ΤΑ ΕΦΥΑΛΩΜΕΝΑ ΑΓΓΕΙΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΜΙΑΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΑ ΕΦΥΑΛΩΜΕΝΑ ΑΓΓΕΙΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΜΙΑΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΤΑ ΕΦΥΑΛΩΜΕΝΑ ΑΓΓΕΙΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΜΙΑΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ Εφυάλωση 1 καλείται η επίστρωση μιας κεραμικής επιφάνειας ενός σκεύους με στρώμα υαλώματος το οποίο έχει την ικανότητα να την καθιστά αδιάβροχη, συμβάλλοντας παράλληλα και στην αισθητική εμφάνιση του αγγείου 2. Η εφυαλωμένη κεραμική αποτέλεσε θέμα εργασίας για πολλούς ερευνητές, με το ιδιαίτερο ενδιαφέρον τους να εστιάζεται στη χρονική αφετηρία της εφυάλωσης στο Βυζάντιο. Το 1967 ο R. Whitehouse παρουσίασε τα εφυαλωμένα κεραμικά αγγεία της περιοχής του Λατίου και αντιμετώπισε το θέμα της εφυαλωμένης κεραμικής από την πλευρά της συνέχειας της τεχνικής στον χώρο της Μεσογείου, όπου ήταν γνωστή ήδη από τον Ιο π.χ. αι. 3. Ο R. Stevenson παρουσίασε το 1969 τα αγγεία που ανασύρθηκαν από τη Crypta Balbi της Ρώμης, τα οποία τοποθέτησε με βάση τα ανασκαφικά συμφραζόμενα τους στον ύστερο 8ο μ.χ. αι. 4. Πρόσφατα, η κ. Ν Πούλου- Παπαδημητρίου παρουσιάζοντας τα εφυαλωμένα αγγεία της Ελεύθερνας Κρήτης ταύτισε την εφυάλωση με τεχνική εφαρμοζόμενη στο Βυζάντιο μετά τον 7ο αι., καθώς θεωρεί ότι τα παραδείγματα που χρονολογούνται σε πρωιμότερες εποχές αφορούν σε μεμονωμένες περιπτώσεις και προδίδουν περιορισμένη χρονικά και τοπικά χρήση της εφυάλωσης 5. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον καθηγητή κ. Γεώργιο Γούναρη, επιστημονικό υπεύθυνο της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής των Φιλίππων, στα ευρήματα της οποίας ανήκουν τα εφυαλωμένα κεραμικά όστρακα που μελετώνται εδώ, ο οποίος μου παραχώρησε το υλικό (η μελέτη του οποίου αποτέλεσε κεφάλαιο διδακτορικής διατριβής). Για τα σχέδια των αγγείων ευχαριστίες οφείλω στον συνάδελφο αρχαιολόγο κ. Σταύρο Ζαχαριάδη. 1. Ο Ορλάνδος χρησιμοποιεί τον όρο ύδρύαλος, όπως ονομάζονται τα πυριτικά ά λατα των αλκαλίων (νάτριο, κάλιο) που είναι τα μόνα που διαλύονται στο νερό, για να ο ρίσει το κίτρινο βερνίκι που κάλυπτε βυζαντινά αγγεία της Ρόδου και έδιδε στιλπνότητα στην εξωτερική επιφάνεια τους [Αν. Ορλάνδου, «Βυζαντινά αγγεία Ρόδου», AB Μ Ε 6 (1948) 223]. 2. Δ. Παπανικόλα-Μπακιρτζή, Μεσαιωνική Εφυαλωμένη Κεραμική της Κύπρου. Τα εργαστήρια της Πάφου και Λαπήθου, Θεσσαλονίκη 1996 (διδ. διατρ.), σ R. Β. Κ. Whitehouse, «Medieval Glazed pottery of Lazio», BSR 32 (1967) R. Stevenson, «The eastern Mediterranean: glazed pottery», MedArch 13 (1969) Πρβλ. L. Paroli, «Ceramiche in vetriate da un contesto dell' Vili secolo della Crypta Balbi - Roma», La ceramica invetriata tardoantica e alto medievale in Italia (a curo di L. Paroli), Atti del Seminario certosa dì Pontignano (Siena), , Firenze 1992, σσ και W. J. Macaulay - R. Β. Κ. Stevenson, The Great Palace of the Byzantine Emperors, Oxford 1947, σσ Ν. Πούλου-Παπαδημητριού, «Εφυαλωμένη κεραμική από την Ελεύθερνα: νέα στοι-

2 22 Αγγελική Α. Τριβυζαδάκη Κατά τις ανασκαφικές έρευνες των τελευταίων ετών στις οικοδομικές νησίδες ανατολικά του Οκταγώνου των Φιλίππων (εικ. 1) βρέθηκαν όστρακα τα οποία φέρουν στην εξωτερική τους επιφάνεια και ενίοτε και στην ε σωτερική παχύ ή λεπτό στρώμα εφυάλωσης. Οι νομισματικές ενδείξεις των χώρων, στους οποίους βρέθηκαν τα εφυαλωμένα όστρακα, θέτουν με α σφάλεια τα δύο βασικά χρονολογικά όρια 6, καθώς τα ανασκαφικά στρώματα, σύμφωνα με τα ημερολόγια της ανασκαφής 7 βρέθηκαν αδιατάρακτα. Ως terminus ante quem τίθενται τα τέλη του 6ου αι., καθώς νεότερες οικιστικές φάσεις της νησίδας (Ο.Ν.) 4 των Φιλίππων τοποθετούνται την εποχή του Μαυρικίου-Τιβέριου ( ) 8. Ως terminus post quem ορίζονται οι περίοδοι βασιλείας των αυτοκρατόρων Μαρκιανού ( ) και Αέοντα Α' ( ). 1. Τα εφυαλωμένα όστρακα της οικοδομικής νησίδας 4 των Φιλίππων α. Κατάλογος ευρημάτων 1. Σώζεται τμήμα από τον λαιμό, χείλος και γένεση λαβής μικρού επιτραπέζιου σκεύους. Ο λαιμός έχει ύψος 0,03μ. και διάμετρο 0,05μ. Σε αυτόν στηρίζεται χείλος διατομής όρθιου εχίνου (διάμετρος: 0,06μ.) που στην εξωτερική του επιφάνεια διαμορφώνει ταινία πλάτους 0,005μ. Στη βάση του χείλους διακρίνεται ίχνος γένεσης κάθετης λαβής. Η εξωτερική επιφάνεια φέρει σκούρη λαδοπράσινη εφυάλωση. Το στρώμα του υαλώματος είναι σχετικά παχύ και διαφανές. Η πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια είναι καλή, ενώ η υάλωση έχει στιλπνότητα. Πηλός λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις και πετραδάκια, 10YR ανοικτό γκρι 7/1 (εικ. 2,2α). 2. Σώζονται δύο όστρακα που συνανήκουν, αλλά δεν συγκολλώνται. Πρόκειται για μία λαβή, που μιμείται τριταινιωτή και θα ήταν κάθετα τοποθετημένη στο σώμα του αγγείου. Το δεύτερο όστρακο αποτελεί μέρος του σώματος και του ώμου του αγγείου (πάχος: 0,05μ.) που σώζει το ίχνος της χεία για την εμφάνιση της εφυάλωσης στο Βυζάντιο», Πρώτο βυζαντινή Ελεύθερνα, τομέας Ι, τ. 1, Ρέθυμνο 2005, σ Δυστυχώς δεν είμαστε σε θέση να προβούμε σε επιμέρους χρονολογικές ταυτίσεις, αφού η αποθήκευση των ευρημάτων για άγνωστους λόγους δεν συνοδεύτηκε από την ένδειξη του στρώματος, στο οποίο ανήκαν. Αυτό δημιουργεί μία τεράστια δυσκολία ως προς την ασφάλεια των χρονολογικών ταυτίσεων, την οποία προσπαθούμε να ξεπεράσουμε με αναφορές σε άλλα δεδομένα (ανασκαφικά, νομισματικά, τυπολογικές συγκρίσεις κ.λπ.). 7. Η Ο.Ν. 4 των Φιλίππων ανασκάφηκε σε διάστημα έξι ανασκαφικών περιόδων α πό το 1988 έως το Μάλιστα στο βόρειο τμήμα της Ο.Ν. 4 τα νομίσματα του Μαυρικίου-Τιβέριου βρέθηκαν κάτω από εκτεταμένο στρώμα καταστροφής με έντονα ίχνη καύσης.

3 Τα εφυαλωμένα αγγεία των Φιλίππων 23 απόληξης λαβής. Η εξωτερική επιφάνεια και των δύο καλύπτεται από σκούρη πράσινη εφυάλωση απλωμένη καλά σε παχύ στρώμα πάνω στην πήλινη επιφάνεια. Είναι θαμπή. Πηλός μερικώς λεπτόκοκκος με πετραδάκια και μικρές πετρούλες, 5YR ρόζ 7/4 (εικ. 3). 3. Σώζεται τμήμα από τον λαιμό, χείλος και λαβή οινοχόης. Ο λαιμός έ χει ύψος 0,025μ. και διάμετρο 0,024μ. Σε αυτόν στηρίζεται χείλος διατομής ε- χίνου που στην εξωτερική του επιφάνεια διαμορφώνει ταινία πλάτους 0,005μ. Από το μέσο της περίπου γεννάται λαβή πεπλατυσμένη πάχ. 0,009μ. και κάθετη. Η εξωτερική επιφάνεια φέρει σκούρη λαδοπράσινη εφυάλωση. Το στρώμα του υαλώματος είναι παχύ και αδιαφανές. Η πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια είναι καλή, ενώ η υάλωση δεν έχει στιλπνότητα. Πηλός λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις και πολύ μικρά πετραδάκια, 5YR κιτρινέρυθρο 5/6. 4. Σώζεται τμήμα από τον λαιμό, χείλος και γένεση λαβής μικρής οινοχόης. Ο λαιμός έχει ύψος 0,025μ. και διάμετρο 0,024μ. Σε αυτόν στηρίζεται χείλος (διαμέτρου 0,042μ.) διατομής εχίνου που στην εξωτερική του επιφάνεια διαμορφώνει ταινία πλάτους Ο,ΟΙΙμ. Από τη βάση της περίπου γεννάται λαβή κάθετη. Η εξωτερική επιφάνεια φέρει λαδοπράσινη εφυάλωση. Το στρώμα του υαλώματος είναι πολύ λεπτό και σχετικά διαφανές. Η πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια δεν είναι καλή. Φέρει πολλές απολεπίσεις. Πηλός λεπτόκοκκος με λίγες αμμώδεις προσμείξεις και πολύ μικρά πετραδάκια, 5YR κιτρινέρυθρο 5/8 (εικ. 4). 5. Σώζεται τμήμα από τον λαιμό, χείλος και γένεση λαβής μικρής οινοχόης. Ο λαιμός έχει ύψος 0,02μ. και διάμετρο 0,035μ. Σε αυτόν στηρίζεται χείλος ανακαμπτόμενο (διαμέτρου 0,057μ.) που στην εξωτερική του επιφάνεια διαμορφώνει ταινία πλάτους 0,022μ. Από τη βάση της περίπου γεννάται λαβή πεπλατυσμένη και κάθετη. Η εξωτερική επιφάνεια φέρει καστανοκίτρινη εφυάλωση. Υπάρχουν πολλές απολεπίσεις, καθώς το στρώμα του υαλώματος είναι πολύ λεπτό. Είναι, επίσης, διαφανές και γυαλιστερό. Πηλός λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις και πολύ μικρά πετραδάκια, 7,5YR κιτρινέρυθρο 7/6. 6. Σώζεται το σώμα και τμήμα από τον λαιμό μικρών διαστάσεων κλειστού αγγείου (μέγ. σωζ. ύψους: 0,065μ.). Το σώμα καμπυλώνεται έντονα και πατά σε επίπεδο πυθμένα (διαμέτρου 0,04μ.). Ο λαιμός (πάχους 0,0025μ.) φαίνεται ότι ήταν κυλινδρικός και στη βάση του φέρει διακόσμηση από τρεις παράλληλες περιμετρικές ραβδώσεις. Τα ελάχιστα ίχνη ανοικτής καστανοκίτρινης εφυάλωσης που σώζονται σε διάφορα σημεία του σώματος και του λαιμού φανερώνουν την κακή πρόσφυση του υαλώματος πάνω στην πήλινη επιφάνεια. Πάντως, πρόκειται για λεπτό στρώμα υαλώματος, διαφα-

4 24 Αγγελική Α. Τριβυζαδάκη νές και μερικώς γυαλιστερό. Πηλός λεπτόκοκκος, αρκετά καθαρός, 7,5YR κιτρινέρυθρο 7/6 (εικ. 5,5α). Χρονολόγηση: μέσα 5ου αι. Ανασκαφικά παράλληλα: (ως προς το σχήμα) Βουλγαρία, Κάστρο των Ιατρών [στρώμα IV, π βλ. G. Bookisch - Β. Böttger, «Spätrömische und frühbyzantinische Keramik», Klio 47 (1966) εικ. 16, αρ. 280]. Πέργη (3ος- 5ος αι., βλ. Ν. Atik, «Die Keramik aus den Südthermen von Perge», Ist. Mit. Beiheft 40, αρ. 41, εικ. 49). 7. Σώζεται τμήμα από τον λαιμό, γένεση λαβής και σώματος μικρού σκεύους (μέγ. σωζ. ύψος: 0,07μ., μέγ. σωζ. πλάτος: 0,06μ. και πάχος 0,005μ.). Ο λαιμός έχει σωζόμενο ύψος 0,06μ. και διάμετρο 0,04μ. και φέρει κεντρική ράχη, από την οποία γεννιούνται οι λαβές ωοειδούς διατομής, πάχους Ο,ΟΙμ. και κάθετες. Η εξωτερική του επιφάνεια είναι στρωμένη με παχύ στρώμα σκούρης λαδοπράσινης εφυάλωσης, η οποία είναι συμπαγής και γυαλιστερή. Πηλός λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις 2,5YR ερυθρό 5/6. 8. Σώζεται τμήμα από το σώμα, λαιμό, λαβή και γένεση λαβής μικρού αγγείου. Ο λαιμός έχει διάμετρο 0,03μ. και φέρει σχεδόν ανεπαίσθητα σχηματιζόμενη κεντρική ράχη, από την οποία γεννιούνται δύο λαβές, κάθετες και τετράγωνης διατομής (σώζεται η μία). Το χείλος είναι διατομής σπείρας (διάμ. 0,04μ.).Το σώμα (πάχ. 0,03μ.) δημιουργεί αποστρογγυλεμένη γωνία με το κάτω μέρος του αγγείου στο ύψος της απόληξης της λαβής. Η εξωτερική επιφάνεια του αγγείου φέρει στρώμα λαδοπράσινης εφυάλωσης με σχετικά καλή πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια. Η εφυάλωση είναι γυαλιστερή και συμπαγής. Πηλός λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις, 5YR κιτρινέρυθρο 5/6. 9. Σώζεται τμήμα από τον λαιμό, λαβή και γένεση λαβής αγγείου. Ο λαιμός έχει διάμ. Ο,ΙΟμ. και φέρει κεντρική ράχη, από την οποία γεννιούνται δύο λαβές, κάθετες και ωοειδούς διατομής (σώζεται μέρος της μίας). Η εξωτερική επιφάνεια του αγγείου έχει στρώμα ανοικτού λαδοπράσινου χρώματος εφυάλωσης με σχετικά καλή πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια. Η εφυάλωση είναι γυαλιστερή και συμπαγής. Πηλός λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις και πολύ μικρά πετραδάκια, 7,5YR κιτρινέρυθρο 7/ Σώζεται τμήμα από το σώμα, λαιμό, λαβή και γένεση λαβής μικρού αγγείου. Ο λαιμός είναι υψηλός και έχει διάμ. 0,03μ. και φέρει κεντρική ράχη από την οποία γεννιούνται δύο λαβές, κάθετες και πεπλατυσμένες (πάχ. Ο,ΟΙμ.). Η εξωτερική επιφάνεια του αγγείου έχει παχύ στρώμα λαδο-κάστανης εφυάλωσης με καλή πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια. Η εφυάλωση είναι γυαλιστερή και συμπαγής. Το σώμα (πάχ. 0,005μ.), στο σημείο γένεσης του λαιμού, φέρει εγχάρακτη διακόσμηση από πλάγιες επάλληλες, παράλλη-

5 Τα εφυαλωμένα αγγεία των Φιλίππων 25 λες γραμμές. Πηλός λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις, 2,5YR ερυθρό 5/6 (εικ. 6). 11. Σώζεται τμήμα από σώμα και χείλος βαθέος πινακίου. Η άνω επιφάνεια του χείλους κοσμείται από ιχθυάκανθα, επάνω στην οποία στρώνεται ι κανό στρώμα κιτρινωπής γυαλιστερής εφυάλωσης. Πηλός 2,5YR ανοικτό καστανέρυθρο 6/4 (εικ. 7). Χρονολόγηση: μέσα - τέλη 6ου αι. Παράλληλα: Η τομή του χείλους στη Θάσο (C. Abadie-Reynal - J. -P. Sodini, La céramique paléochrétienne de Thasos, Athènes 1992, CF190). Σάμος K3836 (τέλη 6ου αι.) [Η. Ρ. Isler, «Heraion von Samos: Eine frühbyzantinische Zisterne», AM 84 (1969) πίν. 23]. Η διακόσμηση απαντά σε βορειαφρικάνικα πινάκια (Conimbriga, , Atlante delle Forme Ceramiche στο Enciclopedia dell'arte Antica, Classica e Orientale, Roma 1981, τόμ. Ι, πίν. XXXIX, αρ. 4, σελ. 90). Παρόμοια διακόσμηση σε πινάκιο από τη Σαβράθα που ανήκει σε παραλλαγή του τύπου Hayes 70 (J. W. Hayes, A Supplement to Late Roman Pottery, London 1980, σ. 119, εικ. 20.8) και χρονολογείται στον ύστερο 4ο και πρώιμο 5ο αι. 12. Σώζεται τμήμα από το χείλος και σώμα πινακίου. Το τοίχωμα του σώματος έχει πάχος 0,02μ. Το χείλος είναι διατομής εχίνου και επίπεδο στην άνω επιφάνεια του (πλάτος: 0,027μ.). Η διάμετρος του είναι 0,24μ. Στην άνω επιφάνεια του χείλους και στην εξωτερική επιφάνεια του σώματος σώζει ταινία από ανάγλυφες κυματοειδείς ραβδώσεις. Πηλός λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις και πετραδάκια, μίκα. Χρώμα αδιάγνωστο. Εσωτερικά και εξωτερικά στρώνεται με στρώμα λαδοπράσινης εφυάλωσης, μη γυαλιστερής. Χρονολόγηση: μέσα - τέλη 6ου αι. (τομή χείλους όμοια με προηγούμενο). 13. Σώζεται τμήμα από το σώμα, χείλος και μία λαβή πιθανότατα χύτρας. Το χείλος (διάμ. 0,17μ.) είναι διατομής εχίνου με πατούρα στην άνω επιφάνεια του. Στο ύψος της λαβής, υπάρχει ζώνη (πλ. 0,06μ.) από οριζόντιες και παράλληλες εγχαράξεις. Η λαβή είναι κάθετη, κυλινδρικής διατομής και ημικυκλική. Στην εξωτερική επιφάνεια αδέξια χυμένη καστανοκίτρινη εφυάλωση. Πηλός λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις και πετραδάκια, 5YR κιτρινέρυθρο 7/8 (εικ. 8, 8α). 14. Σώζεται τμήμα από το σώμα, χείλος και μία λαβή. Το χείλος (διάμ. 0, 254μ.) είναι διατομής όρθιου εχίνου με πατούρα στην άνω επιφάνεια του. Η λαβή είναι κάθετη, με κεντρική ράχη και ημικυκλική. Στην εξωτερική επιφάνεια του σώματος (όπου διακρίνονται μαλακές ραβδώσεις) και στην εσωτερική του χείλους, η λαδοπράσινη εφυάλωση είναι θαμπή και σε παχύ στρώμα. Πηλός λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις και πετραδάκια, 2,5YR ανοικτό λαδί - καστανό 5/4.

6 26 Αγγελική Α. Τριβυζαδάκη 15. Σώζεται τμήμα από σώμα μαγειρικού σκεύους, που σώζει και μία λαβή. Η λαβή είναι κάθετη, με περιχείλωμα. Το σώμα έχει πάχος 0,004μ. Η εξωτερική επιφάνεια είναι καλυμμένη με σκούρη καστανή θαμπή εφυάλωση. Πηλός χονδρόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις και πάρα πολλά πετραδάκια. Χρώμα αδιάγνωστο. β. Παρατηρήσεις στα εφναλωμένα όστρακα της Ο.Ν. 4 των Φιλίππων Τα εφυαλωμένα όστρακα που βρέθηκαν κατά τις ανασκαφικές έρευνες στην Ο.Ν. 4 των Φιλίππων φαίνεται ότι ανήκουν σε αγγεία που έχουν απλά σχήματα και δεν φέρουν ιδιαίτερη διακόσμηση. Το μοναδικό στοιχείο καλλωπισμού είναι η στιλπνότητα και το χρώμα της εφυάλωσης που προσδίδουν στο αγγείο άγγιγμα λαμπρότητας και πολυτέλειας, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση του μεταλλικού σκεύους. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται τα είδη του πηλού των σκευών που στην εξωτερική τους επιφάνεια ή / και στην άνω επιφάνεια του χείλους φέρουν εφυάλωση: ΤΥΠΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ (ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΑΝΗΚΕΙ ΤΟ ΟΣΤΡΑΚΟ) ΠΗΛΟΣ ΕΦΥΑΛΩΣΗ Οινοχόη Χύτρα 2,5YR ερυθρό 5/6 2,5YR ανοικτό λαδί - καστανό 5/4. α. Παχύ στρώμα σκούρης λαδοπράσινης εφυάλωσης η οποία είναι συμπαγής και γυαλιστερή (αρ. 7). β. Παχύ στρώμα λαδο-κάστανης εφυάλωσης με καλή πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια. Η εφυάλωση είναι γυαλιστερή και συμπαγής. Στο σημείο γένεσης του λαιμού υπάρχει εγχάρακτη διακόσμηση από πλάγιες επάλληλες, παράλληλες γραμμές (αρ. 10). Στην εξωτερική επιφάνεια του σώματος (όπου διακρίνονται μαλακές ραβδώσεις) και στην εσωτερική του χείλους, η λαδοπράσινη εφυάλωση είναι θαμπή και σε παχύ στρώμα (αρ. 14).

7 Τα εφυαλωμένα αγγεία των Φιλίππων 27 ΤΥΠΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ (ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΑΝΗΚΕΙ ΤΟ ΟΣΤΡΑΚΟ) ΠΗΛΟΣ ΕΦΥΑΛΩΣΗ Πινάκιο Οινοχόη Οινοχόη Οινοχόη Χύτρα Μικρό αποθηκευτικό σκεύος 2,5 YR ανοικτό καστανέρυθρο 6/4. 5YR ρόζ 7/4 5YR κιτρινέρυθρο 5/6 5YR κιτρινέρυθρο 5/8 5YR κιτρινέρυθρο 7/8 7,5YR λευκός 8 Η άνω επιφάνεια του χείλους κοσμείται από ιχθυάκανθα επάνω στην οποία στρώνεται ικανό στρώμα κιτρινωπής γυαλιστερής εφυάλωσης (αρ. 11). Σκούρη πράσινη εφυάλωση. Το στρώμα είναι παχύ και έχει καλή πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια. Εφυάλωση θαμπή (αρ. 2). α. Σκούρη λαδοπράσινη εφυάλωση. Το στρώμα του υαλώματος είναι παχύ και αδιαφανές. Η πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια είναι καλή. Η υάλωση είναι θαμπή (αρ. 3). β. Λαδοπράσινη εφυάλωση με σχετικά καλή πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια. Η εφυάλωση είναι γυαλιστερή και συμπαγής (αρ. 8). Λαδοπράσινη εφυάλωση σε πολύ λεπτό και σχετικά διαφανές. Η πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια δεν είναι καλή. Φέρει πολλές απολεπίσεις (αρ. 4). Στην εξωτερική επιφάνεια αδέξια χυμένη καστανοκίτρινη εφυάλωση (αρ. 13). Εσωτερικά και εξωτερικά στρώνεται στρώμα υάλωσης χρώματος κιτρινοκάστανου και μάτ Πρόκειται για τμήμα από χείλος και σώμα μικρού αποθηκευτικού σκεύους. Το χείλος είναι διατομής εχίνου και επίπεδο στην άνω επιφάνεια του. Ο πηλός είναι λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις, αρκετή μίκκα, 7,5YR λευκός 8. Η εφυάλωση είναι μάτ. Το

8 28 Αγγελική Α. Τριβυζαδάκη ΤΥΠΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ (ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΑΝΗΚΕΙ ΤΟ ΟΣΤΡΑΚΟ) Οινοχόη Οινοχόη Οινοχόη Πινάκιο ΠΗΛΟΣ 7,5YR κιτρινέρυθρο 7/6 7,5YR κιτρινέρυθρο 7/6 10YR ανοικτό γκρι 7/1. Χρώμα αδιάγνωστο ΕΦΥΑΛΩΣΗ α. Ανοικτή καστανοκίτρινη εφυάλωση της οποίας ελάχιστα ίχνη σώζονται σε διάφορα σημεία του σώματος και του λαιμού και φανερώνουν την κακή πρόσφυση του υαλώματος πάνω στην πήλινη επιφάνεια. Λεπτό στρώμα υαλώματος, διαφανές και μερικώς γυαλιστερό (αρ. 6). β. Στρώμα ανοικτού λαδοπράσινου χρώματος εφυάλωσης με σχετικά καλή πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια. Η εφυάλωση είναι γυαλιστερή και συμπαγής (αρ. 9). Καστανοκίτρινη εφυάλωση με πολλές απολεπίσεις, καθώς το στρώμα του υαλώματος είναι πολύ λεπτό. Είναι, επίσης, διαφανές και γυαλιστερό (αρ. 5). Σκούρη λαδοπράσινη εφυάλωση. Το στρώμα του υαλώματος είναι σχετικά παχύ και διαφανές. Η πρόσφυση στην πήλινη επιφάνεια είναι καλή, ενώ η υάλωση έχει στιλπνότητα (αρ. 1). Στην άνω επιφάνεια του χείλους και στην εξωτερική επιφάνεια του σώματος σώζει ταινία από ανάγλυφες κυματοειδείς ραβδώσεις. Εσωτερικά και εξωτερικά στρώνεται με στρώμα λαδοπράσινης εφυάλωσης, μη γυαλιστερής (αρ. 12). όστρακο φυλάσσεται στον φοριαμό Α/1, διάχ. Α6, Α7-8 της Αποθήκης της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής των Φιλίππων.

9 Τα εφυαλωμένα αγγεία των Φιλίππων 29 ΤΥΠΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ (ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΑΝΗΚΕΙ ΤΟ ΟΣΤΡΑΚΟ) Μαγειρικό σκεύος Χύτρα ΠΗΛΟΣ Χρώμα αδιάγνωστο Χρώμα αδιάγνωστο ΕΦΥΑΛΩΣΗ Η εξωτερική επιφάνεια είναι καλυμμένη με σκούρη καστανή θαμπή εφυάλωση (αρ. 15). Παχύ στρώμα σκούρης λαδοπράσινης, στιλπνής εφυάλωσης με καλή πρόσφυση μόνον στην εξωτερική επιφάνεια με ελάχιστες αποκολλημένες σταγόνες στο εσωτερικό του χείλους 10. Πρόκειται, δηλαδή, ως επί το πλείστον για επιτραπέζια σκεύη και ελάχιστα μαγειρικά σκεύη. Τρία είναι τα βασικά στοιχεία που πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να επισημανθούν. Το πρώτο σχετίζεται με τη χρήση του υαλώματος κυρίως στην εξωτερική επιφάνεια των σκευών. Το δεύτερο στοιχείο αφορά στην ιδιαίτερη τυπολογία των αγγείων με την εφυάλωση, καθώς δεν απαντούν παράλληλα σε άλλες περιοχές. Το τρίτο στοιχείο είναι το υλικό κατασκευής του αγγείου, που παρουσιάζει μία μεγάλη ποικιλία. Μάλιστα, ο δημοφιλέστερος πηλός των Φιλίππων {Muriseli 7,5YR κιτρινέρυθρος 7/6) εντοπίστηκε σε λίγες περιπτώσεις. Αν και η εφυαλωμένη κεραμική της Ο.Ν. 4 των Φιλίππων αντιπροσωπεύει ένα μικρό ποσοστό της κεραμικής που διακινούνταν στον οικισμό των Φιλίππων, ενός δηλαδή ακμάζοντος αστικού κέντρου στην ενδοχώρα του Βορείου Αιγαίου, η χρήση της εφυάλωσης μόνο σε τμήματα των αγγείων, η παρουσία κάτω από το στρώμα του υαλώματος ταινίας εγχάρακτων γραμμών και η συνύπαρξη διαφανούς διαφόρων χρωματισμών εφυάλωσης με καλή πρόσφυση στην επιφάνεια του αγγείου ή με πολλές απολεπίσεις (αποτέλεσμα του διαφορετικού σημείου διαστολής του πηλού και του υαλώματος) με την αδιαφανή σκούρη πράσινη εφυάλωση η οποία δημιουργεί επάνω στο αγγείο ένα ισχυρό λείο στρώμα, πιθανότατα μαρτυρεί πειραματικό στάδιο προς απόκτηση μιας νέας τεχνικής η οποία ενδεχομένως να μην είχε εισέτι προσδιορισθεί. Με άλλα λόγια, οι τεχνίτες των Φιλίππων ίσως αναζη- 10. Πρόκειται για όστρακο από σώμα και χείλος χύτρας με δύο κάθετες λαβές και χείλος, που στην άνω επιφάνεια του διαμορφώνει πατούρα για το κάλυμμα. Ο πηλός είναι λεπτόκοκκος με αμμώδεις προσμείξεις. Το χρώμα του δεν αναγνωρίζεται. Φυλάσσεται στον φοριαμό Α/1, διάχ. α3 της Αποθήκης της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής των Φιλίππων.

10 30 Αγγελική Α. Τριβυζαδάκη τούσαν κάτι νέο, χωρίς, ωστόσο, να υπάρχει ακόμη σχηματοποιημένη εικόνα για το αντικείμενο της αναζήτησης τους. Αυτό έμελλε να αποκαλυφθεί πολύ αργότερα, στα δείγματα της μεσαιωνικής εφυαλωμένης κεραμικής των επόμενων αιώνων. 2. Τα πρώτα δείγματα εφναλωμένων αγγείων της βυζαντινής αυτοκρατορίας ( ) Η χρονολόγηση των εφυαλωμένων αγγείων των Φιλίππων στον 5ο αι. θέτει επί τάπητος το πρόβλημα της «εμφάνισης της εφυάλωσης στο Βυζάντιο». Η χρήση των εισαγωγικών στην παραπάνω φράση κρίνεται απαραίτητη, καθώς ο ερευνητικός προβληματισμός για την τεχνική της εφυάλωσης εκκινείται, κατά τη γνώμη μας, από λανθασμένη αφετηρία. Με άλλα και απλούστερα λόγια, το πρόβλημα δεν μπορεί να είναι η αρχή, η γένεση της εφυάλωσης στο Βυζάντιο, όπως ουδέποτε στην έρευνα της ιστορίας της βυζαντινής τέχνης δεν τέθηκε θέμα χρονικής αφετηρίας της εμφάνισης της. Πιστεύουμε ότι η τεχνική της εφυάλωσης ανήκει στην παραγωγή της βυζαντινής τέχνης και η χρήση της από τεχνίτες της πόλεως των Φιλίππων κατά τα μέσα και το β' μισό του 5ου αι. τη συνδέει με τα εφυαλωμένα αγγεία παλαιότερων εποχών και άλλων περιοχών, ανακαλώντας στην επιφάνεια το πρόβλημα όχι της αρχής, αλλά της συνέχειας της τεχνικής από τους ρωμαϊκούς χρόνους. Είναι αλήθεια ότι στις αρχές του 7ου αι. και με κέντρο την Κωνσταντινούπολη αναπτύσσεται μία νέα κατηγορία εφυαλωμένης κεραμικής, η ο ποία θα σημαδέψει την κεραμική παραγωγή του Βυζαντίου και ως ένα σημείο θα ταυτιστεί με αυτή. Πρόκειται για την εφυάλωση των αγγείων από λευκό πηλό (glazed white wares) που σε μεγάλες ποσότητες βρέθηκαν κατά τις ανασκαφικές εργασίες στο Saraçhane 11 (εικ. 9). Ο Hayes διέκρινε πέντε υποκατηγορίες της ιδιαίτερης αυτής κεραμικής παραγωγής (GWW Ι, Π, III, IV, V) 12 που καλύπτουν χρονικά το διάστημα από το 600 ώς το 1200 περίπου. Βεβαίως, σύμφωνα με τον Whitehouse, που βασίστηκε σε ανασκαφικά δεδομένα (νομισματικές ενδείξεις, κεραμικά συνευρήματα κ.λπ.), η εφυάλωση ήταν γνωστή στη Δυτική Μικρά Ασία (Ταρσός 13, Tscandarli κοντά στην Πέργαμο, Notium κοντά στην Έφεσο) από τον Ιο π.χ. αι. 14. Πινάκια και κύ- 11. J. Hayes, Excavations at Saraçhane in istanbul, New Jersey 1992, σ. 12 (στο εξής: Saraçhane). 12. Ό.π., σα Α. Hochuli-Gysel, Kleinasiatische glasierte Reliefkeramik und ihrer ob er italischen Nachahmungen, Bern 1977, σ. 52* D. Talbot-Rice, Byzantine Glazed Pottery, Oxford 1930, σ V. Anderson-Stojanovic, STOBI, The Hellenistic and Roman Pottery, Princeton

11 Τα εφυαλωμένα αγγεία των Φιλίππων 31 πελλα καλύπτονταν εξωτερικά από παχύ στρώμα καστανοκίτρινης εφυάλωσης και πράσινης εσωτερικά, αποδίδοντας την αίσθηση ενός μεταλλικού σκεύους 15. Από τον Ιο αι. μ.χ. εφυαλωμένα αγγεία με ανάγλυφη διακόσμηση απαντούν σε όλη την Ιταλία, ενώ κατά τον 2ο και 3ο αι., στη Γερμανία, Μοισία, Παννονία και Δακία η εφυαλωμένη κεραμική συνεχίζει να παράγεται και περιλαμβάνει διάφορα σχήματα χωρίς την ανάγλυφη διακόσμηση. Κατά τον 4ο αι. οινοχόες που φέρουν ένα παχύ στρώμα καστανού ώς κιτρινο-πράσινου χρώματος εφυάλωσης μόνον στην εξωτερική επιφάνεια, απαντούν σε όλη τη Βόρεια Ιταλία, όπου μάλιστα έχει αποκαλυφθεί και ειδικός κλίβανος (περιοχή Carlino), την Ελβετία και τις ρωμαϊκές επαρχίες της σημερινής Αυστρίας, Ουγγαρίας, Ρουμανίας, της πρώην Γιουγκοσλαβίας 16, στο Stabio της Ελβετίας, στην Albenga της Ιταλίας και Aosta της Γερμανίας 17. Επιπρόσθετα, εφυαλωμένα αγγεία απαντούν στη Ραβέννα και στο επίνειο της, τις Κλάσσες, από το Η εφυάλωση αυτή, όπως και διαφόρων άλλων περιοχών στη Νότια και Κεντρική Ιταλία, χρώματος πρασινωπού ή κίτρινου φαίνεται με βάση τις νομισματικές ενδείξεις ότι ήταν σε χρήση πριν από τον 7ο αι. 19. Τα προϊόντα της Βορείου Ιταλίας του 4ου και 5ου αι. τα ο ποία πιθανότατα σχετίζονται με τα εφυαλωμένα αγγεία της Παννονίας και της Ραιτίας του 400 μ.χ. (αν και διαφέρουν ως προς το σχήμα) 20, κατά μία άποψη συνδέονται με τα προϊόντα της Κωνσταντινούπολης 21. Ταυτόχρονα υποστηρίχθηκε ότι ήδη στην Ιταλία πριν από το 600 (βάσει ανασκαφών) γνωστά ήταν και τα εφυαλωμένα αγγεία της Ρώμης (Forum Ware) 22 τα ο ποία ίσως αποτέλεσαν το τεχνικό πρότυπο για τα εφυαλωμένα της Κωνσταντινούπολης. Αν υπάρχει ιστορική αλήθεια σε κάποια από τις δύο υποθέσεις, τότε πρέπει να γίνει αποδεκτό ότι την τεχνική αυτή μετέφεραν στην Πόλη από τις επαρχίες πρόσφυγες / μετανάστες κατά τον 7ο αι. 23. Πιθανή 1992, σ. 75. Στα τέλη του Ιου π.χ. αι. χρονολογείται και ο αποθέτης εργαστηρίου παραγωγής εφυαλωμένων αγγείων που εντοπίστηκε στη Μυτιλήνη (Πούλου-Παπαδημητρίου, ό.π., σ. 209). 15. Whitehouse, ό.π., Anderson-Stojanovic, ό.π., σ Whitehouse, ό.π., Hayes, Saraçhane, ό.π., σ Κ. Dark, Byzantine Pottery, Charleston 2001, σ. 60. Στο Tharros της Σαρδηνίας α ποκαλύφθηκε κεραμική με διπλή εφυάλωση (πράσινη εξωτερικά και καστανοκίτρινη ε σωτερικά) που χρονολογείται επί τη βάσει των νομισμάτων στα χρόνια του Ιουστινιανού ( ) και Ηρακλείου ( ) (Whitehouse, ό.π., 43). 20. Hayes, Saraçhane, ό.π., σ Ό.π. 22. Ό.π., σ. 15 σημ Dark, ό.π., σ

12 32 Αγγελική Α. Τριβυζαδάκη ακόμη είναι και η ταυτόχρονη εφαρμογή της τεχνικής της εφυάλωσης σε διαφορετικές περιοχές κατά την ίδια χρονική περίοδο 24. Εκτός από τις παραπάνω περιοχές, στον χώρο των Βαλκανίων, στη Βουλγαρία η εφυάλωση χρονολογείται στον 4ο και 5ο αι. 25. Στην περιοχή των Στόβων εφυαλωμένα αγγεία εντοπίστηκαν σε ανασκαφικά στρώματα του ύστερου 4ου και πρώιμου 5ου αι., ενώ ελάχιστα ευρήματα τοποθετούνται στον 3ο αι. 26. Πρόκειται για mortaria, πινάκια βαθιά και ρηχά και οινοχόες. Διακρίνονται, μάλιστα, τέσσερεις διαφορετικές περιπτώσεις εφυάλωσης: 1) (σε όλο το αγγείο) Το στρώμα της υάλωσης είναι λεπτό, απλώνεται σε όλη την επιφάνεια του σκεύους και έχει πρασινοκάστανο χρώμα (ύστερος 4ος - πρώιμος 5ος αι.) 27. Πρασινοκάστανη εφυάλωση σε παχύ στρώμα απαντά σε βαθύ πινάκιο του ύστερου 4ου αι. 28. Επίσης, σε τμήμα βάσης απαντά σκούρη κιτρινοκάστανη εφυάλωση 29. Καστανή εφυάλωση παρατηρήθηκε σε πινάκιο 30, 2) (μόνο στην εξωτερική επιφάνεια) Η εφυάλωση είναι κιτρινέρυθρη και πρασινοκάστανη σε οινοχόες 31, ενώ λαδοκάστανη σε κλειστό αγγείο 32, 3) (στο εσωτερικό και σε τμήμα της εξωτερικής επιφάνειας) Η εφυάλωση είναι γυαλιστερή και σκούρου καστανέρυθρου χρώματος (4ος αι.) 33. Τα mortaria στην πλειοψηφία τους φέρουν πρασινωπή έως πρασινοκάστανη εφυάλωση στο χείλος και στο εσωτερικό 34 και 4) (στο εξωτερικό και σε τμήμα της εσωτερικής επιφάνειας) Η εφυάλωση είναι πρασινοκίτρινη 35. Αγγεία κλειστού σχήματος με εφυάλωση όμοια στους Στόβους και στην Παννονία χρονολογούνται στα 350 με Ακόμη παραπέρα πρασινωπή εφυάλωση με βάση οξείδια του μολύβδου παρατηρήθηκε σε αγγεία της μονής του Αγ. Λώτ στο Deir ain' Abata της Ιορδανίας. Τα αγγεία αυτά όμοια τυπολογικά με τα ερυθροβαφή καλής ποιότητας σκεύη (red-slipped fine - wares) του 5ου αι., τοποθετήθηκαν στην ίδια χρονική περίοδο 37. Ως εκ τούτου είναι πιθανόν η εφυαλωμένη κεραμική 24. Dark, ό.π., σ Ό.π., σ. 59 σημ. 8: G. Kuzmanov, «Spätantike glasierte Keramik aus Bulgarien», Archaeologia Bulgarica ILI (1998) Anderson-Stojanovic, ό.π., σ Ό.π, σ. 76, αρ Ό.π, σ. 76, αρ Ό.π, σ. 76, αρ Ό.π., σ. 76, αρ Ό.π, σ. 76, αρ. 526, Ό.π., σ. 76, αρ Ό.π., σ. 76, αρ Ό.π, σ Ό.π., σ. 76, αρ J. Wiseman - D. Manozissi, «Excavations at Stobi, 1971», AJA 76 (1972) Dark, ό.π, σ. 59.

13 Τα εφυαλωμένα αγγεία των Φιλίππων 33 να χρησιμοποιούνταν ήδη στην παλαιοχριστιανική Παλαιστίνη 38. Εφυαλωμένα αγγεία του 6ου και 7ου αι. ανακαλύφθηκαν στο Ανεμούριο της Ν. Μικρός Ασίας, όπου τα στρώματα με βάση τα νομίσματα χρονολογήθηκαν στην εποχή του Ιουστινιανού και των διαδόχων του 39. Αν και οι ποσότητες εφυαλωμένων αγγείων στις προαναφερθείσες θέσεις από τον 4ο ως τον 6ο αι. είναι μικρές, εντούτοις αποδεικνύουν τη μεγάλη διάδοση της εφυαλωμένης κεραμικής σε μεγάλη έκταση σε όλη την αυτοκρατορία ήδη από τον 4ο αι. 40. Οπότε φαίνεται ότι η φράση «η εφυαλωμένη κεραμική δεν υπάρχει στη βυζαντινή αυτοκρατορία πριν από τις αρχές του 7ου αι.» στερείται ακρίβειας 41. Αυτή η άποψη επικράτησε, καθώς μεγάλη ποσότητα εφυαλωμένων αγγείων εντοπίστηκαν στο Saraçhane στην Κωνσταντινούπολη, στο στρώμα 30 χρονολογημένο περί το 650/670 και στο ναυάγιο III της βραχονησίδας του Yassi Ada, που τοποθετείται χρονικά στο 625/626. Καθώς, όμως τον 7ο αι. στην Κωνσταντινούπολη δεν παρατηρούμε απλά την εμφάνιση της νέας αυτής τεχνικής, αλλά βρισκόμαστε μπροστά σε εργαστήρια με οργανωμένη παραγωγή,... (έτσι ώστε) οι αγγειοπλάστες δεν βρίσκονται στα πρώτα βήματα των πειραματισμών 42, είναι εξόφθαλμο ότι στις αρχές του 7ου αι. δεν γίνονται οι πρώτες προσπάθειες προσέγγισης μιας τεχνικής, η οποία δεν είναι δυνατόν να χαρακτηριστεί νέα, εφόσον είναι ή δη γνωστή στους τεχνίτες στις δυτικές και τις κεντρικές επαρχίες, αλλά και σε θέσεις του ανατολικού τμήματος της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Πιστεύουμε ότι εγγύτερα στην αλήθεια βρίσκεται η άποψη ότι αυτό που παρατηρείται κατά τον 7ο αι. σε διάφορες θέσεις, συμπεριλαμβανομένης και της Πρωτεύουσας, είναι νέες τεχνικές μέθοδοι εφυάλωσης. Παραδείγματα αυτών των νέων τεχνικών μεθόδων εντοπίστηκαν σε διάφορες θέσεις. Έτσι, στον αποθέτη, που ανασκάφηκε στα ανατολικά του «Επισκοπείου» της Σάμου 43, βρέθηκε «σαλτσάριο» (αυτοθερμαινόμενο πήλινο σκεύος, που αποτελείται από δύο μέρη, ένα κούφιο διάτρητο σώμα και ένα πινάκιο στο επάνω μέρος, (α τέταρτο 7ου αι.) (εικ. 10), του οποίου η άνω επιφάνεια που ερχόταν και σε άμεση επαφή με την τροφή, φέρει καστανοκίτρινη εφυάλωση Dark, ό.π., σ C. Κ. Williams, Anemurium, The Roman and Early Byzantine Pottery, Belgium 1989, σα Dark, ό.π., σ. 59 σημ Πούλου-Παπαδημητρίου, ό.π., σ Ό.π., σ Πρόκειται για παρατήρηση, στην οποία προβαίνει ο ίδιος ο Hayes, ό.π., σ. 10, στη δημοσίευση των αγγείων του Saraçhane. 43. Ε. Γερούση, «Κεραμικά παλαιοχριστιανικών χρόνων από την περιοχή του "Επισκοπείου" της Σάμου», ΑΔ ( ) Μέρος Α', Μελέτες, σ Ό.π, σ. 258, σχ. 7, 8.

14 34 Αγγελική Α. Τριβυζαδάκη Επίσης, στο ναυάγιο του Yassi Ada εντοπίστηκαν μέσα στη γέφυρα του πλοίου τρία εφυαλωμένα αγγεία 45 μαζί με μία μικρή κούπα που φέρει πρασινοκίτρινη εφυάλωση στο εσωτερικό και στην άνω επιφάνεια του χείλους 46. Το ναυάγιο του Yassi Ada χρονολογείται γύρω στο 626 με , χρονολογία ύστερη σε σχέση με τη λεγόμενη αρχή της εφυάλωσης στο Βυζάντιο. Άλλωστε, αν η υπόθεση για την αφετηρία του ταξιδιού του πλοίου του Yassi Ada σε περιοχή της Μαύρης Θάλασσας είναι σωστή, τότε είναι πιθανόν τα εφυαλωμένα αγγεία του ναυαγίου να προέρχονται από την Κωνσταντινούπολη. Τα νομίσματα του ναυαγίου παρέχουν ως terminus post quem το έτος 625/626 και παρουσιάζουν ως πεδίο δράσης του πλοίου το Βόρειο Αιγαίο. Η απουσία όπλων πιθανότατα σημαίνει ότι το θαλάσσιο ταξίδι έλαβε χώρα μετά την απώθηση των Περσών το Προσέτι, στο ναυάγιο του Yassi Ada εντοπίστηκαν και προϊόντα παλαιότερα της χρονολογίας του ναυαγίου, ως υπολείμματα προηγούμενων φορτίων, τα οποία επαναχρησιμοποιήθηκαν. Γιατί τα εφυαλωμένα να είναι του 625/26; Περίπου την ίδια εποχή, στην περιοχή του πρωτοβυζαντινού οικισμού της Ελεύθερνας της Κρήτης, εντοπίστηκε και ανασύρθηκε σημαντικός αριθμός κεραμικών επιτραπέζιων αγγείων για την κατανάλωση υγρών, τα οποία σώζουν στην εξωτερική τους επιφάνεια γραπτή λευκή διακόσμηση, επάνω στην οποία απλώνεται λεπτό στρώμα διαφανούς υαλώματος που σε πολλές περιπτώσεις φέρει εκτεταμένες απολεπίσεις 49 (εικ. 11). Αντίθετα, το στρώμα του υαλώματος στα αγγεία από το Saraçhane χρησιμοποιείται για καθαρά πρακτικούς λόγους που αφορούν στην ιδιότητα του να κάνει την επιφάνεια του αγγείου αδιάβροχη 50 (εικ. 9). Ο πηλός είναι λευκός 51, ενώ η εφυάλωση καλύπτει μόνον την εσωτερική επιφάνεια. Τρία είδη εφυάλωσης παρατηρήθηκαν: 1) υάλωση γυαλιστερή και στιλπνή σε χρώμα ανοικτό ή σκούρο λαδί, sepia, καστανό και πορτοκαλοκάστανο με καλή πρόσφυση με την κεραμική επιφάνεια, 2) υάλωση παχιά και γυαλιστερή ή λεπτή και θαμπή η οποία παρουσιάζει τραχιά όψη εξαιτίας της άμεσης 45. G. F. Bass - F. Η. Jr. van Doornick, Yassi Ada I: A Seventh Century Byzantine Shipwreck, 1982, σα εικ. 8-9, G. F. Bass, «Underwater Excavations at Yassi Ada: A byzantine Shipwreck», AA 77 (1962) 556 εικ P. G. van Alfen, «New Light on the 7th-c. Yassi Ada Shipwreck: Capacities and Standard Sizes of LRA1 Amphoras», JRA 9 (1996) 210 σημ F. Η. Van Doorninck Jr, «The Cargo Amphoras on the 7th c. Yassi Ada and 11th c. Serçe Limanı Shipwrecks: Two Examples of a Reuse of Byzantine Amphorae as Transport Jars», BCH Suppl. XVIII (1989) Πούλου-Παπαδη μητριού, ό.π., σσ Ό.π., σ J. W. Hayes, «Excavations at Saraçhane in Istanbul: A 7th-c. Pottery Group», DOP 22 (1968) 216 (στο εξής: «Saraçhane Pottery») Hayes, Saraçhane, ό.π., σ. 13.

15 Τα εφυαλωμένα αγγεία των Φιλίππων 35 πρόσφυσης με την κεραμική επιφάνεια και 3) υάλωση γυαλιστερή αδιαγνώστου χρώματος 52. Στα αγγεία του Saraçhane κάτω από το στρώμα της υάλου παρατηρείται συνήθως ένα στρώμα ερυθρωπού επιχρίσματος. Πρόκειται για στοιχείο που συνδέει τα εφυαλωμένα λευκά αγγεία με τα αγγεία καλής ποιότητας των παλαιοχριστιανικών χρόνων. Αυτό προϋποθέτει ένα προχωρημένο στάδιο τεχνικών γνώσεων και συνεπάγεται χρήση της εφυάλωσης σε ήδη παραγόμενα επιχρισμένα προϊόντα. Δηλαδή η τεχνική της εφυάλωσης «ήλθε» στην πρωτεύουσα ολοκληρωμένη και υιοθετήθηκε από τους κεραμείς, που μέχρι τότε, τον 7ο αι., παρήγαγαν μόνον επιχρισμένα καλής ποιότητας. Αλλά και στον ελλαδικό χώρο 53 εφυαλωμένα αγγεία εντοπίστηκαν (επί τη βάσει του δημοσιευμένου ανασκαφικού υλικού) στην Αθήνα του 4ου και 5ου αι. 54. Από την υστερορωμαϊκή Κόρινθο προέρχεται τηγάνι που σώζει καστανή εφυάλωση ελαφρώς πρασινίζουσα στο εσωτερικό και σε τμήμα του χείλους 55. Σε στρώματα των μέσων του 6ου αι. στην περιοχή του Γυμνασίου της Κορίνθου αποκαλύφθηκαν εφυαλωμένα βαθιά πινάκια 56. Στην Κόρινθο επίσης εντοπίστηκαν και mortaria (α μισό 6ου αι.) τα οποία φέρουν στο μέσο της εσωτερικής επιφάνειας του πυθμένα στρώμα μολύβδινης εφυάλωσης που βοηθά στο άλεσμα των τροφών, και σχετίζονται με εισαγόμενα εφυαλωμένα αγγεία του Saraçhane σε επίπεδο τεχνικής και όχι σχήματος και υαλώματος 57. Επιπρόσθετα στις Αουλουδιές της Πιερίας κατά την ανασκαφή ενός ε πισκοπικού συγκροτήματος το οποίο παρουσιάζει δραστηριότητα από τα 52. Hayes, Saraçhane, ό.π., αρ Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να επισημάνουμε τη μεγάλη σημασία που έχουν για το θέμα, με το οποίο ασχολούμαστε, τα εφυαλωμένα αγγεία που εντοπίστηκαν και ανασύρθηκαν κατά τις ανασκαφικές έρευνες στο γειτονικό νησί της Θάσου. Ωστόσο η δημοσίευση των ευρημάτων αυτών δεν κατέστη εισέτι δυνατή. Μόλις συμβεί αυτό, θα επανέλθουμε στο θέμα με συγκριτική μελέτη των εφυαλωμένων αγγείων Φιλίππων και Θάσου με έτερο άρθρο μας είς τον χώρον της Ρωμαϊκής Αγοράς ευρέθη επίσης μάζα, ήτις έχει πιθανώς παρασκενασθή εκ χρώματος και πυριτικού τινός άλατος. Αύτη τικομένη εχύνετο εντός ύδατος, οπότε εθρυμματίζετο εις κόνιν, ή οποία διαλύετο εις το ϋδωρ και έσχημάτιζεν είδος αλοιφής, οπότε ο πηλός άπερρόφα το ϋδωρ, ενώ ή χρωματική κόνις τής αλοιφής έδιδε δια τής όπτήσεως τό βερνίκι, δηλ. τη γάνωσιν... [Άν. 'Ορλάνδου, «Έκθεσις περί των ανασκαφών Βιβλιοθήκης 'Αδριανού και Ρωμαϊκής Άγορας», ΑΕ (1964) 58]. 55. C. Morgan, «The Byzantine Pottery», Corinth XI, 1942, σσ. 42,184, αρ Wiseman - Manozissi, ό.π., 418 σημ. 54 Hayes, Saraçhane, ό.π., σ Hayes, Saraçhane, ό.π., σ. 13 σημ. 19* J. W. Hayes, «Problèmes de la céramique des Vllème - IXème s. à Salamine et à Chypre», Colloque «Salamine de Chypre. Histoire et Archéologie: État des recherches», Lyon mars 1978, Paris 1980, σ Πρβλ. Whitehouse, ό.π., 44-45* F. W Deichmann, «Zur Datierung der byzantinischen Reliefkeramik», AA 56 (1941) 72-81* Hayes, «Saraçhane Pottery», ό.π., 216 σημ. 39* Hayes, Saraçhane, ό.π., σ.13.

16 36 Αγγελική Α. Τριβυζαδάκη τέλη του 5ου αι. ώς τον 7ο αι. εντοπίστηκε εφυαλωμένη κεραμική σε στρώματα, των οποίων οι νομισματικές ενδείξεις οδηγούν στην εποχή του Ιουστινιανού και των διαδόχων του, δηλαδή στο β' μισό του 6ου αι , Συμπεράσματα Έτσι, λοιπόν, η εφυάλωση του 5ου και 6ου αι. στους Φιλίππους συνεχίζει μία παράδοση αιώνων, όπως πιθανότατα αυτή που αναπτύχθηκε στην Ιταλία, καθώς ήδη από το β' μισό του Ιου π.χ. οι Φίλιπποι αποτέλεσαν ρωμαϊκή αποικία 59. Ο οικισμός εξελίχθηκε σε σημαντικό αστικό κέντρο, ενώ η ανακάλυψη πλήρως οργανωμένου εργαστηρίου υαλουργίας / υαλοποιίας στα μέσα του 5ου αι. αποτελεί σοβαρή ένδειξη για τη δυναμική πορεία της οικονομίας του οικισμού, η οποία επέτρεπε τη λειτουργία εργαστηριακών μονάδων, τα προϊόντα των οποίων κάλυπταν το σύνολο ή σημαντικό μέρος των αναγκών των κατοίκων. Η εφυάλωση στα αγγεία των Φιλίππων είναι διαφόρων χρωμάτων και παρουσιάζει έντονη ποιοτική ποικιλία. Η πρόσφυση στην κεραμική επιφάνεια είναι στις πλείστες των περιπτώσεων καλή, αν και δεν απουσιάζουν και οι περιπτώσεις εκτεταμένων απολεπίσεων Ε. Μαρκή, «Συμπεράσματα από τις ανασκαφές της 9ης εφορείας βυζαντινών αρχαιοτήτων στη Βόρεια Πιερία», ΑΕΜΘ 10Α (1996) Η χρονολόγηση των επάνω στρωμάτων της ανασκαφής επί τη βάσει της εφυαλωμένης κεραμικής τον 7ο αι. {αντ., 243) προϋποθέτει την a priori αποδοχή της χρονολόγησης της εφυαλωμένης κεραμικής τον 7ο αι. Αυτό, όμως, αντιστρατεύεται την ύπαρξη νομισμάτων της εποχής του Ιουστινιανού και των διαδόχων του στα ίδια στρώματα (αντ.). Η έλλειψη νομισματικών ενδείξεων στο β' μισό του 6ου αι. σηματοδοτεί αγροτικό τρόπο ζωής και υποδηλώνει παρακμή του αστικού βίου [πρβλ. περίπτωση Κορίνθου όπου από το β' μισό του 7ου ώς τον 9ο αι. δεν βρέθηκαν νομίσματα (βλ. Ν. Γκιολές, Βυζαντινή Ναοοομία ( ), Αθήνα 1992, σ. 12)]. Η παραγωγή, ωστόσο, εφυαλωμένων αγγείων προϋποθέτει υψηλό οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο (αστικός τρόπος ζωής). Επίσης, τα σχέδια των μαγειρικών σκευών που παραδίδει η ανασκαφέας (Μαρκή, αντ., οχ. 5 και σχ. 6) προσιδιάζουν σε σκεύη παλαιοχριστιανικής ε ποχής, κατά την οποία οι τομές είναι πιο ραδινές και τα σώματα των χυτρών τριγωνικά, παρά σε αντίστοιχα των λεγόμενων σκοτεινών αιώνων, κατά την οποία τα σχήματα γίνονται πιο σφαιρικά (πρβλ. Χ. Μπακιρτζής, Βυζαντινά Τσονκαλολάγηνα, Θεσσαλονίκη 1989, πίν. 1-8,10). Παράλληλα, η ίδια παρουσιάζει εφυαλωμένη οινοχόη, την οποία χρονολογεί στο β' μισό του 7ου αι. (φάση της εργαστηριοποίησης του συγκροτήματος του επισκοπείου) και αναφέρει ότι διαθέτει «λαδί-καφέ εφυάλωση νέας τεχνολογίας» χωρίς να προβαίνει στην επεξήγηση του χαρακτηρισμού «νέας τεχνολογίας» (Ε. Μαρκή, «Χωροθέτηση παραγωγικών και εργαστηριακών δραστηριοτήτων στο επισκοπικό συγκρότημα των Λουλουδιών Πιερίας», Αρχαιολογικά Τεκμήρια βιοτεχνικών εγκαταστάσεων κατά τη βνζαντινή Εποχή (5ος-15ος αι.), Ειδικό θέμα 22ον Σνμποσίον Βνζαντινής και Μεταβνζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης, Αθήνα Μαΐον 2002, Αθήνα 2004, σ. 44), ο οποίος φαίνεται ότι είναι λανθασμένος. 59. Βλ. Δ. Λαζαρίδης, Φίλιπποι - Ρωμαϊκή αποικία, Αθήνα Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά τη διάρκεια των ανασκαφικών ερευνών στις νησίδες, που απλώνονται ανατολικά και νότια της Ο.Ν. 4 των Φιλίππων, εντοπίσθηκαν και

17 Τα εφυαλωμένα αγγεία των Φιλίππων 37 Στην κατηγορία των εφυαλωμένων αγγείων των Φιλίππων εντάσσονται μαγειρικά σκεύη και οινοχόες. Σε όλα τα αγγεία το στρώμα της εφυάλωσης καλύπτει την εξωτερική επιφάνεια, δημιουργώντας γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στα αγγεία του 4ου και 5ου αι. των διαφόρων περιοχών της αυτοκρατορίας, αλλά και απομακρύνοντας την παράδοση των Φιλίππων από τα κωνσταντινουπολίτικα αγγεία, των οποίων το υάλωμα περιορίζεται στην εσωτερική επιφάνεια. Η εξωτερική αυτή εφυάλωση στα μαγειρικά σκεύη δημιουργεί συνθήκες στεγανότητας κατά τη διάρκεια παρασκευής της τροφής. Από την άλλη, η εξωτερική εφυάλωση των επιτραπέζιων σκευών πιθανότατα ανταποκρίνεται σε διάθεση καλλωπισμού παρά σε χρηστικές ανάγκες χωρίς βεβαίως να αποκλείεται κάτι τέτοιο. Η εφυαλωμένη κεραμική είναι πιθανόν να προέκυψε ως εναλλακτική της κατασκευής υάλινων αντικειμένων, καθώς ήδη από τον 4ο αι. κ.ε. (μετά την αναγνώριση του χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας του βυζαντινού κράτους) οι ανάγκες της εκκλησιαστικής και ιδιωτικής λατρείας δημιούργησαν αυξημένη ζήτηση υάλινων κυρίως αντικειμένων. Τα διατάγματα του Μ. Κωνσταντίνου (337), Θεοδοσίου Β' (438) και ο Ιουστινιάνειος κώδικας, με τις ευνοϊκές φορολογικές ρυθμίσεις που προσέφεραν, δημιούργησαν τις κατάλληλες συνθήκες για να καταστεί το γυαλί απαραίτητο αντικείμενο της οικοσκευής κάθε ιδιωτικής οικίας και κάθε ναού 61. Δίπλα, λοιπόν, στο υάλινο αντικείμενο δεν είναι απίθανο να κατασκευάζεται ένα κεραμικό, το ο ποίο μοιάζει με εκείνο, αλλά είναι ανθεκτικότερο και ενδείκνυται για τις καθημερινές χρηστικές ανάγκες των οικιών και των ναών. Λέκτορας Βυζαντινής Αρχαιολογίας Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ ΑΓΓΕΛΙΚΗ Α. ΤΡΙΒΥΖΑΔΑΚΗ ανασύρθηκαν όστρακα από εφυαλωμένα αγγεία διαφόρων σχημάτων. Η εφυάλωση των Φιλίππων φαίνεται ότι διαθέτει παλέτα χρωματικών αποχρώσεων με επικρατέστερες τη λαδοπράσινη, κιτρινωπή και καστανοκίτρινη. Σταγόνες εφυάλωσης παρατηρήθηκαν σε αγγεία που δεν φέρουν εφυάλωση, ενώ σε ορισμένα όστρακα η εφυάλωση της εσωτερικής επιφάνειας διαφέρει χρωματικά από αυτή της εξωτερικής. Πάντως, το στρώμα της υάλωσης έχει ικανό πάχος και η πρόσφυση στην κεραμική επιφάνεια είναι καλή. Όλα αυτά πιθανότατα αποτελούν σοβαρές ενδείξεις για τη λειτουργία ντόπιου εργαστηρίου παραγωγής εφυαλωμένης κεραμικής στα μέσα του 5ου αι., όταν το εργαστήριο υαλουργίας άκμαζε και οι τεχνίτες είχαν στη διάθεση τους κοιτάσματα αργιλικού χώματος από τις εκτεταμένες πεδιάδες στα νοτιοδυτικά του οικισμού για την κατασκευή κεραμικών σκευών. 61. Π. Τριανταφυλλίδη, «Υαλοποιία και υαλουργία κατά την Ύστερη Αρχαιότητα και την περίοδο της Ιπποτοκρατίας στη Ρόδο», «Αρχαιολογικά Τεκμήρια βιοτεχνικών εγκαταστάσεων κατά τη βυζαντινή Εποχή (5ος-15ος αι.)», Ειδικό θέμα 22ου Συμποσίου βυζαντινής και μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης, Αθήνα Μαΐου 2002, Αθήνα 2004, σ. 328.

18 SUMMARY Aggeliki Trivizadaki, The Glazed Pottery of Philippю1 The Succession of an Old Technique. The article deals with the glazed pottery found in the early christian city of Philippoi (North Greece). During the excavations conducted by the Aristotle University of Thessaloniki, from 1988 to 1994, a great amount of glazed Kitchen Ware and pitchers were found. The glazed pottery of Philippoi is dated back to the 5th and 6th c. and continues a tradition that goes back to roman period, since Philippoi was a roman colony of the second half of the 1st c. B.C. At the same time, a well organized glassworkshop was found inside the early christian city, providing us indications for the existence of a dynamic economy, which permits the function of workshops inside the city. The products of those workshops satisfy the entire or a great part of the needs of the citizens. The glazed cover of the Philippoi pottery is of various qualities as well as of colours which vary from dark or light oil-green and dark oil-brown, to yellow, yellow-brown or dark brown. Generally speaking, the glazed cover is well attached to the ceramic material, covering the external surface. This, a- mong other things, leads us to the conclusion that the glazed pottery of Philippoi follows the 4th and 5th c. traditions of various regions of Roman Empire, bearing no immediate resemblance to the pottery of the same time that comes from Constantinople (Saraçhane). The presence of the external glazed layer on Kitchen Ware favors the lack of humidity during the preparation of the food. On the other side, we can suggest that the glazed cover of pitchers meets probably the satisfaction of aesthetic needs rather than practical, though we cannot completely be sure about that. The glazed pottery was probably an alternative to the usage of glass objects since the new conditions, after the 4th c. recognition of Christianity as the official religion of the empire, created enormous demands for glassware used in the ecclesiastical and private worship. As a result, we may assume that the glass and glazed ware are two parralel and different ways to cover the everyday needs of households and churches.

19 Τα εφυαλωμένα αγγεία των Φιλίππων 39

20 40 Αγγελική Α. Τριβυζαδάκη ELK. 2. ELK. 2α. ELK. 3.

ΤΑ ΕΦΥΑΛΩΜΕΝΑ ΑΓΓΕΙΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ

ΤΑ ΕΦΥΑΛΩΜΕΝΑ ΑΓΓΕΙΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ ΤΑ ΕΦΥΑΛΩΜΕΝΑ ΑΓΓΕΙΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ Η ΣΥΝEΧΕΙΑ ΜΙΑΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ Εφυάλωση 1 καλείται η επίστρωση µιας κεραµικής επιφάνειας εν ς σκε ους µε στρώµα υαλώµατος το οποίο έχει την ικαν τητα να την καθιστά

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Αναστασία Γ. Γιαγκάκη

Αναστασία Γ. Γιαγκάκη ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Αναστασία Γ. Γιαγκάκη Κύρια Ερευνήτρια Τµήµα Βυζαντινών Ερευνών Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών Προγράµµατα: «Ιστορική Γεωγραφία του Ελληνικού Χώρου», «Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β.

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β. 6 ΣΥΣΤΑΔΑ Β Στη ΝΔ γωνία του όμορου 153α και σε απόσταση περίπου 20 μ. βόρεια από την Α συστάδα, ανασκάφηκε ένας κιβωτιόσχημος και ένας καλυβίτης υστερορωμαϊκών επίσης χρόνων (ΕΙΚ. 368), που περιείχαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ. Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές:

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ. Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές: 23η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές: ΕΥΒΟΙΑ Χαλκίδα Οδός Ωρίωνος 10, οικόπεδο Χρ. Δημαρέλου-Δεληβοριά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 14η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Εικ. 1-2. Σκάλα Ερεσού. Παλαιοχριστιανική Βασιλική Αγίου Ανδρέα. Ταφές. ΛΕΣΒΟΣ Σκάλα Ερεσού Παλαιοχριστιανική Βασιλική Αγίου Ανδρέα Η Βασιλική του Αγίου Ανδρέα ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο του δημόσιου βίου (οι άρχοντες)

Εργαστήριο του δημόσιου βίου (οι άρχοντες) Εργαστήριο του δημόσιου βίου (οι άρχοντες) Η Βέροια, πόλη με διαχρονική ιστορική παρουσία, σε στρατηγική γεωγραφική θέση χερσαίων και υδάτινων δρόμων, διατηρεί σε αδρές γραμμές την έκταση και την πολεοδομική

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιόπη Κρητικάκου-Νικολαροπούλου

Καλλιόπη Κρητικάκου-Νικολαροπούλου Καλλιόπη Κρητικάκου-Νικολαροπούλου Ειδική Λειτουργική Επιστήµων Β Πρόγραµµα «Ελληνικός Κόσµος και Ανατολή» Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών Τοµέας Ελληνικής και Ρωµαϊκής Αρχαιότητος Τηλ. +30 210-7273681 Fax:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ Π12761 (ΕΙΚ. 112) Εικόνα 112. Σκύφος-κοτύλη. Προέλευση: Σαβάλια, Κασιδιάρης, τομή 4. Σαρκοφάγος 7, ΟΜ1, 7/12/07 Διαστάσεις: ύψος: 0,098μ. Φ (διάμετρος) χείλους:

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΑΤΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΠΡΟΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΣΥΝΔΕΣΜΩΝ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Efi Ragia Αναστασια Γ. Γιαγκακη

Efi Ragia Αναστασια Γ. Γιαγκακη INSTITUTE OF HISTORICAL RESEARCH SECTION OF BYZANTINE RESEARCH NATIONAL HELLENIC RESEARCH FOUNDATION ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ IΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ Efi Ragia Αναστασια Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη Κ. Γ. Τσάιμου Αρχαιολόγος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π. Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη TΑ ΜΕΤΑΛΛΕYΜΑΤΑ που εκμεταλλεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 1 Βυζαντινή Ιστορία: Ορολογία Περιοδολογήσεις - Iδεολογικοποίηση. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 1 Βυζαντινή Ιστορία: Ορολογία Περιοδολογήσεις - Iδεολογικοποίηση. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 1 Βυζαντινή Ιστορία: Ορολογία Περιοδολογήσεις - Iδεολογικοποίηση Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Με την εισαγωγική διάλεξη επιδιώκεται η εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΟΜΒΟΥ Ψαράς που κρατάει ψάρια, τοιχογραφία από τον προϊστορικό οικισμό στο Ακρωτήρι της Θήρας, 70 π.χ., Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ

Διαβάστε περισσότερα

Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ Ã ¹ Ã Ë Á ¹ Ã ª 2 0 0 9

Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ à ¹ Ã Ë Á ¹ à ª 2 0 0 9 Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ à ¹ Ã Ë Á ¹ à ª 2 0 0 9 44 Æ ËÌê ªËÁ ª»Ãª Ë ÃÆÄü Á ºÃ¹Á ¼ Ã˪ ¹ ÄË» Æê Á Äê ª. Á ª ª Θ Υ Γ Α Τ Ρ Ι Κ Ο Ι Δ Ρ Υ Μ Α Ν. Υ Ο Ρ Κ Η Σ Αρχαία ελληνικά ναυάγια στα βάθη της Μεσογείου ΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Η ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη (Καβούσι,

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΥΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ. Young 12.1-12.7 Ζήσος Κεφ.8

ΒΑΡΥΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ. Young 12.1-12.7 Ζήσος Κεφ.8 ΒΑΡΥΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ Young 1.1-1.7 Ζήσος Κεφ.8 ΒΑΡΥΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΕΔΙΟ ΕΝΤΑΣΗ ΠΕΔΙΟΥ ΔΥΝΑΜΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΠΩΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΤΑΝ ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΜΑΖΑΣ- ΓΗ ΚΙΝΗΣΗ ΔΟΡΥΦΟΡΩΝ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Δευτέρα, 17 Αύγουστος 2015 Παραλία Μακρύαμμου Παραδεισένια και πλήρως εξοπλισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari CYCLADIC SEMINAR ΚΥΚΛΑΔΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤHE ARCHAEOLOGICAL SOCIETY AT ATHENS, 22 PANEPISTIMIOU ST. Η ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 22 Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015, 7 μ.μ. - Thursday, 30 April

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Κ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από το 2000 έως το 2009 στην περιοχή αρμοδιότητας της Κ ΕΠΚΑ που περιλαμβάνει τα νησιά Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Οινούσσες, Ψαρά και Άγιο Ευστράτιο, πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

clayart international Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία για την προβολή και προώθηση της σύγχρονης τέχνης του πηλού στην Ελλάδα και το εξωτερικό

clayart international Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία για την προβολή και προώθηση της σύγχρονης τέχνης του πηλού στην Ελλάδα και το εξωτερικό clayart international Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία για την προβολή και προώθηση της σύγχρονης τέχνης του πηλού στην Ελλάδα και το εξωτερικό Η εταιρία clayart international στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

and the Archaeology of Everyday Life in the Byzantine Empire, Oxford 2004, 37-52 και ιδιαίτερα για τα σπίτια σε αγροτικές περιοχές 45-47.

and the Archaeology of Everyday Life in the Byzantine Empire, Oxford 2004, 37-52 και ιδιαίτερα για τα σπίτια σε αγροτικές περιοχές 45-47. Διονύσης Μουρελάτος Κυκλοφορία νομισμάτων στην Κω κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο. Η συμβολή των νομισμάτων της επιφανειακής έρευνας στο δήμο Αλασαρνιτών. Η μελέτη της κυκλοφορίας των νομισμάτων μας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης Πειραιώς 211, Ταύρος Σάββατο, 23 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Η ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ, ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΣΤΕΦΑΝΗ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

«Το Ναυάγιο των Αντικυθήρων» Το Πλοίο, οι Θησαυροί, ο Μηχανισμός

«Το Ναυάγιο των Αντικυθήρων» Το Πλοίο, οι Θησαυροί, ο Μηχανισμός Δελτίο Τύπου Περιοδική Έκθεση στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο «Το Ναυάγιο των Αντικυθήρων» Το Πλοίο, οι Θησαυροί, ο Μηχανισμός 6 Απριλίου 2012 28 Απριλίου 2013 Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ:

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ 2009 11-13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΧΩΡΟΣ ΤΑΦΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Γεωργία Στρατούλη, Σέβη Τριανταφύλλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ. Εφαρμογές μέσης χρονικής διάρκειας, εσωτερικού / εξωτερικού χώρου, σε επίπεδες επιφάνειες

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ. Εφαρμογές μέσης χρονικής διάρκειας, εσωτερικού / εξωτερικού χώρου, σε επίπεδες επιφάνειες ΓΥΑΛ. ΜΑΤ ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ SC100 SC80 SC50 SC30 10 έτη 8 έτη 5 έτη 3 έτη Χυτό βινύλιο, μη φωτεινό, γυαλιστερό*, 50 microns. Διάφανη/μόνιμη κόλλα Χυτό βινύλιο, μη φωτεινό, γυαλιστερό*, 65 microns. Πολυμερικό

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους Εκπόνηση:

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα Oι πυραμίδες που έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα, αποτελούν μοναδικά δείγματα πυραμιδικής αρχιτεκτονικής στον ευρωπαϊκό χώρο. Η μορφή τους, η αρχιτεκτονική τους, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr)

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Ενότητα 2: H ρωμαϊκή αυτοκρατορία: Εξάπλωση της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας 1.). Η γεωγραφία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΚΟΙ ΚΟΠΗΣ MADE IN GERMANY

ΔΙΣΚΟΙ ΚΟΠΗΣ MADE IN GERMANY MADE IN GERMANY ΔΙΣΚΟΙ ΚΟΠΗΣ H πολυετής εμπειρία και τεχνογνωσία σε συνδυασμό με το πάθος για καινοτομία έχουν καταστήσει την εταιρία Sonneflex ως ένα από τα μεγαλύτερα ονόματα σε παγκόσμιο επίπεδο στον

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων

Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων Φωτεινή Γεωργίου Ωκεανογράφος Marine & Environmental Research Lab Επισκόπηση I. Θρεπτική Αξία Κριτήρια Νωπότητας Αλιευμάτων II. Διάκριση Νωπού και

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΛΖ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Εικ. 1. Θέση «Αναπνοά», οικόπεδο Α. Παπαθανασόπουλου. Τριμερές ταφικό μνημείο. Εικ. 2. Θέση «Περδικαριά». Άποψη της ανασκαφής. ΚΟΡΙΝΘΙΑ Αρχαία Κόρινθος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΈΡΓΟ: «Προμήθεια κάδων απορριμμάτων για κοινοχρήστους χώρους Κ.Α. 30-7332.010 ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ Με την παρούσα μελέτη προβλέπεται η προμήθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μια κατάδυση στη Μεσόγειο...

Μια κατάδυση στη Μεσόγειο... Μια κατάδυση στη Μεσόγειο... Ένα μοναδικό πάρκο, ένα από τα μεγαλύτερα κτιριακά συγκροτήματα Έρευνας, τεχνολογίας, εκπαίδευσης, πολιτισμού και αναψυχής στη Μεσόγειο. Τμήμα του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΝΗΣΑΚΙ ΤΟΥ ΑΓ. ΑΧΙΛΛΕΙΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1960 ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ

Η ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΝΗΣΑΚΙ ΤΟΥ ΑΓ. ΑΧΙΛΛΕΙΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1960 ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ Η ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΝΗΣΑΚΙ ΤΟΥ ΑΓ. ΑΧΙΛΛΕΙΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1960 ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ Οι ανασκαφικές έρευνες στο ΝΔ άκρο της νησίδας (Σχ.1) του Αγίου Αχίλλειου στη Μικρή Πρέσπα έρχονται να συμπληρώσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ.

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Για 3 η χρονιά λειτουργεί η ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Μητρόπολής μας. Πυξίδα μας η καλή συντροφιά σε τόπο αρκετά οικείο πλέον, στο «Πέρασμα»,

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 2η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Η 2η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων κατά τα έτη 2000-2009 πραγματοποίησε ανασκαφικές εργασίες (σωστικές και συστηματικές) σε περισσότερα από τριάντα (30) μνημεία και χώρους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΔΑ Α ΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ

ΣΥΣΤΑΔΑ Α ΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ 5 ΣΥΣΤΑΔΑ Α Στη ΒΔ γωνία του 154 στην περιοχή δηλαδή των διάσπαρτων οπτόπλινθων, που όπως είπαμε ανήκαν σε έναν ακόμη κιβωτιόσχημο τάφο και ίσως σε ακόμη έναν κεραμοσκεπή, αποκαλύφθηκε συστάδα νεκροταφείου

Διαβάστε περισσότερα

Απορρόφηση φωτός: Προσδιορισμός του συντελεστή απορρόφησης διαφανών υλικών

Απορρόφηση φωτός: Προσδιορισμός του συντελεστή απορρόφησης διαφανών υλικών O11 Απορρόφηση φωτός: Προσδιορισμός του συντελεστή απορρόφησης διαφανών υλικών 1. Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί α) στη μελέτη του φαινομένου της εξασθένησης φωτός καθώς διέρχεται μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας Ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΟΤ ΕΝ 206-1 Σκυρόδεμα με Πιστοποίηση ελέγχου παραγωγής. Κ. Γεωργίου Πολ.Μηχανικός Ε.Μ.Π. Ειδικευμένος στην τεχνολογία σκυροδέματος

ΕΛΟΤ ΕΝ 206-1 Σκυρόδεμα με Πιστοποίηση ελέγχου παραγωγής. Κ. Γεωργίου Πολ.Μηχανικός Ε.Μ.Π. Ειδικευμένος στην τεχνολογία σκυροδέματος ΕΛΟΤ ΕΝ 206-1 Σκυρόδεμα με Πιστοποίηση ελέγχου παραγωγής Κ. Γεωργίου Πολ.Μηχανικός Ε.Μ.Π. Ειδικευμένος στην τεχνολογία σκυροδέματος ΚΤΣ ΕΝ 206 (89/106) Παρόμοια κριτήρια συμμόρφωσης Τελείως διαφορετική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ. 1. Εξέδρες για αεροφωτογράφηση

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ. 1. Εξέδρες για αεροφωτογράφηση ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ 1. Εξέδρες για αεροφωτογράφηση Από τη στιγμή που άνθρωπος ανακάλυψε τη σπουδαιότητα της αεροφωτογραφίας, άρχισε να αναζητά τρόπους και μέσα που θα του επέτρεπαν

Διαβάστε περισσότερα

Στρατή, & Τσουρής (1992). Σωστική ανασκαφή στο οικόπεδο της οδού Ι. Δραγούμη 21 στις Σέρρες. Μακεδονικά, 28, 325-354.

Στρατή, & Τσουρής (1992). Σωστική ανασκαφή στο οικόπεδο της οδού Ι. Δραγούμη 21 στις Σέρρες. Μακεδονικά, 28, 325-354. Μακεδονικά Τομ. 28, 1992 Σωστική ανασκαφή στο οικόπεδο της οδού Ι. Δραγούμη 21 στις Σέρρες Στρατή Αγγελική Τσουρής Κ. 10.12681/makedonika.155 Copyright 1992 ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ To cite this article: Στρατή, & Τσουρής

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Η' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ Γαρίτσα Οικόπεδο Μπούζη Ο χώρος που ερευνήθηκε κατά τις ανασκαφικές περιόδους 2005-2006 αποτελεί τμήμα του νεκροταφείου της αρχαίας πόλης της Κέρ

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΟΚΤΑΓΩΝΟΥ ΜΑΝΤΕΜΕΝΙΟΥ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΟΔΕΚΤΗ

Α) ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΟΚΤΑΓΩΝΟΥ ΜΑΝΤΕΜΕΝΙΟΥ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΟΔΕΚΤΗ Α) ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΟΚΤΑΓΩΝΟΥ ΜΑΝΤΕΜΕΝΙΟΥ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΟΔΕΚΤΗ Η παρούσα Τεχνική Περιγραφή αφορά την προμήθεια πέντε (5) καλαθιώνκάδων απόθεσης ελαφρών απορριμμάτων διερχόμενων πεζών, που θα τοποθετηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Metal 3in1. απευθείας στη σκουριά. Αντισκωριακό Λείο Γυαλιστερό βερνικόχρωμα για μεταλλικές επιφάνειες

Metal 3in1. απευθείας στη σκουριά. Αντισκωριακό Λείο Γυαλιστερό βερνικόχρωμα για μεταλλικές επιφάνειες απευθείας στη σκουριά Αντισκωριακό Λείο Γυαλιστερό βερνικόχρωμα για μεταλλικές επιφάνειες Εμποδίζοντας τη διείσδυση της υγρασίας παρέχει μακροχρόνια αντισκωριακή προστασία. Υψηλή αντίσταση στην υπεριώδη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα