµένο εργαλείο των κοινω- *Πολύωρες συζητήσεις µε τους Βασίλη Γούναρη και Γιάννη Παπαδάκη υπήρξαν το κίνητρο γι αυτή την εργασία. Τους ευχαριστώ θερµά για την υποµονή τους.

2 18 νικών επιστηµών, ιδιαίτερα όµως της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Σηµαντική σ αυτή την εξέλιξη είναι η συµβολή του έργου του F. Barth, στο οποίο θα αναφερθούµε αναλυτικά στη συνέχεια. Το Λεξικό του Πανεπιστηµίου της Οξφόρδης (Oxford Dictionary) συµπεριλαµβάνει τον όρο για πρώτη φορά στην έκδοσή του του 1972 (ό.π.). Οι Glazer και Moynihan προεκτείνουν τη χρήση του όρου σε µια σειρά από θέµατα στα µέσα της δεκαετίας του '70 (Glazer και Moynihan, 1975). Οι λόγοι δηµιουργίας του όρου συνδέονται µε µια σειρά από δεδοµένα. Οι κοινωνικές αλλαγές του µετα-πολεµικού κόσµου οδήγησαν σε µια µεταµόρφωση των παραδοσιακών ανθρωπολογικών αντικειµένων. Οι εξωτικές φυλές, τα αποµονωµένα χωριά και οι αυστηρά κλειστές συντεχνίες παύουν σταδιακά να υπάρχουν. Η µεταναστευτική έκρηξη και η κατάργηση της αποικιοκρατίας οδηγούν σε ανακατατάξεις όχι µόνο στην «περιφέρεια» αλλά και στο δυτικό βιοµηχανικό «κέντρο». Οι νέες κοινωνικές πραγµατικότητες απαιτούν τη δηµιουργία νέων όρων που υπερβαίνουν την αποικιοκρατική ορολογία (π.χ. τον όρο "φυλές"). Ο όρος εθνοτική οµάδα καλείται να καλύψει αυτές τις ανάγκες και εµφανίζεται ως πιο «ουδέτερος» πολιτικά και πιο µοντέρνος (Williams, 1989: ). Αλλαγές όµως υπάρχουν και στις γενικότερες θεωρητικές τάσεις της ανθρωπολογίας. Η µετάβαση από τις στατικές θεωρίες του δοµο-λειτουργισµού στις θεωρίες διαντίδρασης (transactionalism) που συντελέστηκε στον αγγλο-σαξονικό χώρο συνεπαγόταν τη διαφοροποίηση της έννοιας του πολιτισµού από την έννοια του εθνισµού (ethnicity). Η άνοδος της Μαρξιστικής Ανθρωπολογίας δηµιουργούσε την ανάγκη απάντησης, από τους στοχαστές εκείνους που δεν είχαν µαρξιστικές καταβολές, µε όρους διαφορετικούς απ' αυτούς του παρελθόντος. Για όλους τους παραπάνω λόγους, ο όρος θεωρήθηκε ως ιδιαίτερα χρήσιµος από τους κοινωνικούς επιστήµονες, τους πολιτικούς, τους ακτιβιστές των κοινωνικών κινηµάτων των δεκαετιών του '60 και '70 και το ευρύτερο κοινό. Όπως χαρακτηριστικά επισηµαίνει η Williams, ο όρος εθνοτική οµάδα «αποπλάνησε» το ευρύτερο κοινό και τους ειδικούς µε τη λειτουργικότητά του (ό.π.: 406). H συµβολή του Fredrik Barth στη διαµόρφωση των βασικών υποθέσεων ανάλυσης Η εµπέδωση της χρήσης του όρου οφείλεται καταρχήν στις αναλύσεις του Σκανδιναβού ανθρωπολόγου Fredrik Barth 3. Ο Βarth στα 1969 επιµελήθηκε την έκδοση ενός τόµου εργασιών υπό τον τίτλο «Εθνοτικές Οµάδες και Σύνορα» (Barth, 1969). Οι µελέτες του τόµου αυτού έθεσαν τους βασικούς θεωρητικούς άξονες στους οποίους βασίστηκαν σχεδόν όλες οι µετέπειτα προσεγγίσεις που χρησιµοποίησαν τον όρο. Οι άξονες αυτοί συνοπτικά εξηγούνται παρακάτω. Το φαινόµενο του εθνισµού (ethnicity) συνίστανται στην πρωταρχική διχοτόµηση του κοινωνικού χώρου ανάµεσα στο Εµείς και στο Αυτοί. Η διχοτόµηση αυτή µοιραία οδηγεί σε σχέσεις και συναλλαγές ανάµεσα στα δύο µέρη. Το φαινόµενο του εθνισµού αποτελεί εκείνη τη µορφή κοινωνικής οργάνωσης που ορίζεται βάσει ενός τέτοιου συστήµατος σχέσεων. Η εθνοτική ταυτότητα δεν είναι συνεπώς απόρροια των πρωτογενών κοινωνικών χαρακτηριστικών µιας οµάδας πληθυσµού αλλά συνέπεια κοινωνικών σχέσεων. Δεν οφείλεται δηλαδή η εθνοτική ταυτότητα στην «ιδιοκτησία» κάποιων κοινωνικών χαρακτηριστικών αλλά στην ύπαρξη συγκεκριµένων κοινωνικών σχέσεων. Η διαπίστωση αυτή συνεπάγεται τη µεταφορά της προσοχής του ερευνητή από το πολιτισµικό περιεχόµενο των προς εξέταση οµάδων (τα κοινωνικά χαρακτηριστικά τους) στα σύνορα και τις διαδικασίες που ορίζουν τις οµάδες αυτές και τις ταυτότητες τους. Η µετάβαση αυτή έδειξε πως οι εθνοτικές οµάδες δεν έχουν µόνιµη και αέναη διαχρονική φύση αλλά ένα χαρακτήρα που µεταβάλετε ανάλογα µε τα εκάστοτε πλαίσια συνθηκών 19

3 (situationalism). Από τη στιγµή που ο ερευνητής καταλήξει σε µια τέτοια διαπίστωση, οι πολιτισµικές διαφορές µε σηµαντική σηµασία για τη διαµόρφωση του εθνισµού είναι αυτές που τα άτοµα χρησιµοποιούν για να ορίσουν τη διαφορετικότητα τους και όχι οι απόψεις του µελετητή για το τι είναι πιο χαρακτηριστικό ή ιθαγενές στον πολιτισµό τους. Το φαινόµενο του εθνισµού αναφέρεται στην συνείδηση του πολιτισµού και της πολιτισµικής ιδιαιτερότητας και στη χρήση του, και ταυτόχρονα αποτελεί µέρος του πολιτισµού. Αν όµως προσλάβουµε τον πολιτισµό όχι ως ζώνη κοινών νοηµάτων αλλά ως ζώνη διαφωνιών και αντιπαραθέσεων που ορίζονται µε βάση το σύνορο, τότε η ανάλυση του φαινοµένου του εθνισµού αυτόµατα µετατρέπεται σε ανάλυση του πολιτισµού ως πολιτικού συστήµατος 4. Ο µοναδικός ίσως παράγοντας της ανάλυσης του Barth τον οποίο δεν συµµερίστηκαν οι µελετητές που βασίστηκαν στο έργο του είναι η εµµονή του στον καθοριστικό διαµεσολαβητικό ρόλο των ηγετών στη διαµόρφωση της πολιτικής των εθνοτικών οµάδων (Barth, 1994: 12). Μια γενικότερη κριτική των απόψεων του Barth ξεπερνά τα όρια αυτής της εργασίας. Θα πρέπει πάντως να επισηµανθεί ότι ο Barth κατηγορήθηκε πως αγνόησε, στις µελέτες του, το πρόβληµα της ιστορικής δυναµικής των εθνοτικών οµάδων, πως αγνόησε τον παράγοντα του κράτους και των ανισοτήτων εξουσίας και πως υποτίµησε τις λογικές ικανότητες των ατόµων - φορέων κοινωνικής δράσης (Asad, 1972). Όσον αφορά το ζήτηµα του κράτους, ο ίδιος ο Barth πρόσφατα παραδέχτηκε πως «οι αναλύσεις του 1969 έδιναν λίγη προσοχή στις συνέπειες του κράτους» (Barth, 1994: 19). Ο ρόλος του κράτους Η σηµασία του θεσµού του σύγχρονου κράτους στη διαµόρφωση του φαινοµένου του εθνισµού και των εθνοτικών οµάδων αποτέλεσε το αντικείµενο ερευνητών που επιχείρησαν µια υπέρβαση του έργου του Barth. Αν και δεν έχει υπάρξει κοινή συµφωνία στα πλαίσια αυτών των προσεγγίσεων, αξίζει να σταθούµε σε µια σειρά επισηµάνσεων. Το βασικό ερώτηµα που απασχόλησε αυτούς τους µελετητές είναι το «πότε και γιατί η διχοτόµηση ανάµεσα στο Εµείς και στο Αυτοί γίνεται σηµαντική». Το ερώτηµα αυτό δεν είχε εξεταστεί άµεσα από τον Barth. Όπως και ο ίδιος είχε παραδεχτεί, το θεωρητικό µοντέλο του «δεν µπορεί να προσφέρει λύσεις στο ζήτηµα της αρχικής δηµιουργίας» των κοινωνικών διχοτοµήσεων (Βarth, 1981: 77). Η απάντηση αναζητήθηκε στον ρόλο του σύγχρονου εθνικού κράτους. Το εθνικό κράτος, όπως το γνωρίζουµε από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης και µετά, απαιτεί µοναδικές και αποκλειστικές ταυτότητες. Κανείς δεν µπορεί να είναι συγχρόνως Γερµανός και Γάλλος, ούτε 'Ελληνας και Τούρκος. Το κράτος αυτό δηµιουργεί Το Άτοµο («ά-τοµο») που έχει Μία Ταυτότητα. Το κράτος χρειάζεται αυτή την οµοιογένεια για να διοικήσει αποτελεσµατικότερα την επικράτεια του και για να δικαιώσει την ύπαρξή του (Gellner, 1983). To φαινόµενο του εθνισµού προκύπτει από την πολιτική του πολιτισµικού αγώνα που διεξάγεται στα πλαίσια των εθνικών κρατών, όταν αυτά κατοικούνται από ποικίλους πληθυσµούς. Οι αντιθέσεις και ο ανταγωνισµός µεταξύ αυτών των πληθυσµών, όσον αφορά τη συνεισφορά τους στη διαµόρφωση της εθνικής ταυτότητας, δηµιουργεί τις ξεχωριστές εθνοτικές οµάδες. Η µοιραία επικράτηση µιας µοναδικής ταυτότητας οδηγεί αφενός στον τονισµό της διαφορετικότητας αυτών που αποτυγχάνουν να επιβάλλουν τη δική τους ως κυρίαρχη, και αφετέρου σε θεσµικές ή άτυπες διακρίσεις των ποικίλων πληθυσµών. Η συγκρότηση, άρα, των σύγχρονων εθνικών κρατών κάνει κοινωνικά και πολιτικά σηµαντική τη διαφορά. Οι εθνοτικές οµάδες και ταυτότητες είναι παράγωγα των εθνικών κρατών και όχι αιτίες δηµιουργίας τους (Verdery, 1994). Συµπερασµατικά θα µπορούσαµε να πούµε πως αιτία εµφάνισης των εθνοτικών οµάδων και ταυτοτήτων είναι η ύπαρξη ενός συγκεκριµένου πολιτικού συστήµατος. Είναι το πολιτικό σύστηµα των εθνικών κρατών που βρίσκονται σε προχωρηµένη φάση θεσµικής «ολοκλήρωσης» της ταυτότητας των πληθυσµών τους, το οποίο µοιραία δηµιουργεί εθνοτικές οµάδες και διακρίσεις. Αν όµως τα εθνικά κράτη προωθούν µε τέτοια συστηµατικότητα την αποκλειστική µοναδική ταυτότητα, τότε που οφείλεται το φαινόµενο του µεταβλητού, ανάλογα µε τις συνθήκες, χαρακτήρα των εθνοτικών ταυτοτήτων; Απάντηση στο ερώτηµα αυτό, σύµφωνα µε την Κ.Verdery, µπορεί να δοθεί αν εξετάσουµε τις συγκυρίες στις οποίες το φαινόµενο του µεταβλητού χαρακτήρα των εθνοτικών ταυτοτήτων εµφανίζεται πιο έντονο (ό.π.: 36-37). Κοινή είναι η διαπίστωση πως το φαινόµενο αυτό εµφανίζεται σε χώρες όπου η συγκρότηση του εθνικού κράτους δεν έχει ολοκληρωθεί στον ίδιο βαθµό που έχει συµβεί στο δυτικό βιοµηχανικό «κέντρο». Τέτοιες χώρες είναι για παράδειγµα οι πρώην αποικίες, οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων. Oι απόψεις του Antony D. Smith για την «εθνοτική καταγωγή των εθνών» Όπως και παραπάνω αναφέρθηκε, οι µελέτες του τόµου που ο F.Barth επιµελήθηκε στα 1969 έθεσαν τους θεωρητικούς άξονες στους οποίους βασίστηκαν σχεδόν όλες οι µετέπειτα προσεγγίσεις που χρησιµοποίησαν τον όρο εθνοτική οµάδα. Η πιο σοβαρή προσπάθεια συνολικής αναίρεσης των υποθέσεων, που έθεσε ο Barth, και χρησιµοποίησης των όρων εθνοτική οµάδα και εθνισµός, µε διαφορετική σηµασία και περιεχόµενο, είναι αυτή του Άγγλου δοµο-λειτουργιστή κοινωνιολόγου A.D.Smith 5. Το πιο γνωστό και χαρακτηριστικό έργο του είναι η µονογραφία µε τίτλο «Η Εθνοτική Καταγωγή των Εθνών» (Smith, 1986).

4 Οι αναλύσεις του Smith στοχεύουν στην αναζήτηση της αι- 20 τιακής σχέσης εθνοτικών οµάδων και εθνών και στον εντοπισµό της γενεολογίας των εθνών. Ο Smith υποστηρίζει πως «µια συµβολική προσέγγιση, βασισµένη σε ιστορικές συγκρίσεις των συστατικών των εθνοτικών οµάδων και των εθνών, µας βοηθά στην κατανόηση της ιστορικής και κοινωνιολογικής τους σχέσης» (ό.π.: 4). Το έθνος δεν είναι για τον Smith παράγωγο των εθνοτικών οµάδων, αλλά ούτε και αποκλειστικά σύγχρονο φαινόµενο 6. Η καταγωγή των εθνών βασίζεται, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, στην ύπαρξη εθνοτικών οµάδων. Αυτό δεν συνεπάγεται µια αναγκαστική συνέχεια εθνοτικών οµάδων - εθνών, τα πιο γνωστά «ιστορικά» όµως έθνη σίγουρα βασίζονται στη συνέχεια της ύπαρξης κάποιων εθνοτικών οµάδων. Οι Εβραίοι, οι Έλληνες και οι Αρµένιοι είναι τα πιο προσφιλή στον Smith παραδείγµατα «ιστορικών» εθνών. Μια εθνοτική οµάδα είναι, για τον Smith, ένας διακριτός - βάσει ονόµατος - πληθυσµός που µοιράζεται µύθους καταγωγής, ιστορίες και πολιτισµό, ο οποίος διατηρεί µια σχέση µε µια συγκεκριµένη γεωγραφικά περιοχή και διακατέχεται από ένα αίσθηµα αλληλεγγύης (ό.π.: 32). Ο πυρήνας του φαινοµένου του εθνισµού «εντοπίζεται στην σύµπραξη µύθων, αναµνήσεων, αξιών και συµβόλων και στις χαρακτηριστικές µορφές και δόγµατα συγκεκριµένων ιστορικών συσσωµατώσεων των πληθυσµών» (ό.π.: 15). Tα φαινόµενα των εθνοτικών οµάδων και εθνών είναι διαχρονικού χαρακτήρα για τον Smith καθώς, όπως υποστηρίζει, «δεν υπήρξε καµία περίοδος της παγκόσµιας ιστορίας στην οποία τα έθνη να µην έπαιξαν κάποιο ρόλο" (ό.π.: 210). Και συµπληρώνει: «o εθνισµός παραµένει ως κοινωνικο-πολιτισµικό πρότυπο ανθρώπινης οργάνωσης και επικοινωνίας από την αρχή της τρίτης χιλιετηρίδας π.χ. µέχρι σήµερα, ακόµα και αν κάθε κοινωνία δεν είχε ακολουθήσει αυτό το µοντέλο οργάνωσης» (ό.π.: 32). Το βέβαιο είναι πως ο Smith αδυνατεί στην ουσία να παρέχει µια, έστω µερική, εξήγηση του λόγου ύπαρξης της εθνοτικής διαφοροποίησης. Παρόλο που αναλύει τις παραµέτρους βάσει των οποίων συντελείται η εθνοτική διαφοροποίηση (νοσταλγία, θρησκεία, πόλεµος) (ό.π.: 32-41) και ο ίδιος τελικά καταλήγει να παραδεχτεί πως «η καταγωγή της εθνοτικής διαφοροποίησης παραµένει αδιευκρίνιστη» (ό.π.: 41). Οι απόψεις του, άλλωστε, δεν έχουν εφαρµογή σε πολιτισµούς εκτός του δυτικού ηµισφαιρίου, ακόµα και αν αυτοί καταγράφονται από αρχαιότατων χρόνων. Ακόµα όµως και στη περίπτωση των λεγοµένων «ιστορικών εθνών» οι θέσεις του γεννούν µια σειρά από προβλήµατα. Οι απόψεις του για την ανάπτυξη του ελληνικού εθνικισµού, για παράδειγµα, είναι χαρακτηριστικές της τάσης του να ανάγει ολοκληρωτικά τα φαινόµενα του παρόντος σε υποτιθέµενες συνέχειες του παρελθόντος. Oι συνέπειες της προσέγγισης του Α.D. Smith στη µελέτη της ιστορίας του ελληνικού έθνους αναδεικνύονται στο µεταφρασµένο και δηµοσιευµένο στα ελληνικά άρθρο του (Smith, 1993), όπου υποστηρίζει πως οι ρίζες του ελληνικού εθνικισµού βρίσκονται σε «στοιχεία από προηγούµενους αιώνες, που φθάνουν πίσω ως τους αρχαίους Έλληνες και τον αντιπερσικό πανελληνισµό τους» (ό.π.: 9). Όπως σωστά παρατηρεί ο Π. Κιτροµηλίδης στη κριτική του στο άρθρο του Smith, η προσέγγιση αυτή «ισοδυναµεί ουσιαστικά µε κατάργηση κάθε έννοιας ιστορικότητας και σοβαρής ιστορικής ανάλυσης»και «ια το σύγχρονο Έλληνα ιστορικό θα ισοδυναµούσε µε υποχώρηση στην εποχή του Παπαρηγόπουλου και αποδοχή των πιο ακραίων ιδεολογικών χειραγωγήσεων της ελληνικής ιστορίας»(κιτροµηλίδης, 1993: 15-16). Το φαινόµενο της πολυ-πολιτισµικότητας Οι απόψεις και θέσεις στις οποίες παραπάνω αναφέρθηκα, υποστηρίζουν µε τον ένα ή τον άλλο τρόπο τη συνεχώς αυξανόµενη σηµασία του ρόλου των εθνοτικών οµάδων στο 21

5 σύγχρονο κόσµο. Το κατεξοχήν ζήτηµα που προκύπτει ως ερώτηµα είναι: γιατί η διαφορετικότητα είναι σήµερα τόσο επίκαιρα του συρµού στις χώρες του δυτικού βιοµηχανικού «κέντρου»; Οι εξηγήσεις που δώσαµε για χώρες όπου η συγκρότηση του εθνικού κράτους δεν έχει ολοκληρωθεί, δεν µπορούν να ισχύουν σε αυτή την περίπτωση. Που οφείλεται η «µόδα» της πολυ-πολιτισµικότητας; Μήπως η πολυπολιτισµικότητα αναιρεί στην ουσία την οµοιογένεια ταυτοτήτων που προωθούν, όπως ήδη επισηµάναµε, τα σύγχρονα κράτη; Η προσεκτική κριτική ανάλυση της πολυ-πολιτισµικότητας από µια σειρά µελετητών έχει καταλήξει σε ακριβώς αντίθετα συµπεράσµατα από τις παραπάνω υποθέσεις µας (Castles, Kalantis Cope and Morrisey, Loden and Rosener, Rieff, Verdery, 1994). Σύµφωνα µε τις εκτιµήσεις αυτών των ερευνητών, οι δηµογραφικές αλλαγές στον «ανεπτυγµένο» δυτικό κόσµο και η λογική της διαφοροποίησης των προϊόντων (Product Differentiation Markets), που αποτελεί το πιο σύγχρονο δόγµα των οικονοµολόγων, δεν οδηγούν στην ύπαρξη δυναµικά µεταβαλλόµενων πολλαπλών ταυτοτήτων. Στην πραγµατικότητα συµβαίνει το αντίθετο: οι παραπάνω λόγοι οδηγούν στην παγίωση και δηµιουργία συγκεκριµένων ταυτοτήτων µε εµφανή και προσίδια χαρακτηριστικά. Η πολυ-πολιτισµικότητα αναγκάζει στην επιλογή µιας µόνο ταυτότητας από τις διαθέσιµες, ακόµα και στην απόκτηση µίας όταν δεν υπάρχει. Το φαινόµενο αυτό, όπως σηµειώνει και ο Banks (Banks, 1996: 74), είχε ήδη επισηµανθεί από τους Glazer και Moynihan στα µέσα της δεκαετίας του 60. Οι Glazer και Moynihan είχαν τότε τονίσει πως στην προσπάθειά του να µειώσει τις διακρίσεις ανάµεσα στις διάφορες οµάδες πληθυσµού, το σύγχρονο πολύ-πολιτισµικό κράτος συστηµατικοποιεί και τονίζει τις διαφορετικές ταυτότητές τους (Glazer και Moynihan, 1963). Χαρακτηριστική περίπτωση συστιµατικοποίησης και θεσµοθέτησης της διαφοράς είναι το παράδειγµα του Danforth που αναφέρεται στους σλαβόφωνους Έλληνες πολίτες που ζουν ως µετανάστες στην Αυστραλία. Με δεδοµένη την υποχρέωση δηµόσιας έκφρασης µιας εθνοτικής ταυτότητας - για λόγους που απορρέουν από την πολυ-πολιτισµική λειτουργία του Αυστραλιανού κράτους - οι σλαβόφωνοι Έλληνες πολίτες µετανάστες µε διχασµένη ταυτότητα αναγκάζονται να επιλέξουν µεταξύ της «ελληνικής και της µακεδονικής καταγωγής» (Danforth, 1995: 201). Υπό αυτή την έννοια δεν µπορούν πλέον να είναι Έλληνες σλαβόφωνοι µετανάστες. Αναγκάζονται να αποποιηθούν κάποια από τις ταυτότητες τους. Η πολυ-πολιτισµικότητα, δηλαδή, οδηγεί σε µια κατάσταση όπου υπάρχουν περισσότερες ταυτότητες στον κόσµο µας αλλά και µε πιο έντονα περιοριστικό και αποκλειστικό χαρακτήρα. Επιπλέον, όπως έχει εύστοχα επισηµανθεί, ενισχύει µια τάση αναγωγής των πολιτισµικών διαφορών στο επίπεδο του γραφικού «φολκλόρ», αγνοώντας τις ταξικές και ποιλιτικές διακρίσεις που διαφοροποιούν τους πολιτισµούς (Castles κ.ά., ό.π.). Η πολιτική οικονοµία της χρήσης του όρου εθνοτική οµάδα Ανεξάρτητα πάντως από τους λόγους και τις αιτίες που οδήγησαν στην καθιέρωση του όρου εθνοτική οµάδα και τις κοινωνικές συνθήκες που τον επέβαλαν, η χρήση του όρου έχει τη δική της δυναµική και τις δικές της συνέπειες. Συνέπειες που µε τη σειρά τους οδηγούν στην ανάδειξη των επιστηµολογικών ορίων χρήσης του όρου.«βεβαίως ο όρος εθνοτική οµάδα ακούγεται καλύτερα από τους όρους φυλή, ράτσα, βαρβαρικό, κλπ. Αναφορικά όµως µε τις πολιτικές συνέπειες της χρήσης του, αυτές συνεχίζουν να χαρακτηρίζουν αυτούς που βρίσκονται στα σύνορα της αυτοκρατορίας», σηµειώνει η Williams (Williams, ό.π.: 439). Η χρήση του συγκεκριµένου όρου, όπως άλλωστε γίνεται από τους πληθυσµούς που είναι «στα σύνορα της αυτοκρατορίας» (στο γεωγραφικό ή κοινωνικό «περιθώριο» του ανεπτυγµένου κόσµου) και από τους θεσµούς που ενεργοποιούν το «κέντρο» για λογαριασµό τους, είναι ενδεικτική της λειτουργίας του όρου. Η χρήση του όρου από τους Διεθνείς Μη Κυβερνητικούς Οργανισµούς (N.G.O.s) είναι χαρακτηριστική. Στοχεύει ξεκάθαρα στη δηµιουργία συµπάθειας και πολιτικής νοµιµοποίησης για τις εθνοτικές οµάδες, τους «αδύνατους του κόσµου µας». Ταυτίζει όµως έτσι στην ουσία τις εθνοτικές οµάδες µε αυτό που προπολεµικά ήταν γνωστό ως «µειονότητες». Ακόµα όµως και ο τρόπος υιοθέτησης του όρου από τον Ο.Η.Ε., τον κατεξοχήν θεσµό του «κέντρου» που ενδιαφέρεται για την τύχη των πληθυσµών που βρίσκονται στη γεωγραφική και κοινωνική «περιφέρεια», οδηγεί σε συγχύσεις που στοχεύουν στην στήριξη των «αδυνάτων». Xαρακτηριστικό παράδειγµα η απόφαση 16 της 21ης Φεβρουαρίου 1992 της Γραµµατείας του Ο.Η.Ε., βάσει της οποίας οι όροι «εθνική οµάδα» (national group) και «εθνοτική οµάδα» (ethnic group) θεωρούνται ταυτόσηµοι ως προς την πολιτική σηµασία τους (U.N., 21/2/1992). Επίσης χαρακτηριστική είναι η δήλωση του Καναδού εκπροσώπου στο «Συνέδριο για την Ανθρώπινη Διάσταση» του Συµβουλίου για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη (CSCE), που έγινε τον Ιούνιο του 1990 στην Κοπεγχάγη. Σύµφωνα µε τη δήλωση αυτή, «ο Καναδάς και άλλα κράτη θεωρούν ότι ο όρος εθνική µειονότητα, που χρησιµοποιείται βάσει των συµφωνιών του Ελσίνκι, περιέχει εθνοτικές, πολιτισµικές, γλωσσικές και εθνικές µειονότητες» (Danforth, ό.π.: 136). Ποιες τελικά είναι οι συνέπειες αυτών των εξελίξεων για την αξία χρήσης του όρου; Ίσως ο Π. Λέκκας να έχει κάποιο δίκαιο όταν λέει πως ο όρος αποτελεί έναν ασαφή και εν δυνάµει αποπροσανατολιστικό νεολογισµό, έναν όρο passe - partout που καταλήγει να δηλώνει µορφές πρωτο-εθνικισµού και έτσι επιτρέπει τη διαιώνιση των πλέον αντιεπιστηµονικών απόψεων για το έθνος και την πολιτική χρήση του για τους πλέον αποικιοκρατικούς εθνοκεντρι- 22

6 κούς λόγους (π.χ. «συµπάθεια» για τους «αδύνατους») (Λέκκας, 1992: ). Oι επισηµάνσεις αυτές, όσο δεικτικές και αν είναι, πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη. Ο όρος είναι χρήσιµος για τους µελετητές εκείνους που γνωρίζουν τα όριά του ως επιστηµονικού παραδείγµατος και που έχουν συνειδητοποιήσει πως οι θεωρίες τους συµµετέχουν ενεργά στη διαµόρφωση των ευρύτερων αντιλήψεων για την κοινωνική πραγµατικότητα και εντέλει στη δηµιουργία της πραγµατικότητας αυτής καθεαυτής. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως ο όρος εθνοτική οµάδα είναι κυρίαρχα δηµοφιλής στον αγγλο-σαξονικό χώρο, που φέρει το δικό του ξεχωριστό αποικιοκρατικό παρελθόν, και όχι στη γαλλική ή στη ρωσική διανόηση. Τα προβλήµατα χρήσης του όρου στην Ελλάδα Οι παραπάνω επισηµάνσεις αποκτούν ξεχωριστή σηµασία για την εισαγωγή του όρου στην Ελλάδα. Μπορούµε άραγε να µιλάµε για εθνοτικές οµάδες στην Ελλάδα; Πόσο δόκιµη είναι η χρήση του όρου όσον αφορά την ελληνική πραγµατικότητα; Υπάρχουν στην Ελλάδα εκείνες οι κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες που δηµιουργούν ένα πλαίσιο εθνοτικών διακρίσεων; Tα ερωτήµατα αυτά δεν έχουν απλά επιστηµονικό χαρακτήρα. Είναι κατεξοχήν πολιτικά ερωτήµατα. Μερικοί ερευνητές τείνουν να χρησιµοποιούν τον όρο εξ ορισµού δεχόµενοι τη δυνατότητα εφαρµογής του όρου στην ελλαδική πραγµατικότητα (για παράδειγµα: Karakasidou, 1993, Van Boeshoten 1993, Danforth 1995). Μια τεκµηριωµένη απάντηση στο ερώτηµα της ύπαρξης εθνοτικών οµάδων στην Ελλάδα ξεπερνά τα όρια αυτής της µελέτης. Το βασικό ζήτηµα που θα πρέπει να διερευνηθεί για να δοθεί µια απάντηση στο ερώτηµα αυτό είναι το εάν υπάρχει στην σηµερινή Ελλάδα ένα τέτοιο πολιτικό σύστηµα που δηµιουργεί διακρίσεις µεταξύ πληθυσµών. Γεγονός είναι πως στις διάφορες φάσεις επέκτασης του ελληνικού κράτους εµφανίστηκαν αντιθέσεις που θα µπορούσαν να χαρακτηριστούν ως εθνοτικές. Τέτοιες ήταν για παράδειγµα οι αντιθέσεις µεταξύ Ρούµελης και Μοριά και µεταξύ αυτοχθόνων και ετεροχθόνων στις αρχές - µέσα του 19ου αιώνα (Σκοπετέα, 1988) και οι αντιθέσεις µεταξύ γηγενών και προσφύγων στην προπολεµική Μακεδονία. Εκτίµηση µου όµως αποτελεί πως ακόµα και αν σήµερα δεν µπορούµε να µιλάµε µε απόλυτη βεβαιότητα και σαφήνεια για εθνοτικές οµάδες στην Ελλάδα, είναι πιθανό πως στο µέλλον θα υπάρξουν. Η εκτίµηση µου αυτή στηρίζεται αφενός στην εισροή µεγάλου αριθµού µεταναστών από την πρώην Σοβιετική Ένωση, την Αλβανία και άλλες ανατολικο-ευρωπαικές και αφρικανικές χώρες και αφετέρου στην αυξανόµενη ανταλλακτική πολιτική αξία που ο όρος «έθνικ» αποκτά και στην Ελλάδα. Το θέµα δεν περιορίζεται απλά και µόνο στην ύπαρξη γραφικών «οπαδών του έθνικ» σαν αυτήν που περιγράφει ο αρθρογράφος του Βήµατος. Επεκτείνεται σε πιο σοβαρά και ουσιαστικά ζητήµατα που έχουν να κάνουν µε τις διεκδικήσεις που ορισµένοι Έλληνες πολίτες εγείρουν τα τελευταία χρόνια αναζητώντας την αναγνώριση της δικής τους πολιτισµικής διαφορετικότητας ως «εθνοτικής». Αναφέροµαι εδώ στην περίπτωση διάφορων οµάδων πολιτών, όπως για παράδειγµα του σλαβο-µακεδονικού κύκλου της «Zora» (Ζόρα), και διαφόρων µουσουλµανικών συλλόγων της Θράκης. Οι πολίτες αυτοί, γνώστες της κύκλος της Ζόρα, για παράδειγµα, χαρακτηριστικά χρησιµοποιεί τους όρους «ethnic group» και «ethnic identity» όταν απευθύνεται σε αγγλόφωνο κοινό 7. Αν συνυπολογίσουµε και τη δεδοµένη βούληση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την «εκ των έσω» αποδυνάµωση του εθνικού κράτους βασιζόµενη στην ανάπτυξη των περιφερει- 23

7 ών, µπορούµε ίσως να καταλήξουµε σε ένα σενάριο ύπαρξης εθνοτικών οµάδων στην Ελλάδα. Οι υποθέσεις αυτές θεωρούν βέβαια ως δεδοµένο πως η εισροή µεταναστών, η αυξανόµενη ανταλλακτική αξία του όρου και η πολιτική της Ε.Ε. εξ ορισµού οδηγούν στην ύπαρξη εθνοτικών οµάδων. Ο πιθανός αντίλογος είναι πως οι συνθήκες αυτές µπορεί τελικά να οδηγούν και σε άλλα κοινωνικά φαινόµενα, διαφορετικά από αυτά που σήµερα γνωρίζουµε. Γεγονός πάντως παραµένει πως η εισαγωγή του όρου στα ελληνικά δεν γίνεται χωρίς αναιρέσεις και συγκρούσεις. Η αµφίδροµη σχέση µετεονυµικής αιτιότητας ανάµεσα στους όρους των κοινωνικών επιστηµών και στη κοινωνική δυναµική γίνεται άµεσα φανερή στην περίπτωση της εισαγωγής του όρου στα ελληνικά. Μ άλλα λόγια, οι θεωρίες µας συµµετέχουν µεν στη διαµόρφωση της κοινωνικής πραγµατικότητας, µέσα στα όρια όµως που αυτή η πραγµατικότητα θέτει. Οι δυσκολίες µετάφρασης του όρου στα ελληνικά 8 δείχουν πως η πραγµατικότητα που ο όρος ethnic εκφράζει δεν αποτελεί βίωµα για το συντριπτικά µεγαλύτερο κοµµάτι της ελληνικής κοινωνίας. Στο βαθµό που η Ελλάδα θεωρείται, σε γενικές γραµµές, από την πλειοψηφία των πολιτών της, µια χώρα µε σχετική πολιτισµική και εθνική οµοιογένεια, το ερώτηµα που άµεσα προκύπτει είναι: «εφόσον η Ελλάδα µας είναι οµοιογενής τι χρειαζόµαστε τον όρο εθνοτική οµάδα;» Το πρόβληµα γίνεται ακόµα πιο πολύπλοκο αν λάβουµε υπόψη µας και τις ηχητικές οµοιότητες του όρου έθνος και των όρων εθνοτική οµάδα και εθνισµός, οµοιότητες που παραπέµπουν σε αναγωγές και συγχύσεις. Η πλειοψηφία των κοινωνικών επιστηµόνων τείνει βέβαια να επιµένει στη χρησιµότητα της διάκρισης εθνοτικών οµάδων και εθνών και άρα στην ενίσχυση της καθιέρωσης του όρου στα ελληνικά. Ο Herzfeld παρατηρεί πως «µέρος του προβλήµατος της διευκρίνησης του τι ήταν οι Έλληνες ως έθνος, ή του τι είχαν υπάρξει ως έθνος πριν τη δηµιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους, συνίσταται στη δυσκολία διάκρισης στα ελληνικά µεταξύ των χαρακτηριστικών του έθνους (nationhood) και του εθνισµού (ethnicity)» (Herzfeld, 1986: 16). Στο ίδιο µήκος κύµατος, ο Λιάκος επισηµαίνει πως «η σύγχυση των ιστορικών πεδίων (αρχαιότητας και νεότερης εποχής) καταλήγει σε σύγχυση των όρων ethnicity και nationality και βεβαίως του περιεχοµένου τους. Πρόκειται όχι για λάθος, αλλά για µια ιστορικά θεσµοθετηµένη σύγχυση. Γι' αυτό άλλωστε και στα ελληνικά δεν διαφοροποιούνται οι όροι» (Λιάκος, 23/1/1994). Ο φανταστικός «αντίλογος» κοινωνικών επιστηµόνων και του «µεγαλύτερου» µέρους της ελληνικής κοινωνίας ξεκάθαρα αναδεικνύει τον πολιτικό χαρακτήρα και σηµασία των όρων εθνισµός και εθνοτική οµάδα και επιβεβαιώνει τις επισηµάνσεις αυτής της εργασίας. Άσχετα όµως µε το αν υπάρχουν, ή αν θα υπάρξουν, εθνοτικές οµάδες στην Ελλάδα, και άσχετα µε τη διαµάχη περί ιστορικότητας του ελληνικού έθνους, επιβάλλεται η κατοχύρωση των όρων εθνισµός και εθνοτική οµάδα στα ελληνικά. Είτε το θέλουµε είτε όχι, οι αναφορές της πραγµατικότητάς µας σήµερα τοποθετούνται στο διεθνές επίπεδο. Στον παγκόσµιο κόσµο που ζούµε υπάρχουν εθνοτικές οµάδες και το φαινόµενο του εθνισµού αποτελεί ένα γεγονός. Ίσως τελικά «το ρεµπέτικο να είναι ethnic για τους Ιάπωνες» (Τσίλκα, 3-4/2/1996). Χρήσιµο είναι να προλάβουµε να καταλάβουµε τι αυτό σηµαίνει πριν βρεθούµε προ εκπλήξεων χωρίς τα κατάλληλα αναλυτικά θεωρητικά εργαλεία. Βιβλιογραφία 1. Anderson, Imagined Communities, Verso, London, Asad, Market Model, Class Structure and Consent: a Reconsideration of Swat Political Οrganisation, Man, Vol. 7, pp , Banks, Ethnicity: Anthropological Constructions, Routledge, London, Barth, Ethnic Groups and Boundaries, Oslo University Press, Oslo, Barth, Process and Form in Social Life, Vol. 1, Routledge, London, Barth, Enduring and Emerging Issues in the Analysis of Ethnicity, στον τόµο Τhe Anthropology of Ethnicity επιµ. H. Vermeulen - C. Govers, σ , Het Spinhuis, Amsterdam, Bromley, Soviet Ethnology and Anthropology today, Mouton, Hague, Γεωργιάδου, Ethnic: Οι ρίζες του µέλλοντος, Εlle Deco, No 23, Aπρίλιος Danforth, The Macedonian Conflict, Princeton University Press, Princeton, Eriksen, Ethnicity and Nationalism. Anthropological Perspectives, Pluto Press, London, Gellner, Nations and Nationalism, Basil Blackwell, Oxford, Glazer D.P. Moynihan, Beyond the Melting Pot, MIT PRESS, Cambridge Mass., M. Herzfeld, Ours Once More: Folklore, Ideology and the Making of Modern Greece, Pella, N.Y., E. Hobsbawm, Nations and Nationalism Since 1780, Cambridge University Press, Cambridge, Karakasidou, Politicizing Culture: Negating Ethnic Identity in Greek Macedonia, Journal of Modern Greek Studies, Vol. 11, σ. 1-28, Castles, M. Kalantzis, B. Cope, M. Morrissey, Mistaken Identities: Multiculturalism and the Demise of Nationalism in Australia, Pluto Press, Sydney, 1990.

8 17. Κιτροµηλίδης, Προθέσεις και ζητούµενα στην ανάλυση του εθνικισµού - Σχόλιο στην εισήγηση του A.D. Smith, Ίστωρ, Τευχ. 6, σ , Δεκέµβριος Λαµπίδης, Κοινωνικά στερεότυπα. Η οπαδός του έθνικ, Το Βήµα, 4 Φεβρουαρίου Λέκκας, Η Εθνικιστική Ιδεολογία, Μνήµων, Αθήνα, Λιάκος, Η προσκόλληση στον Μεγαλέξανδρο. Κριτική στη συζήτηση περί έθνους, Το Βήµα, 23 Ιανουαρίου Loden - J. B. Rosener, Workforce America! Managing Employee Diversity as a Vital Resource, Homewood, IL: Business One Irwin, Meeker, The Twilight of a South Asian heroic age, Man, Τεύχ. 15.4, σελ , Rieff, Multiculturalism Silent Partner, Harper's Magazine, σ , August Σκοπετέα, Το «Πρότυπο Βασίλειο» και η Μεγάλη Ιδέα, Πολύτυπο, Αθήνα Smith, The Ethnic Origins of Nations, Blackwell, Oxford, Smith, Εθνικισµός και διεθνείς συγκρούσεις, Ίστωρ, Τευχ. 6, σ. 6-11, Δεκέµβριος Τσόλκα, Οι «Ζαπατίστας» της µουσικής, Επενδυτής, 3-4 Φεβρουαρίου Resolution 16/1992 της 21ης Φεβρουαρίου Verdery, Ethnicity, Nationalism and State - making, στον τόµο Τhe Anthropology of Ethnicity επιµ. H. Vermeulen C. Govers, σ , Het Spinhuis, Amsterdam, Williams, A Class Anthropology and the Race to Nation Across Ethnic Terrain, Annual Review of Anthropology, Vol 18, σ , ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Αναφέροµαι συγκεκριµένα στα εξής: Barth, 1969-Vermeulen & Covers, 1994-Barth, 1994-Verdery, Η πρώτη αναφορά του όρου στον τίτλο δηµοσίευσης που µπόρεσα να εντοπίσω παρουσιάζεται το 1945 στο βιβλίο των Warner και Srole. 3. Περίπου την ίδια εποχή που ο Barth ανέπτυσσε το θεωρητικό του σχήµα, στην Ε.Σ..Σ.Δ. ο Yulian Bromley εισάγει τον όρο «εθνοτική οµάδα» στη σοβιετική εθνολογία. Οι απόψεις του Bromley γίνονται ευρύτερα γνωστές στους δυτικούς επιστήµονες λίγα χρόνια αργότερα. Ο Bromley ουσιαστικά υπoστηρίζει αντίθετες µε τον Barth ιδέες, εφόσον αντιλαµβάνεται την ύπαρξη εθνοτικών οµάδων ως υπεριστορικό πανανθρώπινο χαρακτηριστικό κάθε κοινωνίας (Bromley, 1974). 4. Για µια αναλυτική εξήγηση όλων των παραπάνω ο αναγνώστης µπορεί να ανατρέξει στα αναφερόµενα στην υποσηµείωση (1) άρθρα. 5. Δε θεωρώ πως οι διάφορες θεωρίες των σοβιετικών εθνολόγων και των λεγόµενων «Primodialists» (υποστηρικτών της άποψης πως οι εθνοτικές διαφορές και ταυτότητες έχουν φυσικό και πανανθρώπινο χαρακτήρα) αποτελούν σοβαρή αναίρεση των απόψεων του Barth. Για µια πληρέστερη ανάλυση των απόψεων των υποστηρικτών του φυσικού και πανανθρώπινου χαρακτήρα των εθνοτικών διακρίσεων δες: Banks, 1996, σελ Η άποψη αυτή του Smith έρχεται σε αντίθεση µε τις πιο κριτικές απόψεις περί έθνους που έχουν εκφράσει, ο καθένας µε το δικό του τρόπο, διανοητές όπως ο E. Gellner (1983), ο B. Anderson (1983) και ο E. Hobsbawm (1990). 7. Για την περίπτωση του µειονοτικού λόγου του κύκλου της Ζόρα ο αναγνώστης µπορεί να ανατρέξει στην εργασία του Χοτζίδη (1997). 8. Ο όρος ethnic group έχει µεταφραστεί στα ελληνικά ως εθνότητα και ως εθνοτική οµάδα. Προτιµώ τον όρο εθνοτική οµάδα, καθώς ο όρος εθνότητα παραπέµπει πιο άµεσα στο έθνος και µοιραία δηµιουργούνται συγχύσεις. Ο νεολογισµός του όρου εθνοτική οµάδα σαφώς και διακρίνει τα φαινόµενα. Ο όρος ethnicity έχει κατά καιρούς µεταφραστεί ως ιθαγένεια, εθνισµός και εθνοτικότητα. Η έννοια της ιθαγένειας συγγενεύει σαφώς µε το νόηµα του όρου ethnicity. Η ταύτισή τους όµως αγνοεί τις νοµικές διαστάσεις του όρου ιθαγένεια στα ελληνικά, διαστάσεις που περιπλέκουν τον όρο ethnicity σε ατέρµονες συζητήσεις. Ο όρος εθνισµός έχει όµως στο παρελθόν χρησιµοποιηθεί στα ελληνικά (από τον Ι. Δραγούµη για παράδειγµα), µε περιεχόµενο περίπου παρόµοιο µε αυτό του όρου ethnicity. 25

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο:

1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο: ΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟ ΙΚΑ ΜΕ ΚΡΙΤΕΣ 1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο: ιδεολογικά, θεσµικά και πρακτικά ζητήµατα». ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Επιστηµονική Επετηρίδα

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κογκίδου ήµητρα Χαιρετισµός στην ηµερίδα του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ. ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κατά τα δύο προηγούµενα ακαδηµαϊκά έτη το Α.Π.Θ. προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:...

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:... ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓ ΟΟ Κοινωνικός Μετασχηµατισµός 1. Ο κοινωνικός µετασχηµατισµός 1.1. Γενικά Ερωτήσεις σύντοµης απάντησης Να προσδιορίσετε µε συντοµία το περιεχόµενο των παρακάτω όρων. Κοινωνικός σχηµατισµός:......

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο 2 Θετικά σχόλια για την επιλογή χρήσης της ελληνικής γλώσσας

Κείμενο 2 Θετικά σχόλια για την επιλογή χρήσης της ελληνικής γλώσσας Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2308) Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρώπη και το Ισλάμ: Οκτώ Μύθοι

Η Ευρώπη και το Ισλάμ: Οκτώ Μύθοι Η Ευρώπη και το Ισλάμ: Οκτώ Μύθοι Aστέρης Χουλιάρας Καθηγητής Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Διεθνών Σχέσεων Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Bernard Lewis: «Europe would turn Muslim by the end of this century,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ρέθυμνο, 21-6-2016 Θέση του Π.Τ.Π.Ε. για το Επιστημονικό Πεδίο Επιστημών της Εκπαίδευσης για την εισαγωγή φοιτητών στα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 2: Η μελέτη του αγροτικού χώρου στην Ελλάδα Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος αυτής της ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Σύµφωνα µε την Υ.Α /Γ2/ Εξισώσεις 2 ου Βαθµού. 3.2 Η Εξίσωση x = α. Κεφ.4 ο : Ανισώσεις 4.2 Ανισώσεις 2 ου Βαθµού

Σύµφωνα µε την Υ.Α /Γ2/ Εξισώσεις 2 ου Βαθµού. 3.2 Η Εξίσωση x = α. Κεφ.4 ο : Ανισώσεις 4.2 Ανισώσεις 2 ου Βαθµού Σύµφωνα µε την Υ.Α. 139606/Γ2/01-10-2013 Άλγεβρα Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΛ Ι. ιδακτέα ύλη Από το βιβλίο «Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α Γενικού Λυκείου» (έκδοση 2013) Εισαγωγικό κεφάλαιο E.2. Σύνολα Κεφ.1

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Αντικείµενο του βιβλίου αυτού είναι οι ιεθνείς Οικονοµικές Σχέσεις οι οποίες αναλύονται τόσο στο θεωρητικό επίπεδο, όσο και στο επίπεδο των συνθηκών του πραγµατικού κόσµου µε έµφαση στο σύγχρονο

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη

Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη Από τη δεκαετία του 1990 επισυνέβη μια μεταβολή στη σύνθεση της ελληνικής κοινωνίας, ως συνέπεια της αθρόας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στη σπουδαιότητα των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Αρχικά τονίζει πως

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Οι κλασικές προσεγγίσεις αντιμετωπίζουν τη διαδικασία της επιλογής του τόπου εγκατάστασης των επιχειρήσεων ως αποτέλεσμα επίδρασης ορισμένων μεμονωμένων παραγόντων,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας ιστορία νεότερη και σύγχρονη ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

Α. Αξιολόγηση σχολικού εγχειριδίου

Α. Αξιολόγηση σχολικού εγχειριδίου V. ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. Αξιολόγηση σχολικού εγχειριδίου Ένας από τους σηµαντικότερους φορείς αξιολόγησης των σχολικών εγχειριδίων είναι οι µαθητές που τα χρησιµοποιούν, αρκεί η αξιολόγησή

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 1: Η πολυπολιτισμικότητα στην κοινωνία και στο σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΤΜΗΜΑ. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΒΑΘΜΟΣ

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΤΜΗΜΑ. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΒΑΘΜΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΤΜΗΜΑ. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΒΑΘΜΟΣ 2 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΠΑΙΔΕΙΑΣ» 1. Ότι οι πολίτες που θα μορφώνονται στη σχολική μας εκπαίδευση είναι, έκτος απροόπτου προορισμένοι να ζήσουν σε μιαν

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.gr

Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.gr ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 2. Μορφές Ελληνικής Διασποράς: Ορισμοί, αίτια, οι διαδικασίες/πολιτικές μετανάστευσης, το ταξίδι, η εγκατάσταση Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ. Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ. Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο εκέµβριος 2005 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από τη διενέργεια του Αναπτυξιακού Συνεδρίου της Περιφέρειας, αλλά και από τις επιµέρους συσκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας»

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» «Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2016 2017 Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου ΕΔΕ 1 H ετερότητα στις

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;...

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;... Κεφάλαιο Τρίτο Οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη και στον Κόσμο τον 19ο αιώνα Ενότητα 15 Αποικιοκρατία και αποικιακοί ανταγωνισμοί Φύλλο εργασίας 1. Αφού μελετήσετε τη γραπτή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία. Εισαγωγή του συγγραφέα... 21

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία. Εισαγωγή του συγγραφέα... 21 Βιομηχανική Κοινωνιολογία και Βιομηχανικές Σχέσεις 9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία Πρόλογος Καθηγητή Βασίλη Φίλια... 17 Εισαγωγή του συγγραφέα... 21 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 1: Δομές και λειτουργίες της εκπαίδευσης-θεσμοθέτηση των εκπαιδευτικών διαδικασιών στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Στερεότυπα και προκαταλήψεις. Το σύνολο των χαρακτηριστικών που πιστεύεται ότι καθορίζουν µια οµάδα ανθρώπων ονοµάζονται στερεότυπα.

Στερεότυπα και προκαταλήψεις. Το σύνολο των χαρακτηριστικών που πιστεύεται ότι καθορίζουν µια οµάδα ανθρώπων ονοµάζονται στερεότυπα. Στερεότυπα και προκαταλήψεις. Το σύνολο των χαρακτηριστικών που πιστεύεται ότι καθορίζουν µια οµάδα ανθρώπων ονοµάζονται στερεότυπα. Βάση των στερεοτύπων συχνά κρίνουµε τα άτοµα που ανήκουν σε µια οµάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών Bασικό συνθετικό στοιχείο και παράλληλα ζητούμενο για τη Δημοκρατία αποτελεί η εμπεδωμένη σχέση, η επικοινωνία και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Γεώργιος Κ. Ζάχος Διευθυντής Βιβλιοθήκης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Δρ. Γεώργιος Κ. Ζάχος Διευθυντής Βιβλιοθήκης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ο ρόλος των Δημοσίων Βιβλιοθηκών στην ενίσχυση της Κοινωνικής Συνοχής Δρ. Γεώργιος Κ. Ζάχος Διευθυντής Βιβλιοθήκης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων 1 Κύρια σημεία της παρουσίασης Ρόλοι των Δημοσίων Βιβλιοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα Ταυτότητες 1η - 3η Διάλεξη

Πολυπολιτισμικότητα Ταυτότητες 1η - 3η Διάλεξη «Μια κρύα νύχτα του χειμώνα, μια συντροφιά σκαντζόχοιρων σφίγγονταν ο ένας πάνω στον άλλο για να μην πεθάνουν από το κρύο χάρη στη ζέστη που δημιουργούσε η μεταξύ τους επαφή. Ωστόσο, σύντομα τα αγκάθια

Διαβάστε περισσότερα

Κριτική: Δρ. Ανδρέας Ν. Μασούρας, Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου

Κριτική: Δρ. Ανδρέας Ν. Μασούρας, Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου Κριτική βιβλίου στην θεματική της Επικοινωνίας και των ΜΜΕ Τίτλος: «Τηλεόραση, Κοινωνία & Πολιτικές Ειδήσεις» Συγγραφέας: Δρ. Θεοδώρα Α. Μάνιου Εκδόσεις: Επίκεντρο Κριτική: Δρ. Ανδρέας Ν. Μασούρας, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Θεωρητική Κατεύθυνση) Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 7- Πρόσθετο Υλικό: Πολυπλοκότητα Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Εισαγωγή 1 H γοητεία της δουλειάς του ιστορικού είναι ότι έχει να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ 1.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Ένωση διευρύνεται και αλλάζει. Τον Μάιο του 2004, δέκα νέες χώρες εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διεύρυνση αποτελεί µια ζωτικής σηµασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

Δημογραφία. Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση

Δημογραφία. Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Δημογραφία Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση Μιχάλης Αγοραστάκης Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας &

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες.

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. Αξιολόγηση µαθήµατος: γραπτές εξετάσεις. ιαπολιτισµική κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ 1. Ιστορική εξέλιξη της Χωροταξίας Η Χωροταξία στην Ελλάδα αρχίζει να εμφανίζεται ως ιδιαίτερος κλάδος (discipline) μεταπολεμικά, στις αρχές του δεύτερου μισού

Διαβάστε περισσότερα

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση Πρόλογος Tα τελευταία είκοσι περίπου χρόνια υπάρχουν δύο έννοιες που κυριαρχούν διεθνώς στο ψυχολογικό και εκπαιδευτικό λεξιλόγιο: το μεταγιγνώσκειν και η αυτο-ρυθμιζόμενη μάθηση. Παρά την ευρεία χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα. Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.

ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα. Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean. ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.gr 1 Δραστηριότητα Πόσο διεθνοποιημένος είναι ο ρόλος του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ISBN: Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK

ISBN: Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK ISBN: 978-960-8386-63-1 Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK Σχεδιασμός: Σοφία Κανελλοπούλου Διόρθωση: Κατερίνα Μοσχανδρέου Παραγωγή - κεντρική διάθεση: Βλαχάβα 6-8,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ

ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΑΚΕΤΟ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΓΕΝΙΚΑ Η συλλογή των στατιστικών δεδοµένων αποτελεί σηµαντικό στάδιο κάθε Στατιστικής έρευνας. Απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, διότι,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΟΥ ΤΡΙΩΝΥΜΟΥ

ΤΟ ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΟΥ ΤΡΙΩΝΥΜΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟ του Κύπρου Κυπρίδηµου, µαθηµατικού ΤΟ ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΟΥ ΤΡΙΩΝΥΜΟΥ Περίληψη Στη δραστηριότητα αυτή οι µαθητές καλούνται να διερευνήσουν το πρόσηµο του τριωνύµου φ(x) = αx 2 + βx + γ. Προτείνεται να διδαχθεί

Διαβάστε περισσότερα