ΔΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΓΙΣΡΙΑΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΑΘΗΝΧΝ. Mobile Learning Μάζεζε κέζσ θηλεηώλ ζπζθεπώλ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΓΙΣΡΙΑΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΑΘΗΝΧΝ. Mobile Learning Μάζεζε κέζσ θηλεηώλ ζπζθεπώλ"

Transcript

1 ΔΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΓΙΣΡΙΑΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΑΘΗΝΧΝ ΥΟΛΗ ΘΔΣΙΚΧΝ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΣΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΣΗΛΔΠΙΚΟΙΝΧΝΙΧΝ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Mobile Learning Μάζεζε κέζσ θηλεηώλ ζπζθεπώλ Διέλε Κ. Καιιέξγε Δπηβιέπσλ: Παλαγηώηεο Γεσξγηάδεο, Καζεγεηήο ΔΚΠΑ ΑΘΗΝΑ ΑΠΡΙΛΙΟ 2008 Διέλε Κ. Καιιέξγε 1

2 ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Mobile Learning - Μάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ Διέλε Κ. Καιιέξγε Α.Μ.: ΔΠΙΒΛΔΠΧΝ: Παλαγηώηεο Γεσξγηάδεο, Καζεγεηήο ΔΚΠΑ Διέλε Κ. Καιιέξγε 2

3 ΠΔΡΙΛΗΦΗ Ζ παξνχζα πηπρηαθή εξγαζία πξαγκαηεχεηαη ην ζέκα ηεο εθκάζεζεο γλψζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ. πσο είλαη γλσζηφ απφ ηε βηβιηνγξαθία, είλαη κία έλλνηα πνπ έθαλε ηελ εκθάληζή ηεο ηα ηειεπηαία ρξφληα θαζψο εμειίζζεηαη θαη βειηηψλεηαη παξάιιεια κε ηελ ηερλνινγηθή αλάπηπμε ησλ θηλεηψλ ζπζθεπψλ. Αξρηθά, ζηελ παξνχζα εξγαζία γίλεηαη αλαθνξά ζηελ ηζηνξηθή εμέιημε ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ θαη αλαιχεηαη ε έλλνηα θαη ε νξνινγία ηεο. Γίλεηαη αλαθνξά θαη πεξηγξαθή ησλ αηφκσλ πνπ αζρνιήζεθαλ αξρηθά, αιιά θαη ζηηο εηαηξείεο πνπ πηνζέηεζαλ ηελ ηδέα απηή θαη πξνζπάζεζαλ λα ηελ πινπνηήζνπλ θαη λα ηε βειηηψζνπλ. ηε ζπλέρεηα αλαιχνληαη ηα πιενλεθηήκαηά ηεο θαζψο θαη θάπνηεο πξνζεγγίζεηο εθαξκνγήο ηεο, ζε ζρέζε πάληα κε ηελ εμέιημε ηεο θηλεηήο ηερλνινγίαο. ηε ζπλέρεηα, εξεπλψληαη νη δηάθνξνη ηνκείο ζηνπο νπνίνπο παίδεη βαζηθφ ξφιν ε εκθάληζε ηνπ Mobile Learning (m-learning) θαη πην ζπγθεθξηκέλα ζηνλ ηνκέα ηεο εθπαίδεπζεο πνπ καο ελδηαθέξεη. Παξάιιεια, γίλεηαη πξνζπάζεηα λα εληνπηζηνχλ νη δπζθνιίεο πνπ αληηκεησπίδνληαη, θαζψο ην πεξηερφκελν πνπ αλαιχεηαη ζηε ζπλέρεηα πεξηγξάθεη θάπνηνπο ηξφπνπο αληηκεηψπηζεο ησλ δπζθνιηψλ απηψλ. Καηαιήγνληαο ζηε βέιηηζηε εθαξκνγή ησλ κέρξη ηψξα πξνζεγγίζεσλ, πεξηγξάθνληαη επηπιένλ πξνθιήζεηο πνπ πξέπεη αθφκα λα θαιπθζνχλ. Πξνηείλνληαη ιχζεηο πνπ έρνπλ αλαιπζεί ζεσξεηηθά ζε ζπλάξηεζε κε ηα πιενλεθηήκαηα ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ θαη ζε ζρέζε κε ηελ εθαξκνγή ηεο ζηελ θαζεκεξηλή δσή. Σέινο, αλαδεηθλχνπκε ηα αλάινγα ζπκπεξάζκαηα πνπ πξνθχπηνπλ απφ απηήλ ηελ έξεπλα θαη θαηαγξάθνληαη θάπνηεο βειηηψζεηο πνπ αλακέλνπκε γηα ην κέιινλ. Δλ ηέιεη, αθήλνπκε λα αησξείηαη ην εξψηεκα αλ ηειηθά ην e-learning (Δθπαίδεπζε Απφ Απφζηαζε) ζα αληηθαηαζηαζεί απφ ην m-learning (Δθπαίδεπζε Μέζσ Κηλεηψλ πζθεπψλ). ηελ εξγαζία πηνζεηείηαη ε ηδέα ηεο εκμάθηζηρ γνώζηρ από απόζηαζη μέζυ κινηηών ηηλεθώνυν, θαη πξνηείλνληαη ηξφπνη εθαξκνγήο ηεο. ηελ παξνχζα εξγαζία κειεηάηαη φρη κφλν ε ζπγθεθξηκέλε πξνζέγγηζε, αιιά επεθηείλεηαη γηα λα θαιχςεη ηηο πεξηζζφηεξεο πεξηπηψζεηο πνπ ζπζρεηίδνληαη θαη αθνξνχλ ην m-learning. Ζ κάζεζε Διέλε Κ. Καιιέξγε 3

4 κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ έρεη θαηαζηεί δπλαηή απφ ηελ χπαξμε θαη ηελ εθαξκνγή ησλ θηλεηψλ, ην πιηθφ δηθηχσζεο θαη ηεο ηερλνινγίαο. Γηεξεπλψληαο ηηο δπλαηφηεηεο ησλ ηερλνινγηψλ απηψλ, είλαη δπλαηφ λα θαηαζθεπάζεη κηα εηθφλα ηνπ ηξφπνπ κε ηνλ νπνίν δηαθνξεηηθέο ζπληζηψζεο κε m-learning κπνξεί λα πινπνηεζεί. Σν ελ ιφγσ έγγξαθν ζα δηεξεπλήζεη ηηο θπξηφηεξεο ηερλνινγίεο πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη επί ηνπ παξφληνο. Ζ Ζιεθηξνληθή κάζεζε θαη δηδαζθαιία αλακεηγλχνληαη, αμηνπνηψληαο ηελ ηερλνινγία γηα λα κεηαθέξνπλ εθπαηδεπηηθφ πεξηερφκελν, θαζψο κεηαηίζεληαη απφ έλα κνληέιν εξγαζίαο κφλν γηα ην e-learning γηα λα θαιχπηεη ηελ θηλεηή κάζεζε (θαηά m- Learning). Απηή ε κεηαηφπηζε ζε ρψξνπο κάζεζεο θαη ε πξφζβαζε ηνπ καζεηή ζε πιεξνθνξίεο, θαηεπζχλζεθε ηφζν απφ ηε δήηεζε φζν θαη απφ ηελ πξφνδν ηεο ηερλνινγίαο πνπ θάλνπλ ηελ κεζνδνινγία ηεο θηλεηήο ηειεθσλίαο πξνζβάζηκε ζε κηα πξαθηηθή επηινγή γηα ην κέζν άηνκν. Καηά ηελ εμέηαζε ηεο αλάπηπμεο ησλ ηερλνινγηψλ απηψλ είλαη δπλαηφλ λα δνχκε ηελ αλάπηπμε κέρξη ζήκεξα, θαη ελδερνκέλσο ηε κειινληηθή θαηεχζπλζε ηεο, ην m-learning, ην νπνίν είλαη θαη ην αληηθείκελν κειέηεο καο. ΘΔΜΑΣΗΚΖ ΠΔΡΗΟΥΖ: Δκθάληζε ηνπ m-learning ζηελ θαζεκεξηλή δσή ΛΔΞΔΗ ΚΛΔΗΓΗΑ: θηλεηή, ηερλνινγία, ππεξεζία, κάζεζε, ςεθηαθφο Διέλε Κ. Καιιέξγε 4

5 ABSTRACT This thesis talks about the matter of learning knowledge through mobile devices. As it is well known from the bibliography, it is a meaning that made its appearance the last years as it develops and grows at the same time with the technological development of mobile devices. At the beginning of this work, is mentioned the historical growth of learning through mobile phones and is analyzed its meaning and its terminology. We mention and describe the people that were occupied by this idea initially, and the companies that adopted this idea and tried to carry it to effect and work it up. Following, there is being research many areas where Mobile s Learning (m-learning) appearance plays the basic role and more particularly in the area of education where we are mostly interested in. At the same time, there is an attempt to track the difficulties that are faced, while the subject, that is analyzed later, describes some ways to overpass these nowadays difficulties. Reaching the best technique of nowadays approaches, there are described some more challenges that still need to be covered. Many solutions, that have been analyzed theoretically connected with the advantages of learning through mobile devices, are proposed in relation to its practice in everyday life. Reaching to an end, we bring out the relative conclusions that come up from this research and the progress we expect from the future. At length, we let the question unanswered bounding if finally e-learning (Education through Electronic Devices) will be replaced by m-learning (Education through Mobile Devices). In this work, the idea "learning through mobile devices" is adopted and many ways are proposed for its implementation. At the present work, not only this particular approach is studied explicitly and it is also extended to cover most of the cases that are related and concern m-learning. Learning through mobile devices is feasible from the existence and implementation of mobile phones, from the material for reticulation and technology. Exploring the prospects of these technologies, it is possible to create an image of the way with whom different components with m-learning can be carried out. Διέλε Κ. Καιιέξγε 5

6 This particular document will explore the most basic technologies that are used nowadays. Electronic education and teaching interfere each other, developing technology in order to transfer educational material, as they move from one working model only for e- Learning to cover the goods of learning. This shift in educational places and the access of the student to information was directed as from the demand of the market as from the progress of technology that both make the method of using mobile phones accessible to a practical choice for an average person. During the examination of these technologies development, it is possible to see the progress until today, and perhaps its future course, m-learning, which is our subject to study. SUBJECT AREA: Appearance of m-learning in everyday life KEYWORDS: mobile, technology, service, learning, digital Διέλε Κ. Καιιέξγε 6

7 Αστή η προσπάθεια αυιερώνεται στοσς γονείς μοσ Κωνσταντίνο και Αικατερίνη Καλλέργη Διέλε Κ. Καιιέξγε 7

8 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟ ΚΔΦΑΛΑΙΟ ΔΗΑΓΧΓΖ Ζ αξρή ηνπ m-learning θαη νξηζκνί Οξίδνληαο ην m-learning ζηα πιαίζηα ησλ ζπζθεπψλ θαη ζηα πεξηβάιινληα κάζεζεο ή εκπεηξηψλ m-learning θαη παγθνζκηνπνίεζε θνπιηνχξαο Οη ελφηεηεο ΚΔΦΑΛΑΙΟ ΗΣΟΡΗΚΖ ΑΝΑΓΡΟΜΖ Πξσηνπφξνη ηεο ηδέαο Αξρηθή Ηδέα ΚΔΦΑΛΑΙΟ ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΜΔΥΡΗ ΖΜΔΡΑ Πνξεία θαη αλάπηπμε κέρξη ζήκεξα Έξεπλεο θαη απαληήζεηο φζνλ αθνξά ηελ ησξηλή θαηάζηαζε Υξήζηκεο επηζεκάλζεηο θαη επηκέξνπο ζηαηηζηηθά Βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ Pervasive Computing Pervasive Computing e-learning m-learning: πζρεηηζκνί ΚΔΦΑΛΑΙΟ ΠΡΟŸΠΟΘΔΔΗ ΚΑΗ ΠΛΔΟΝΔΚΣΖΜΑΣΑ Πξνυπνζέζεηο αλάπηπμεο m-learning Πιενλεθηήκαηα απφ ηε ρξήζε ηνπ χλνςε πιενλεθηεκάησλ Δθαξκνγέο Διέλε Κ. Καιιέξγε 8

9 Πξψηε ηειεθσληθή θιήζε ελ ψξα πηήζεο ρέδην MoTFAL Δξεπλεηηθά ζρέδηα ζρεηηθά κε ην Mobile Internet θαη ηηο εθαξκνγέο θηλεηψλ ζπζθεπψλ ζηελ Διιάδα ε πνηνπο ηνκείο ρξεζηκνπνηείηαη ΚΔΦΑΛΑΙΟ MEIONEKTHMATA Γεληθέο πξνθιήζεηο θαη ζέκαηα πνπ πξέπεη αθφκα λα θαιπθζνχλ Πξνθιήζεηο θαη ζέκαηα πνπ αθνξνχλ ηνλ ηνκέα ηεο εθπαίδεπζεο Πξνηεηλφκελεο Λχζεηο ΚΔΦΑΛΑΙΟ ΣΔΛΗΚΑ ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ Έρεη επηηεπρζεί ν ηειηθφο ζηφρνο; ρέδηα θαη βιέςεηο γηα ην κέιινλ Μεηάβαζε απφ e-learning ζε m-learning ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ ΤΝΣΜΗΔΙ ΓΛΧΑΡΙ ΞΔΝΙΚΧΝ ΟΡΧΝ ΑΝΑΦΟΡΔ Διέλε Κ. Καιιέξγε 9

10 ΠΡΟΛΟΓΟ Ζ ξαγδαία εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο ηεο θηλεηήο ηειεθσλίαο ηφζν ζην ζεσξεηηθφ ηνκέα φζν θαη ζηνλ ηνκέα ησλ ηειεπηθνηλσληψλ, έρεη δεκηνπξγήζεη πνηθίια θαη ελδηαθέξνληα εξεπλεηηθά πξνβιήκαηα φζνλ αθνξά ηελ εθπαίδεπζε. Αλάκεζα ζηα δηάθνξα εξσηήκαηα πνπ απαζρνινχλ ηνπο εξεπλεηέο εθπαηδεπηηθνχο, θεληξηθή ζέζε έρεη ε βέιηηζηε εθκεηάιιεπζε θάζε θνξά ησλ πφξσλ πνπ πξνζθέξεη ε ηερλνινγία πνπ αθνξά ηελ εθπαίδεπζε. Ζ παξνχζα πηπρηαθή εξγαζία πξαγκαηεχεηαη ηελ θαηλνχξηα έννοια ηηρ μάθηζηρ μέζυ κινηηών ζςζκεςών κειεηψληαο πνιιέο πξνζεγγίζεηο, έηζη ψζηε λα έρνπκε κηα γεληθή εηθφλα γηα ηελ ησξηλή θαηάζηαζε θαη γηα πεξεηαίξσ βειηίσζή ηεο. ηελ αλαθνξά πνπ ηέζεθε παξαπάλσ, θπξηαξρνχλ δχν βαζηθά ζέκαηα ηα νπνία ρξήδνπλ ηδηαίηεξεο πξνζνρήο. Σν πξψην είλαη ν απαιηούμενορ σπόνορ πνπ απαηηείηαη πξνθεηκέλνπ νπνηαδήπνηε κέζνδνο πξνζέγγηζεο λα θαηαιήμεη ζε θάπνην απνηέιεζκα. Δίλαη απηνλφεην πσο ε πξναλαθεξζείζα κέζνδνο m-learning, φηαλ βειηησζεί θαη θηάζεη ζε θάπνην αμηφινγν βαζκφ ε βειηίσζή ηνπ, κπνξεί πιένλ λα εθαξκνζηεί αθφκα θαη γηα ηελ επίηεπμε αλψηεξσλ εθπαηδεπηηθψλ ζηφρσλ γηα καζήκαηα π.ρ. παλεπηζηεκηαθνχ επηπέδνπ, θαζφηη κηα ηέηνηα κέζνδνο, ρσξίο ηελ απαξαίηεηε εμεηδίθεπζε φκσο, ζα ήηαλ αδχλαην λα εθαξκνζηεί γηα θάηη ηέηνην. Σν δεχηεξν ζέκα είλαη νη απαηηήζεηο πνπ δεηνχληαη απφ ην θάζε εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα πξνθεηκέλνπ θάζε πξνζέγγηζε λα επηηπγράλεη ηνπο εθάζηνηε ζηφρνπο. ηηο ζπλεζέζηεξεο κέρξη ηψξα θαη θαηά βάζε παξαδνζηαθέο κεζφδνπο, έρνπλ αλαπηπρζεί ζεσξεηηθέο δηδαθηηθέο πξνζεγγίζεηο πνπ βαζίδνληαη ζε κηα καθολική εικόνα ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο πνπ κειεηάηαη. πσο θαη πξνεγνπκέλσο, θάηη ηέηνην ζα έθαλε ηηο ζπλζήθεο αξθεηά δχζθνιεο γηα λα εθαξκνζηεί θάπνηα ηέηνηα ηδέα ζε κεγάια θαη αδφκεηα απφ ηερλνινγηθή ππνδνκή εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα. Αληίζεηα, κηα πξνζέγγηζε φπνπ ζα ιεθζνχλ ππφςε νη ηνπηθέο παξάκεηξνη θαη γλψζεηο ζα ήηαλ ζαθψο πξνηηκφηεξε απφ ηελ πξνεγνχκελε. Διέλε Κ. Καιιέξγε 10

11 ηελ παξνχζα εξγαζία ηα δχν παξαπάλσ ζέκαηα απνηεινχλ βαζηθέο πξνυπνζέζεηο γηα ηηο κεζφδνπο πνπ πεξηγξάθνληαη θαη αλαιχνληαη δηεμνδηθά. ην ηέινο ηεο εξγαζίαο απηήο παξαζέηνληαη ηα ζπκπεξάζκαηα πνπ ζπλνςίδνπλ ηηο κειέηεο πνπ πξαγκαηνπνηήζεθαλ, πξνηείλνληαο ηξφπνπο γηα ηελ επίηεπμε ησλ θαιχηεξσλ δπλαηψλ απνηειεζκάησλ θαη ζπζρεηίδνληαο ηα απνηειέζκαηα κε απηά ηεο κεζφδνπ e-learning. Καηά ηελ εθπφλεζε απηήο ηεο πηπρηαθήο εξγαζίαο είρα ηελ ηχρε λα έρσ πνιχηηκε βνήζεηα θαη θαζνδήγεζε απφ ηνλ Καζεγεηή ηνπ Σκήκαηφο κνπ θ. Παλαγηψηε Γεσξγηάδε, ν νπνίνο ππνζηήξημε ηελ φιε κνπ πξνζπάζεηα. Αζήλα, Απξίιηνο 2008 Διέλε Καιιέξγε Διέλε Κ. Καιιέξγε 11

12 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 ΔΙΑΓΧΓΗ ε απηφ ην θεθάιαην γίλεηαη αξρηθή αλαθνξά ζηηο βαζηθέο έλλνηεο πνπ ζα κειεηεζνχλ ζηε ζπλέρεηα, παξνπζηάδνληαο αξρηθά ζε πην γεληθέο γξακκέο ην ζθνπφ ηεο εξγαζίαο απηήο. Αξρηθά, ζα παξνπζηαζηεί ε θαηλνχξηα έλλνηα ηνπ Mobile Learning πνπ ψζεζε ηελ εξεχλα θαη ηελ αλαδήηεζε ησλ πξνηάζεσλ πνπ πεξηγξάθνληαη αθνινχζσο. ηε ζπλέρεηα, ζα παξνπζηαζηεί ε κνξθή πνπ έρεη απηφ ζε θάπνηεο θνηλσλίεο, πφζν δειαδή θαηάθεξε λα βνεζήζεη, ψζηε λα βειηησζεί ην ζχγρξνλν εθπαηδεπηηθφ ηνπο ζχζηεκα. Δπηπιένλ ζα γίλεη θαη κηα ζχληνκε πεξηγξαθή γηα ηα πεξηβάιινληα πνπ πηνζεηνχλ ηε ζπγθεθξηκέλε κέζνδν. ην ηέινο ηεο ελφηεηαο απηήο, ζα γίλεη αλαθνξά ζηηο ππφινηπεο ελφηεηεο ηεο εξγαζίαο, πεξηγξάθνληαο κε ιίγα ιφγηα ηα θχξηα ζεκεία ησλ ππφινηπσλ ελνηήησλ Η αξρή ηνπ m-learning θαη νξηζκνί Απφ ηελ έλαξμε ηεο ηξέρνπζαο ρηιηεηίαο, ε εκπεηξία θαη ε πείξα ζηελ αλάπηπμε θαη ηελ παξάδνζε ηεο θηλεηήο εθκάζεζεο έρνπλ αλζίζεη θαη κηα θνηλφηεηα ηεο πξαθηηθήο έρεη εμειηρζεί πνπ είλαη επδηάθξηηε απφ ηηο ηδξπκέλεο θνηλφηεηεο ηνπ "δεκέλνπ" e-learning. Απηή ε θνηλφηεηα είλαη πξνο ην παξφλ νξαηή θπξίσο κέζσ κηαο ζεηξάο Γηεζλψλ Γηαζθέςεσλ, ηεο νπνίαο ε κέζνδνο m-learning είλαη ην πην πξνζδίδνπλ γφεηξν, παξά κέζσ νπνησλδήπνηε αθηεξσκέλσλ πεξηνδηθψλ. Μέρξη ηψξα, απηέο νη κνξθέο αλάπηπμεο θαη παξάδνζεο έρνπλ εζηηάζεη ζηα βξαρππξφζεζκα κηθξήο θιίκαθαο πξνγξάκκαηα θαη ηηο δνθηκέο ζηηο αλαπηπγκέλεο ρψξεο ηεο Δπξψπεο θαη ηεο Βφξεηαο Ακεξηθήο θαη ππάξρεη κηα ηαθηηθή πνπ πξνθχπηεη απφ φια ηα παξαπάλσ πνπ πξνηείλεη ηηο ζησπεξέο θαη πξαγκαηηθέο έλλνηεο ηεο θηλεηήο κάζεζεο. Σα ηειεπηαία ρξφληα παξαηεξείηαη ηδηαίηεξε αλάπηπμε ζηνλ ηνκέα ηεο Πιεξνθνξηθήο θαη ησλ Σειεπηθνηλσληψλ ζε νιφθιεξν ηνλ θφζκν. Ζ επηηπρήο αλάπηπμε ηεο θηλεηήο εθκάζεζεο εμαξηάηαη απφ ηνπο αλζξψπηλνπο παξάγνληεο ζηε ρξήζε ησλ λέσλ θηλεηψλ θαη αζχξκαησλ ηερλνινγηψλ. Ζ πιεηνςεθία ηεο θηλεηήο δξαζηεξηφηεηαο εθκάζεζεο ζπλερίδεη λα πξαγκαηνπνηείηαη ζηηο ζπζθεπέο πνπ δελ ζρεδηάζηεθαλ κε εθπαηδεπηηθέο εθαξκνγέο ζην κπαιφ, θαη ηα δεηήκαηα δπλαηφηεηαο ρξεζηκνπνίεζεο Διέλε Κ. Καιιέξγε 12

13 αλαθέξνληαη ζπρλά. Σν έγγξαθν εζηηάδεη ζηελ πξφνδν ησλ πξνζεγγίζεσλ ζηε δπλαηφηεηα ρξεζηκνπνίεζεο θαη ζηηο πξφζθαηεο εμειίμεηο, εηδηθφηεξα ζρεηηθά κε ηα ζπκπεξάζκαηα δπλαηφηεηαο ρξεζηκνπνίεζεο πνπ αλαθέξνληαη ζηηο κειέηεο ηεο θηλεηήο εθκάζεζεο. Οη απαηηήζεηο ηεο εθπαίδεπζεο εμεηάδνληαη θαζψο επίζεο θαη νη αλάγθεο ησλ ζπνπδαζηψλ πνπ ζπκκεηέρνπλ ζηελ εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζε πεηζαξρεκέλεο - εηδηθεπκέλεο πξννπηηθέο θαζψο θαη ηα δεηήκαηα δπλαηφηεηαο πξφζβαζεο αληηκεησπίδνληαη. Σα ζπκπεξάζκαηα δπλαηφηεηαο ρξεζηκνπνίεζεο απφ ηηο εκπεηξηθέο κειέηεο ηεο θηλεηήο εθκάζεζεο πνπ δεκνζηεχνληαη ζηε ινγνηερλία αλαδχνληαη καδί ζην έγγξαθν, παξάιιεια κε έλαλ απνινγηζκφ ησλ δεηεκάησλ πνπ πξνέθπςε ζε δχν θηλεηά πξνγξάκκαηα εθκάζεζεο πνπ βαζίζηεθαλ ζην αλνηθηφ παλεπηζηήκην, UK, ην 2001 θαη ην Σα ρξφληα πνπ δηαλχνπκε έρνπλ ραξαθηεξηζηεί σο ηα ρξφληα ηεο "θίλεζεο" απφ πνιινχο εξεπλεηέο νη νπνίνη επηρεηξνχλ λα πεξηγξάςνπλ ηε δπλαηφηεηα ηεο άκεζεο επηθνηλσλίαο κεηαμχ αηφκσλ θαη ηεο δηαθίλεζεο πιεξνθνξηψλ ζε φιν ηνλ θφζκν. χκθσλα κε επηζηεκνληθά ζηνηρεία, ρξεζηκνπνηνχληαη ζήκεξα ζε φιν ηνλ θφζκν πεξίπνπ δχν δηζεθαηνκκχξηα θηλεηά ηειέθσλα, αξηζκφο πνπ μεπεξλά θαηά ηξεηο θνξέο ηνλ αξηζκφ ησλ πξνζσπηθψλ ππνινγηζηψλ. Σα θηλεηά ηειέθσλα, φκσο, δελ απνηεινχλ ην κφλν παξάδεηγκα κινηηών ηερλνινγηθψλ εξγαιείσλ. Οη πξνζσπηθνί ςεθηαθνί βνεζνί (PDAs), νη ππνινγηζηέο ρεηξφο (handheld PCs) θαη ηα έμππλα ελεξγά ζήκαηα (Intelligent Active Badges) πνπ έρνπλ εκθαληζηεί ζηνλ ηνκέα ησλ επηρεηξήζεσλ αιιά θεξδίδνπλ νινέλα θαη πεξηζζφηεξν έδαθνο θαη ζε άιινπο ηνκείο, είλαη κεξηθέο απφ ηηο ζπζθεπέο νη νπνίεο "εηζέβαιαλ" ζηε δσή καο θαη απνηεινχλ αλαπφζπαζην θνκκάηη ηεο θαζεκεξηλφηεηάο καο. ε απηφ ην έγγξαθν, ινηπφλ, πξνθαινχκε ηηο ησξηλνχο νξηζκνχο ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ θαη δειψλνπκε φηη ε θαηεχζπλζε ηεο πξνφδνπ ηνπ, ηφζν ζηε ζεσξεηηθή/εθαξκνζκέλε έξεπλα, θαζψο θαη ζην ξφιν ηνπ σο έλα εξγαιείν πνπ εμππεξεηεί ηελ θνηλσληθή αιιαγή θαη ηελ αλάπηπμε, ζα πξέπεη λα θαζνξηζηεί θαη αθφκε θαη λα θαηεπζπλζεί απφ ηελ χπαξμε επαξθνχο νξηζκνχ. Έλα λέν πιαίζην γηα ηνλ νξηζκφ ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ πξνηείλεηαη, έλα ζχζηεκα πνπ ζεσξεί κία ζεηξά απφ ηκήκαηα θαη ε νπνία δελ πεξηιακβάλεη κφλνλ ηηο ηερληθέο, ηηο κεζνδνινγηθέο θαη εθπαηδεπηηθέο πηπρέο, αιιά επεθηείλεηαη θαη ζε θνηλσληθέο θαη θηινζνθηθέο δηαζηάζεηο. Διέλε Κ. Καιιέξγε 13

14 Γηαηί έρεη γίλεη ν φξνο "κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ" μαθληθά ηφζν δεκνθηιήο; Μεξηθέο θνξέο, γηλφκαζηε κάξηπξεο ησλ εθ λένπ νξγαλσκέλσλ επηζηεκνληθψλ θνηλνηήησλ δεηψληαο έλα εμεηδηθεπκέλν ξφιν ζηελ ελζσκάησζε ηεο επηζηήκεο κε νξνινγία εχθνιε λα απνκλεκνλεπζεί, ζε κηα πξνζπάζεηα λα πξνζειθχζνπλ ην ελδηαθέξνλ θαη θάπνηα ρξεκαηηθά θεθάιαηα. πλήζσο ηέηνηεο πξνζπάζεηεο ηείλνπλ λα απνδεηρζνχλ φηη δελ είλαη ηίπνηα πεξηζζφηεξν απφ κηα αλαζχζηαζε ησλ ήδε πθηζηάκελσλ ελλνηψλ πνπ δελ πξνζζέηνπλ θάηη ζηελ επηζηεκνληθή καο θαηαλφεζε. Δίλαη ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ έλα ηέηνην παξάδεηγκα ηεο επηζηήκεο πνπ πξνζπαζεί λα καο πνπιήζεη κηα λέα πεηζαξρία; Ζ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ δελ ζεκαίλεη "κάζεζε ελ θηλήζεη"; Με άιια ιφγηα, ν λένο φξνο δελ επηρεηξεί απιψο λα δηαθνξνπνηεζεί κεηαμχ ηεο κάζεζεο πνπ ιακβάλεη ρψξα ζε έλα ηππηθφ πιαίζην, φπσο κηα ηάμε, απφ ηε κάζεζε πνπ ιακβάλεη ρψξα νπνηαδήπνηε ζηηγκή, νπνπδήπνηε, ελψ θηλνχκαζηε ζην πεξηβάιινλ; Αλ είλαη έηζη, ηφηε πνηα είλαη ε νπζία; Γελ έρνπκε εθεχξεη θαζεηφθσλα κε πξν θαηαγεγξακκέλα καζήκαηα γιψζζαο γηα λα κεηαθέξνπκε καδί καο θαηά ηελ νδήγεζε ή φηαλ θάλνπκε ηδφθηλγθ πξηλ απφ αξθεηέο δεθαεηίεο; Γελ ήηαλ ε κάζεζε αλέθαζελ "θηλεηή" δεδνκέλνπ φηη ε "δεκηνπξγία" ηνπ αλζξψπνπ (ή αθφκα θαη πην πξηλ), ράξε ζην γεγνλφο φηη εκείο (φπσο θαη άιια δψα) κεηαθέξνπκε ζηα θξαλία καο έλα "ππεξππνινγηζηή" πνπ νλνκάδνπκε εγθέθαιν; Γελ καζαίλνπκε πξαγκαηηθά αλά πάζα ζηηγκή, νπνπδήπνηε θαη αλ βξηζθφκαζηε, νηηδήπνηε θαη λα θάλνπκε, απιά επεηδή ην κεράλεκα ηεο κάζεζεο είλαη πάληα ελεξγνπνηεκέλν, αθφκε θαη θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ χπλνπ φηαλ αλαδηνξγαλψλνπκε θαη δηεπζεηνχκε ηηο εκπεηξίεο θαη ηηο γλψζεηο καο πνπ απνθηήζεθαλ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εκέξαο; Δάλ ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ δελ είλαη ζηελ πξαγκαηηθφηεηα κηα λέα έλλνηα, γηαηί ηφηε λα αζρνιεζνχκε κε έλα λέν νξηζκφ; Σνλ Ηαλνπάξην ηνπ 2005 εθηειέζηεθε κηα αλαδήηεζε ζην Google, ρξεζηκνπνηψληαο ζαλ ιέμεηο θιεηδηά ("mobile learning" + "definition") θαη έιαβε ζέζεηο. Ζ ίδηα αλαδήηεζε δηεθπεξαηψζεθε ζην ηέινο ηνπ Ηνπλίνπ ηνπ 2005 θαη νδήγεζε ζε ζέζεηο. Αληίζηνηρα ζηελ ηζηνζειίδα scholar.google.com έιαβε 231 αληηθείκελα. Μηα γξήγνξε εμέηαζε απνθάιπςε φηη, αλάινγα κε ην πνηνο δεηάεη, θαη πνην είλαη ην πιαίζην, δηαθνξεηηθνί άλζξσπνη ελλννχλ δηαθνξεηηθά πξάγκαηα, φηαλ ρξεζηκνπνηνχλ ηνλ φξν κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ. Δλ ησ κεηαμχ, ην ελδηαθέξνλ γηα ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ απμάλεηαη εθζεηηθά. Μία αλαδήηεζε κε ηηο ιέμεηο θιεηδηά Διέλε Κ. Καιιέξγε 14

15 ("mobile learning" + "conference"], επέζηξεςε ! Ο Traxler (2005) πξνζέθεξε κία εμαηξεηηθή ηεθκεξίσζε φρη κφλν απφ ηα ζεκαληηθφηεξα δηεζλή ζπλέδξηα, αιιά θαη ηα πιένλ ζεκαίλνληεο έξγα ησλ ηειεπηαίσλ δχν εηψλ. Καιχηεξε ζα ήηαλ κηα θαζνιηθή νπηηθή ελφςεη ησλ δηάθνξσλ νξηζκψλ ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ πνπ πξνηείλεηαη κέρξη ζήκεξα θαη ν έιεγρνο γηα ζπγθιίζεηο, πιενλαζκνχο ή/θαη ηελ επηθαιχςεηο. Οη πεξηζζφηεξνη εξεπλεηέο θαη νη εθπαηδεπηηθνί ίζσο βιέπνπλ ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ σο ηελ άκεζε απφγνλν ηνπ e-learning. Ο Pinkwart, et al. (2003) γηα παξάδεηγκα, νξίδεη σο e-learning ζαλ ηε "κάζεζε πνπ ππνζηεξίδεηαη απφ ςεθηαθά "ειεθηξνληθά" εξγαιεία θαη κέζα ελεκέξσζεο", θαη θαη' αλαινγία, ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ σο "e-learning πνπ ρξεζηκνπνηεί ηηο ζπζθεπέο θηλεηήο θαη αζχξκαηεο κεηάδνζεο". Ο Quinn (2000) ην φξηζε λσξίηεξα, ζαλ απιή κέζνδν κάζεζεο πνπ πξαγκαηνπνηείηαη κε ηε βνήζεηα ησλ θηλεηψλ ζπζθεπψλ. χκθσλα κε ηνλ νξηζκφ απηφ, πνιινί δεκηνπξγνί (π.ρ., Turunen, et al. 2003) βιέπνπλ ηηο θηλεηέο ζπζθεπέο, ζαλ έλα επξέσο δηαδεδνκέλν ππφζηξσκα πνπ κπνξεί λα καο βνεζήζνπλ ζηε ζπλδπαζηηθή εξγαζία, ζπνπδέο θαη ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν κε πνιινχο ηξφπνπο. Ο Polsani (2003) ζεψξεζε απηνχο ηνπο νξηζκνχο "πεξηνξηζηηθνχο" θαη πξφηεηλε αληί απηνχ ηνλ φξν "δηθηπαθή κάζεζε" ("network learning" ή "n-learning"). Χο εθ ηνχηνπ, νξίδεη ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ σο "κηα κνξθή εθπαίδεπζεο ηεο νπνίαο ν ρψξνο παξαγσγήο, θπθινθνξίαο, θαη θαηαλάισζεο, είλαη ην δίθηπν". Πην πξφζθαηα, ν Traxler (2005) ηελ φξηζε σο "θάζε εθπαηδεπηηθή δηάηαμε φπνπ απηή κπνξεί λα είλαη νη κνλαδηθέο ή νη θπξίαξρεο ηερλνινγίεο ρεηξφο ή νη palmtop ζπζθεπέο", αιιά ιίγν θαηξφ αξγφηεξα παξαδέρζεθε φηη ν νξηζκφο απηφο κπνξεί λα είλαη πην πνιχ ηερλνθεληξηθφο θαη ππνζηεξίδεη φηη κπνξεί λα ρξεηαζηεί λα εμεηάζνπκε ηελ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ απφ ηελ νπηηθή ηνπ εθπαηδεπφκελνπ θαη ηνπ ρξήζηε. Ο Sharples (2005) αθνινχζεζε κηα δηαθνξεηηθή πξνζέγγηζε. Πεξηέγξαςε ηε κάζεζε "σο κηα δηαδηθαζία ηεο εηζεξρφκελεο γλψζεο, κε ηελ νπνία νη εθπαηδεπφκελνη ζε ζπλεξγαζία κε ηνπο ζπκκαζεηέο θαη ηνπο θαζεγεηέο ηνπο, ζα δεκηνπξγήζνπλ πξνζσξηλά ζηαζεξέο εξκελείεο ησλ ηνλ θφζκν ηνπο". Απηφο ν νξηζκφο δίλεη ζηηο θηλεηέο ηερλνινγίεο έλα ηδηαίηεξν ξφιν, δηφηη απηέο δξακαηηθά απμάλνπλ ηηο δπλαηφηεηεο επηθνηλσλίαο θαη ζπλνκηιίαο. χκθσλα κε ηνλ ίδην, απηή ε ξηδηθή ηερλνηξνπία (von Glaserfeld, 1984) επεθηείλεη ηελ έλλνηα ηεο κάζεζεο ζαλ κηα επνηθνδνκεηηθή δηαδηθαζία πέξαλ ηνπ αηφκνπ γηα λα πεξηγξάςεη πψο νη νξγαληζκνί, νη θνηλφηεηεο θαη νη πνιηηηζκνί καζαίλνπλ θαη αλαπηχζζνληαη. Διέλε Κ. Καιιέξγε 15

16 ινη απηνί νη νξηζκνί θαηαδεηθλχνπλ ηηο δηαθνξέο θαη ζηηο δχν αληηιήςεηο θαη πξνζδνθίεο. Γελ κπνξνχκε λα δηεθδηθήζνπκε κηα ζπκθσλία, αιιά κπνξνχκε λα αλαγλσξίδνληαο απηέο ηηο αηζζεηέο δηαθνξέο λα θάλνπκε έθθιεζε γηα έλα λέν νξηζκφ. Ο ηξφπνο κε ηνλ νπνίν νξίδνπκε ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ αλαπφθεπθηα ππνγξακκίδεη νξηζκέλεο πηπρέο θαη επλνεί νξηζκέλεο αληηιήςεηο ζρεηηθά κε απηφ. πνπ εθεί θαίλεηαη λα ππάξρεη θάπνηα ζπκθσλία, παξφια απηά, είλαη φηη ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ είλαη θάηη πνπ πξέπεη λα ζεσξεζεί εθ λένπ ζην πιαίζην ηεο εκθάληζεο ησλ ειεθηξνληθψλ θηλεηψλ ζπζθεπψλ. κσο, αθφκε θαη αλ απνθαζίζνπκε λα νξίζνπκε ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ κφλν ζην πιαίζην απηφ, έρνπκε αθφκε λα εμεηάζνπκε δχν δεηήκαηα. Πξψηνλ, ν φξνο ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ απνηειείηαη απφ δχν ιέμεηο ηε ιέμε "κάζεζε" πνπ απαηηεί ηνπιάρηζηνλ κηα ηζάμηα πξνζνρή φπσο ε ιέμε "θηλεηέο ζπζθεπέο". Με άιια ιφγηα, νξίδνληαο ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ κφλν ζην πιαίζην ησλ θηλεηά ηειεθψλσλ παξαιείπεη ην ήκηζπ ηεο ηζηνξίαο. Σν δεχηεξν ζέκα είλαη φηη ε απιή εκθάληζε ησλ θηλεηψλ ζπζθεπψλ, απαηηεί ηελ εθ λένπ αλάζεζε νξηζκνχ πνιιψλ άιισλ φξσλ αιιά θαη ελλνηψλ. Γηα παξάδεηγκα, έλλνηεο φπσο "ρψξνο" θαη "ζέζε" ή ην "πεξηβάιινλ κάζεζεο" πξέπεη λα επαλεμεηαζηνχλ. Αθφκα πην γεληθέο έλλνηεο, φπσο απηή ηνπ ςεθηαθνχ ράζκαηνο (Nyiri thesis, 2005), ε θαηαλφεζε ηεο ζξεζθείαο (Laouris 2006), ή ε θηινζνθία ελδέρεηαη λα ρξεηαζηεί λα αλαζεσξεζνχλ. Δλ θαηαθιείδη, ε θαηάζηαζε ζηελ πξαγκαηηθφηεηα είλαη πνιχ πην πεξίπινθε απφ απηά πνπ απνθαιχπηεη κηα επηθαλεηαθή, θαζνιηθή εμέηαζε. Δκείο, ζπλεπψο, πξέπεη λα πξνζεγγίζνπκε ην δήηεκα ηνπ νξηζκνχ ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ ζε ηφζν κεζνδηθφ φζν θαη ζπζηεκαηηθφ ηξφπν. Ζ απαίηεζε "κεζνδηθή" ζα κεηαθξαζηεί ζε εμέηαζε θάζε φξνπ ( "θηλεηή", "Μάζεζε") μερσξηζηά, θαζψο θαη καδηθά (δειαδή, "κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ"). Ζ απαίηεζε "ζπζηεκαηηθφ" ζα κεηαθξαζηεί ζε ζεψξεζε ηνπ ζπλφινπ ηνπ πεξηβάιινληνο ζην νπνίν αλαδεηθλχεηαη ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ, δειαδή, νη δηεπηρεηξεζηαθέο ζρέζεηο θαη αιιειεπηδξάζεηο κεηαμχ ηεο ηερλνινγίαο, ηνπ πεξηβάιινληνο κάζεζεο, ηεο θηινζνθίαο, ηεο παηδαγσγηθήο, θ.ά. ηηο ελφηεηεο πνπ αθνινπζνχλ, ζα επηρεηξεζεί λα αλαπηπρζεί έλα νινθιεξσκέλν πιαίζην πνπ ζα θαιχπηεη πιήξσο ηνλ νξηζκφ ηνπ φξνπ "ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ" εμεηάδνληαο εμέηαζε δηάθνξεο πηπρέο ηφζν μερσξηζηά φζν θαη καδηθά. Να ζεκεησζεί φηη ζηελ εξγαζία απηή ρξεζηκνπνηνχληαη Διέλε Κ. Καιιέξγε 16

17 ηφζν ην ζειπθφ φζν θαη ην νπδέηεξν γέλνο γηα ηνπο φξνπο m/e-learning, ηα νπνία γέλε είλαη ηαπηφζεκα Οξίδνληαο ην m-learning ζηα πιαίζηα ησλ ζπζθεπώλ θαη ζηα πεξηβάιινληα κάζεζεο ή εκπεηξηώλ Σφζν ν Quinn (2000) θαη ν Pinkwart, et al. (2003) φξηζαλ σο ηελ m-learning ζαλ "e- Learning πνπ ρξεζηκνπνηεί θηλεηέο ζπζθεπέο". Δπίζεο, ε πιεηνςεθία ησλ ζπγγξαθέσλ, ελεξγά ή παζεηηθά, δειψλνπλ έλα νξηζκφ πνπ επηβιέπεη ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ ζαλ κάζεζε ζπλδεδεκέλε κε κηα θνξεηή ζπζθεπή (θαη ηα πεξηζζφηεξα απφ απηά ζπκπεξηιακβάλνπλ έλα θνηλφ θηλεηφ ηειέθσλν ή ζηελ θαιχηεξε πεξίπησζε έλα PDA). Δίλαη απαξαίηεην λα δεκηνπξγήζνπκε ηνλ νξηζκφ ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ εμαξηψκελν απφ ηηο θηλεηέο ζπζθεπέο (π.ρ. θηλεηά ηειέθσλα), ή κπνξνχκε λα εμεηάζνπκε κηα ζπζθεπή - αλεμάξηεηε νξηζκνχ; Πξάγκαηη, ζα ζέιακε λα πξνηείλνπκε ηελ άπνςε φηη φρη κφλν δελ ζα έπξεπε λα πεξηνξίδνπκε ηνλ νξηζκφ καο γηα ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ ζηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ, αιιά ζα πξέπεη λα επηθεληξσζνχκε ιίγν πην πέξα, απφ ηε ζπζθεπή ζηνλ άλζξσπν. Πξνηείλνπκε, λα ιακβάλνπκε κηα επξχηεξε άπνςε φηη ηα νθέιε γηα έλα εθπαηδεπφκελν δηαθηλνχληαη ειεχζεξα ζην θπζηθφ (θαη εηθνληθφ) ηνπ πεξηβάιινλ. Οη κειινληηθνί εθπαηδεπφκελνη ζα έρνπλ πξφζβαζε ζε κηα δπλακηθά κεηαβαιιφκελε πνηθηιία απφ ζπζθεπέο θαη ππεξεζίεο πνπ ζα δηαθέξνπλ σο πξνο ηελ ηαρχηεηα, ηελ επεμεξγαζηηθή ηζρχ, ραξαθηεξηζηηθά νζφλεο (θαη άιινπ ηχπνπ εμφδνπο δεδνκέλσλ), θιπ. πσο ε δέζκεπζή καο κε ηελ ηερλνινγία αιιάδεη κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ, ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ δελ αθνξά κφλν ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ, αιιά θαη ηεο ζηηγκηαίαο δηαζέζηκεο δπλακηθά κεηαβαιιφκελεο ηερλνινγίαο. Οη δηάθνξεο ζπζθεπέο θηλεηψλ ηειεθψλσλ, ζηεξηδφκελεο ζην εηθνληθφ πεξηβάιινλ καο, πξέπεη λα ζεσξνχληαη φηη δελ είλαη κφλν ζε ζπκθσλία θαη ζε ζπλάθεηα κε ηηο ζρέζεηο κεηαμχ ηνπο θαη ησλ κεηαμχ ηνπο εμαξηήζεσλ ζε δηαθνξεηηθνχο ηχπνπο πεξηερνκέλνπ θαη δηαλνκήο ηνπ. Θα πξέπεη επίζεο λα ζεσξεζνχλ σο ιεηηνπξγίεο ζε ρξνληθά αμηνπξφζερηα μερσξηζηά επίπεδα, ελδηαθέξνληνο, πξνηηκήζεσλ θαη θηλήηξσλ ηνπ εθπαηδεπφκελνπ. Ζ ζηηγκηαία πξφζβαζε ηνπ εθπαηδεπφκελνπ ζην ηδησηηθφ καζεζηαθφ πεξηβάιινλ (ε νπνία πεξηνξίδεηαη απφ ην θνξεηή ζπζθεπή ρεξηνχ) επηβάιιεη απαηηήζεηο φπσο ηη ηχπνο κάζεζεο κπνξεί λα είλαη ζπληζηψκελνο, εθηθηφο ή θαηάιιεινο. Δπνκέλσο, ζπκπεξαίλνπκε φηη έλαο θνηλσληθά θαη κνξθσηηθά ππεχζπλνο νξηζκφο πξέπεη λα Διέλε Κ. Καιιέξγε 17

18 βιέπεη ην καζεηή ζαλ κηα νληφηεηα πνπ θηλείηαη θαη φρη ηηο ζπζθεπέο ηνπ/ηεο! Απηφ πνπ πξέπεη λα θηλεζεί κε ηνλ εθπαηδεπφκελν δελ είλαη ε ζπζθεπή, αιιά νιφθιεξν ην πεξηβάιινλ κάζεζήο ηνπ/ηεο. Κιείλνληαο απηή ηε ζπδήηεζε ζρεηηθά κε ηηο ζπζθεπέο, αμηνζεκείσην είλαη φηη ε πξνζέγγηζε απηή, ζηε κεηαηφπηζε ηεο πξνζνρή καο απφ ηε ζπζθεπή, έρεη επίζεο πνιηηηθέο θαη θηινζνθηθέο πξνεθηάζεηο. Γηα παξάδεηγκα είλαη πξνο ην ζπκθέξνλ ηνπ βηνκεραλνπνηεκέλνπ θφζκνπ λα πξνσζήζεη ηνπο νξηζκνχο πνπ δίλνπλ έκθαζε ζηηο ζπζθεπέο, παξά ζε πνιχπινθεο αιιειεπηδξάζεηο θαη ζεσξία, επεηδή δηαηεξνχλ ηελ απφιπηε ππεξνρή ζην ζρεδηαζκφ θαη ηε καδηθή παξαγσγή ησλ ελ ιφγσ ειεθηξνληθψλ ζπζθεπψλ. Μηα ηέηνηα επηθέληξσζε ζα δηεπθνιχλεη ην άλνηγκα λέσλ αγνξψλ γηα ηε δηαλνκή ησλ πξντφλησλ ηνπο, θαη ηαπηφρξνλα ζπληειεί ζηε δηαηήξεζε ηνπ νηθνλνκηθνχ θαη ςεθηαθνχ ράζκαηνο. Οη εθπαηδεπφκελνη δελ καζαίλνπλ κφλνη ηνπο. Μαζαίλνπλ καδί κε ηνπο ζπκκαζεηέο θαη ηνπο θαζεγεηέο ηνπο, καζαίλνπλ ελψ αληαγσλίδνληαη θαη ζπλεξγάδνληαη, καζαίλνπλ κέζσ παξαδεηγκάησλ, καζαίλνπλ ζηελ πξάμε θαη καζαίλνπλ δηνξζψλνληαο ηηο ιαλζαζκέλεο αληηιήςεηο πνπ έρνπλ πξνεγνχκελεο "καζεζηαθέο δξαζηεξηφηεηεο". Δπηπιένλ, καζαίλνπλ κέζα ζε έλα θαιά θαζνξηζκέλν καζεζηαθφ πεξηβάιινλ. ην παξειζφλ, απηφ είρε πεξηνξηζηεί ζε έλα ρψξν απφ ηνίρνπο θαη ν θαζεγεηήο ήηαλ ε βαζηθή πεγή γλψζεο. Με ηελ εκθάληζε ησλ ππνινγηζηψλ, ν δάζθαινο ήηαλ ζε ζέζε, ζηελ νπνία νη πιεξνθνξίεο εληφο ηνπ ρψξνπ απηνχ ήηαλ αληαγσληζηηθέο κε ηηο πιεξνθνξίεο εθηφο ηεο ηάμεο θαη πέξα απφ ηνλ έιεγρφ ηνπ/ηεο, δεηψληαο, έηζη, αιιαγέο (Koschmann, 2001, Bransford, et al. 1999). Ζ έλλνηα ηεο θηλεηηθφηεηαο (φπσο ηελ αληηιακβαλφκαζηε ζην πιαίζην ησλ θηλεηψλ ηειεθψλσλ), καο θαιεί λα επαλεμεηάζνπκε ην ηη αθξηβψο ζεκαίλεη ε κάζεζε θαη πνηα είλαη ηα ζπζηαηηθά ηνπ ηεο (γξαθηθή πεξίιεςε ζην παξαθάησ ζρήκα). Διέλε Κ. Καιιέξγε 18

19 Δηθόλα 1: Σν πεξηβάιινλ ηνπ m-learning Ο εθπαηδεπφκελνο κπνξεί λα έρεη πξφζβαζε ζε έλα πιήζνο δηαθνξεηηθψλ ζπζθεπψλ ρεηξφο. Απηή/απηφο είλαη επίζεο δεκέλνη κέζα ζε έλα θπζηθφ θαη ςεθηαθφ κέζν ζην νπνίν θεξαίεο, επαλαιήπηεο, εμππεξεηεηέο (servers) θαη άιινο ηερληθφο εμνπιηζκφο, ελδέρεηαη ζπλερψο λα αιιάδεη. Έλα πιήζνο δηαδηθαζηψλ δηαρείξηζεο, δηαπξαγκάηεπζεο, παξαθνινχζεζεο θαη ζπληήξεζεο ιεηηνπξγνχλ ηαπηφρξνλα. Πνιιά απφ ηα παξαπάλσ επεξεάδνπλ άκεζα ηελ πνηφηεηα θαη ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο κάζεζεο. Πξέπεη, ζπλεπψο, λα αληηκεησπίδνληαη σο έλα αλαπφζπαζην κέξνο ηεο καζεζηαθήο δηαδηθαζίαο. Οηηδήπνηε θηλείηαη κε ηνλ εθπαηδεπφκελν δελ ζα πξέπεη πιένλ λα είλαη ε ζπζθεπή, αιιά ην καζεζηαθφ πεξηβάιινλ. Απηφ πνπ ζα δηαλεκεζεί ζα είλαη νη δηάθνξεο εθαξκνγέο ησλ γλψζεσλ θαη θπζηθά ηα αλεπεμέξγαζηα δεδνκέλα. Γηα παξάδεηγκα, ζε πνην βαζκφ ε κάζεζε πεξηνξίδεηαη ζηελ απφθηεζε λέσλ γλψζεσλ θαη ζε πνην βαζκφ ε δηαδηθαζία πεξηιακβάλεη ηε δηαρεηξηζηηθή επζχλε γηα ηε δηαδηθαζία ηεο κάζεζεο. Πνηα είλαη ηα ειάρηζηα ζπζηαηηθά ηνπ καζεζηαθνχ πεξηβάιινληνο. Πξνηείλνληαη απηά πνπ ζπλνςίδνληαη ζηνλ παξαθάησ πίλαθα. 1 Μαζεηήο κε κνιχβη θαη ραξηί 2 Καζεγεηήο/Δθπαηδεπηήο 3 Πξφζβαζε ζε γλψζε/βηβιία Γεδνκέλε ζεηξά απφ νξηζκέλεο εξγαζίεο, 4 ζηφρνπο θαη κεζφδνπο αιιειεπίδξαζεο Ο καζεηήο είλαη κέινο καζεζηαθήο θνηλφηεηαο θαη αληαγσλίδεηαη 5 ζε ηεζη, ζπλεξγάδεηαη ζε νξγάλσζε θαη κάζεζε Πίλαθαο 1: πζηαηηθά πεξηβάιινληνο m-learning Διέλε Κ. Καιιέξγε 19

20 Ζ θηλεηηθφηεηα είλαη ζρεηηθή κε ηελ αχμεζε ηεο δπλαηφηεηαο ηνπ εθπαηδεπφκελνπ λα θηλνχλ θπζηθά ην δηθφ ηνπο καζεζηαθφ πεξηβάιινλ θαζψο κεηαθηλνχληαη νη ίδηνη (Barbosa θαη Geyer, 2005). Σν θηλεηφ πιαίζην δελ επηηξέπεη κφλν επνηθνδνκεηηθέο πξνζεγγίζεηο πνπ πξέπεη λα ρξεζηκνπνηνχληαη, αιιά θαη κάζεζε απφ ηα ζπκθξαδφκελα. Πξάγκαηη, είλαη πιένλ δπλαηφ ε δηαδηθαζία κάζεζεο λα ιάβεη ρψξα έμσ απφ ηηο ηάμεηο ζε απζεληηθά πεξηβάιινληα (Michie, et al., 1998). Ζ κάζεζε παξάιιεια κε ηελ αιιειεπίδξαζε κε πνιινχο ζπκκαζεηέο έρεη ηε δπλαηφηεηα λα αλαπηχμεη ζπιινγηθή γλσζηαθή επζχλε (Dolan 2005 θαζψο θαη Bransford, et al Σζφξηζηι, et al., 2001 Dillenbourg, 1999 Zurita, et al Zurita & Nussbaum, 2004), δηφηη πξνζθέξεη δπλαηφηεηεο γηα άκεζεο θαη ξηδηθέο ελλνηνινγηθέο αιιαγέο θαζψο θαη γηα ηε δηφξζσζε ησλ ιαλζαζκέλσλ. Θεσξία κε δξαζηεξηφηεηεο θαη ν Vygotsky κπνξεί λα ρξεηαζηεί λα επαλεμεηαζηνχλ κε πνιινχο ηξφπνπο, φρη κφλν απφ ηελ άπνςε ηεο θηλεηηθφηεηαο, αιιά θαη ελ φςεη ηεο επνρήο ηεο παγθνζκηνπνίεζεο θαη ησλ κεηαβαιιφκελσλ ελλνηψλ ηεο λεπξνεπηζηήκεο. Ο Engstroem (2000) γηα παξάδεηγκα, έρεη πξνζζέζεη ην θνηλσληθφ πιαίζην θαη πνιηηηζηηθέο πηπρέο ζε απηά m-learning θαη παγθνζκηνπνίεζε θνπιηνύξαο Οη πξνηάζεηο πνπ πεξηγξάθνληαη ζηελ παξνχζα εξγαζία δελ απαηηνχλ θαζνιηθέο πιεξνθνξίεο γηα ηελ θαηάζηαζε ηνπ m-learning, αιιά ρξεηάδεηαη λα έρνπλ κφλν "ηνπηθέο" πιεξνθνξίεο, δειαδή πιεξνθνξίεο φπνπ ζα ιακβάλνληαη πάληα ππφςε θαη άιιεο παξάκεηξνη. Άιιεο απαξαίηεηεο πξνυπνζέζεηο αλαθέξνληαη παξάιιεια γηα ηελ επλντθή επίδξαζε ηνπ m-learning. Ζ ηδηφηεηα απηή θαζηζηά ηηο ζεσξεηηθέο αλαιχζεηο πνπ αθνινπζνχλ πνιχ ζεκαληηθέο, αθνχ είλαη εχθνια πινπνηήζηκεο ζε πξαγκαηηθέο ζπλζήθεο θαη φρη κφλν ζεσξεηηθά. Ση είλαη πνιηηηζκφο; ε κηα ζεηξά ηεζζάξσλ λεαληθψλ (ειηθίαο εηψλ) εξγαζηεξίσλ, πξνηάζεθε απηφ ην δήηεκα, πξνθαιψληαο κηα ζπδήηεζε αλάιπζεο ηδεψλ κεηαμχ ησλ 20 αηφκσλ (ζε θάζε εξγαζηήξην). Γελ απνηειεί έθπιεμε, φηη φιεο ηηο νκάδεο πνπ βξήθαλ πάλσ θάησ ηνπο ίδηνπο νξηζκνχο (πνπ επηβεβαηψλεη ηελ νξζφηεηα ηεο έλλνηαο ηεο "ζπιινγηθήο ζνθίαο"), έλα παξάδεηγκα απφ κηα πεξίπησζε θαίλεηαη ζην παξαθάησ ζρήκα. Διέλε Κ. Καιιέξγε 20

21 Δηθόλα 2: Πίλαθαο ζηε δηάξθεηα εξγαζηεξίνπ Μηα πξνζεθηηθή καηηά ζηηο δηάθνξεο πηπρέο ηνπ νξηζκνχ ηεο θνπιηνχξαο θαη ηνπ πνιηηηζκνχ απνθαιχπηεη φηη "ηα πξάγκαηα πνπ καζαίλνπκε" απνηεινχλ ηε βάζε ησλ πεξηζζνηέξσλ απφ απηά. αλ "κάζεζε" γίλεηαη πην ηππνπνηεκέλε (ε ηερλνινγία επηβάιιεη απηή ηελ απαίηεζε), θαη πην πξνζηηή ζε φινπο (θαη άξα θαη πην παγθφζκηα), θαη ε βάζε θνηλήο γλψζεο (δειαδή, ε επηθάιπςε ηεο γλψζεο κεηαμχ αηφκσλ πνπ είλαη εζληθά ή γεσγξαθηθά δηαηξεκέλνη) δηαζηέιιεηαη. Αιιά αλ δερηνχκε φηη νη πηπρέο ηεο θνπιηνχξαο θαη ηνπ πνιηηηζκνχ καο (θαη θαη επέθηαζε ε βάζεο ηεο κάζεζήο καο) ζπκβάινπλ πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηνπ δηαρσξηζκνχ ησλ ρσξψλ θαη ησλ εζλψλ, δελ βαδίδνπκε πξνο έλα παγθφζκην πνιηηηζκφ; Απηέο νη ζθέςεηο εμεγνχλ πψο ε κεγάιε δηείζδπζε ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ ζα κπνξνχζε αθφκα λα επεξεάζεη ηηο βαζηθέο έλλνηεο ηεο θνπιηνχξαο θαη ηνπ πνιηηηζκνχ, ζπλεηζθέξνληαο έηζη ζηελ αλάδεημε ελφο παγθφζκηνπ πνιηηηζκνχ. Ζ έλλνηα ηεο παγθνζκηνπνίεζεο ηνπ πνιηηηζκνχ δελ είλαη θαηλνχξγηα. Πξάγκαηη, πεξηζζφηεξν απφ 23 αηψλεο πξηλ, κεηά απφ ηελ Διιάδα, μεθίλεζε λα θαηαθηήζεη ηνλ πεξηζζφηεξν απφ ην γλσζηφ ηφηε θφζκν, ν Μέγαο Αιέμαλδξνο νξακαηίζηεθε έλαλ Διέλε Κ. Καιιέξγε 21

22 ηέηνην θφζκν θαη πξνζπάζεζε λα δεκηνπξγήζεη ηδξχνληαο πεξηζζφηεξεο απφ 70 πφιεηο πνπ νλνκάδνληαη "Αιεμάλδξεηα". Πξηλ ηνλ Αιέμαλδξν, ππήξρε κηα κηθξή επαθή κεηαμχ ησλ δηαθνξεηηθψλ πνιηηηζκψλ (γηα παξάδεηγκα, ππήξρε κφλν έκκεζε αλαθνξά γηα ηελ χπαξμε ησλ Δβξαίσλ ζηελ ειιεληθή ινγνηερλία). Μαδί κε ηα ραξαθηεξηζηηθά ελφο απηνθξάηνξα θαη ελφο δηθηάηνξα, επίζεο πξνψζεζε, ηελ πνιηηηζηηθή πνιπκνξθία, ην άλνηγκα ηεο θαη ηελ νινθιήξσζε. ήκεξα, ν πξσηνθαλήο ξπζκφο ηεο παγθνζκηνπνίεζεο θάλεη ηελ αλάκεημε ησλ πνιηηηζκψλ, ρσξίο λα ρξεηάδνληαη αλαγθαζηηθή ελίζρπζε, κηα πξαγκαηηθφηεηα. Απηή ε αλάκεημε ππνζηεξίδεηαη απφ ηελ εηθνληθή (δειαδή, κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ θαη δηαδηθηχνπ) θαη θπζηθή (δειαδή, κέζσ ηαμηδηψλ) επηθνηλσλία, θαζψο θαη κε ηε κείσζε ηεο κεηαβιεηφηεηαο ζε φ,ηη "καζαίλνπλ" θαη "βηψλνπλ" νη άλζξσπνη. ε φιεο απηέο ηηο πηπρέο, ην θηλεηφ ηειέθσλν (κε ηα δηάθνξα εμαξηήκαηα φπσο βηληενθάκεξεο) θαη ηελ επαλεμέηαζε ηεο έλλνηαο ηεο (θηλεηήο) κάζεζεο, δηαδξακαηίδεη έλαλ θπξίαξρν ξφιν. κσο, ηη ζα ζπκβεί αλ ε ζεκεξηλή θαηάζηαζε θαη νη ζρέζεηο εμνπζίαο κεηαμχ ησλ εζλψλ θαη ησλ πνιηηηζκψλ πξνζηεζνχλ ζηελ εηθφλα; Θα γίλνπλ απιψο ηα πιενλεθηήκαηα ζηνπο ηνκείο ησλ ηειεπηθνηλσληψλ θαη νη ππέξνρεο επθαηξίεο, φπσο ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ, εξγαιεία ζηα ρέξηα ηεο ηκπεξηαιηζηηθήο λννηξνπίαο γηα λα επηβάινπλ θαη λα εληζρχζνπλ ηηο δηθέο ηνπο πεπνηζήζεηο, ηα ζηεξεφηππα θαη ηα εθπαηδεπηηθά κνληέια γηα ηνλ ππφινηπν θφζκν; Χο εθ ηνχηνπ, κπνξνχκε λα ζπκπεξάλνπκε ιέγνληαο φηη ην θηλεηφ ηειέθσλν, θαη ε έλλνηα ηεο ζπκκεηνρήο ζε εθπαηδεπηηθά πξνγξάκκαηα κε απηφ, δελ πξνέξρεηαη ή ππάξρεη ζην θελφ. Αληίζεηα, είλαη κέξνο κηαο γηγαληηαίαο εηθφλαο πνπ εθηείλεηαη ζε φιεο ηηο γσλίεο ηεο δσήο θαη δεηεί ηελ πξνζεθηηθή θαη ζπλνιηθή εμέηαζε. Ο ηξφπνο κε ηνλ νπνίν ζα ην νξίζεη, ζα απνθαιχςεη ην βάζνο ζην λα θαηαλνήζνπκε ην κέγεζνο θαη ηε ζπνπδαηφηεηα φισλ ησλ κεηαμχ ηνπο ζρέζεσλ, θαζψο θαη ηε δέζκεπζή καο λα ην εθαξκφζνπκε ζηελ ππεξεζία ηνπ ζπλφινπ ηεο αλζξσπφηεηαο. Ζ ζπδήηεζε ζηηο πξνεγνχκελεο παξαγξάθνπο απεηθνλίδεη κε πνηνλ ηξφπν ν νξηζκφο ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ ζα κπνξνχζε λα αιιάμεη σο ζπλάξηεζε ηνπ ρξφλνπ, αιιά θαη σο ζπλάξηεζε ηεο (κεξνιεπηηθήο) πξννπηηθήο καο. Απφ ηελ άπνςε φηη ε κάζεζε ιακβάλεη ρψξα ζην κπαιφ καο, αλέθαζελ ήηαλ πάληα θηλεηή. Χζηφζν, ζηελ επνρή ηεο e-learning, ν νξηζκφο ζα εζηηάζεη ζε ζέκαηα πξνζβαζηκφηεηαο ζηε γλψζε κέζσ ησλ (θνξεηψλ) ειεθηξνληθψλ ππνινγηζηψλ θαη ην δηαδίθηπν, ελψ έλαο ζχγρξνλνο νξηζκφο ζα έπξεπε λα ιάβεη ππφςε ηηο δηάθνξεο απειεπζεξσκέλεο θαη Διέλε Κ. Καιιέξγε 22

23 ελλνηνινγηθά κεηαηξέςηκεο λννηξνπίεο ησλ ζχγρξνλσλ ηειεπηθνηλσληψλ. ηηο επφκελεο ελφηεηεο ζα επηρεηξήζνπκε λα επεμεξγαζηνχκε ζρεηηθά κε ην πψο εμεηάδνπκε ηηο δηάθνξεο πηπρέο ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ πνπ δελ επεξεάδεη κφλν ηνλ νξηζκφ, αιιά επηπιένλ, επεξεάδεη ηηο ππνζέζεηο καο, ηηο πξνζδνθίεο καο, θαη αθφκε θαη ηηο απφςεηο ηνπ θφζκνπ, (1) Οη ελόηεηεο πλνιηθά ζηελ εξγαζία πεξηιακβάλνληαη έμη θχξηεο ελφηεηεο, θάζε κία απφ ηηο νπνίεο πεξηιακβάλεη δηαθνξεηηθέο πξνζεγγίζεηο ηεο έλλνηαο ηνπ Mobile Learning. ηελ ελφηεηα 2 αλαθέξνληαη ηα ηζηνξηθά ζηνηρεία πνπ αθνξνχλ ην m-learning, φπσο νη πξσηνπφξεο εηαηξείεο θαη θνξείο πνπ έθεξαλ απηή ηελ έλλνηα ζηελ επηθάλεηα θαη θαηέζηεζαλ απαξαίηεηε θαη ρξήζηκε ηελ αλάγθε γηα ηε ρξήζε ηνπ m-learning σο εξγαιείν. ηελ ελφηεηα 3 πεξηγξάθεηαη ε αλάπηπμε ηνπ m-learning κέρξη ηψξα θαζψο θαη ζεσξεηηθέο πξνζεγγίζεηο θαη έλλνηεο πνπ ζχκθσλα κε ηα νπνία αιιειεπηδξνχλ κεηαμχ ηνπο θαη κε ην m-learning θαη θάπνηνη ζπζρεηηζκνί πνπ επηρεηξνχληαη κεηαμχ ηνπο. πλαθφινπζα ζηελ ελφηεηα 4 πεξηέρνληαη ηα πιενλεθηήκαηα θαη νη εθαξκνγέο ζηηο νπνίεο ρξεζηκνπνηείηαη σο εξγαιείν φπνπ θαηαγξάθεθαλ ζχκθσλα κε ηα ζρεηηθή βηβιηνγξαθία. Δπηπιένλ, ζηελ ελφηεηα 5 αλαιχνληαη θάπνηα κεηνλεθηήκαηα, ηα νπνία πξνθχπηνπλ απφ ιαλζαζκέλε ρξήζε ή απφ κε πιεξφηεηα ησλ πξνυπνζέζεσλ θαη πξνηείλνληαη θάπνηεο ιχζεηο γηα απηά γηα ηελ εμάιεηςή ηνπο. Σέινο, ζηελ ελφηεηα 6 παξαηίζεληαη ηα ηειηθά ζπκπεξάζκαηα πνπ πξνέθπςαλ απφ ηηο παξαπάλσ παξαηεξήζεηο θαη ζθέςεηο γηα ην κέιινλ γηα ηελ εμέιημε ηνπ Mobile Learning θαη ηη απαηηήζεηο κπνξνχκε λα έρνπκε απφ απηφ κειινληηθά. Διέλε Κ. Καιιέξγε 23

24 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΣΟΡΙΚΗ ΑΝΑΓΡΟΜΗ ε απηφ ην θεθάιαην ζα πεξηγξαθεί πψο κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ απφ ηελ πξψηε ζηηγκή πνπ εηζήιζε ε έλλνηα ηεο εθπαίδεπζεο απφ απφζηαζε κε ηελ παξάιιειε εμέιημε ηεο θηλεηήο ηερλνινγίαο, αλαδχζεθε θαη ε αλάγθε ηνπ m- Learning Πξσηνπόξνη ηεο ηδέαο ηε Βνζηφλε ην 1728, θάπνηνο Caleb Phillips, δεκνζίεπζε κηα είδεζε ζηελ ηνπηθή εθεκεξίδα ιέγνληαο πσο έρεη βξεη έλαλ ηξφπν πνπ ζα κπνξνχζε λα δηδάμεη ζηελνγξαθία ην ίδην θαιά ηφζν ζε καζεηέο πνπ βξίζθνληαλ ζηελ ίδηα πφιε φζν θαη ζε απηνχο πνπ βξίζθνληαλ ζε άιιεο πφιεηο. H ίδηα αθξηβψο αλάγθε, δειαδή λα κπνξνχλ λα έρνπλ ην δηθαίσκα ηεο εθπαίδεπζεο θαη φζνη βξίζθνληαη ζε απνκαθξπζκέλα κέξε, ππήξμε θαη ζε άιια κέξε ηνπ θφζκνπ φπσο ε Απζηξαιία, ε Νέα Εειαλδία, ε Νφηηνο Ακεξηθή, Αθξηθή θιπ. Δμαηηίαο ηεο "παγθνζκηφηεηαο" ηεο ζπγθεθξηκέλεο αλάγθεο, θαη ηεο αδπλακίαο ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζπζηεκάησλ λα αληηκεησπίζνπλ επηηπρψο ηε ζπγθεθξηκέλε θαηάζηαζε, αλαπηχρζεθε ε "δηα αιιεινγξαθίαο εθπαίδεπζε" κε θχξην ζθνπφ λα θαιχςεη απηφ ην θελφ, δειαδή λα πξνζθέξεη κηα "δεχηεξε ή άιιε" επθαηξία απφθηεζεο γλψζεο, ζε φζνπο γηα ηνλ νπνηνδήπνηε ιφγν δελ ηελ είραλ ή δελ ηελ αμηνπνίεζαλ φηαλ ηελ είραλ. Δλψ νη ζεηξέο καζεκάησλ δηα αιιεινγξαθίαο άξρηζαλ απφ ηα αθαδεκατθά ηδξχκαηα, ζχληνκα έγηλαλ έλαο ηξφπνο λα εθπαηδεπζνχλ θαη νη ππάιιεινη. Οη επηρεηξήζεηο άξρηζαλ λα ρξεζηκνπνηνχλ απηήλ ηε κέζνδν σο ηξφπν λα εθπαηδεπζνχλ θαη λα επαλεθπαηδεπζνχλ νη ππάιιεινη, θαζψο επίζεο θαη γηα λα πεξηθνπνχλ δαπάλεο. Ζ ρξήζε φκσο ελφο θαη κφλν κέζνπ επηθνηλσλίαο, δειαδή ηεο έληππεο αιιεινγξαθίαο, κεηαμχ ηνπ δαζθάινπ θαη ηνπ θνηηεηή κε ηνλ θαηξφ απνδείρηεθε φηη δελ ήηαλ θαη ηφζν απνδνηηθή φπσο ζα ήηαλ ε ρξήζε πεξηζζφηεξσλ κέζσλ επηθνηλσλίαο. Παξαηήξεζαλ ινηπφλ φηη ε ρξήζε δηαθνξεηηθψλ κέζσλ επηθνηλσλίαο κπνξεί λα θαιχςεη ηηο ειιείςεηο Διέλε Κ. Καιιέξγε 24

25 πνπ δεκηνπξγνχληαη απφ ηε ρξήζε ελφο θαη κφλνπ κέζνπ: δειαδή ε ηειεφξαζε, κέζσ ηεο δσληαλήο εηθφλαο κπνξεί λα πεξηγξάςεη θαη απνδψζεη θαιιίηεξα απφ φηη ν γξαπηφο ιφγνο κπνξεί λα θάλεη κέζα απφ κηα "μεξή" πεξηγξαθή ησλ ζπγθεθξηκέλσλ ηθαλνηήησλ θαη ηδηνηήησλ. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, ηα ζηάδηα, νη ηδηφηεηεο θαη ηθαλφηεηεο πνπ πξέπεη λα ελππάξρνπλ αιιά θαη λα απνθηεζνχλ κπνξνχλ πην εχθνια λα απνθσδηθνπνηεζνχλ, αθνχ ν γξαπηφο ιφγνο πξνζθέξεη ηελ επθνιία ηεο επαλάιεςεο. Με βάζε απηφ, ην πξψην κέζν καδηθήο ελεκέξσζεο πνπ επηιέρζεθε ήηαλ ην ξάδην. Σν πξψην εθπαηδεπηηθφ ξαδηνθσληθφ πξφγξακκα πνπ βγήθε ζηνλ αέξα ήηαλ ζηελ Ακεξηθή θαη κεηά αθνινχζεζαλ θαη άιιεο ρψξεο φπσο ε Αγγιία, ε Απζηξαιία θαη ε Νέα Εειαλδία. Σν ζπγθεθξηκέλν κέζν απνηέιεζε θαη ζπλερίδεη λα απνηειεί, θπξίσο ζηηο ππφ αλάπηπμε ρψξεο, ην θχξην καδί κε ηνλ έληππν ιφγν κέζν εθπαίδεπζεο απφ απφζηαζε. Καηφπηλ, αθνινχζεζε ε ηειεφξαζε ζηηο δεθαεηίεο ηνπ 1950 θαη 1960, θπξίσο ζηηο αλεπηπγκέλεο ρψξεο. Παξαθάησ παξαηίζεηαη ρξνλνινγηθά ε εμέιημε ηεο εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζεο : Υξήζε ηαρπδξνκείνπ γηα παξάδνζε εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ : Μαζήκαηα δηα αιιεινγξαθίαο. Υξήζε ξάδηνπ θαη ηειεφξαζεο γηα εθπαηδεπηηθνχο ζθνπνχο : Υξήζε απνκαγλεηνθσλεκέλσλ θαζεηψλ βίληεν θαη ήρνπ. Πεξηνξηζκέλνο αξηζκφο απφ θαλάιηα επξείαο εθπνκπήο. Υξεζηκνπνηνχληαη θπξίσο ζηελ έξεπλα θαη ηηο επηζηήκεο γηα αληαιιαγή πιεξνθνξηψλ : Σειεδηαζθέςεηο Γηαζθέςεηο κε βίληεν. Δκθάληζε ηνπ Arpanet ην νπνίν ζηαδηαθά κεηαηξέπεηαη ζην World Wide Web ήκεξα: Φζελνί ππνινγηζηέο. Δπηθξάηεζε ηνπ WWW. Μεγαιχηεξε δπλαηφηεηα πξνζπέιαζεο ηεο ηερλνινγίαο. Internet ζηηο ζρνιηθέο ηάμεηο. Τηνζεηείηαη φιν θαη πεξηζζφηεξν απφ εθπαηδεπηηθά ηδξχκαηα αιιά θαη απφ επηρεηξήζεηο ε εθπαίδεπζε απφ απφζηαζε. Αζχξκαηε ηερλνινγία. χγρξνλε θαη αζχγρξνλε επηθνηλσλία. Οη ηερληθέο ζηελ εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζε έρνπλ πξννδεχζεη κε ηιηγγηψδε ηαρχηεηα ηα ηειεπηαία ρξφληα ράξε ζηε ρξήζε ηνπ δηαδηθηχνπ θαη ησλ πνιπκέζσλ.h πξφνδνο απηή είλαη θαηά πνιχ ηαρχηεξε απφ νπνηνπδήπνηε πξνγελέζηεξνπ κέζνπ, αθφκα θαη απφ ηε δηάδνζε ηνπ fax, αθφκα θαη απφ ηε ρξήζε ησλ πξνζσπηθψλ ππνινγηζηψλ. Οη παιηέο ινηπφλ "ζπνπδέο δηα αιιεινγξαθίαο", έρνπλ εμειηρζεί κε ηε βνήζεηα ηεο ηερλνινγίαο θαη έρνπλ πιένλ πεξάζεη ζηελ ιεγφκελε ηξίηε γεληά. πνπ αθφκα εμειίζζεηαη θαη θπξηαξρείηαη απφ ηηο επθνιίεο ησλ ππνινγηζηψλ θαη ηνπ δηαδηθηχνπ. Διέλε Κ. Καιιέξγε 25

26 2.2. Αξρηθή Ιδέα ηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο 70 θαη 80 ν Alan Kay θαη νη ζπλάδειθνη ηνπ ζηελ νκάδα Έξεπλαο Μάζεζεο ζην Κέληξν εξεπλψλ Xerox Palo Alto (Learning Research Group at Research Center, PARC) πξφηεηλαλ ην Dynabook ζαλ έλα ππνινγηζηή κεγέζνπο βηβιίνπ λα πινπνηεί δπλακηθέο πξνζνκνηψζεηο κε ζηφρν ηε κάζεζε. Σα δηθά ηνπο Dynabooks ηα νπνία ήηαλ ζε κεηαβαηηθφ ζηάδην αλάπηπμεο, είλαη νη πξψηνη δηθηπσκέλνη ζηαζκνί εξγαζίαο. Σν ζελάξην Dynabook πεξηγξάθεη απηφ πνπ είλαη ηψξα γλσζηφ ζαλ θνξεηφο ππνινγηζηήο (laptop) ή, (ζε θάπνηεο άιιεο ελζαξθψζεηο) έλαο tablet ππνινγηζηήο (έλαο θνξεηφο ππνινγηζηήο κε έλα twist) ή ππνινγηζηήο "πίλαθαο" (κε νζφλε αθήο) κε κηα ζρεδφλ αηψληαο δηάξθεηαο κπαηαξία θαη ινγηζκηθφ κε θχξην απνδέθηε πξσηίζησο ηα παηδηά ζηα νπνία δίλεηαη ε δπλαηφηεηα λα έρνπλ πξφζβαζε ζηα ςεθηαθά κέζα. Οη ελήιηθεο κπνξνχζαλ αθφκα θαη απηνί λα ρξεζηκνπνηνχλ ην Dynabook αιιά ην βαζηθφ target group ζην νπνίν απεπζπλφηαλ ήηαλ ηα παηδηά. Ο Alan Kay ήηαλ ν βαζηθφο ππνζηεξηθηήο ηεο πξφηαζεο λα αθνινπζήζνπλ ην ζελάξην ηνπ Dynabook. ηαλ ε Microsoft ζθέθηεθε ηελ ηδέα κε ηνπο tablet ππνινγηζηέο απάληεζε ζηνλ Kay αλαθέξνληαο "Ο tablet ππνινγηζηήο ηεο Microsoft, ν πξψηνο παξεκθεξήο κε ην Dynabook ππνινγηζηή αξθεηά απνδνηηθφο γηα λα αζθήζεη θξηηηθή", έλα ζρφιην πνπ είρε απαληήζεη θαη ζηελ Apple Macintosh λσξίηεξα. Ο Kay επηζπκνχζε ην ζελάξην ηνπ Dynabook λα ελζσκαηψλεη ηηο ζεσξίεο κάζεζεο ηνπ Jerome Bruner θαη ηνπ Seymour Papert ν νπνίνο είρε ζπνπδάζεη κε ηελ αλαπηπμηαθή ςπρνιφγν Jean Piaget θάηη ην νπνίν θαη είρε πξνηείλεη. Σν πιηθφ πάλσ ζην νπνίν "έηξερε" ην πξνγξακκαηηζηηθφ πεξηβάιινλ ήηαλ αξθεηά άζρεην. Απφ ηα ηέιε ηνπ 1990 ν Kay δνπιεχεη ζε έλα πξνγξακκαηηζηηθφ ζχζηεκα κε φλνκα Squeak, έλα αλνηθηνχ ινγηζκηθνχ Smalltalk πεξηβάιινλ ην νπνίν κπνξνχζε λα ζεσξεζεί θαη ζαλ κηα ινγηθή ζπλέρεηα ηνπ ζελαξίνπ ηνπ Dynabook. Ζ Toshiba έρεη κηα γξακκή απφ ππν θνξεηνχο ππνινγηζηέο πνπ θαινχληαη Dynabook. Ο Alan Kay ζπκκεηείρε ελεξγά ζην έξγν One Laptop Per Child (έλαο θνξεηφο ππνινγηζηήο γηα θάζε παηδί), ην νπνίν ρξεζηκνπνηεί ζαλ εξγαιεία ην Smalltalk, ην Διέλε Κ. Καιιέξγε 26

27 Squeak θαζψο θαη ηε ινγηθή ηεο κάζεζεο κέζσ ππνινγηζηή. Αλ θαη ην πιηθφ πνπ απαηηείηαη γηα λα δεκηνπξγεζεί έλα Dynabook είλαη ζήκεξα εδψ, ν Alan Kay εμαθνινπζεί λα πηζηεχεη φηη ε Dynabook δελ έρεη εθεπξεζεί αθφκα. Σν βαζηθφ ινγηζκηθφ θαη ην εθπαηδεπηηθφ πξφγξακκα ζπνπδψλ είλαη ηα θνκκάηηα πνπ ιείπνπλ. πλερίδνληαο, ινηπφλ, ζηε δεθαεηία ηνπ 90, ηα Παλεπηζηήκηα ζηελ Δπξψπε θαη ζηελ Αζία αλαπηχζζνπλ θαη αμηνινγνχλ ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ γηα ηνπο θνηηεηέο. Ζ εηαηξεία πνπ παξάγεη ηα Palm πξνζθέξεη θνηηεηηθά επηδφκαηα ζε παλεπηζηήκηα θαη εηαηξείεο πνπ δεκηνπξγνχλ θαη ειέγρνπλ ηε ρξήζε ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζηελ πιαηθφξκα PalmOS. ηηο 25 Οθησβξίνπ 2000, ε SRI International, έλαο κε θεξδνζθνπηθφο νξγαληζκφο έξεπλαο θαη αλάπηπμεο, πξνζθάιεζε δαζθάινπο ζηηο πελήληα Ζλσκέλεο Πνιηηείεο λα ππνβάινπλ αίηεζε γηα κηα επηρνξήγεζε Palm Education Prioneer. Ζ επηρνξήγεζε απηή παξείρε ππνινγηζηέο Palm γηα θαζεγεηέο θαη ηνπο θνηηεηέο ηνπο θαη αμηνινγνχζε ηηο θαηλνηφκεο ρξήζεηο ελφο ρεηξνθίλεηνπ Palm ππνινγηζηή γηα άηνκα απφ δψδεθα εηψλ θαη άλσ. Γηα λα είλαη απνδνηηθφηεξν, νη εθπαηδεπηέο ήηαλ ππνρξεσκέλνη λα αλαπηχμνπλ έλα θαηλνηφκν ζρέδην γηα λα θάλνπλ ρξήζε ησλ Palm ππνινγηζηψλ ζηελ ηάμε. Ζ SRI ζπλεξγάζηεθε κε απηνχο ηνπο εθπαηδεπηέο γηα λα αμηνινγήζεη ηελ επίδξαζε ησλ Palm ππνινγηζηψλ ζηε δηαδηθαζία ηεο δηδαζθαιίαο θαη ηεο κάζεζεο. Απηή ε έξεπλα ζα βνεζήζεη ζηελ πιεξνθφξεζε άιισλ δαζθάισλ, εξεπλεηψλ, ζρεδηαζηψλ ινγηζκηθνχ θαη πιηθνχ θαη ππεχζπλσλ γηα ηε ράξαμε πνιηηηθήο ζρεηηθά κε ηηο θαιχηεξεο πξαθηηθέο γηα λα ρξεζηκνπνηνχλ έλαλ ππνινγηζηή Palm ζηελ εθπαίδεπζε. Σν πξφγξακκα PEP πξνζέθεξε δχν γχξνπο, κε ηελ παξαρψξεζε ππνινγηζηψλ Palm ζε πεξηζζφηεξεο απφ 100 αίζνπζεο δηδαζθαιίαο ζε φιε ηελ επηθξάηεηα ησλ Ζλσκέλσλ Δζλψλ. Δπηπξνζζέησο, ην πξφγξακκα PEP έρεη ππνζηεξίμεη ηε δνπιεηά άιισλ εξεπλεηψλ πνπ εξεπλνχλ "ρεηξνθίλεηε θαη ζηελ ηζέπε" εθπαίδεπζε κε ηελ επηδφηεζε πεξηζζφηεξσλ απφ 15 αηζνπζψλ δηδαζθαιίαο ζχλνια νξίδνληαο 9 εξεπλεηηθνχο νξγαληζκνχο θαη ζρνιεία ζηα νπνία δηεμήρζεζαλ αλεμάξηεηεο κειέηεο κε ζέκα ηε δηδαζθαιία θαη ηε κάζεζε κε ρεηξνθίλεηνπο ππνινγηζηέο, (2). Διέλε Κ. Καιιέξγε 27

28 πλαθφινπζα ζηελ δεθαεηία ηνπ 2000, ε Δπξσπατθή Δπηηξνπή ρξεκαηνδνηεί ηα κεγάια ή πνιπεζλή MOBIlearn θαη έξγα πνπ αθνξνχλ ην Mobile Learning. Σν MOBIlearn είλαη έλα παγθφζκην ππφ ηελ εγεζία ηεο Δπξψπεο ζρέδην έξεπλαο θαη αλάπηπμεο ην νπνίν εξεπλά επαίζζεηα πιαηζησκέλεο πξνζεγγίζεηο ζε άηππεο, πνπ βαζίδνληαη ζε πξνβιήκαηα θαη είλαη κάζεζε άμηα επεμεξγαζίαο θάλνληαο ρξήζε ησλ βαζηθψλ ηερληθψλ ζηελ θηλεηή ηερλνινγία. Σν έξγν MOBIlearn κε πξνζσξηλφ ζπλεηαηξηζκφ ρσξψλ πεξηιακβάλεη 24 εηαίξνπο απφ ηελ Δπξψπε, ην Ηζξαήι, ηελ Διβεηία, ηηο Ζλσκέλεο Πνιηηείεο θαη ηελ Απζηξαιία. Ζ ζπλεξγαζία πεξηιακβάλεη γλσζηά παλεπηζηήκηα θαη νη δεκφζηνπο νξγαληζκνχο κε κηα κεγάιε βάζε ρξεζηψλ, θνξείο εθκεηάιιεπζεο θηλεηήο ηειεθσλίαο ηεζζάξσλ ρσξψλ, θπξίαξρεο επξσπατθέο εηαηξίεο ινγηζκηθνχ θαη ηερλνινγηψλ πνπ αθνξνχλ κάζεζε, παγθφζκηαο θιάζεο θαηαζθεπαζηέο θηλεηψλ ζπζθεπψλ, ζπκβνχινπο αλάιπζεο αγνξάο, εθδφηεο θαη παξφρνπο κειεηψλ. Οη αξκνδηφηεηέο ηνπο είλαη νινθιεξσκέλεο θαη επεθηάζηκεο απφ κηα νκάδα Δηδηθνχ Δλδηαθέξνληνο πνπ πεξηιακβάλεη 250 απφ θνξπθαίνπο νξγαληζκνχο πνπ δξαζηεξηνπνηνχληαη ζηελ ηερλνινγία ηεο Πιεξνθνξηθήο. Σν έξγν θαιχπηεη ην κεγαιχηεξν κέξνο ησλ βαζηθψλ ζηφρσλ ηνπ πεξηερνκέλνπ ησλ Πνιπκέζσλ θαζψο θαη ηελ πεξηνρή εξγαιείσλ ηνπ FP5 IST (Information Society Technologies Fifth Framework Programme) πξνγξάκκαηνο θαη είλαη ζηξαηεγηθά ηνπνζεηεκέλν γηα ηελ παξνρή ζρεηηθψλ απνηειεζκάησλ γηα ην FP6 (Sixth Framework Programme), (3). Γηακνξθψζεθαλ εηαηξείεο πνπ εηδηθεχνληαη ζε ηξεηο βαζηθνχο ηνκείο ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ: πγγξαθήο θαη έθδνζεο. Παξάδνζεο θαη εληνπηζκνχ. Αλάπηπμεο πεξηερνκέλνπ. πλέδξηα θαη εκπνξηθέο παξνπζηάζεηο δείρλνπλ φηη δηεθπεξαηψζεθαλ εηδηθά γηα λα αζρνιεζνχλ κε ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ θαη ηε ρεηξνθίλεηε κάζεζε, ζπκπεξηιακβάλνληαο: mlearn, WMUTE θαη IADIS Mobile Learning δηεζλή ζεηξά ζπλεδξίσλ, ICL ζηελ Ηνξδαλία, Mobile Learning ζηε Μαιαηζία, Υεηξνθίλεηε Μάζεζε ζην Λνλδίλν, SALT Mobile ζηηο Ζλσκέλεο Πνιηηείεο, (4). Διέλε Κ. Καιιέξγε 28

29 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΜΔΥΡΙ ΗΜΔΡΑ ην θεθάιαην απηφ βξίζθεηαη έλα κεγάιν θνκκάηη ηεο αλάιπζεο πνπ έγηλε ζε ζηελ εξγαζία. Πεξηγξάθεηαη δειαδή ε πξψηε πξνζέγγηζε πνπ επηρεηξήζεθε γηα ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ, θαζψο θαη θάπνηεο έξεπλεο πνπ έγηλαλ ζε ζπγθεθξηκέλν ηκήκα θνηηεηψλ φζνλ αθνξά ηε ρξεζηκφηεηα ηνπ m-learning εθεί θαζψο θαη θαηά πφζνλ είλαη εθηθηφ λα εθαξκνζηεί. Πξέπεη εδψ λα ζεκεησζεί, φηη έλα κεγάιν πνζνζηφ ησλ πσιήζεσλ ησλ PDA έρεη κεησζεί ζεκαληηθά θαη καδί κε φιεο ηηο ππφινηπεο δπζθνιίεο ζηελ εθαξκνγή ηνπ m-learning γίλεηαη κειέηε πεξίπησζεο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ηκήκαηνο πξνθεηκέλνπ λα βξεζνχλ ιχζεηο θαη βειηηψζεηο. Με ηνλ ηξφπν απηφ δηαθαίλνληαη θάπνηεο δπζθνιίεο ζηελ εθαξκνγή ηνπ m-learning θαη βνεζάεη αξθεηά ζηελ πεξαηηέξσ βειηίσζή ηνπ, θαζψο ζα ιακβάλνληαη ππφςε νξηζκέλα κεγέζε πνπ ζπγθεθξηκελνπνηνχληαη ζηελ πεξίπησζε απηή γηα ηε ζπγθεθξηκέλε πεξηνρή θαη έηζη απνδεηθλχεηαη φηη ηα απνηειέζκαηα πνπ αλακέλνληαη ζα είλαη θαιχηεξα απφ ηα πξνεγνχκελα. Λφγσ ηεο επξείαο δηάδνζεο ησλ θηλεηψλ ηερλνινγηψλ, ζπκπεξαίλεηαη ηειηθά φηη είλαη εθηθηφ θαη πξαγκαηνπνηήζηκν λα επηηεπρζεί θαη ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ Πνξεία θαη αλάπηπμε κέρξη ζήκεξα ηελ ελφηεηα απηή ζα παξνπζηαζηεί θαη ζα αλαιπζεί ε πνξεία θαη ε αλάπηπμε ηεο m- Learning κέρξη ζήκεξα. Καηά ηα ηειεπηαία δέθα ρξφληα, ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ έρεη αθνινπζήζεη απμεηηθή ηάζε, αξρίδνληαο απφ κηα κηθξή έξεπλα ελδηαθέξνληνο λα θαηαιήμεη ζηελ αλάζεζε θαη δηεθπεξαίσζε ελφο ζπλφινπ απφ ζεκαληηθά θαη δηαθξηηά έξγα γηα ζρνιεία, γηα ρψξνπο εξγαζίαο, κνπζεία, πφιεηο θαη αγξνηηθέο πεξηνρέο ζε φιν ηνλ θφζκν. Ζ θνηλφηεηα ηεο m-learning εμαθνινπζεί λα εκθαλίδεηαη κε πνιιέο κνξθέο, δηαθνξεηηθέο εζληθέο πξννπηηθέο, κε δηαθνξέο αλάκεζα ζηε βηνκεραλία θαη ζηα παλεπηζηήκηα αιιά θαη ζηα ζρνιεία, κεηαμχ ηεο πςειφηεξεο εθπαίδεπζεο θαη ηνπο ηνκείο ηεο δηά βίνπ κάζεζεο. Διέλε Κ. Καιιέξγε 29

30 Σξέρνπζεο ηνκείο αλάπηπμεο πεξηιακβάλνπλ: Γνθηκέο, έξεπλεο, βνεζήκαηα δνπιεηάο θαη έγθαηξε κάζεζε. Μάζεζε βαζηζκέλε ζηε ζέζε ρψξν θαη ζηα ζπκθξαδφκελα. Κνηλσληθή δηθηπσκέλε κάζεζε. Δθπαηδεπηηθά παηρλίδηα κέζσ θηλεηψλ. "Διάρηζην θνηλφ παξαλνκαζηή", ε m-learning κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ θάλνληαο ρξήζε δχν ηξφπσλ αληαιιαγήο κελπκάησλ (SMS) θαη βαζηζκέλε ζε θσλή Cell Casting (podcasting ζε ηειέθσλα κε δηαδξαζηηθέο εξγαζίεο). Οη απφςεηο γηα ηελ αλάπηπμε ησλ PDAs δηίζηαληαη: Ο ζάλαηνο ηνπ Personal Digital Assistant (PDA) έρεη αλαθεξζεί πεξηζζφηεξεο θνξέο απφ φ,ηη "ηα αμηνζέαηα ηνπ Λφξδνπ Lucan". Οη εθζέζεηο απηέο ζπλήζσο πξνθαινχλ έληνλα μεζπάζκαηα αληηπαξαζέζεσλ θαη ζπγθξνχζεσλ ζηα θφξνπκ ζπδεηήζεσλ ζην Γηαδίθηπν θαη ζηνπο εξεπλεηηθνχο θαηαιφγνπο. Πνιινί βξήθαλ ηνλ εαπηφ ηνπο λα ππεξαζπίδεηαη ηελ επηβίσζε ησλ "ηαπεηλψλ" PDA αιιά ζπρλά θαηέιεγε ζε κηα δηακάρε κε αζήκαληεο ιεπηνκέξεηεο. Ο φξνο "PDA" ζα είλαη πάληα ζπλδεδεκέλνο κε ηνλ απιφ πξνζσπηθφ δηαρεηξηζηή πιεξνθνξηψλ, δειαδή ςεθηαθά εκεξνιφγηα θαη ηειεθσληθνί θαηάινγνη, απφ ηα νπνία πξνήιζε. Αθφκα θαη φηαλ ηα PDAs άξρηζαλ λα απνθαινχληαη "Pocket PCs" είραλ ζηφρν λα απμήζνπλ ηηο ζπζθεπέο ζε έλα ππάξρνλ PC ζε αληίζεζε κε ηηο πιήξσο αλεμάξηεηεο (standalone) ζπζθεπέο. κσο, ηίπνηα απφ ηα παξαπάλσ δελ ήηαλ ην ηειεπηαίν θαξθί "ζην θέξεηξν" γηα ην PDA. Ή κάιινλ, απηφ ην θαξθί σζείηαη απφ ηα νηθνλνκηθά ζέκαηα ηνπ θιάδνπ ησλ θηλεηψλ επηθνηλσληψλ. Μέρξη ηε ζηηγκή πνπ ζα πεξάζνπλ 8 ιεπηά, πεξίπνπ θηλεηά ηειέθσλα ζα έρνπλ πσιεζεί απφ κηα βηνκεραλία πνπ θαηαζθεπάδεη ζπζθεπέο ζηε δηάξθεηα κφλν ηνπ Μέρξη ην έηνο 2008, ζα ππάξρνπλ πεξηζζφηεξα θηλεηά ηειέθσλα απφ αλζξψπνπο. Απηφ ζεκαίλεη φηη είλαη απιά θζελφηεξν γηα ηνπο θαηαζθεπαζηέο λα δεκηνπξγήζνπλ θαη λα δηαλείκνπλ "ζπζθεπέο θηλεηήο επηθνηλσλίαο" παξά "Pocket PCs". Δπηζηξέθνληαο πάιη πίζσ ζηηο ιεπηνκέξεηεο γηα ηε ζεκαζηνινγία θάπνηνο κπνξεί λα ηζρπξίδεηαη φηη κηα έμππλε ηειεθσληθή ζπζθεπή ή "ζπζθεπή θηλεηήο επηθνηλσλίαο" είλαη απιψο έλα PDA κε πεξηζζφηεξνπο ηξφπνπο ζχλδεζεο ζην Internet, πέξα απφ ηηο Διέλε Κ. Καιιέξγε 30

31 παξαδνζηαθέο κεζφδνπο ζχλδεζεο κε ην Wi Fi. Απηφ είλαη αιήζεηα, επίζεο, ηδηαίηεξα φπνπ ηα πξάγκαηα έρνπλ ελδηαθέξνλ γηα ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ. Ζ δεκνζηφηεηα θαη ε παξαπαλίζηα δηαθήκηζε γηα ηα κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ ππνδειψλεη ηελ επθαηξία γηα "νπνηαδήπνηε ζηηγκή, νπνπδήπνηε" κάζεζε ζε κηα 24σξε βάζε. Χζηφζν, ε πξαγκαηηθφηεηα είλαη θάπσο δηαθνξεηηθή, φηαλ νη πεξηνξηζκνί ζηελ βαζηθή ζπλδεζηκφηεηα Wi Fi θαηαζηνχλ πξνθαλείο, ζηελ πξάμε. Ζ πξφθιεζε έγθεηηαη ζην γεγνλφο φηη ην είδνο ηεο αζχξκαηεο ππνδνκήο πνπ ζρεδηάζηεθε γηα λα ππνζηεξίδεη ηνπο ζηαζεξνχο/θνξεηνχο ππνινγηζηέο, πνπ είλαη ζε πεξηνξηζκέλν αξηζκφ θαη ζρεηηθά ζηαηηθφ, είλαη ιηγφηεξν αμηφπηζηα φηαλ θάζε εθπαηδεπφκελνο έρεη κηα ζπζθεπή πνπ είλαη εμαηξεηηθά θηλεηή, γηα παξάδεηγκα ε πεξηαγσγή απφ ηφπν ζε ηφπν ηφζν εληφο θαη εθηφο ηνπ θηηξίνπ. πλήζσο, απηφ είλαη ιηγφηεξν πξνβιεκαηηθφ γηα έλα επαγγεικαηία ρξήζηε, αιιά κηα κεγάιε πξφθιεζε γηα ηνπο εθπαηδεπφκελνπο ρξήζηεο. Μία αθφκε πξφθιεζε γηα ηηο ππνδνκέο είλαη ην εχξνο δψλεο ηεο ζχλδεζεο πνπ έρεη ην θηίξην κε ηνλ έμσ θφζκν. Αθφκε θαη κηα γξακκή 1000 Μbps ζα μεπεξάζεη ηηο δπλαηφηεηέο ηεο θαη είλαη ακθίβνιν γηα ην αλ ζα θαηαθέξεη λα εμππεξεηήζεη έλα ζρνιείν κε 1000 δηδαζθφκελνπο. Σέινο, ππάξρεη ην δήηεκα ηνπ ηη ζπκβαίλεη φηαλ ν εθπαηδεπφκελνο είλαη έμσ απφ ηα φξηα ηνπ ρψξνπ ηνπ ζρνιείνπ, ζε ηαμίδηα, ζην ζπίηη θιπ. Απφ πνχ φκσο πξνέξρεηαη ε ζπλδεζηκφηεηα πξνθεηκέλνπ λα εμππεξεηήζεη ηηο ππνζρέζεηο ηεο "νπνηαζδήπνηε ζηηγκήο, νπνπδήπνηε" κάζεζεο; ε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο ε έλλνηα ηεο θηλεηηθφηεηαο, ή ηνπιάρηζηνλ ε ζπλδεδεκέλε θηλεηηθφηεηα φπνπ νη ζπζθεπέο κπνξνχλ λα έρνπλ πξφζβαζε ζηε ζαπκάζηα εθεχξεζε πνπ έγηλε ζηα ηέιε ηνπ 20νπ αηψλα, γλσζηή σο Internet, έρεη εγθαηαιεηθζεί ππέξ ηεο ρξήζεο ζπζθεπψλ ζαλ αλεμάξηεηα κέζα καδηθήο ελεκέξσζεο ησλ ζπζηεκάησλ παξάδνζεο πνπ ηπραίλεη λα είλαη κηθξά. Τπάξρνπλ αθφκε "ζπζηήκαηα δηαρείξηζεο ηεο ζρνιηθήο ηάμεο" γηα λα δηαρεηξηζηνχλ κηα ηάμε θηλεηψλ ζπζθεπψλ, φζν δηαηεξνχλ ηελ θηλεηηθφηεηά ηνπο ζηα φξηα απηήο. Ίζσο ηα αξθεηά "ηπρεξά" θηλεηά, πνπ ζα θαηαζθεπαζηνχλ κε ελζσκαησκέλν GPS, ζα είλαη ζε ζέζε λα βξνπλ ην δξφκν ηεο επηζηξνθήο ζην γξαθείν ηνπο, γξάθνληαο ζε έλα δηαδξαζηηθφ πίλαθα. Δλαιιαθηηθά, ίζσο πξφθεηηαη απιψο γηα ηνλ έιεγρν, δηδαζθαιία ελάληηα ζηε κάζεζε; Απφ ηελ άιιε πιεπξά νη θηλεηέο ζπζθεπέο επηθνηλσλίαο αθνινπζνχλ κηα δηαθνξεηηθή πξνζέγγηζε ζπλδεζηκφηεηαο. Δθηφο απφ ηηο δπλαηφηεηεο ηνπ Wi Fi, πνιιέο ζπζθεπέο Διέλε Κ. Καιιέξγε 31

32 θηλεηψλ κπνξεί λα ηηο βξεη θαλείο κε κηα επξπδσληθή ζπλδεζηκφηεηα βαζηζκέλε ζηα πξφηππα 3G (3εο γεληάο) θαη HSDPA παξέρνληαο ζηνπο ρξήζηεο επξπδσληθή πξφζβαζε πςειήο ηαρχηεηαο απεπζείαο ζηηο ζπζθεπέο ηνπο, ρσξίο λα θνξνινγνχλ ηελ ππνδνκή ηνπ ζρνιείνπ ή λα απαηηνχλ πνιχπινθεο ξπζκίζεηο πξνθεηκέλνπ λα ζπλδεζνχλ. Σν θηλεηφ ηεο telco έρεη εθ ηνπ λφκνπ ππνρξέσζε λα παξέρεη πιεζπζκηαθή θάιπςε ηνπιάρηζηνλ ζην 80% ηνπ Ζλσκέλνπ Βαζηιείνπ απφ ην Μεηά ηελ ζπλεηδεηνπνίεζε ησλ πεξηνξηζκψλ ηεο αγνξάο θσλεηηθψλ ππεξεζηψλ ηεο telco, είλαη νξαηή ε επθαηξία αλάθηεζεο ησλ επελδχζεσλ κέζσ κεληαίσλ ζρεδίσλ πψιεζεο θαη αλάπηπμεο (πξνυπνινγηζκψλ). πλεπψο ε δπλαηφηεηα ηξνθνδφηεζεο ηνπ Ζλσκέλνπ Βαζηιείνπ ζε ηνπιάρηζηνλ 8 εθαηνκκχξηα εθπαηδεπφκελνπο πξέπεη λα θαίλεηαη πνιχ ειθπζηηθή (ή 90 εθαηνκκχξηα εθπαηδεπφκελνπο γηα ηελ Δπξψπε, 50 εθαηνκκχξηα γηα ηηο ΖΠΑ, θηι). Πνιχ ειθπζηηθφο είλαη, επίζεο, ν ηξφπνο κε ηνλ νπνίν νη άιινηε αθξηβέο ζπζθεπέο καδί κε ηελ αζθάιεηα θαη ηελ εγγχεζή ηνπο ζα κπνξνχλ λα ρνξεγνχληαη ζε ηππνπνηεκέλα ζρέδηα, φπνπ ε ζπζθεπή θαη ην ππνζηεξηδφκελν ινγηζκηθφ επηδνηείηαη κέζσ ησλ δεδνκέλσλ ηνπ ζρεδίνπ απηνχ θαη λα αγνξάδνληαη απφ ηνπο γνλείο. Μεηά απφ φια, ην 75% ησλ αηφκσλ εηψλ ζην Ζλσκέλν Βαζίιεην έρεη αγνξάζεη κηα ζπζθεπή κέζσ ησλ γνληψλ ηνπο. Πξάγκα πνπ καο θέξλεη πίζσ ζηελ αξρηθή καο θήκε ζρεηηθά κε ην θαξθί ζην "θέξεηξν" γηα ην PDA. Οη ζπζθεπέο θηλεηήο επηθνηλσλίαο θαη απηέο ηνπ ρεηξηζκνχ παηρληδηψλ μεπεξλνχλ ζε πσιήζεηο ηνπο ζηαζεξνχο θαη θνξεηνχο ππνινγηζηέο κε ηξηπιάζην ξπζκφ πσιήζεσλ θαη πνιιέο απφ απηέο ηηο ζπζθεπέο είλαη ηφζν ηζρπξέο φζν νη ειεθηξνληθνί ππνινγηζηέο πνπ ρξεζηκνπνηνχληαλ κφιηο πξηλ απφ πέληε ρξφληα. ίγνπξα, φπσο θαη ην PDA, νη εκέξεο πνπ ρξεζηκνπνηνχληαλ νη θνξεηνί θαη νη ζηαζεξνί ππνινγηζηέο είλαη απαξηζκεκέλεο θαη ίζσο, φπσο ην PDA, ζα πξνθχςνπλ σο θάηη ην δηαθνξεηηθφ, αλάινγα αλ είλαη έλα ζχζηεκα κε κεγάιε νζφλε επηθνηλσλίαο ζην ζαιφλη ησλ ζπηηηψλ, ή έλα ππεξζχγρξνλν θηλεηφο ππνινγηζηήο (PC) πνπ είλαη έλαο ζπλδπαζκφο κεηαμχ ηνπ θηλεηνχ θαη ηνπ θνξεηνχ ππνινγηζηή. Παξά ηε ζχγθιηζε θαη ηελ εμέιημε ησλ ηερλνινγηψλ, είλαη θαλεξφ φηη ε γεληά ησλ θνξεζκέλσλ κέζσλ καδηθήο ελεκέξσζεο θαη επθπτψλ επηθνηλσληψλ πνπ έρεη εκθαληζηεί, έρεη δερηεί λα ρξεζηκνπνηεί θαζνιηθέο ηερλνινγίεο ζηελ θαζεκεξηλή ηεο Διέλε Κ. Καιιέξγε 32

33 δσή. Με δεδνκέλε ηελ απνδνρή ησλ ηερλνινγηψλ απηψλ γηα ηε δηθή ηνπο ςπραγσγία θαη επηθνηλσλία κεηαμχ ηνπο, είλαη ζίγνπξα ηψξα ε ζηηγκή πνπ ζα ελζαξξπλζνχλ λα καζαίλνπλ κε ηε ρξήζε απηψλ, (5); Έξεπλεο θαη απαληήζεηο όζνλ αθνξά ηελ ησξηλή θαηάζηαζε Πξνθεηκέλνπ λα κειεηήζνπλ ηηο ζηάζεηο θαη ηηο αληηιήςεηο ησλ καζεηψλ γηα ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ, αλαπηχρζεθε έλα εξσηεκαηνιφγην πνπ απνηεινχληαλ απφ 33 ζηνηρεία (εξσηήκαηα) ζρεδηαζκέλα κε ζθνπφ ηε κειέηε ησλ ζηάζεσλ θαη ησλ αληηιήςεσλ ησλ καζεηψλ ζρεηηθά κε ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ. Μία πέληε βαζκίδσλ θιίκαθα Likert κε "πκθσλψ απφιπηα" θαη "Γηαθσλψ απφιπηα", ζαλ ζεκεία αλαθνξάο, ρξεζηκνπνηήζεθε γηα ηα θχξηα ζηνηρεία. Ζ πξνζέγγηζε απηή είλαη επξέσο ρξεζηκνπνηνχκελε ζηελ έξεπλα γηα ηελ εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζε (Biner, 1993, Roberts, Irani, Telg, & Lundy, 2005). ε πξψηε θάζε, νη εξεπλεηέο δεκηνχξγεζαλ δπλακηθά ζηνηρεία, ρξεζηκνπνηψληαο κηα πνηνηηθή πξνζέγγηζε. ην επφκελν βήκα, πξηλ ηελ απνζηνιή ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ ζηνπο εθπαηδεπφκελνπο BSc ηεο IGNOU, κηα ελδεηθηηθή δνθηκή πξαγκαηνπνηήζεθε ζε 25 BSc θνηηεηέο γηα ηνπο ζθνπνχο ζπιινγήο νπζησδψλ απαληήζεσλ ζηα εξσηήκαηα. Σα δεδνκέλα πνπ ζπιιέρηεθαλ απφ ηα δνθηκαζηηθά ηεζη, ρξεζηκνπνηήζεθαλ γηα ηελ πεξαηηέξσ βειηίσζε θαη αλάπηπμε ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ, ην νπνίν ηειηθά θαηέιεμε λα απνηειείηαη απφ 33 ζηνηρεία ηα νπνία θξίζεθαλ απαξαίηεην λα πθίζηαληαη. Σα εξσηήκαηα απηά είραλ ρξεζηκνπνηεζεί γηα ηε κέηξεζε ησλ ζηάζεσλ θαη αληηιήςεσλ ησλ καζεηψλ ζρεηηθά κε ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα αιιά θαη ηελ επηξξνή πνπ έρεη ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ πάλσ ηνπο. Ζ έξεπλα απηή επηκειήζεθε απφ πηπρηνχρνπο ζπνπδαζηέο Φπζηθήο ηνπ IGNOU ηκήκαηνο, νη νπνίνη θιήζεθαλ λα παξαζηνχλ απηνπξνζψπσο ζε εξγαζηεξηαθά καζήκαηα ζε δηαθνξεηηθά θέληξα ζπνπδψλ ζην Γειρί ην Μάην ηνπ Απφ ηα 100 εξσηεκαηνιφγηα πνπ απεζηάιεζαλ, 65 απαληήζεηο ζην εξσηεκαηνιφγην ειήθζεζαλ θαη νη νπνίεο απνδίδνπλ ην 65% πνζνζηφ αληαπφθξηζεο. Απφ ηνπο 65 εξσηεζέληεο, 49.2% (n = 32) ήηαλ γπλαίθεο θαη 50.8% (n = 33) άλδξεο. ην 81.5% ησλ εξσηεζέλησλ νη ειηθίεο θπκαίλνληαλ κεηαμχ 20 έσο 25 εηψλ. Σα εθπαηδεπηηθά πξνζφληα ησλ εξσηεζέλησλ θπκαηλφηαλ απφ (52.3%) ζε κε πηπρίν (46.2%). Διέλε Κ. Καιιέξγε 33

34 Μέζσ ησλ απνηειεζκάησλ ηεο κειέηεο δηαπηζηψζεθε φηη κφλν ην 29.2% ησλ εξσηεζέλησλ ήηαλ ελήκεξνη γηα ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ. ηαλ εξσηήζεθαλ ζρεηηθά κε ηε ρξήζε δηαθφξσλ εξγαιείσλ επηθνηλσλίαο ζην ζπίηη, ην 61.5% (n = 40) ησλ εξσηεζέλησλ δήισζαλ φηη είραλ ζηελ θαηνρή ηνπο έλα ξαδηφθσλν ην 70.8% (n = 46), φηη είραλ έλα ζηαζεξφ ηειέθσλν ην 83.1% (n = 54) φηη ηνπο αλήθεη έλα θηλεηφ ηειέθσλν ην 86.2% (n = 56) ηνπο αλήθεη κία ηειεφξαζε ην 43.1% (n = 28) ηνπο αλήθεη έλαο ππνινγηζηήο θαη ην 23.1% (n = 15) αλέθεξε φηη είρε πξφζβαζε ζην Γηαδίθηπν. Ζ δηαπίζησζε φηη 54 απφ ηνπο 65 εξσηεζέληεο αλέθεξαλ φηη ε θαηνρή θηλεηψλ ηειεθψλσλ δείρλεη φηη νη θηλεηέο ηερλνινγίεο θαζίζηαληαη πεξηζζφηεξν θαζνιηθέο δηαιεηηνπξγηθέο θαη, νκνινγνπκέλσο, πην πξνζηηέο ζε κεγαιχηεξν αξηζκφ εθπαηδεπφκελσλ ζηελ Ηλδία. Αληηδξάζεηο ζηε ζέζε απηή, "Πφζν ζπρλά ρξεζηκνπνηείηε δηάθνξα ηερλνινγηθά εξγαιεία;" δείρλεη φηη απφ ηνπο θνηηεηέο πνπ εξσηήζεθαλ, νη πεξηζζφηεξνη ρξεζηκνπνηνχζαλ θηλεηά ηειέθσλα γηα ηελ παξαιαβή θαη απνζηνιή κελπκάησλ (SMS). Πνιχ ιίγνη αλέθεξαλ φηη ηα είραλ γηα λα ην ρξεζηκνπνηνχλ γηα ηελ πεξηήγεζή ηνπο ζηνλ Ηζηφ, ή γηα λα ιακβάλνπλ ηα κελχκαηα πνιπκέζσλ (MMS), κφλν γηα εθπαηδεπηηθνχο ζθνπνχο φκσο. Σν ελ ιφγσ πφξηζκα δείρλεη φηη ην κήλπκα (SMS) κπνξεί λα ζεσξεζεί σο έλα βηψζηκν εξγαιείν δηδαζθαιίαο/κάζεζεο γηα ηε βειηίσζε ηεο επηθνηλσλίαο κεηαμχ ηνπ ηδξχκαηνο αλνηρηήο θαη εμ απνζηάζεσο κάζεζεο θαη ησλ εθπαηδεπφκελψλ ηνπ, κεηαμχ ησλ καζεηψλ, ή κεηαμχ δηδαζθφλησλ θαη δηδαζθνκέλσλ. Απφ ηελ έξεπλα απηή θαη ησλ εζληθψλ ζηαηηζηηθψλ δεδνκέλσλ (TRAI, 2006) ζρεηηθά κε ηε δηαζεζηκφηεηα ησλ θηλεηψλ ηειεθψλσλ θαίλεηαη ζαθψο φηη ην κέιινλ ησλ θηλεηψλ ηερλνινγηψλ επλνείηαη ζηελ Ηλδία. Ζ δήισζε απηή εληζρχεηαη πεξαηηέξσ απφ ηελ ηαρεία αλάπηπμε ησλ ζπζηεκάησλ θηλεηήο ηειεθσλίαο ζηε ρψξα. Αξθεηνί δείθηεο γηα ηελ έξεπλα πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ησλ θηλεηψλ κάζεζε, θαίλνληαη ζηνλ παξαθάησ πίλαθα. Διέλε Κ. Καιιέξγε 34

35 Α/Α Δξώηεζε.Α Α. 3 Γ. 4 Γ.Α. 5 ΓΝ.Α. 6 ύλνιν Μ.Ο Ζ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ κπνξεί λα είλαη κία απνηειεζκαηηθή κέζνδνο κάζεζεο, θαζψο κπνξεί λα παξέρεη άκεζε ππνζηήξημε. Ζ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ ζα πξνζθέξεη λέεο επθαηξίεο ζηε κάζεζε. Ζ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ ζα είλαη πην επέιηθηε κέζνδνο κάζεζεο θαζψο κπνξεί λα γίλεη νπνηεδήπνηε θαη νπνπδήπνηε. Ζ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ ζα βειηηψζεη ηελ επηθνηλσλία θαζεγεηή εθπαηδεπφκελνπ. Ζ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ είλαη κηα πην γξήγνξε κέζνδνο γηα αλαηξνθνδφηεζε. Ζ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ δελ κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί ζηε δηδαζθαιία ιφγσ: α) κε δηαζεζηκφηεηαο ησλ θηλεηψλ ηειεθψλσλ ζε έλα κεγάιν αξηζκφ εθπαηδεπνκέλσλ. β) άιια έμνδα πνπ πεξηιακβάλνληαη ζηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ. 19 (29.2) 8 20 (30.8) 18 (27.7) 16 (24.6) 18 (27.7) 05 (07.7) 14 (21.5) γ) αλεπαξθέο δίθηπν ζηελ πφιε. 11 (16.9) To IGNOU ζα έπξεπε λα πηνζεηήζεη ηε κέζνδν ηεο 19 κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ (29.2) ηειεθψλσλ. 26 (40.0) 10 (15.4) 05 (07.7) 03 (04.60) (41.5) (15.4) (07.7) (3.1) (46.2) (10.8) (03.1) (03.1) (32.3) (12.3) (12.3) (01.5) (38.5) (15.4) (04.6) (01.5) (4.6) (13.8) (21.5) (32.3) (4.6) (13.8) (36.9) (3.1) (15.4) (13.8) (27.7) (4.6) (24.6) (18.5) (9.2) (3.1) Πίλαθαο 2: Απνηειέζκαηα εξσηεκαηνινγίνπ ησλ θνηηεηψλ ηνπ IGNOU 02 (3.1) (1.5) (9.2) (9.2) (12.3) (20.0) (20.0) (21.5) (15.4) πκθσλψ Απφιπηα 2 πκθσλψ 3 Αλαπνθάζηζηνο 4 Γηαθσλψ 5 Γηαθσλψ Απφιπηα 6 Γελ απαληψ 7 Μέζνο ξνο 8 Σα λνχκεξα ζηηο παξελζέζεηο ππνδειψλνπλ πνζνζηά. Διέλε Κ. Καιιέξγε 35

36 Οη απαληήζεηο ζε θαζέλα απφ ηνπο δείθηεο ζρεηηθά κε ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ, κεηξήζεθαλ κε κηα θιίκαθα Likert απφ ην 1 έσο ην 5, νη νπνίεο θπκαίλνληαη απφ "πκθσλψ απφιπηα" έσο θαη "Γηαθσλψ απφιπηα". Βαζκνινγίεο κεγαιχηεξεο απφ 3.2 έρνπλ ζρεηηθή ζεκαζία, θάησ απφ ην 3 είλαη ζρεηηθά αζήκαληεο βαζκνινγία απφ 3.0 έσο 3.2 δείρλεη λα κελ πθίζηαληαη νχηε ζαλ ζεκαληηθέο αιιά θαη νχηε ζαλ αζήκαληεο. Σα δεδνκέλα ζηνλ πίλαθα 1 θαη ε γξαθηθή παξάζηαζε 1 παξέρεη κηα γεληθή επηζθφπεζε ηεο ζρεηηθήο ζπνπδαηφηεηαο ησλ ελ ιφγσ δεηθηψλ γηα ηελ IGNOU ζαλ έλα δείγκα γηα ην επηκέξνπο ζχλνιν. Γξαθηθή παξάζηαζε 1: Γείθηεο γηα ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ κε κέζνπο φξνπο. Οη παξαπάλσ κέζνη φξνη γηα ην δείγκα δείρλνπλ φηη νη πξψηνη ηέζζεξηο δείθηεο ππνζηεξίδνπλ ζεξκά ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ σο κηα απνηειεζκαηηθή κέζνδν γηα κάζεζε. Απηά ηα δεδνκέλα δείρλνπλ φηη νη θηλεηέο ηερλνινγίεο είλαη πην επέιηθηεο θαη πξνζθέξνπλ ζηνπο ζπνπδαζηέο κεγαιχηεξε ειεπζεξία ζηεο κάζεζε νπνπδήπνηε, αλά πάζα ζηηγκή. Οη απαληήζεηο ζηελ εξψηεζε ζρεηηθά κε ηε δηαζεζηκφηεηα ησλ θηλεηψλ ηειεθψλσλ, δείρλνπλ φηη νη εξσηεζέληεο δελ ζπκθσλνχλ κε ηελ πξφηαζε φηη ηα θηλεηά ηειέθσλα δελ είλαη δηαζέζηκα ζην κεγαιχηεξν αξηζκφ ησλ θνηηεηψλ. Οη εξσηεζέληεο επίζεο δελ ζπκθψλεζαλ κε ηελ πξφηαζε φηη ζα ππήξρε πςειφ θφζηνο φληαο θάπνηνο ηδηνθηήηεο θαη ρξήζηεο ελφο θηλεηνχ ηειεθψλνπ γηα ην m-learning. Οη εξσηεζέληεο, σζηφζν, αλέθεξαλ ηελ αλεζπρία ηνπο ζρεηηθά κε ηελ πνηφηεηα ησλ δηθηχσλ πνπ ζήκεξα είλαη ζηε δηάζεζή ηνπο. Σα επξήκαηα απηά δείρλνπλ ζαθψο φηη ηα θηλεηά ηειέθσλα κπνξνχλ λα πξνζθέξνπλ θαιχηεξε θαη ακθίδξνκε επηθνηλσλία ππνζηήξημεο ζηνπο θνηηεηέο ηνπ ηκήκαηνο IGNOU. Οη θηλεηέο Διέλε Κ. Καιιέξγε 36

37 ηερλνινγίεο, φπσο ηα θηλεηά ηειέθσλα κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα ηνλ εκπινπηηζκφ ηνπ πεξηβάιινληνο κάζεζεο ησλ εθπαηδεπφκελσλ, παξέρνληαο έγθαηξε ελεκέξσζε. πλνιηθά, πάλσ απφ ην 50% ησλ εξσηεζέλησλ ππνζηήξημε θαηεγνξεκαηηθά, θαη αξρήλ, φηη ζα πξέπεη ην ηκήκα IGNOU λα πηνζεηήζεη ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ Υξήζηκεο επηζεκάλζεηο θαη επηκέξνπο ζηαηηζηηθά ην ζεκείν απηφ ζα γίλνπλ νξηζκέλεο ζεκαληηθέο επηζεκάλζεηο πνπ αθνξνχλ ηα παξαπάλσ ζηαηηζηηθά θαη παξνπζίαζε ελφο επηπιένλ εξσηεκαηνινγίνπ ζρεηηθφ κε ην πξνεγνχκελν. Οη εξσηεζέληεο θιήζεθαλ επίζεο λα δψζνπλ ηηο πξνηηκήζεηο ηνπο γηα ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ, πνχ κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί απνηειεζκαηηθά ζην πξνπηπρηαθφ πξφγξακκα. Παξαθάησ παξαηίζεηαη ν πίλαθαο 2 κε ηηο εξσηήζεηο. Α/Α Δξώηεζε.Α Α. 11 Γ. 12 Γ.Α. 13 ΓΝ.Α. 14 Μ.Ο Γηα ηελ παξαιαβή αλαηξνθνδφηεζεο ζηηο εξγαζίεο. (32.3) (38.5) (07.7) (06.02) (03.1) (12.3) Γηα ηελ πιεξνθφξεζε ζρεηηθά κε ζεκαληηθέο εκεξνκελίεο. (35.4) (35.4) (07.7) (03.1) (01.5) (16.9) Γηα ηελ παξαιαβή πξνγξακκάησλ ζρεηηθά κε ζπκβνπιεπηηθέο (41.5) (32.3) (01.5) (06.2) (01.5) (16.9) ζπλεδξίεο Γηα ηελ παξαιαβή πξνγξακκάησλ ζρεηηθά κε ηελ πξαθηηθή ησλ (41.5) (33.8) (01.5) (06.2) (01.5) (15.4) καζεκάησλ Γηα ηελ παξαιαβή βαζκψλ θαη πιεξνθνξηψλ ζρεηηθά κε ηα (43.1) (26.2) (07.7) (04.6) (03.1) (15.4) απνηειέζκαηα πκθσλψ Απφιπηα 10 πκθσλψ 11 Αλαπνθάζηζηνο 12 Γηαθσλψ 13 Γηαθσλψ Απφιπηα 14 Γελ απαληψ 15 Μέζνο ξνο Διέλε Κ. Καιιέξγε 37

38 6. Γηα ηελ παξαιαβή νδεγνχ ζπνπδψλ γηα δηάθνξα καζήκαηα. 10 (15.4) 10 (15.4) 09 (13.8) 03 (4.6) 10 (15.4) 23 (35.4) Πίλαθαο 3:Δξσηεκαηνιφγην κε επηκέξνπο ζέκαηα γηα ην m-learning ηελ παξαθάησ εηθφλα παξαηίζεληαη νη εθ λένπ κέζνη φξνη: Γξαθηθή παξάζηαζε 2: Μέζνη φξνη γηα ηηο πξνηηκήζεηο ησλ θνηηεηψλ. Σα απνηειέζκαηα ηνπ πίλαθα 2 θαη ηεο γξαθηθήο παξάζηαζεο 2 δείρλνπλ φηη νη ζπζθεπέο θηλεηψλ ηειεθψλσλ είλαη έλα απνηειεζκαηηθφ εξγαιείν γηα ηελ παξνρή ζχληνκσλ πιεξνθνξηψλ, φπσο: "παξαιαβήο αλαηξνθνδφηεζεο ζηηο εξγαζίεο" (εξψηεζε 1) "Πιεξνθνξίεο ζρεηηθά κε ζεκαληηθέο εκεξνκελίεο" (εξψηεζε 2), "πξνγξάκκαηα ησλ ζπλεδξίσλ γηα παξνρήο ζπκβνπιψλ (εξψηεζε 3) θαη εξγαζηεξηαθέο αζθήζεηο" (εξψηεζε 4), θαη "βαζκνί θαη ηα απνηειέζκαηα ησλ εμεηάζεσλ" (εξψηεζε 5). Σα απνηειέζκαηα δελ ήηαλ πνιχ ζαθή, σζηφζν, φηαλ θνηηεηέο εξσηήζεθαλ ζρεηηθά κε ηελ "παξαιαβή νδεγψλ ζπνπδψλ" (εξψηεζε 6) ζηα θηλεηά ηειέθσλα έλα κεγαιχηεξν πνζνζηφ ησλ εξσηεζέλησλ (35.4%) δήισζε φηη "ε παξαιαβή ησλ νδεγψλ ζπνπδψλ" δελ ήηαλ επηζπκεηή. Έλα άιιν ζεκείν πνπ πξέπεη λα ζεκεησζεί, είλαη φηη απφ ηνπο 65 εξσηεζέληεο νη νπνίνη ζπκπιήξσζαλ ην εξσηεκαηνιφγην, νη πεξηζζφηεξνη αλέθεξαλ φηη ήηαλ πην άλεηα κε ηε κνξθή κελχκαηνο (SMS), ελψ κφλν ιίγνη (20.5%) αλέθεξαλ φηη ζα κπνξνχζαλ λα πεξηεγεζνχλ ζηνλ Ηζηφ κέζσ ησλ θηλεηψλ ηνπο ζπζθεπψλ. Πεξαηηέξσ, επεηδή ηα PDAs εμαθνινπζνχλ λα είλαη πνιχ δαπαλεξά θαη σο πξνο ηε ρξήζε αιιά θαη σο πξνο ηελ απφθηεζή ηνπο ζηελ Ηλδία, κέζσ ηεο κειέηεο δηαπηζηψζεθε φηη αμηνζεκείσην είλαη ην ζέκα γηα ηηο ζπζθεπέο πνπ ππνζηεξίδνπλ ηε ιήςε ελφο κεγάινπ θεηκέλνπ πιηθνχ. Διέλε Κ. Καιιέξγε 38

39 Μία απφ ηηο πξνεγνχκελεο κειέηεο πνπ έγηλε ζην ίδην ηκήκα πάλσ ζηε δηαθνπή παξαθνινχζεζεο καζεκάησλ απηνχ ηνπ πξνγξάκκαηνο απφ ηνπο πξνπηπρηαθνχο θνηηεηέο απφ ην IGNOU αλαθέξεη φηη απφ ηνπο πην ζεκαληηθνχο παξάγνληεο, ζηελ θαηεγνξία ησλ "πξνζσπηθψλ ιφγσλ" ππεχζπλνο γηα ηελ παξαίηεζή ηνπο ήηαλ: "ε απνπζία αιιειεπίδξαζεο κε ηνπο άιινπο θνηηεηέο" θαη "ε έιιεηςε ρξφλνπ ιφγσ εξγαζηαθψλ θαη νηθνγελεηαθψλ ππνρξεψζεσλ" (Fozdar et al., 2006). Ο ηειεπηαίνο απηφο ιφγνο, δειαδή "ε έιιεηςε ρξφλνπ ιφγσ εξγαζηαθψλ θαη νηθνγελεηαθψλ ππνρξεψζεσλ", είλαη ζαθψο πέξα απφ ηνλ έιεγρν ηνπ ηκήκαηνο IGNOU. Ο αξρηθφο ιφγνο, σζηφζν, κπνξνχλ λα αληηκεησπηζηεί κε ηελ παξνρή θηλεηψλ ηειεθψλσλ ζηνπο θνηηεηέο θαη απφ ην ζρεδηαζκφ θαη ηελ πξνψζεζε δξαζηεξηνηήησλ πνπ ραξαθηεξίδνληαη απφ ζπλεξγαηηθή κάζεζε, φπσο ε δηακφξθσζε νκάδσλ "απηνβνήζεηαο". Σα θηλεηά ηειέθσλα κπνξνχλ επίζεο λα θαλνχλ ρξήζηκα γηα ηηο ζπλεδξηάζεηο θαη γηα λα εληνπίδνληαη νη ζπλάδειθνη κέιε ηεο νκάδαο. Κξίλεηαη αλαγθαίν λα ηνληζηεί, σζηφζν, φηη "ηα δεηήκαηα πξνζηαζίαο ηεο ηδησηηθήο δσήο" πξέπεη λα εμεηαζηνχλ θαηά ηελ αληαιιαγή ησλ θηλεηψλ αξηζκψλ ηνπο απφ ηνπο θνηηεηέο. Έλα απφ ηα θπξηφηεξα πιενλεθηήκαηα ηεο e-learning θαη ηνπ m-learning πνπ βαζίδνληαη ζε ΣΠΔ (Σερλνινγίεο Πιεξνθνξηθήο θαη Δπηθνηλσλίαο) είλαη φηη ππνζηεξίδνπλ ηε ζπλεξγαζία κεηαμχ ησλ καζεηψλ, κηα ηαθηηθή πνπ ππνζηεξίδεη ηελ απνηειεζκαηηθή εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζε (Swan, 2006 Naismith et al., 2005). Ζ ζπλεξγαζία επηηξέπεη ζηνπο θνηηεηέο πνπ ζπνπδάδνπλ απφ κηα απφζηαζε λα αιιειεπηδξνχλ, λα θνηλσληθνπνηνχληαη, θαη λα αλαπηχζζνπλ αηζζήκαηα ηεο ζχλδεζεο κεηαμχ ηνπο θαη ηεο θνηλφηεηαο (Rovai, 2002). Έηζη, ηα θηλεηά ηειέθσλα δελ κπνξνχλ απιά λα παξέρνπλ κηα βαζηθή πιαηθφξκα ζπλεξγαζίαο θαη αιιειεπίδξαζεο, είλαη νινέλα θαη πεξηζζφηεξν παξφλ ζηελ θαζεκεξηλφηεηά καο, θαζψο φιν θαη πεξηζζφηεξνη καζεηέο αγνξάδνπλ θηλεηά ηειέθσλα. Απηά ηα γεγνλφηα απφ κφλα ηνπο θάλνπλ ηηο θηλεηέο ηερλνινγίεο έλα ινγηθφ κέζν ελεκέξσζεο γηα ηελ ππνζηήξημε ηεο αιιειεπίδξαζεο κεηαμχ ηνπο θαη κεηαμχ ησλ θνηηεηψλ αιιά θαη κε ην ίδξπκα θαη κε ηνπο θαζεγεηέο ηνπο. Δπηπιένλ, απηέο νη αιιειεπηδξάζεηο είλαη πνιχ πηζαλφ λα απνηξέςνπλ θάπνηεο απφ ηηο θνηλέο αηηίεο πνπ νδεγνχλ ηνπο καζεηέο λα παξαηηεζνχλ απφ ην κάζεκα, φπσο πξναλαθέξζεθε, απιψο κε ηε βειηίσζε ηεο αιιειεπίδξαζεο, ηεο ζπλεξγαζίαο, θαζψο θαη ησλ ζπλαηζζεκάησλ ηεο ζχλδεζεο κεηαμχ ηνπο θαη ηεο θνηλφηεηαο. Διέλε Κ. Καιιέξγε 39

40 Οη καζεηέο αλέθεξαλ θαη άιινπο ζεκαληηθνχο ιφγνπο γηα ηελ παξαίηεζή ηνπο απφ ην κάζεκα: ε απφζηαζε απφ ηα θέληξα κειέηεο αλεπαξθήο αθαδεκατθή ππνζηήξημε αλεπαξθείο πιεξνθνξίεο ζρεηηθά κε ηηο ζπλεδξηάζεηο παξνρήο ζπκβνπιψλ θαη εξγαζηεξηαθψλ αζθήζεσλ θαη άιιεο ζπλαθείο πιεξνθνξίεο απφ ην ηκήκα IGNOU. Καζψο ηα θηλεηά ηειέθσλα θάλνπλ πεξηζζφηεξν θαλεξή ηελ παξνπζία ηνπο, είλαη νκνινγνπκέλσο θαιή ε άπνςε γηα λα παίμνπλ πην θεληξηθφ θαη απνηειεζκαηηθφ ξφιν ζηελ παξνρή πνιχ απαξαίηεησλ πιεξνθνξηψλ πξνο ηνπο θνηηεηέο δειαδή, ην ρξνλνδηάγξακκα ησλ ζπκβνπιψλ ή/θαη ησλ εξγαζηεξηαθψλ αζθήζεσλ θαη άιιεο ζρεηηθέο πιεξνθνξίεο πνπ αθνξνχλ ηηο ζπνπδέο ηνπο. Υξεζηκνπνηψληαο νινέλα θαη πεξηζζφηεξν πξνζβάζηκεο ηερλνινγίεο φπσο ηα θηλεηά ηειέθσλα ζα βειηηψζεη θαη ζα εληζρχζεη ην ξφιν ηεο ππνζηήξημεο πξνο ηνπο θνηηεηέο ζην IGNOU, βνεζψληαο λα γίλνπλ ζεκαληηθέο πνηνηηθέο θαη πνζνηηθέο βειηηψζεηο ζην IGNOU ηνπ θιίκαηνο αλνηρηήο θαη εθπαίδεπζεο απφ απφζηαζε (ΑΔΑ). Ζ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ κπνξεί επίζεο λα πξνζθέξεη θαιή ζηήξημε ζην micro-learning, έλα λέν θαη απνηειεζκαηηθφ ηξφπν εθκάζεζεο (Habitzel, Märk, Stehno, & Prock, 2006). Έρεη παξαηεξεζεί απφ ηνλ Habitzel θαη ζπλαδέιθνπο ηνπ (2006), γηα παξάδεηγκα, φηη νη άλζξσπνη κπνξνχλ λα κάζνπλ απνηειεζκαηηθφηεξα αλ νη "πιεξνθνξίεο" είλαη θαηαλεκεκέλεο ζε κηθξφηεξεο, πην εχθνια θαηαλνεηέο κνλάδεο. Δίλαη πξνηείλεηαη εδψ, ινηπφλ, ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ είλαη έλα ηδαληθφ ππφζηξσκα απιά επεηδή ππνζηεξίδεη απηφ ην "λέν δξφκν" ηεο κάζεζεο κε ηε ρξήζε ηνπ SMS, πξν θαηαγεγξακκέλα αξρεία MP3, θαη νχησ θαζεμήο. Οη θηλεηέο ηερλνινγίεο είλαη αληηιεπηέο απφ ηνπο ζπκκεηέρνληεο ζηελ παξνχζα κειέηε λα είλαη έλα απνηειεζκαηηθφ εξγαιείν γηα ηε βειηίσζε ηεο επηθνηλσλίαο θαη ηεο κάζεζεο. ηηο αλαπηπζζφκελεο ρψξεο φπσο ε Ηλδία, νη θηλεηέο ηερλνινγίεο πνπ βαζίδνληαη ζην WAP θαη ηo PDA, δελ είλαη αθφκα δεκνθηιείο ιφγσ ηνπ θφζηνπο πνπ ππεηζέξρεηαη ζηελ ηδηνθηεζία θαη ηε ρξήζε απηψλ ησλ πςειφηεξσλ θηλεηψλ ηερλνινγηψλ, ιηγφηεξν δαπαλεξέο θηλεηέο ηερλνινγίεο πνπ βαζίδνληαη ζηα SMS, φπσο ηα θηλεηά ηειέθσλα, σζηφζν, θαηέρνπλ ηεξάζηηεο δπλαηφηεηεο, πνπ κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ κε ζηξαηεγηθή γηα ηελ ππνζηήξημε θαη ηε βειηίσζε ηνπ καζεηηθνχ επηπέδνπ ησλ ζπνπδαζηψλ, (6), (18), (19), (20). Διέλε Κ. Καιιέξγε 40

41 3.2. Βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ Pervasive Computing Μία έλλνηα ε νπνία ζπλδέεηαη άκεζα κε ην m-learning είλαη απηή ηνπ Pervasive Computing πνπ πεξηγξάθεηαη παξαθάησ. Έλα βαζηθφ ραξαθηεξηζηηθφ ηεο επνρήο ηνπ Pervasive Computing είλαη ην γεγνλφο φηη θάζε άλζξσπνο ζα έρεη ζηε δηάζεζή ηνπ πνιινχο ππνινγηζηέο. Μεξηθνί απφ απηνχο ζα καο εμππεξεηνχλ, φπσο θαη ζήκεξα, θαηά ηηο πεξηπιαλήζεηο καο ζην Internet, ρσξίο λα απαζρνινχλ ηελ πξνζνρή καο. Άιινη ζα είλαη ελζσκαησκέλνη ζε ηνίρνπο, θαξέθιεο, ξνχρα, δηαθφπηεο ηνπ ειεθηξηθνχ, απηνθίλεηα, κε ιίγα ιφγηα ζρεδφλ ζε νηηδήπνηε. Απηά ηα "έμππλα" αληηθείκελα ζα ζπλδένληαη ζε δίθηπα. Οη θνηλσληθέο επηπηψζεηο ηεο ελζσκάησζεο ππνινγηζηψλ ζε θνηλά αληηθείκελα ζα είλαη αλάινγεο κε απηέο άιισλ ηερλνινγηψλ πνπ είλαη παληαρνχ παξνχζεο, φπσο απηή ηνπ ειεθηξηθνχ ξεχκαηνο, ην νπνίν ρξεζηκνπνηνχκε θάζε ζηηγκή ρσξίο, εληνχηνηο, λα ζεκεηψλνπκε ηελ παξνπζία ηνπ (Dryer D. C., 1999). Πνιιά εξεπλεηηθά πξνγξάκκαηα θηλεηήο θαη θνξεηήο ππνινγηζηκφηεηαο ή ηερλεηήο λνεκνζχλεο, φπσο ην Things That Think ηνπ MIT, νδεγνχλ ηελ ηερλνινγία ησλ πιεξνθνξηψλ πέξα απφ ρψξνπο, ελψ εηαηξείεο, φπσο νη Mattel θαη Disney, ελζσκαηψλνπλ ππνινγηζηηθέο δπλαηφηεηεο ζε θαζεκεξηλά αληηθείκελα. Σν Pervasive Computing ζα απινπνηήζεη ηε δσή καο, ζπλδένληαο εθαξκνγέο πνπ βαζίδνληαη ζε αλνηθηή αξρηηεθηνληθή κε ηηο θαζεκεξηλέο δξαζηεξηφηεηέο καο. Θα απνκαθξχλεη ηελ πνιππινθφηεηα πνπ ραξαθηεξίδεη ηηο ππάξρνπζεο ηερλνινγίεο θαη ζα καο επηηξέςεη λα εξγαδφκαζηε απνδνηηθφηεξα, εμαζθαιίδνληαο παξάιιεια πεξηζζφηεξν ειεχζεξν ρξφλν. Σν hardware (πξνζσπηθνί ππνινγηζηέο, PDAs, ειεθηξνληθά organizers, δξνκνινγεηέο, κεηαγσγείο θαη θαηαλαισηηθέο ειεθηξνληθέο ζπζθεπέο), ην software (ιεηηνπξγηθά ζπζηήκαηα, εθαξκνγέο θαη δηαρείξηζε δηθηχσλ), ην Internet, νη θνξείο ππεξεζηψλ, ε θαισδηαθή ηειεφξαζε θαη πνιιά άιια, δείρλνπλ πξνο ηελ ίδηα θαηεχζπλζε: απηή ηεο ζπγθέληξσζεο, ελνπνίεζεο θαη αιιειεπίδξαζεο φισλ ησλ ππεξεζηψλ, εθαξκνγψλ θαη πιεξνθνξηψλ (Ark S., 1999). ε αληίζεζε κε ηε ζεκεξηλή πξαθηηθή θαη ζηξαηεγηθή, νη ππνινγηζηέο ηνπ κέιινληνο δελ ζα είλαη αθφκε πεξηζζφηεξν θνξεηνί, αιιά αληίζεηα νη πιεξνθνξίεο ζα είλαη Διέλε Κ. Καιιέξγε 41

42 "θνξεηέο", δειαδή πξνζβάζηκεο απφ παληνχ. Γελ ζα ρξεηάδεηαη λα θνπβαιάκε καδί καο ειεθηξνληθέο ζπζθεπέο πνπ ζα πεξηέρνπλ ηα δεδνκέλα πνπ ρξεηαδφκαζηε, αιιά, αληίζεηα, νη ζπζθεπέο ζα αλαγλσξίδνπλ πνηνη είκαζηε θαη ζα "ζπκνχληαη" ηα δεδνκέλα πνπ έρνπκε απνζεθεχζεη ζε θάπνην απφκαθξν ζεκείν ηνπ επξχηεξνπ δηθηχνπ. Οη ζπζθεπέο απηέο ζα πξέπεη λα είλαη εχθνιεο ζηε ρξήζε ηνπο θαη γηα ην ιφγν απηφλ κεγάιε ζεκαζία έρεη ν ζρεδηαζκφο πνπ ζα επηιεγεί γηα ηε δηεπαθή ηνπ ρξήζηε πνπ ζα ελζσκαηψλνπλ. Παξάιιεια, ζα είλαη πεξηζζφηεξν "ελήκεξεο" γηα ην ρξήζηε ηνπο θαη ην πεξηβάιινλ ζην νπνίν βξίζθνληαη. Θα κπνξνχλ λα "αηζζάλνληαη" ηελ παξνπζία ή απνπζία ηνπ ρξήζηε θαη θαηά θάπνηνλ ηξφπν λα πξνβιέπνπλ ηηο αλάγθεο θαη ηηο επηδηψμεηο ηνπ. Σέινο, ζα κπνξνχλ λα γλσξίδνπλ ηελ αθξηβή ζέζε ηνπο θαη ην ρψξν ζηνλ νπνίν βξίζθνληαη, ψζηε λα ιακβάλνπλ ηηο θαηάιιειεο αλά πεξίπησζε απνθάζεηο (Hoffnagle, G. F., 1999) Pervasive Computing e-learning m-learning: πζρεηηζκνί ηελ ελφηεηα πνπ αθνινπζεί ζα παξνπζηαζζνχλ νη ππάξρνπζεο ηερλνινγίεο e- Learning θαη m-learning θαη ν ηξφπνο κε ηνλ νπνίν απηέο αιιειεπηδξνχλ θαη ζπζρεηίδνληαη κε ηνλ ηνκέα ηνπ Pervasive Computing, φπσο απηφο παξνπζηάζζεθε θαη αλαιχζεθε παξαπάλσ Σν e-learning ηελ παξνχζα εξγαζία ζα πεξηνξηζηνχκε ζηνλ νξηζκφ ζχκθσλα κε ηνλ νπνίν e- Learning είλαη "νπνηαδήπνηε κνξθή δηδαζθαιίαο", ζηελ νπνία ε αιιειεπίδξαζε καζεηψλ καζεηψλ θαη καζεηψλ. ηελ νπζία ν αθξηβήο νξηζκφο ηνπ e-learning παξνπζηάδεη ηελ ηδηαηηεξφηεηα φηη πνηθίιιεη απφ πεξίπησζε ζε πεξίπησζε. Απηφ νθείιεηαη θαηά θχξην ιφγν ζην γεγνλφο φηη κέρξη πξφζθαηα ν φξνο ηξνπνπνηνχληαλ ψζηε λα αληηθαηνπηξίδεη ην είδνο ησλ ππεξεζηψλ πνπ παξείρε θαηά πεξίπησζε θάζε νξγαληζκφο ή εηαηξεία πνπ δξαζηεξηνπνηνχληαλ ζην ρψξν δηδαζθφλησλ γίλεηαη κε ηε βνήζεηα θάπνηνπ "δηθηχνπ ππνινγηζηψλ". Θα αζρνιεζνχκε, δειαδή, θαηά θχξην ιφγν κε ηελ εθπαίδεπζε κέζσ ελφο δηθηπαθνχ πεξηβάιινληνο (ζηηο πεξηζζφηεξεο πεξηπηψζεηο ελλννχκε ην Internet) θαη δεπηεξεπφλησο κε ηηο ππφινηπεο κεζφδνπο δηδαζθαιίαο κε ηε βνήζεηα ππνινγηζηή Διέλε Κ. Καιιέξγε 42

43 (π.ρ. Computer Based Training CBT, πνιπκεζηθέο δηδαθηηθέο παξαγσγέο θ.ιπ.) (Kossen, J. S., 2001). Δπηπιένλ θξίλεηαη ζθφπηκν λα αλαθέξνπκε θάπνηεο γεληθέο έλλνηεο, νη νπνίεο ζα καο θαλνχλ ηδηαίηεξα ρξήζηκεο ζηε ζπλέρεηα (Flake, J.L., 1996). Καηαξρήλ, θάζε είδνπο δηδαζθαιία, ειεθηξνληθή ή κε, αζρνιείηαη κε θάπνην γλσζηηθφ αληηθείκελν θαη πεξηιακβάλεη θάπνην δηδαθηηθφ πεξηερφκελν (content) ή, πην απιά, θάπνηα δηδαθηέα χιε. Σν πεξηερφκελν απηφ πξέπεη πξνθαλψο λα παξαδίδεηαη κε θάπνηνλ ηξφπν ζην καζεηή. Τπεηζέξρεηαη ζπλεπψο ε έλλνηα ηεο κεηάδνζεο ή αιιηψο δηαλνκήο ηεο δηδαθηέαο χιεο, ε νπνία πεξηιακβάλεη ηφζν ηε κέζνδν δηδαζθαιίαο φζν θαη ηα κέζα (ζηελ πεξίπησζή καο ηηο ηερλνινγίεο) πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ην ζθνπφ απηφλ. Οη δχν πξναλαθεξφκελεο έλλνηεο απνηεινχλ βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά νπνηαζδήπνηε δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο, αλεμάξηεηα απφ ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν απηέο, ηειηθά, πινπνηνχληαη. Σέινο, αμίδεη λα αλαθέξνπκε ηηο έλλνηεο ηεο δηαρείξηζεο ηνπ δηδαθηηθνχ πεξηερνκέλνπ θαη ηεο αμηνιφγεζεο ηφζν ησλ καζεηψλ φζν θαη ηνπ ζπζηήκαηνο παξάδνζεο. Απηέο, αλεμάξηεηα κε ην πψο πινπνηνχληαη, δηαζθαιίδνπλ ηελ εγθπξφηεηα θαη ηελ αμηνπηζηία ηνπ δηδαθηηθνχ πεξηερνκέλνπ (δηαρείξηζε) θαη ηνπ ηξφπνπ δηαλνκήο ηνπ (αμηνιφγεζε) (Moore, M. G., Lass, H., 1996). Τεσνολογίερ ηος Ο ηνκέαο ηνπ e-learning ζπλδπάδεη θαη αμηνπνηεί κία πιεζψξα ηερλνινγηψλ, ελψ παξάιιεια σζεί ζεκαληηθά ηελ αλάπηπμε θαηλνχξησλ (Keegan, D., 2003). Οη ηερλνινγίεο απηέο πνηθίιινπλ ηφζν σο πξνο ηελ πνιππινθφηεηα φζν θαη σο πξνο ηηο απαηηήζεηο ζε ππνινγηζηηθή ηζρχ θαη ζε ηαρχηεηα κεηαγσγήο δεδνκέλσλ (πην απιά, "bandwidth", φπσο ζπλεζίδεηαη λα αλαθέξεηαη). Σν e-learning, ζηελ πην απιή κνξθή ηνπ ζπλίζηαηαη απφ κία ζπιινγή θεηκέλσλ, ζπλήζσο ζε html κνξθή, ζηα νπνία κπνξεί λα αλαηξέμεη ν ρξήζηεο. Ζ κνξθή απηή δελ έρεη ηδηαίηεξεο απαηηήζεηο απφ πιεπξάο επεμεξγαζηηθήο ηζρχνο θαη bandwidth θαη ρξεζηκνπνηείηαη πιένλ κφλν ζε εηδηθέο πεξηπηψζεηο. Οη ακέζσο πην εμειηγκέλεο κνξθέο αθνινπζνχλ ην ίδην κνηίβν, δηαθνξνπνηνχληαη φκσο σο πξνο ηε κνξθή ηνπ δηδαθηηθνχ πιηθνχ, ην νπνίν κπνξεί λα έρεη ηε κνξθή ξνήο δεδνκέλσλ ή ζπκπηεζκέλνπ βίληεν θαη ήρν, πνιπκεζηθψλ παξνπζηάζεσλ, εθαξκνγέο java ή θαη shockwave flash plug ins θ.ιπ. (Bates, P. J., 2002). Διέλε Κ. Καιιέξγε 43

44 Ζ ηάζε πνπ επηθξαηεί ζήκεξα ζε επαγγεικαηηθφ επίπεδν, ηφζν απφ πιεπξάο παξνρήο ππεξεζηψλ φζν θαη απφ πιεπξάο αλάπηπμεο ηερλνινγηψλ, ζπγθιίλεη πξνο ηε ρξήζε εηδηθψλ client server πξνγξακκάησλ, ηα νπνία είλαη ζε ζέζε λα δηαρεηξίδνληαη κία πιεζψξα ηχπσλ αξρείσλ ζε έλα θαηαλεκεκέλν πεξηβάιινλ εξγαζίαο. Σα πξνγξάκκαηα απηά απνηεινχλ νπζηαζηηθά "εηθνληθέο" ηάμεηο. Δλζσκαηψλνπλ ζε φιεο ζρεδφλ ηηο πεξηπηψζεηο ηε δπλαηφηεηα δηαζθέςεσλ βίληεν θαη ήρνπ, ρψξσλ ζπδεηήζεσλ, ηηο δπλαηφηεηεο λα κνηξάδνληαη φινη νη ρξήζηεο κία εθαξκνγή, δπλακηθήο παξέκβαζεο ζηε ξνή κίαο παξνπζίαζεο, πίλαθεο αλαθνηλψζεσλ θαη ηε δπλαηφηεηα δεκηνπξγίαο αλαθνξψλ. Δπηπιένλ παξέρνπλ ηε δπλαηφηεηα άκεζεο θαη ηαπηφρξνλεο ζε φινπο ηνπο ζπκκεηέρνληεο ελεκέξσζεο ηνπ δηαζέζηκνπ δηδαθηηθνχ πιηθνχ, αιιαγήο ηνπ πξνζψπνπ πνπ εηζεγείηαη ηνπ καζήκαηνο (floor control), ελψ ζπλήζσο πεξηιακβάλνπλ θαη φια ηα απαξαίηεηα εξγαιεία γηα ηε ζπγγξαθή, ζπγθέληξσζε θαη νξγάλσζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ. Σα πξνγξάκκαηα απηά απνηεινχλ νινθιεξσκέλεο ιχζεηο θαη πξνζθέξνληαη ζπλήζσο γηα εηαηξηθή ρξήζε. Σέηνηεο ιχζεηο είλαη ηα LearnLinc (http://www.ilinc.com/), LearningSpace (http://www.lotus.com), DataBeam (http://www.databeam.com/), Centra (http://www.centra.com/) θαη BRIGHTLight (http://www.atlantis.com/avalon). Αλ θαη ηα πξνγξάκκαηα απηά ζηνρεχνπλ, φπσο αλαθέξακε, θπξίσο ζηελ αγνξά ησλ κεγάισλ εηαηξεηψλ, φπνπ νη εθπαηδεπηηθέο απαηηήζεηο είλαη ζπλήζσο απμεκέλεο, απνηεινχλ κία ηάζε πνπ, θαηά πάζα πηζαλφηεηα, ιφγσ ησλ δπλαηνηήησλ θαη ηεο ιεηηνπξγηθφηεηαο πνπ πξνζθέξεη, ζα επεθηαζεί ζε ρψξνπο φπνπ νη απαηηήζεηο είλαη κηθξφηεξεο (Abernathy, D. 2001) Σν m-learning "Σν ζεκείν ζην νπνίν ην e-learning θαη ην mobile computing ζπλαληψληαη, αιιειεπηδξνχλ θαη παξάγνπλ καζεζηαθή εκπεηξία αλεμαξηήησο ρψξνπ θαη ρξφλνπ" (Paul Harris, 2001, Ζ παξαθάησ εηθφλα δείρλεη κία ζχγθξηζε αλάκεζα ζηηο δχν έλλνηεο: Διέλε Κ. Καιιέξγε 44

45 Δηθόλα 3: χγθξηζε e-learning θαη m-learning Θα κπνξνχζακε λα πεξηνξίζνπκε ηελ έλλνηα ηνπ m-learning ζηα εμήο θχξηα ζεκεία (Nyiri, K., 2002): Δίλαη έλαο "ηξφπνο - κέζν" πνπ δίλεη ζ απηνχο πνπ ην ρξεζηκνπνηνχλ (π.ρ. καζεηέο, πειάηεο εηαηξεηψλ θ.ιπ), ηδηαίηεξε αμία ζηηο εθαξκνγέο θαη αλνίγεη λέεο θαη δεκηνπξγηθέο επθαηξίεο γηα αλάπηπμε ηνπο ζην ρψξν εξγαζίαο ηνπο. Με ηε ρξήζε ηνπ, έλα Παλεπηζηήκην ή κηα εηαηξεία κπνξεί λα πξνζθέξεη ζηνπο θνηηεηέο ηνπ ή ζηνπο ππαιιήινπο ηεο αληίζηνηρα, ηελ επθαηξία λα ζπνπδάδνπλ επηκνξθψλνληαη ρσξίο πεξηνξηζκνχο ρψξνπ θαη ρξφλνπ. Σα πιενλεθηήκαηα ηνπ απφ ην e-learning πεξηιακβάλνπλ βεβαίσο ηε ρξήζε ηεο ηειεπηαίαο ηερλνινγίαο πνπ επηηξέπεη ζηνπο ρξήζηεο λα "ηξέρνπλ" αζχξκαηεο εθαξκνγέο θαη ηε δπλαηφηεηα γηα ηηο "θνξεηέο εθαξκνγέο" (mobile applications) λα ιεηηνπξγήζνπλ είηε ζαλ αλεμάξηεηα πξντφληα, είηε ζπκπιεξσκαηηθά ζε πην παξαδνζηαθέο εθαξκνγέο e-learning. Έηζη π.ρ. νη θνηηεηέο ηνπ πνιπηερλείνπ ηεο ηγθαπνχξεο (http://www.myphone.gr/forum/showthread.php?threadid=10310) ζα κπνξνχλ ζε δχν πεξίπνπ ρξφληα λα εθκεηαιιεχνληαη ζην έπαθξν ηα πιενλεθηήκαηα ηεο θηλεηήο ηειεθσλίαο ηξίηεο γεληάο γηα λα παξαθνινπζνχλ θαη λα ζπκκεηέρνπλ ζηα καζήκαηά ηνπο. ε πηινηηθφ πξφγξακκα πνπ μεθίλεζε ην Φεβξνπάξην ηνπ 2004 θαη ζπκκεηέρνπλ 10 δεπηεξνεηείο θνηηεηέο ηνπ πνιπηερλείνπ ηεο ηγθαπνχξεο, ηνπο δίλεηαη ε δπλαηφηεηα, φπσο ηνπιάρηζηνλ ππνζηεξίδνπλ νη εθπξφζσπνη ηνπ πνιπηερλείνπ, λα δηεμάγνπλ αθφκε θαη πεηξάκαηα, ρηιηφκεηξα καθξηά απφ ηηο δηδαθηηθέο αίζνπζεο! Έηζη, ζε φια ηα εξγαζηήξηα ζα ηνπνζεηεζνχλ web-θάκεξεο, νη νπνίνη ζα αλακεηαδίδνπλ ηα δξψκελα απφ ην Intranet ηνπ πνιπηερλείνπ ή αθφκε θαη απφ ην 3G θηλεηφ ηνπο ηειέθσλν. Παξάιιεια, ζα Διέλε Κ. Καιιέξγε 45

46 κπνξνχλ λα επέκβνπλ ζηελ εμέιημε ησλ πεηξακάησλ, ειέγρνληαο θάπνηεο ειεθηξνληθέο ζπζθεπέο. Ο Mr. Chung, θαζεγεηήο ηνπ ηκήκαηνο ειεθηξνληθήο κεραληθήο ηνπ πνιπηερλείνπ, ζεσξεί φηη κε απηφλ ηνλ ηξφπν ην e-learning πξνρσξάεη έλα αθφκε βήκα, παξέρνληαο ζηνπο Online ζπνπδαζηέο ηελ "επθνιία" ηνπ λα βξίζθνληαη νπνπδήπνηε επηζπκνχλ, ρσξίο σζηφζν λα "απέρνπλ" απφ ηηο αίζνπζεο. Τεσνολογίερ ηος Οη βαζηθφηεξεο ηερλνινγίεο πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζηελ πεξηνρή ηνπ m-learning είλαη: Middleware θαη Mobile Agents (Keegan, D., 2003). Αο δνχκε πνιχ ζχληνκα απηέο ηηο δχν ηερλνινγίεο: Middleware: Έλα επίπεδν επηθνηλσλίαο (ελδηάκεζν ινγηζκηθφ, ελδηάκεζν πεξηβάιινλ επεμεξγαζίαο) ην νπνίν επηηξέπεη ζηηο εθαξκνγέο λα αιιειεπηδξνχλ κεηαμχ ηνπο δηα κέζσ ηνπ εμνπιηζκνχ θαη ηνπ πεξηβάιινληνο δηθηχνπ. Με άιια ιφγηα ε αλάγθε γηα δηαζπλδεζηκφηεηα δηθηχσλ κέζσ Internet θαη γηα ηελ αληαιιαγή δεδνκέλσλ ζε πξαγκαηηθφ ρξφλν, επηβάιιεη ηε ρξήζε ελφο ελδηάκεζνπ επηπέδνπ (middleware tier) πνπ ζα επηηξέπεη ηελ πξνζπέιαζε ζε πεγέο δεδνκέλσλ απφ θάζε ηχπν ζπζθεπψλ (Web based, XHTML, XML, Wap) θαη κέζσ νπνηαδήπνηε δηθηχνπ (Internet, GSM, GPRS), κε θχξηα ραξαθηεξηζηηθά ηελ αλεμαξηεηνπνίεζε απφ πιαηθφξκεο θαη ηελ θαζνιηθή θάιπςε ζηα θπξίαξρα δίθηπα. Οξηζκέλεο απφ ηηο ππεξεζίεο πνπ πξνζθέξεη ε ζπγθεθξηκέλε ηερλνινγία είλαη: ηαπηνπνίεζε ηνπ ρξήζηε (identification), πηζηνπνίεζε γλεζηφηεηαο (authentication), δηθαηψκαηα πξφζβαζεο (authorization), αζθάιεηα (security) θ.ιπ. Mobile Agents: Δίλαη έλα απηφλνκν επθπέο πξφγξακκα (ινγηζκηθφ) πνπ κπνξεί λα κεηαλαζηεχεη απφ κεραλή ζε κεραλή ζηα εηεξνγελή δίθηπα θαη πνπ είλαη ηθαλφ λα ςάρλεη, λα αιιειεπηδξά θαη λα εθηειεί έλα ζχλνιν ελεξγεηψλ ζχκθσλα κε ηηο αλάγθεο θαη ηηο επηζπκίεο ηνπ ρξήζηε ή ελφο άιινπ πξνγξάκκαηνο. Βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ πξαθηφξσλ είλαη: ε απηνλνκία: ελεξγνχλ ρσξίο ηελ επέκβαζε ηνπ ρξήζηε, ε θνηλσληθφηεηα: επηθνηλσλνχλ κε ηνπο αλζξψπνπο θαη άιινπο πξάθηνξεο, ε αληίδξαζε: αληηδξνχλ ζηηο αιιαγέο πνπ ζπκβαίλνπλ ζην πεξηβάιινλ πνπ ιεηηνπξγνχλ. ε πξσηνβνπιία: αλαιακβάλνπλ πξσηνβνπιίεο γηα λα επηηχρνπλ ηνπο ζηφρνπο ηνπο, ε δπλαηφηεηα κεηαθνξάο: κεηαθηλνχληαη ζην δίθηπν κεηαθέξνληαο δεδνκέλα θαη εθηειψληαο εληνιέο, ε πξνζαξκνζηηθφηεηα: πξνζαξκφδνληαη δπλακηθά ζηηο κεηαβνιέο ηνπ πεξηβάιινληνο θαη ηνπ ρξήζηε. Διέλε Κ. Καιιέξγε 46

47 πζρεηηζκνί πσο απνδεηθλχεηαη απφ πνιιά εξεπλεηηθά πεδία (π.ρ. ζην Παλεπηζηήκην Tsinghua ηεο Κίλαο κε ηα projects Smart Classroom SameView θ.ιπ.), ε εθπαηδεπηηθή ηερλνινγία θαη ηδηαίηεξα ην e-learning απνηειεί ην ιίθλν, ην δνθηκαζηηθφ ρψξν εθαξκνγψλ ηνπ pervasive computing, κε ηελ πξνψζεζε ηεο εθπαίδεπζεο κέζσ Γηαδηθηχνπ (web based learning) θαη ηεο θαηαλεκεκέλεο κάζεζεο, αθνχ θαινζρεδηαζκέλεο θαη θηιηθέο πξνο ην ρξήζηε εθαξκνγέο e-learning ζα κπνξνχζαλ λα θαιχςνπλ ζρεδφλ φια ηα ηερληθά δεηήκαηα, κε ζεβαζκφ πξνο ην pervasive computing. Δπηπιένλ, θαζψο απμάλεηαη ε αλαγλψξηζε ηεο ζεκαζίαο ηεο εθπαίδεπζεο, ε εθαξκνγή ηνπ pervasive computing ζηνλ ηνκέα ηνπ e-learning ζα έρεη σο απνηέιεζκα κηα επξεία γθάκα απαηηήζεσλ (δήηεζεο) ζηελ αγνξά. Γη απηφλ ηνλ ιφγν ηα ζρέδηα θαη νη εθαξκνγέο ζε ζρέζε κε ην pervasive computing επεξεάδνληαη (θαη θαηεπζχλνληαη) πξνο ην πεδίν ηνπ e-learning. ζνλ αθνξά δε ην m-learning, απηφ είλαη απιά έλα ζηνηρείν ηνπ pervasive computing, φπσο θαίλεηαη άιισζηε θαη απφ ηα παξαπάλσ (ζπγγελείο ηερλνινγίεο θ.ιπ.). Σα δχν πεδία δελ ρσξίδνληαη νχηε είλαη δηαθξηηά, αθνχ ην mobile computing είλαη έλα ηκήκα ηνπ pervasive computing. Έηζη ινηπφλ ην m-learning, κηα πεξηνρή κε πνιχ ελδηαθέξνλ, ζα πξέπεη λα κειεηεζεί κέζα ζην πιαίζην απηφ (Keegan, D., 2003), (7) Διέλε Κ. Καιιέξγε 47

48 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 4 ΠΡΟŸΠΟΘΔΔΙ ΚΑΙ ΠΛΔΟΝΔΚΣΗΜΑΣΑ ην θεθάιαην απηφ ζα κειεηεζνχλ νη πξνυπνζέζεηο θαη ηα πιενλεθηήκαηα ηνπ m-learning πξνθεηκέλνπ λα γίλεη θαηαλνεηή ε αλαγθαηφηεηά ηνπ θαη ε ρξεζηκφηεηά ηνπ ζηε ζχγρξνλε θνηλσλία. πσο έρεη αλαθεξζεί μαλά ζην θεθάιαην 3, ζηηο έξεπλεο πνπ δηεθπεξαηψζεθαλ αλαθέξζεθε φηη είλαη ζεκηηή ε αλάπηπμή ηνπ, αιιά ε εθαξκνγή ηνπ βξίζθεηαη αθφκα ζε πεηξακαηηθφ ζηάδην ιφγσ ηνπ φηη δελ ππάξρνπλ πνιιά ρξφληα έξεπλαο θαη ελαζρφιεζεο κε απηφ. Χζηφζν, φληαο ε εμέιημε ηνπ e-learning θαη ηνπ Pervasive Computing είλαη θαηαλνεηφ φηη πξέπεη λα πιεξνχληαη θάπνηεο πξνυπνζέζεηο γηα λα έρνπκε ηα επηζπκεηά απνηειέζκαηα θαη ζηελ νπζία πιήξε εθκεηάιιεπζε ησλ πιενλεθηεκάησλ πνπ πξνζθέξεη. Αξρηθά, ινηπφλ, θαηαγξάθνληαη θάπνηεο νπζηψδεηο πξνυπνζέζεηο πνπ είλαη απαξαίηεην λα πιεξνχληαη θαη ζηε ζπλέρεηα γίλεηαη αλαθνξά ησλ πιενλεθηεκάησλ ηνπ. Δπηπιένλ, ελδεηθηηθά δίλνληαη θαη θάπνηεο εθαξκνγέο ζηηο νπνίεο βξίζθεη εθαξκνγή πνπ βξίζθνληαη ζε ζπλερείο αιιαγέο θαη εμειίζζνληαη κε πνιιέο δπλαηφηεηεο βειηίσζεο Πξνϋπνζέζεηο αλάπηπμεο m-learning Μηα απφ ηηο θξίζηκεο πξνυπνζέζεηο πνπ δεκηνχξγεζαλ ηελ αλάγθε γηα έλα βαζηζκέλν ζε θηλεηέο επηθνηλσλίεο εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα είλαη νη καζεηέο λα έρνπλ ζηελ θαηνρή ηνπο θάπνηα ζπζθεπή θηλεηήο ηειεθσλίαο πνπ λα ππνζηεξίδεη m-learning. Οη ζπζθεπέο απηέο ππνζηεξίδνπλ ζπγθεθξηκέλεο εθαξκνγέο θαη είλαη δνκεκέλεο κε ην αληίζηνηρν ινγηζκηθφ γηα ηε δηεθπεξαίσζε αιιειεπηδξαζηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ θαη εθαξκνγψλ. Ζ επηινγή ελφο είδνπο ζπζθεπήο εμαξηάηαη απφ ηηο αλάγθεο γηα ππνινγηζηηθή δχλακε, γηα δηάξθεηα κπαηαξίαο, αλζεθηηθφηεηα, θαζψο θαη απφ παξάγνληεο πνπ έρνπλ λα θάλνπλ κε ζέκαηα εξγνλνκίαο (π.ρ. ηε ζηάζε ηνπ ρξήζηε θαηά ηε ρξήζε. Πην ζπγθεθξηκέλα, εάλ έρεη ειεχζεξν έλα ή θαη ηα δχν ρέξηα, εάλ θηλείηαη ζσκαηηθά ή είλαη ζηάζηκνο, πφζν βάξνο κπνξεί λα ζεθψζεη, θαη άιια δεηήκαηα εχθνιεο κεηαθνξάο, ηνλ ηφπν, ρξφλν θαη ηα ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ πεξηβάιινληνο, φπσο ε ζεξκνθξαζία θαη ν ζφξπβνο). Δπηπιένλ, ζα πξέπεη λα ιεθζεί Διέλε Κ. Καιιέξγε 48

49 ππφςε θαη ην κνληέιν δηαρείξηζεο ηδηαίηεξα ζηελ πεξίπησζε πνπ ην πιηθφ παξέρεηαη απφ ην εθπαηδεπηηθφ ίδξπκα, δειαδή αλ ζα παξαζρεζνχλ αηνκηθέο ζπζθεπέο ή ζπζθεπέο γηα νκάδεο ρξεζηψλ. Αθφκα αλ ζα κπνξνχλ νη καζεηέο λα πάξνπλ ηηο ζπζθεπέο καδί ηνπο έμσ απφ ην ρψξν ηνπ ζρνιείνπ ή φρη θαζψο θαη πνηνο ζα είλαη ππεχζπλνο γηα ηπρφλ βιάβεο. Έλα άιιν βαζηθφ δήηεκα είλαη ζηελ πεξηνρή πνπ βξίζθνληαη νη εθπαηδεπφκελνη λα έρνπλ πξφζβαζε ζην δίθηπν θηλεηήο ηειεθσλίαο, ζηελ νπζία δειαδή λα βξίζθνληαη κέζα ζηελ εκβέιεηα ηεο πην θνληηλήο θεξαίαο. Μέζα ζηα φξηα απηά είλαη εθηθηφ απφ ηνλ εθπαηδεπφκελν ηδηνθηήηε ηεο ζπζθεπήο πνπ ππνζηεξίδεη m-learning λα ρξεζηκνπνηήζεη ην ζχζηεκα GSM πνπ θάλεη ρξήζε ηεο θπςεινπνίεζεο. Με απηφλ ηξφπν ζα έρεη πξφζβαζε νπνπδήπνηε (κε ηελ πξνυπφζεζε φηη είκαζηε κέζα ζηα φξηα ηνπ ζηαζκνχ βάζεο) θαη νπνηαδήπνηε ζηηγκή ζηηο ππεξεζίεο θαη ζηηο εθαξκνγέο πνπ ηνπ πξνζθέξεη ε m-learning. Γεδνκέλνπ βέβαηα ησλ πξαγκαηηθψλ ζπλζεθψλ ην ζήκα ζα πξέπεη λα είλαη επαξθέο έηζη ψζηε ζε νπνηαδήπνηε απμνκείσζή ηνπ λα κπνξεί λα αληαπεμέιζεη θαη λα κελ "θνιιήζεη" ε εθαξκνγή. Γεληθφηεξα ε ππνδνκή ησλ δηθηχσλ πνπ ππνζηεξίδνπλ m-learning είλαη δνξπθνξηθά δίθηπα, δίθηπα θηλεηήο ηειεθσλίαο, αζχξκαηα ηνπηθά δίθηπα, θαη ad hoc πξνζσπηθά δίθηπα. Θα πξέπεη λα ιακβάλνληαη ππφςε θαη νη εμήο παξάκεηξνη γηα ηελ νξζή ιεηηνπξγία ηνπο: ν αξηζκφο ησλ ρξεζηψλ, ε εκβέιεηα, νη αλάγθεο ζπλδεζηκφηεηαο θαη πξφζβαζεο ζε δεδνκέλα, ν ηφπνο/ρψξνο ρξήζεο, ε παξνπζία άιισλ ζπζθεπψλ πνπ κπνξεί λα δεκηνπξγνχλ "ζφξπβν", νη αλάγθεο αζθάιεηαο, ην θφζηνο γηα ηνλ πάξνρν ή θαη γηα ηνλ ρξήζηε, θαη ε ηνπνινγία ηνπ δηθηχνπ. Δπηπξνζζέησο, ε θνηλσλίαο ηεο γλψζεο δεκηνπξγεί λέα δεδνκέλα γηα ηε κάζεζε. Κάπνηα απφ απηά είλαη επέιηθην εξγαηηθφ δπλακηθφ, πνπ ελεκεξψλεηαη δηαξθψο γηα ηε λέα γλψζε πνπ παξάγεηαη κε γξήγνξνπο ξπζκνχο, νη πνιίηεο ηεο θνηλσλίαο ηεο γλψζεο ρξεηάδεηαη λα (επαλ)εθπαηδεχνληαη δηαξθψο ψζηε λα είλαη αληαγσληζηηθνί, αιιά θαη λα αμηνπνηνχλ ηηο λέεο δπλαηφηεηεο γηα ηελ πξνζσπηθή ηνπο εμέιημε. πλεπψο δειαδή ρξεηάδεηαη ε δηαξθήο ελεκέξσζε ησλ εθπαηδεπφκελσλ γηα ηα λέα δεδνκέλα πνπ δεκηνπξγνχληαη θάζε θνξά, αθνχ ε m-learning βξίζθεηαη ζε δηαξθή εμέιημε. Διέλε Κ. Καιιέξγε 49

50 4.2. Πιενλεθηήκαηα από ηε ρξήζε ηνπ ηελ ελφηεηα απηή εμεηάδνληαη ηα πιενλεθηήκαηα ηνπ m-learning γηα δχν βαζηθέο ζηξαηεγηθέο: ηε ρξήζε θηλεηψλ ζπζθεπψλ γηα ηελ παξνρή ππνζηήξημεο ζε ζπλάξηεζε κε ηελ απφδνζή ηνπο θαζψο θαη γηα λα είλαη εθηθηφ λα δηδαρηεί θάπνηνο κέζα απφ ηελ επηθνηλσλία. Παξαηίζεληαη θάπνηα παξαδείγκαηα απφ ηελ θαζεκεξηλή δσή φπνπ έρνπκε θάλεη ρξήζε ηνπ m-learning ίζσο ρσξίο θαλ λα ην αληηιεθζνχκε! Σν πην θιαζηθφ παξάδεηγκα είλαη φηαλ θάπνηνο ρξεζηκνπνηήζεη θάπνηα ζηηγκή ην θηλεηφ ηνπ γηα λα βξεη έλαλ αξηζκφ ηειέθσλνπ, ή γηα λα ειέγμεη ηελ εκεξνκελία θαη ηελ ψξα, ή γηα λα ππνινγίζεη κηα πιεξνθνξία, έρεη βηψζεη ηε κέζνδν m-learning ζαλ ππνζηεξηθηηθή δηαδηθαζία ζε απηφ. Δπηπξνζζέησο, είλαη πηζαλφ θάπνηνο λα βηψζεη ηε καζεζηαθή δηαδηθαζία κέζσ θάπνησλ ζπγθεθξηκέλσλ θηλεηψλ ηειεθψλσλ. Αθφκα αλ θάπνηνο έρεη ηειεθσλήζεη, ρξεζηκνπνηψληαο έλα θειί θαζψο πινεγείηαη ζηελ ηζηνζειίδα ελφο πειάηε, γηα λα δεηήζεη εμεηδηθεπκέλεο ζπκβνπιέο απφ θάπνηνλ εκπεηξνγλψκνλα, έρεη βηψζεη θαη πάιη ηε δηαδηθαζία κάζεζεο απφ θηλεηά ηειέθσλα πνπ δηδάζθεηαη κέζσ ηεο επηθνηλσλίαο. Δπηπιένλ, αληίζηνηρα, αλ θάπνηνο έρεη απνζηείιεη ζηελ νκάδα ηνπ κέζσ ηνπ BlackBerry ηνπ e mails θαηά ηε δηάξθεηα κηαο ζπλεδξίαζεο κε έλα πειάηε, δεηψληαο παξαδείγκαηα ή νξηζκνχο. Έηζη, ινηπφλ, ην θεθάιαην απηφ επηθεληξψλεηαη ζηα πιενλεθηήκαηα δχν εηδψλ αζχξκαηεο θηλεηήο κάζεζεο, m-learning σο κηα κνξθή ζηήξημεο γηα θαιχηεξε απφδνζε θαη m-learning σο επηθνηλσλία πνπ δεκηνπξγεί γλψζε. Απηέο είλαη δχν πνιχ δηαθνξεηηθέο ζηξαηεγηθέο πνπ ρξεζηκνπνηνχλ σο εξγαιεία ηα θηλεηά ηειέθσλα. Σν πξψην πξνυπνζέηεη φηη ηα πιενλεθηήκαηα απηά πξνέξρνληαη απφ ηελ παξνρή εξγαζίαο ζηνπο εθπαηδεπνκέλνπο κε ζπλερή βνήζεηα ζην πιαίζην ηεο εξγαζίαο ηνπο. Φπζηθά, απηέο νη βνήζεηεο ζηελ απαζρφιεζε κπνξνχλ λα βειηησζνχλ ζεκαληηθά, αλάινγα κε ηε ζπζθεπή. Ζ ζπζθεπή κπνξεί λα είλαη ελζχξκαηε, ψζηε λα έρεη ηε δπλαηφηεηα ν ρξήζηεο λα ιάβεη ηηο πην πξφζθαηεο πιεξνθνξίεο, θαη λα κπνξεί λα ρξεζηκνπνηήζεη εηθφλεο, θείκελν θαη ήρν ψζηε λα απνδψζεη ηελ αλάινγε ππνζηήξημε. ε αληίζεζε, ην m-learning ζαλ κέζνδνο επηθνηλσλίαο πηνζέηεη δηαθνξεηηθή πξνζέγγηζε. Σα πιενλεθηήκαηα απηήο ηεο πξνζέγγηζεο βαζίδνληαη ζηηο επνηθνδνκεηηθέο ζεσξίεο ηεο κάζεζεο. Σα πιενλεθηήκαηα ηνπ m-learning ζαλ κέζν επηθνηλσλίαο, φπσο πξνθχπηνπλ απφ ηνπο εθπαηδεπνκέλνπο θαη ηνπο Διέλε Κ. Καιιέξγε 50

51 εκπεηξνγλψκνλεο θαηαζθεπάδνληαο γλψζε ζε έλα απζεληηθφ πιαίζην, παξαηίζεληαη παξαθάησ. Σα αζχξκαηα m-learning ζπζηήκαηα είλαη ζπζηήκαηα εγγχεζεο ππνζηήξημεο (PSS - Performance Support Systems) θαη παξφκνηα κε ηα παξαδνζηαθά PSS. Οη ιχζεηο πνπ πξνζθέξεη ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ (m-learning) ελζσκαηψλνπλ ηηο ζπζθεπέο θηλεηήο ηειεθσλίαο κε ηελ εξγαζία γηα λα βνεζήζνπλ ην ρξήζηε λα εθηειέζεη έλα έξγν παξάιιεια κε ηελ παξνρή πιεξνθνξηψλ, ηελ θαζνδήγεζε, θαη βηψλνληαο εκπεηξίεο, φηαλ θαη φπνπ απηέο είλαη απαξαίηεηεο. Πιενλεθηήκαηα απηήο ηεο ρξήζεο, πεξηιακβάλνπλ ηα εμήο: Σνπνζεηεί ηελ εθπαίδεπζε θαη ηελ εγγχεζε ηεο ππνζηήξημεο, φπνπ γίλεηαη ε πξαγκαηηθή δνπιεηά. Αλ αλαδεηήζνπκε πεξηπηψζεηο ζηηο νπνίεο ζα ήηαλ ρξήζηκν λα έρνπκε έλα εξγαιείν εγγχεζεο ηεο ππνζηήξημεο δηαζέζηκν φζν γηα λα νινθιεξσζεί ε εξγαζία πνπ είλαη λα ηειεζηεί. Θα κπνξνχζε λα είλαη ε πεξίπησζε φπνπ έλα άηνκν έρεη αλαιάβεη ηελ επηζθεπή ελφο ipaq (ππνινγηζηήο ρεηξφο), κε ηεθκεξίσζε, βνεζήκαηα εξγαζίαο, θαζψο θαη δηαγξάκκαηα δηαζέζηκα, φπνπ ζα αλαθέξνπλ, ηνλ ηξφπν πνπ ην άηνκν απηφ θάλεη ηελ επηζθεπή. Δπηηξέπεη θαη σζεί λέεο δεμηφηεηεο θαη γλψζεηο λα εθαξκνζηνχλ άκεζα φπνπ ρξεηάδεηαη. Αο ζθεθηνχκε ηε ρξήζε απηψλ ησλ ζπζθεπψλ ζε έλα πεξηβάιινλ ιηαληθήο ζην νπνίν ππάξρνπλ δεθάδεο λέα πξντφληα γηα λα κάζνπλ θαη φπνπ πσινχληαη θάζε κήλα, αλάινγα φπνηε θάλνπλ ηελ εκθάληζή ηνπο ζηελ αγνξά. Πξνηηκφηεξν απφ ηελ απνκάθξπλζε ησλ βνεζψλ πσιήζεσλ απφ ην επίπεδν ησλ πσιήζεσλ είλαη ε εθπαίδεπζε/θαηάξηηζε ηνπ λένπ πξντφληνο, ζθεθηφκελνη αλάινγα είλαη ε ηνπνζέηεζε ηεο εθπαίδεπζεο ηνπ πξντφληνο ζηηο θηλεηέο ζπζθεπέο. Απηφ ζα επέηξεπε ζηνπο βνεζνχο πσιήζεσλ λα κάζνπλ γηα ηα πξντφληα, θαζψο απηά θαζίζηαληαη δηαζέζηκα πξνο πψιεζε, αληί λα εθπαηδεχνληαη θαη λα ππνρξενχληαη λα παξαθνινπζήζνπλ ζεκηλάξηα εβδνκάδεο λσξίηεξα. Ζ ζπζθεπή ζα ήηαλ εθηθηφ επίζεο λα ρξεζηκνπνηεζεί γηα λα εμεηαζηνχλ θάπνηα πξάγκαηα, φπσο νη ζπγθξίζεηο πξντφλησλ, πιεξνθνξίεο εγγχεζεο θαη άιιεο βαζηθέο πιεξνθνξίεο δσηηθήο ζεκαζίαο πνπ πξνζθέξνπλ απαληήζεηο ζε ελδερφκελεο εξσηήζεηο πειαηψλ. Γηαηί λα δεηείηαη απφ ηνπο βνεζνχο πσιήζεσλ λα απνκλεκνλεχνπλ πιεξνθνξίεο φηαλ κπνξνχλ λα θάλνπλ αλαθνξά ζε απηά κε αθξίβεηα; Διέλε Κ. Καιιέξγε 51

52 Δπηηξέπεη θαη επλνεί ηελ εμάζθεζε/εθπαίδεπζε φηαλ ρξεηάδεηαη. Ζ κάζεζε κέζσ αζχξκαησλ ή θηλεηψλ ζπζθεπψλ έρεη ηε δπλαηφηεηα λα εκπινπηίζεη ηηο "ζηηγκέο δηδαζθαιίαο", δειαδή, εθείλεο ηηο ζηηγκέο πνπ κηα ψζεζε ζε έλα ζπγθεθξηκέλν ζέκα είλαη πξνζεθηηθνί, πξφζπκνη θαη δεθηηθνί ζηε κάζεζε. Υξεζηκνπνηψληαο θνξεηέο ζπζθεπέο, νη εθπαηδεπφκελνη κπνξνχλ λα έρνπλ πξφζβαζε ζε βνεζήκαηα γηα ηελ εξγαζία ηνπο, ζε πιηθφ αλαθνξψλ, ή ζε νδεγίεο, φηαλ απηφ θξίλεηαη απαξαίηεην. Δπηπξφζζεηα, επηηξέπεη ηε ρξήζε πνιιαπιψλ κέζσλ, φηαλ ζεσξείηαη φηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ θάζε πεξίπησζε. Οξηζκέλεο απφ ηηο θηλεηέο θαη αζχξκαηεο ζπζθεπέο ππνζηεξίδνπλ πνιιαπιά κέζα, φπσο βίληεν, θσηνγξαθίεο, εηθφλεο, ήρν θαη θίλεζε. Δάλ απηά ηα κέζα ελεκέξσζεο δεκηνπξγνχλ νδεγίεο, πιηθφ αλαθνξψλ, ή βνεζήκαηα εξγαζίαο πην απνηειεζκαηηθά, ζα έπξεπε λα ζπκπεξηιεθζνχλ ζηελ εξγαζία. ηε ζπλέρεηα κειεηάηαη ε αζχξκαηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ ζαλ επηθνηλσλία πνπ δεκηνπξγεί γλψζε. Σα πιενλεθηήκαηα ηνπ m-learning σο κέζν επηθνηλσλίαο κπνξεί λα είλαη ακθηιεγφκελα. Σα πιενλεθηήκαηα πνπ επεμεξγάδνληαη θαη αλαθέξνληαη εδψ πξνέξρνληαη απφ ζπλεξγαζία θαη επηθνηλσλία κε εκπεηξνγλψκνλεο ή ζε ζπλεξγαζία κεηαμχ νκνίσλ ηνπο. Ζ πξφθιεζε γηα ηελ εθπαίδεπζε απηψλ πνπ αζρνινχληαη επαγγεικαηηθά ζα είλαη λα αλαγλσξίζνπλ απηά ηα πιενλεθηήκαηα θαη λα ζπλεηδεηνπνηήζνπλ φηη δελ ππάξρεη έλαο ηππηθφο "επίζεκα" ξφινο γηα ηνλ εθπαηδεπηή ή ηνλ βνεζφ ζρεδηαζηή λα "παηρηεί" ζε απηά. Παξέρεη πξφζβαζε ζε εκπεηξνγλψκνλεο. θεθηφκελνη ηε ρξήζε αζχξκαησλ ζπζθεπψλ, φηαλ ππάξρεη ε αλάγθε νη ρξήζηεο λα ζπλδεζνχλ θαη λα δηδαρηνχλ απφ εηδηθνχο. Έλα παξάδεηγκα ηνπ παξαπάλσ είλαη ε ππεξεζία ζπληήξεζεο πνπ παξέρνπλ νη κεραληθνί φηαλ εξγάδνληαη ζηελ ηζηνζειίδα ελφο πειάηε. Οη κεραληθνί απηνί βξίζθνληαη ζηε δηαδηθαζία ηεο αμηνιφγεζεο ηεο βάζεο δεδνκέλσλ ηνπ πειάηε θαη ρξεηάδνληαη λα κάζνπλ πεξηζζφηεξα ζρεηηθά κε ηηο πξνεγκέλεο επηινγέο γηα ηελ αζθάιεηα ησλ δεδνκέλσλ. Υξεζηκνπνηψληαο έλα PDA κε άκεζε εηδνπνίεζε (instant messaging) θαη επαηζζεηνπνίεζε (ε ηθαλφηεηα λα πεη αλ θάπνηνο είλαη πξνζβάζηκνο κέζσ ειεθηξνληθνχ ηαρπδξνκείνπ, άκεζεο εηδνπνίεζεο, ή ηειεθψλνπ), νη εθπαηδεπφκελνη κπνξνχλ λα γίλνπλ "εηδηθνί" κε ηελ έλλνηα φηη ζα είλαη δπλαηφλ λα Διέλε Κ. Καιιέξγε 52

53 απαληήζνπλ ζε θάπνηεο εξσηήζεηο κφλνη ηνπο έρνληαο πάληα ην θαηάιιειν ππνζηεξηθηηθφ πιηθφ. Ζ ζπλεηδεηνπνηεκέλε επηινγή δίλεη ηε δπλαηφηεηα ζηνλ εθπαηδεπφκελν λα δεη πνηνο απφ ηνπο εηδηθνχο είλαη δηαζέζηκνο εθείλε ηε ζηηγκή ψζηε λα πξαγκαηνπνηεζεί δηάινγνο κέζσ ,ή άκεζσλ κελπκάησλ, ή ηειεθψλνπ. ε απηή ηελ πεξίπησζε, νη κεραληθνί ζπληήξεζεο κπνξνχλ λα επηθνηλσλνχλ κε ηνλ εηδηθφ θαη λα θάλνπλ εξσηήζεηο απφ ηηο νπνίεο ζα δεκηνπξγεζεί ε γλψζε θαη σο απνηέιεζκα κεηά ε κάζεζε. Υηίδεη κηα θνηλφηεηα πξαθηηθήο. Ο φξνο θνηλφηεηα πξαθηηθήο επηλνήζεθε απφ ηνλ Etienne Wenger (Wenger & Snyder, 2000). Πεξηγξάθεη έλα άηππν δίθηπν ή κηα νκάδα αλζξψπσλ νη φπνηνη αληαιιάζζνπλ ζπκβνπιέο, ηηο θαιχηεξεο ηαθηηθέο θαη ιχζεηο ζε πξαγκαηηθά πξνβιήκαηα. Υξεζηκνπνηψληαο αζχξκαηεο ζπζθεπέο, κηα θνηλφηεηα πξαθηηθήο κπνξεί λα ζπκβάιεη ζε έλα θφξνπκ ή ζε κηα πνιπλεκαηηθή ζπδήηεζε. Δξσηήζεηο θαη απαληήζεηο πνπ αλαξηψληαη ζην θφξνπκ ζπδήηεζεο κπνξνχλ λα είλαη πξνζβάζηκεο θαη πξνζεγγίζηκεο απφ ην αληίζηνηρν πεδίν. Οη αζχξκαηεο ζπζθεπέο κπνξνχλ επίζεο λα ρξεζηκνπνηεζνχλ ζαλ εξγαιεία γηα λα είλαη εθηθηφ απφ ην ρξήζηε λα θαηεβάζεη πξφηππα, ππνδεηγκαηηθά γξάκκαηα, θχιια εξγαζίαο γηα ηελ εθηίκεζε απνηειεζκάησλ θαη ππνινγηζκψλ, ζελάξηα πσιήζεσλ, θαη άιια έγγξαθα πνπ έρεη αλαπηχμεη ε νκάδα εξγαζίαο κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ. Δπίζεο, κπνξεί λα είλαη έλα εξγαιείν γηα άκεζε εηδνπνίεζε, γηα , ή άιινπ είδνπο επηθνηλσλίαο θαη δηάινγνπ. Έλα παξάδεηγκα ηνπ πξναλαθεξζέληνο είλαη ν αζθαιηζηηθφο πξάθηνξαο, ν φπνηνο έρεη κηα απνξία ζρεηηθά κε έλα ζέκα πάλσ ζην νπνίν εξγάδεηαη. Υξεζηκνπνηψληαο έλα θηλεηφ ηειέθσλν κε θσηνγξαθηθή κεραλή, ν αζθαιηζηήο ζηέιλεη ηηο εηθφλεο ζε έλα ζπλάδειθν απφ ηελ νκάδα εξγαζίαο ηνπ. Μνηξαδφκελνη θαη νη δχν ηελ εηθφλα ηνπ νρήκαηνο ηελ νπνία θαη επεμεξγάδεηαη ν δεχηεξνο, κπνξεί λα απαληήζεη ζε εξσηήζεηο ζρεηηθά κε ηε δηαδηθαζία ηεο απνηίκεζήο ηνπ. Γλσξίδεη πνχ βξίζθεηαη ε εηδηθφηεηα ηνπ θαζελφο κέζσ ηεο ζχλδεζεο θαη ηεο ζπλερφκελεο θαη ζπγρξνληζκέλεο εθπαίδεπζεο ζηα ζπζηήκαηα νπξψλ. Οη αζχξκαηεο ζπζθεπέο έρνπλ ηελ ηθαλφηεηα λα "πηέζνπλ" (push) θαη λα "ηξαβήμνπλ" (pull) δεδνκέλα απφ θαη πξνο ηνπο εθπαηδεπνκέλνπο. Ζ δπλαηφηεηα ζχλδεζεο θαη ζπγρξνληζκνχ ζεκαίλεη φηη θάπνηνο κπνξεί λα έρεη κεηξψν εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ θαη λα κπνξεί λα αλαηξέρεη ζε απηφ θάζε ζηηγκή, θάηη πνπ είλαη πξνο ην παξφλ εχθνιν λα γίλεη θαη λα ππνβιεζεί αλαθνξά. Έλα παξάδεηγκα ηνπ παξαπάλσ ζα ήηαλ λα ρξεζηκνπνηήζεη Διέλε Κ. Καιιέξγε 53

54 θάπνηνο αζχξκαην ζχζηεκα φπνπ ζα θαζνδεγείηαη ε ζπκκφξθσζε θαη επαλαπηζηνπνίεζε ηεο εθπαίδεπζεο. ε απηή ηελ πεξίπησζε, έλα ζχζηεκα νπξψλ (back end), ζα παξαθνινπζνχζε φηαλ νη εθπαηδεπηέο πξέπεη λα ιάβνπλ ηελ πηζηνπνίεζε ηεο εθπαίδεπζεο θαη ζηέιλεη ζηνλ εθπαηδεπφκελν κηα ππελζχκηζε ζηελ αζχξκαηε ζπζθεπή ηέζζεξηο έσο έμη εβδνκάδεο πξηλ απφ ηελ εκεξνκελία ιήμεο ηεο πηζηνπνίεζεο. Ο εθπαηδεπηήο ηφηε ζα κπνξνχζε λα έρεη πξφζβαζε ζηελ εθπαίδεπζε θαη ζηελ εμέηαζε πηζηνπνίεζεο online. πλαθφινπζα, ε αζχξκαηε ζπζθεπή ζα ζηείιεη ηα απνηειέζκαηα ηεο εμέηαζεο ηεο πηζηνπνίεζεο ζε έλαλ ππνινγηζηή ζηα θεληξηθά γξαθεία θαη ζα ελεκεξψζεη ηε βάζε δεδνκέλσλ πνπ πεξηέρνπλ ηηο ιεπηνκέξεηεο ζρεηηθά κε ηα πηζηνπνηεηηθά. Απηφ ζεκαίλεη φηη νη εγγξαθέο γηα ηελ πηζηνπνίεζε είλαη πάληα ελεκεξσκέλεο θαη είλαη κηα θαιή πεγή γηα ηηο αλαθνξέο ζηηο αζθαιηζηηθέο εηαηξείεο θαη ζηελ θπβέξλεζε, (8),(9) ύλνςε πιενλεθηεκάησλ πλνςίδνληαο, ινηπφλ, ηα πιενλεθηήκαηα ηεο m-learning βαζίδνληαη ζε απηά ησλ θηλεηψλ. Οη θηλεηέο ζπζθεπέο δηαζέηνπλ κηα ζεηξά απφ ραξαθηεξηζηηθά πνπ ηηο θαζηζηνχλ ειθπζηηθέο γηα ηελ εθπαίδεπζε, φπσο: είλαη θζελέο, ζε ζρέζε κε ηνπο ππνινγηζηέο, θαη κπνξνχλ λα κεηαθεξζνχλ εχθνια. πξνζθέξνπλ ηε δπλαηφηεηα γηα ubiquitous ("παληαρνχ παξφλ") computing. πξνζθέξνπλ πξφζβαζε ζε πιεξνθνξίεο θαη πξνσζνχλ ηελ αλάπηπμε ηνπ ςεθηαθνχ αιθαβεηηζκνχ (information literacy). πξνζθέξνπλ δπλαηφηεηεο γηα αλεμάξηεηε κάζεζε. δηεπθνιχλνπλ ηα άηνκα κε εηδηθέο αλάγθεο. Δπίζεο, νη θηλεηέο ζπζθεπέο πξνζθέξνπλ κηα ζεηξά απφ πιενλεθηήκαηα ιφγσ ηεο θχζεο ηνπο, φπσο: θνηλσληθή δηαδξαζηηθφηεηα: ε αληαιιαγή δεδνκέλσλ θαη ε ζπλεξγαζία κε άιινπο εθπαηδεπφκελνπο κπνξεί λα ζπκβεί πξφζσπν-κε-πξφζσπν. επαηζζεζία ζην γεληθφηεξν πιαίζην ηεο κάζεζεο: νη θηλεηέο ζπζθεπέο κπνξνχλ θαη λα ζπγθεληξψζνπλ αιιά θαη λα απαληήζνπλ ζε πξαγκαηηθά ή πξνζνκνησκέλα δεδνκέλα πνπ είλαη κνλαδηθά γηα ηελ παξνχζα ζέζε, πεξηβάιινλ θαη ρξφλν. Διέλε Κ. Καιιέξγε 54

55 ζπλδεζηκφηεηα: είλαη δπλαηή ε δεκηνπξγία ελφο ηνπηθνχ δηθηχνπ κε ηε ζχλδεζε θηλεηψλ ζπζθεπψλ ζε ζπζθεπέο ζπιινγήο δεδνκέλσλ, ζε άιιεο ζπζθεπέο, ή ζε έλα θνηλφ δίθηπν. αηνκηθφηεηα: ε βνήζεηα πνπ παξέρεηαη γηα πεξίπινθεο δξαζηεξηφηεηεο κπνξεί λα πξνζαξκφδεηαη ζηνλ εθάζηνηε καζεηεπφκελν. Δπίζεο, ην γεγνλφο φηη δεκηνπξγεί εξέζηζκα, θίλεηξν θαη ειθχεη ην ελδηαθέξνλ ην καζεηψλ πεξηζζφηεξν. Αθφκα ε επθνιία ρξήζεο θαζψο θαη ε επθνιία θαη βειηίσζε γξαπηψλ εξγαζηψλ ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ θαιχηεξε γλψζε γηα ηνπο ππνινγηζηέο ηνπο δίλεη πιενλέθηεκα ζε ζρέζε κε ηηο άιιεο καζεζηαθέο κεζφδνπο. Δπηπιένλ, ε δηαζεζηκφηεηα καδί κε ην εχξνο, ηε δηαζθέδαζε, ηελ επειημία θαη ρξήζε έμσ απφ ηελ ηάμε. Άιια πξφζζεηα ζεηηθά είλαη ην αίζζεκα ηεο θαηνρήο, ηεο αλεμάξηεηεο εξγαζίαο. Σέινο, ε θαιχηεξε πξφζβαζε ζε ππνινγηζηή θαζψο θαη ην ελδηαθέξνλ πνπ πξνθαινχλ ηα θηλεηά ηειέθσλα ζε ζρέζε κε ηνπο ππνινγηζηέο είλαη κεγάιν, (10) Δθαξκνγέο χκθσλα κε ην πξνεγνχκελν θεθάιαην, αθνινπζνχλ ζπλνπηηθά θάπνηεο εθαξκνγέο πνπ έθαλαλ ηελ εκθάληζε ηνπο πξφζθαηα, ρξεζηκνπνηψληαο ηε κέζνδν m-learning γηα ηε δηεπθφιπλζε θαη πην άκεζε θαζνδήγεζε ησλ ρξεζηψλ. Γηα πεξηζζφηεξεο πιεξνθνξίεο ν αλαγλψζηεο κπνξεί λα απνηαλζεί ζηελ πξνεγνχκελε ελφηεηα Πξώηε ηειεθσληθή θιήζε ελ ώξα πηήζεο Ζ Emirates είλαη ε πξψηε αεξνπνξηθή εηαηξεία ζηνλ θφζκν πνπ εθαξκφδεη ηε ρξήζε θηλεηνχ ηειεθψλνπ ελ πηήζεη, πξνζθέξνληαο αθφκα κεγαιχηεξε επθνιία ζηνπο επηβάηεο πνπ επηζπκνχλ λα επηθνηλσλνχλ κέζσ ηνπ θηλεηνχ ηνπο, ελψ ηαμηδεχνπλ. Ζ πξψηε θιήζε απφ θηλεηφ ηειέθσλν πξαγκαηνπνηήζεθε ηελ 20ε Μαξηίνπ, ζε χςνο πνδηψλ, ζηελ εκπνξηθή πηήζε Νηνπκπάη- Καδακπιάλθα. Σν ελ ιφγσ δξνκνιφγην εθηεινχζε έλα Airbus A , ην πξψην αεξνζθάθνο ηνπ ζηφινπ ηεο Emirates πνπ είλαη εμνπιηζκέλν κε ην ζχζηεκα AeroMobile. Ζ αεξνπνξηθή εηαηξεία ζα επελδχζεη πεξίπνπ 27 εθαηνκκχξηα δνιάξηα, γηα ηελ εγθαηάζηαζε ηνπ ζπζηήκαηνο AeroMobile ζην ζηφιν ηεο. Απηφ ην ζχζηεκα εμαζθαιίδεη ηε ιεηηνπξγία ησλ θηλεηψλ Διέλε Κ. Καιιέξγε 55

56 ηειεθψλσλ, κε ηελ ειάρηζηε δπλαηή ελέξγεηα, επηηξέπνληαο ηελ αζθαιή ρξήζε ηνπο ζηα αεξνζθάθε. Έλα δεχηεξν αεξνζθάθνο ηεο Emirates, έλα Boeing , έρεη ήδε εγθαηεζηεκέλν ην ζχζηεκα AeroMobile θαη ζα είλαη ζε ιεηηνπξγία πνιχ ζχληνκα. Καηά ηε δηάξθεηα ησλ πξνεγνχκελσλ 18 κελψλ, ε Emirates θαη ε AeroMobile ζπλεξγάζηεθαλ ζηελά κε ηνπο ξπζκηζηέο θαη ηνπο παξφρνπο ηειεπηθνηλσληψλ αλά ηελ πθήιην, πξαγκαηνπνηψληαο νινθιεξσκέλεο απζηεξέο δηαδηθαζίεο δνθηκήο θαη πηζηνπνίεζεο. Ζ ππεξεζία ελεξγνπνηείηαη θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πηήζεο, κε εμαίξεζε ην ρξνληθφ δηάζηεκα ηεο απνγείσζεο θαη πξνζγείσζεο. Σν πιήξσκα ζα κπνξεί λα παξαθνινπζεί θαη λα ειέγρεη ην ζχζηεκα, ελψ έρεη θαη ηε δπλαηφηεηα λα απνηξέπεη ηηο θσλεηηθέο θιήζεηο ζε νξηζκέλεο ζηηγκέο, φπσο θαηά ηε δηάξθεηα ησλ λπρηεξηλψλ πηήζεσλ. Ο αξηζκφο θιήζεσλ πνπ κπνξεί λα πξαγκαηνπνηεζεί ηαπηφρξνλα πεξηνξίδεηαη ζε πέληε κε έμη, ν ίδηνο δειαδή κε ηνλ επηηξεπφκελν αξηζκφ ησλ θιήζεσλ πνπ πξαγκαηνπνηνχληαη απηή ηε ζηηγκή απφ ηνπο επηβάηεο κέζσ ησλ ελζσκαησκέλσλ ηειεθψλσλ ζηα θαζίζκαηα ηνπ ζηφινπ ηεο Emirates. Σν πιήξσκα θαη ηα ελεκεξσηηθά βίληεν ζα παξέρνπλ ζπκβνπιέο θαη ζα ελζαξξχλνπλ ηνπο επηβάηεο λα ζέζνπλ ζε ιεηηνπξγία ηε ζησπειή ξχζκηζε ή ηε δφλεζε, φηαλ ηα θηλεηά ηειέθσλα ζα ρξεζηκνπνηνχληαη ζηα αεξνζθάθε. Δθηφο απφ ηε δπλαηφηεηα θιήζεσλ, ε ππεξεζία ζα επηηξέςεη ζηνπο επηβάηεο ηελ απνζηνιή θαη ηε ιήςε κελπκάησλ, κε ηηο εθάζηνηε δηεζλείο ρξεψζεηο πεξηαγσγήο. Οη ρξήζηεο ζα ηηκνινγνχληαη ζηνπο θαλνληθνχο ηειεθσληθνχο ινγαξηαζκνχο απφ ηνπο εθάζηνηε παξφρνπο θηλεηήο ηειεθσλίαο, φπσο ζε νπνηαδήπνηε άιιε θιήζε πεξηαγσγήο. Ζ Emirates θαη ε AeroMobile ζα ζπλερίζνπλ ηε ζπλεξγαζία ηνπο, πξνθεηκέλνπ λα πξνζζέζνπλ πεξηζζφηεξα γλσξίζκαηα πξνο φθεινο ησλ επηβαηψλ ηεο Emirates. ε απηά πεξηιακβάλνληαη ην ειεθηξνληθφ ηαρπδξνκείν BlackBerry θαη άιιεο εθαξκνγέο δεδνκέλσλ GPRS, ζηα ηέιε ηνπ Πξνβιέπεηαη επίζεο ε ελνπνίεζε ηνπ ζπζηήκαηνο AeroMobile κε ην πνιπβξαβεπκέλν ζχζηεκα ςπραγσγίαο ελ πηήζεη ηεο Emirates ICE. ηα αεξνζθάθε, φπνπ δελ έρεη εγθαηαζηαζεί ην ζχζηεκα AeroMobile, ηζρχνπλ νη ππάξρνληεο θαλφλεο πνπ απαγνξεχνπλ ηε ρξήζε ησλ θηλεηψλ ηειεθψλσλ απφ ηνπο επηβάηεο. Σα θηλεηά ηειέθσλα πξέπεη λα παξακέλνπλ θιεηζηά θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πηήζεο, ζχκθσλα κε ηνπο ηξέρνληεο θαλνληζκνχο ηεο αεξνπνξίαο. Οη Διέλε Κ. Καιιέξγε 56

57 επηβάηεο ππνρξενχληαη λα αθνινπζνχλ ηηο νδεγίεο ηνπ πιεξψκαηνο ζρεηηθά κε ηε ρξήζε ησλ θηλεηψλ ηειεθψλσλ θαη ησλ ινηπψλ θνξεηψλ ειεθηξνληθψλ ζπζθεπψλ, (11). Μηα άιιε εθαξκνγή ε νπνία πξσηνεκθαλίζηεθε ζηελ αγνξά είλαη ην BlackBerry. Πην ζπγθεθξηκέλα ην BlackBerry είλαη κηα ρεηξνθίλεηε ζπζθεπή πνπ δεκηνπξγήζεθε απφ ηελ εηαηξεία RIM (Research In Motion), ε νπνία ζπλαγσλίδεηαη κε άιιεο "δηάζεκεο" ρεηξνθίλεηεο ζπζθεπέο, φπσο ηα Palm, θαη είλαη ζηελ αγνξά πξνζηηή θπξίσο γηα ηελ αζχξκαηε δπλαηφηεηα ρεηξνθίλεηνπ ειεθηξνληθνχ ηαρπδξνκείνπ. Μέζσ ζπλεξγαζηψλ κε άιιεο εηαηξείεο, ην BlackBerry παξέρεη πξφζβαζε θαη ζην δηαδίθηπν. πσο ηα Palm, ην BlackBerry είλαη επίζεο έλαο πξνζσπηθφο ςεθηαθφο βνεζφο (PDA) ν νπνίνο κπνξεί λα ζπκπεξηιάβεη ινγηζκηθφ γηα λα δηαηεξήζεη έλα απμαλφκελν ηειεθσληθφ θαηάινγν θαη έλα εκεξήζην πξφγξακκα γηα ηνλ θάζε ρξήζηε. Δπηπξνζζέησο, κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί θαη ζαλ ζειηδνπνηεηήο. πγθξηλφκελν κε ην Palm, ην BlackBerry είλαη θαηά θάπνην ηξφπν πην απιφ θαη πξνζθέξεη ιηγφηεξεο επηινγέο θαη εθαξκνγέο. Σν αλψλπκν ιεηηνπξγηθφ ηνπ ζχζηεκα πξνθαλψο θαηαιακβάλεη έλα ζρεηηθά κηθξφ ρψξν κλήκεο ηεο ηάμεο ησλ 4 megabyte ζε κλήκε flash, ε νπνία ρξεζηκνπνηείηαη θαη γηα απνζήθεπζε δεδνκέλσλ ηνπ ρξήζηε. Αληίζεηα κε ην Palm, ηνπ νπνίνπ νη ρξήζηεο γξάθνπλ θείκελν ρξεζηκνπνηψληαο κηα γξαθίδα, ην BlackBerry πξνζθέξεη έλα κηθξνζθνπηθφ πιεθηξνιφγην ην νπνίν θεκνινγείηαη φηη είλαη γξεγνξφηεξν ζηε ρξήζε ηνπ παξά ην κηθξφ ηνπ κέγεζνο. Σν BlackBerry ππάξρεη ζε δχν εθδφζεηο, εθ ησλ νπνίσλ ε κηα κε ιίγν κεγαιχηεξε νζφλε πγξψλ θξπζηάιισλ (LCD), (9). Παξαηίζεληαη θαη δχν εηθφλεο απηψλ: Δηθόλα 4: χγθξηζε δχν Blackberrys Διέλε Κ. Καιιέξγε 57

58 ρέδην MoTFAL Σν ζρέδην MoTFAL απνηειεί κηα ζπληνληζκέλε πξσηνβνπιία εκπεηξνγλσκφλσλ ηεο παηδαγσγηθήο θαη ησλ ηερλνινγηψλ, εθπαηδεπηηθψλ ιεηηνπξγψλ θαη ςπρνιφγσλ, κε ζθνπφ λα εξεπλήζνπλ ηηο δπλαηφηεηεο πνπ ππάξρνπλ γηα λα εθαξκνζηεί κηα ηερλνινγηθή πιαηθφξκα, κε πξφζβαζε ζην δηαδίθηπν, γηα εθπαηδεπηηθνχο ιφγνπο ζην πιαίζην ηνπ ζρνιείνπ. Ζ ζπγθεθξηκέλε ζπλεξγαζία ζθνπεχεη λα αλαπηχμεη, λα εμεηάζεη θαη λα αμηνινγήζεη δηάθνξα ζρέδηα εθκάζεζεο γισζζψλ, πνπ εθαξκφδνληαη κέζσ θνξεηψλ ππνινγηζηψλ θαη βαζίδνληαη ζηελ ηξέρνπζα ηερλνινγία. Με ηνλ ηξφπν απηφ, δηεπθνιχλεηαη ε "επί ηφπνπ" εθκάζεζε θαη κεγηζηνπνηείηαη ν αληίθηππνο ηεο πιεξνθνξίαο πνπ παξέρεηαη φηαλ ην θίλεηξν ηνπ καζεηή είλαη πςειφ. Σν πεξηβάιινλ εθκάζεζεο ηνπ ζρεδίνπ MoTFAL πεξηιακβάλεη πιήξε πξφζβαζε ζε ςεθηαθέο πεγέο, γλσζηαθά εξγαιεία, γλψζε λνεξψλ απεηθνλίζεσλ θαη πξνγξακκάησλ ειεθηξνληθψλ ππνινγηζηψλ, ψζηε, κε ηελ εθκάζεζε, λα πξνσζεζεί ε ρξήζε ςεθηαθήο θάκεξαο, κε ηελ νπνία είλαη πην εχθνιε ε νξγάλσζε θαη ε αλάθιεζε ήρσλ θαη εηθφλσλ απφ άηνκα ή θαηαζηάζεηο θαη ε κεηάδνζε γλψζεσλ ζε καζεηέο πνπ δνπλ ζε δηαθνξεηηθφ πεξηβάιινλ. Σα δηάθνξα εξγαιεία εθκάζεζεο ζα αιιάμνπλ ηε ζπκπεξηθνξά ησλ καζεηψλ αλάινγα κε ην πνπ είλαη θαη κε ην πνηα δηαδηθαζία βξίζθεηαη ζε εμέιημε. Οη καζεηέο έρνπλ ηε δπλαηφηεηα δηαζχλδεζεο ζε θιηπάθηα βίληεν, άξζξα PDF θαη ηζηνζειίδεο. Ζ ζπλεξγαζία ζην ζρέδην MoTFAL ζεσξεί φηη ε πξφθιεζε γηα ηηο κειινληηθέο γελεέο, ζηελ απγή ηεο ηξίηεο ρηιηεηίαο, φζνλ αθνξά ηα εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα, είλαη ε αλάπηπμε ελφο πεξηβάιινληνο δηδαζθαιίαο γηα θηλεηά ηειέθσλα θαη ζπζθεπέο, πνπ γλσξίδνπλ εμάπισζε ζε δηζεθαηνκκχξηα ρξήζηεο. Σν θηλεηφ ηειέθσλν έρεη γίλεη κία αμηφπηζηε αηνκηθή ζπζθεπή, κε πξφζβαζε ζην δηαδίθηπν θαη smart card, ελψ παξέρνληαη κηα ζεηξά απφ δπλαηφηεηεο, νη νπνίεο θξαηνχλ ηνπο καζεηεπφκελνπο ζε επαθή κε ηηο ππεξεζίεο εθκάζεζεο θαη γισζζηθφ πιηθφ είηε βξίζθνληαη ζην ζπίηη, είηε ζηελ εξγαζία ηνπο, είηε ηαμηδεχνπλ. Καηά ηε δηάξθεηα ηεο εθαξκνγήο ηνπ ζρεδίνπ ιακβάλεη ρψξα κηα εθηελήο δηαδηθαζία αμηνιφγεζεο, ε νπνία ζα πξνζθέξεη ηηο θαηεπζπληήξηεο γξακκέο ζρεηηθά κε ηελ αιιειεπίδξαζε αλζξψπνπ-ππνινγηζηή, θαζψο θαη ηηο ςπρνινγηθέο ζπληζηακέλεο πνπ Διέλε Κ. Καιιέξγε 58

59 απαηηνχληαη γηα ηελ αλάπηπμε ηεο ηειηθήο έθδνζεο ηνπ MoTFAL. Ζ θνηλνπξαμία απηή έρεη σο ζθνπφ λα κειεηήζεη ηνλ αληίθηππν πνπ έρνπλ νη ηερλνινγίεο θηλεηψλ ηειεθψλσλ ζηνπο ηειηθνχο ρξήζηεο ζρεηηθά κε ηηο εθαξκνγέο εθκάζεζεο γισζζψλ, (12) Δξεπλεηηθά ζρέδηα ζρεηηθά κε ην Mobile Internet θαη ηηο εθαξκνγέο θηλεηώλ ζπζθεπώλ ζηελ Διιάδα To ηκήκα Έξεπλαο θαη Αλάπηπμεο κειεηάεη ηηο ηερλνινγίεο Μobile Internet γηα ηελ αλάπηπμε θαηλνηφκσλ ππεξεζηψλ, δίλνληαο έκθαζε ζηηο επηρεηξεκαηηθέο εθαξκνγέο, ηελ εμ απνζηάζεσο κάζεζε, ηελ ηειε-εξγαζία θαη ηελ έγθαηξε ελεκέξσζε πιεζπζκηαθψλ νκάδσλ. To ηκήκα Έξεπλαο θαη Αλάπηπμεο έρεη αλαπηχμεη ηελ ππεξεζία ελεκέξσζεο groupsms, κηα νινθιεξσκέλε πιαηθφξκα απνζηνιήο κελπκάησλ (SMS), κέζσ ηνπ World Wide Web. Σα θχξηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο εθαξκνγήο είλαη ε δεκηνπξγία ηειεθσληθνχ θαηαιφγνπ κε νξγάλσζε νλνκάησλ-ηειεθψλσλ ζε νκάδεο. Παξάιιεια δίλεηαη ε δπλαηφηεηα απνζηνιήο ζε ιίζηα ηειεθψλσλ κε επηινγή απνζηνιέα θαη πξνγξακκαηηζκέλε απνζηνιή ζε ζπγθεθξηκέλε κέξα θαη ψξα. Σν νκαδηθφ κήλπκα παξέρεη ηε δπλαηφηεηα εχθνιεο δηαζχλδεζεο κε ηζηνζειίδεο θαη εθαξκνγέο ζηαζεξψλ ππνινγηζηψλ, κε ζθνπφ ηελ θάιπςε αλαγθψλ εηδνπνίεζεο θαη ελεκέξσζεο ηδησηψλ, επηρεηξήζεσλ ή άιισλ νκάδσλ ρξεζηψλ (ζσκαηεία, ΟΣΑ θιπ). Γηα ην ζθνπφ απηφ έρεη αλαπηπρζεί θαηάιιειε δηεπαθή (API), ε νπνία ρξεζηκνπνηεί ηελ ηερλνινγία XML, γηα ηελ εχθνιε θαη αμηφπηζηε δηαζχλδεζε ηεο πιαηθφξκαο κε ηξίηεο εθαξκνγέο παξέρνληαο έηζη Β2Β SMS ππεξεζίεο. Υξεζηκνπνηψληαο ηε δηεπαθή B2B έρεη αλαπηπρζεί πιεζψξα εθαξκνγψλ ζε επξσπατθά ή εζληθά εξεπλεηηθά έξγα κε αλάγθεο άκεζεο ελεκέξσζεο (π.ρ. IST PALIO, ΤΠΑΗΘΡΟ, InLET, ΣΑΛΟ, eκννδ θιπ), φπσο επίζεο θαη ππεξεζίεο CRM θαη παξαθνινχζεζεο ηεο FORTHnet. Παξαηίζεληαη ηα παξαθάησ εξεπλεηηθά έξγα: Διέλε Κ. Καιιέξγε 59

60 ε ζπλεξγαζία κε ην Ηλζηηηνχην Πιεξνθνξηθήο ηνπ Η.Σ.Δ. θαη ην Δξγαζηήξην Antidoping ηνπ ΟΑΚΑ (Οιπκπηαθφ Αζιεηηθφ Κέληξν Αζελψλ), νινθιεξψζεθε κε επηηπρία ην έξγν ADOL "Anti-doping On Line" ην νπνίν ρξεκαηνδνηήζεθε απφ ηε Γεληθή Γξακκαηεία Έξεπλαο θαη Σερλνινγίαο. Σν έξγν ζπληνλίζηεθε απφ ην ηκήκα Έξεπλαο θαη Αλάπηπμεο ηεο FORTHnet ελψ ην ηειηθφ παξαδνηέν ηνπ είλαη έλα νινθιεξσκέλν ζχζηεκα ειέγρσλ anti-doping πνπ ζπληνλίδεη θαη κεηαθέξεη δεδνκέλα δεηγκαηνιεςηψλ απφ ηηο νκάδεο δεηγκαηνιεςίαο ζηα εξγαζηήξηα αλάιπζεο δεηγκάησλ θαη ηνπο πξνβιεπφκελνπο αζιεηηθνχο (πρ νκνζπνλδίεο) θαη ζπληνληζηηθνχο θνξείο (φπσο WADA θαη ΔΚΑΝ). Μεηά ηελ ιήμε ηνπ έξγνπ elearning/socrates "Ad-Hoc.com: An Intercultural Communication Trainer for European Travellers on Site", κε ζέκα ηελ εμ απνζηάζεσο κάζεζε κε κεζφδνπο πνπ αμηνπνηνχλ ηηο δπλαηφηεηεο θηλεηψλ ζπζθεπψλ, αθνινχζεζε ε επηηπρεκέλε νινθιήξσζε ηνπ έξγνπ elearning/minerva "MoTFAL: Mobile Technologies For Ad-hoc Learning", ην νπνίν ζρεδηάδεη θαη πινπνηεί εθπαηδεπηηθά ζελάξηα γηα καζεηέο, κε ηε ρξήζε θηλεηψλ ζπζθεπψλ (PDAs). Παξάιιεια, ζηα πιαίζηα ηνπ Δπξσπατθνχ Πξνγξάκκαηνο Socrates-Lingua αλαπηχρζεθε ην έξγν INLET, κε αληηθείκελν ηελ ππνβνήζεζε επηζθεπηψλ / ηνπξηζηψλ ζηελ εθκάζεζε θαη ρξήζε ηνπηθήο γιψζζαο κε ηε ρξήζε SMS θαη θνξεηψλ ζπζθεπψλ. ην INLET ε FORTHnet ζπλεξγάζηεθε κε ηελ ΔΡΣ, ην Γηεζλέο Αεξνδξφκην Αζελψλ, ηελ Διιελνγεξκαληθή Αγσγή, ην BBC, έλα νιιαλδηθφ θαη έλα ζινβεληθφ θαλάιη, θαζψο θαη κε μέλνπο θνξείο κε ηερλνγλσζία ζε e-learning. Σν έξγν νινθιεξψζεθε ηνλ Οθηψβξην ηνπ Έγηλε αμηνπνίεζε ηνπ απνηειέζκαηνο ζηα πιαίζηα ησλ Οιπκπηαθψλ Αγψλσλ φπνπ θαη έγηλε παξνρή ηεο ππεξεζίαο πξνο επηζθέπηεο πνπ θαηέθζαλαλ ζην Αεξνδξφκην Αζελψλ. Ζ FORTHnet ζπλερίδνληαο ηελ πινπνίεζε έξγσλ e-learning ζπκκεηέρεη απφ ην 2006 ζηελ αλάπηπμε ηνπ έξγνπ COLLAGE. Σν έξγν ρξεκαηνδνηείηαη απφ ην "e-learning initiative" ηεο ΔΔ θαη πινπνηείηαη ζε ζπλεξγαζία κε αθαδεκατθνχο θνξείο θαη επηρεηξήζεηο απφ ηελ Απζηξία, ην Ζλσκέλν Βαζίιεην, ηελ Διιάδα, ηε Γαλία, ηελ Δζζνλία, ηε νπεδία θαη ηελ Ηζπαλία. Σν "COLLAGE" ζηνρεχεη ζηελ αλάπηπμε κηαο πιαηθφξκαο πνπ ζπλδπάδεη παηρλίδη θαη κάζεζε γηα καζεηέο γπκλαζίνπ. Ζ πξφθιεζε είλαη λα κεηαθεξζεί ε εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία έμσ απφ ηελ ηάμε ρξεζηκνπνηψληαο Διέλε Κ. Καιιέξγε 60

61 θηλεηέο ζπζθεπέο θαη ηερλνινγίεο φπσο Wi Fi, 3G, GPS θιπ. Σν έξγν αλακέλεηαη λα νινθιεξσζεί ζηηο αξρέο ηνπ ηα πιαίζηα ηνπ πξνγξάκκαηνο "CRINNO Κξήηε Καηλνηφκνο Πεξηθέξεηα" πνπ ρξεκαηνδνηήζεθε απφ ην πξφγξακκα Καηλνηφκσλ Γξάζεσλ ηνπ DG-Regio ηεο Δ.Δ, ε FORTHnet νινθιήξσζε ην έξγν ΤΠΑΗΘΡΟ. Σν έξγν ζπληνλίζηεθε απφ ην ηκήκα Δξεπλαο θαη Αλάπηπμεο ηεο FORTHnet αλαπηχζζνληαο κηα θαηλνηφκν ππεξεζία πνπ κέζσ ηεο ζπιινγήο θαη δηάρπζεο πιεξνθνξηψλ κέζα απφ πνιιαπιά θαλάιηα ( , θσλεηηθή πχιε, κελχκαηα SMS) έρεη σο ζηφρν ηελ ελεκέξσζε πνιηηψλ πνπ δνπλ ή δξαζηεξηνπνηνχληαη επαγγεικαηηθά ζε αγξνηηθέο θαη απνκαθξπζκέλεο πεξηνρέο ηεο Κξήηεο. Ζ ειεθηξνληθή πιαηθφξκα πνπ αλαπηχρζεθε ζηα πιαίζηα ηνπ έξγνπ έρεη πξαθηηθά ηε δπλαηφηεηα λα απνζηέιιεη ζχληνκα ελεκεξσηηθά κελχκαηα ζηα θηλεηά ηειέθσλα πνιηηψλ ζπγθεθξηκέλσλ πεξηνρψλ, δήκσλ, λνκψλ ή φιεο ηεο πεξηθέξεηαο ζε ζχληνκν ρξφλν θαη κε ρακειφ θφζηνο. Ζ θαηλνηνκία ηνπ έξγνπ έγθεηηαη αθελφο ζηνλ ηξφπν ππνβνιήο θαη επηθχξσζεο εηδήζεσλ θαη αθεηέξνπ ζην ζπζρεηηζκφ θάζε είδεζεο κε ηα ελδηαθέξνληα θάζε εγγεγξακκέλνπ ρξήζηε ν νπνίνο ζα ιάβεη ηελ πιεξνθνξία επηηπγράλνληαο έηζη απφιπηα ζηνρεπκέλε πιεξνθφξεζε. Σν έξγν "ΤΠΑΗΘΡΟ" πνπ επηιέρζεθε ζαλ έλα απφ ηα θαιχηεξα παξαδείγκαηα εμάζθεζεο ηνπ DG-Regio ζπλερίδεη λα πξνζθέξεη ππεξεζίεο ελεκέξσζεο ησλ πνιηηψλ ηεο ππαίζξνπ κε δηαξθψο απμαλφκελνπο ρξήζηεο. Σν νινθιεξσκέλν έξγν Rural Wings ρξεκαηνδνηήζεθε απφ ηελ Δπξσπατθή Έλσζε ζην 6ν πξφγξακκα πιαίζην. Σελ πινπνίεζε ηνπ έξγνπ έρνπλ αλαιάβεη 29 αθαδεκατθνί θνξείο θαη εηαηξίεο απφ ηελ Δπξψπε, ηελ Ακεξηθή θαη ηελ Αζία. Σν "Rural Wings" θηινδνμεί λα πξνζθέξεη πξνεγκέλεο ππεξεζίεο ηαηξηθήο ελεκέξσζεο θαη εθπαίδεπζεο ζε απνκαθξπζκέλεο θαη δπζπξφζηηεο πεξηνρέο, δίλνληαο ηελ επθαηξία ζηνπο θαηνίθνπο λα απνιαχζνπλ ηα πιενλεθηήκαηα γξήγνξεο πξφζβαζεο ζην Γηαδίθηπν θαη ηηο ππεξεζίεο ηνπ. Μηα ζεηξά απφ επηηπρεκέλεο εθαξκνγέο θαη ππεξεζίεο ζα παξακεηξνπνηεζνχλ θαηάιιεια ψζηε λα δηαλεκεζνχλ ζηηο πεξηνρέο απηέο κε ρξήζε δνξπθνξηθψλ (DVB-RCS) θαη ζηε ζπλέρεηα αζχξκαησλ δηθηχσλ (Wi Fi). Σν έξγν αλακέλεηαη λα νινθιεξσζεί ην Γεθέκβξην ηνπ Σν έξγν ΓΗΑΜΟΤΔ ρξεκαηνδνηήζεθε απφ ην ΠΔΠ Κξήηεο θαη μεθίλεζε ηηο εξγαζίεο ηνπ ζηηο αξρέο ηνπ Σν έξγν ζπληνλίδεηαη απφ ην ηκήκα Μνπζηθήο Σερλνινγίαο Διέλε Κ. Καιιέξγε 61

62 ηνπ ΣΔΗ Κξήηεο θαη ζηνρεχεη ζηελ αλάπηπμε ελφο θαηλνηφκνπ ζπζηήκαηνο απνκαθξπζκέλεο κνπζηθήο εθηέιεζεο κε ρξήζε ελζχξκαησλ (DSL, LAN) θαη αζχξκαησλ δηθηχσλ (Wi Fi, DVB-T). ην έξγν ζπκκεηέρνπλ αθαδεκατθνί θνξείο θαη εηαηξίεο ελψ αλακέλεηαη λα νινθιεξσζεί ζε 2 ρξφληα. Σν έξγν "ekννδ - eκνληθέο θνηνφηεηεο Δπηρεηξεκαηηθφηεηαο & θαηλνηνκίαο ζηελ πεξηθέξεηα" ρξεκαηνδνηείηαη απφ ηελ Γεληθή Γξακκαηεία Έξεπλαο & Σερλνινγίαο ζηα πιαίζηα ηνπ Δπηρεηξεζηαθνχ Πξνγξάκκαηνο Κξήηεο ( ), Μέηξν 1.2 "Κνηλνπξαμίεο Έξεπλαο θαη Σερλνινγηθήο Αλάπηπμεο ζε ηνκείο Δζληθήο Πξνηεξαηφηεηαο". Σν έξγν είλαη δηάξθεηαο 24 κελψλ κε εκεξνκελία έλαξμεο ηνλ Απξίιην ηνπ Ο βαζηθφο ζηφρνο ηνπ έξγνπ eκννδ είλαη λα ζπλεηζθέξεη ζηελ αλάπηπμε ηεο ζεσξεηηθήο βάζεο θαη ηεο ηερλνινγηθήο ππνδνκήο γηα ηελ ζχζηαζε θαη ιεηηνπξγία ειεθηξνληθψλ ρσξηψλ ή ειεθηξνληθψλ θνηλνηήησλ ηνπηθήο θιίκαθαο κε ζθνπφ ηελ δηεπηρεηξεζηαθή "εηθνληθή δηθηχσζε" εηαίξσλ (παξαγσγηθψλ επηρεηξήζεσλ, ΟΣΑ & πνιηηψλ-θαηαλαισηψλ), γηα ηελ ελίζρπζε ηεο ηερλνινγηθήο ηνπο βάζεο θαη ηελ πξναγσγή θαηλνηνκηψλ (π.ρ. λέα πξντφληα & ππεξεζίεο) κέζσ πξνεγκέλσλ κνξθψλ ζπλεξγαζίαο. Σν eκννδ ζα επηδείμεη ηα απνηειέζκαηά ηνπ ζηνλ θιάδν ηνπ ηνπξηζκνχ ελψ ζην κέιινλ αλακέλεηαη ε θιηκάθσζε ηεο εθαξκνγήο ζε άιινπο θιάδνπο ηεο ηνπηθήο βηνκεραλίαο. ην eκννδ ε FORTHnet ζπκπξάηηεη κε ηξεηο (3) αθαδεκατθνχο/εξεπλεηηθνχο θνξείο, δπν επηρεηξήζεηο θαη ην Δκπνξηθφ θαη Βηνκεραληθφ Δπηκειεηήξην Ζξαθιείνπ. Με ζηφρν ηελ αλάπηπμε ελφο πξνεγκέλνπ ζεηζκνινγηθνχ δηθηχνπ μεθίλεζε ην έξγν "ΣΑΛΟ: Οινθιεξσκέλν χζηεκα Παξαθνινχζεζεο & Γηαρείξηζεο εηζκηθνχ Κηλδχλνπ ζην Μέησπν ηνπ Διιεληθνχ Σφμνπ. Δθαξκνγή ζηηο Πφιεηο Υαλίσλ & Ζξαθιείνπ" ην νπνίν ρξεκαηνδνηείηαη απφ ην ΠΔΠ-Κξήηεο. Σν ΣΑΛΟ, πέξα απφ ην ζεηζκνινγηθφ δίθηπν πνπ θαιείηαη λα αλαπηχμεη κε άκεζε κεηάδνζε ζεηζκνινγηθψλ δεδνκέλσλ κε ρξήζε δνξπθνξηθψλ δηθηχσλ (idirect) ζηνρεχεη ζηελ αλάπηπμε ζπζηήκαηνο θαηαγξαθήο θαηαζηξνθψλ κεηά απφ ζεηζκφ θαη ζχζηεκα άκεζεο ελεκέξσζεο πνιηηψλ θαη θνξέσλ αλάινγα κε ηε ζέζε ή ηελ ηδηφηεηά ηνπο. Σν ΣΑΛΟ έρεη δηάξθεηα πινπνίεζεο 24 κήλεο, (13) ε πνηνπο ηνκείο ρξεζηκνπνηείηαη Σν πεδίν εθαξκνγήο ηεο m-learning πεξηιακβάλεη: Διέλε Κ. Καιιέξγε 62

63 Σα παηδηά θαη ηνπο καζεηέο πνπ ρξεζηκνπνηνχλ ππνινγηζηέο ρεηξφο, PDAs ή ρεηξηδφκελα ζπζηήκαηα παξαθνινχζεζεο ζε κηα ζρνιηθή ηάμε ή αίζνπζα δηαιέμεσλ. Οη καζεηέο πνπ ρξεζηκνπνηνχλ θηλεηέο ζπζθεπέο ζηελ ηάμε γηα λα εληζρπζεί ε νκάδα ζπλεξγαζίαο κεηαμχ ησλ καζεηψλ θαη εθπαηδεπηψλ ρξεζηκνπνηνχλ έλα Pocket PC. ρεηηθά κε ην έξγν ηεο θαηάξηηζεο γηα θάπνηνλ πνπ έρεη πξφζβαζε ζε εθπαίδεπζε γηα κηα θηλεηή ζπζθεπή εγθαίξσο γηα λα ιχζεη έλα πξφβιεκα ή λα ελεκεξσζεί γηα θάηη θαηλνχξην. Ζ κάζεζε ζε κνπζεία ή πηλαθνζήθεο κε θνξεηέο ή ρεηξφο ηερλνινγίεο. Ζ κάζεζε ζε εμσηεξηθνχο ρψξνπο, γηα παξάδεηγκα, ζηε δηάξθεηα ηαμηδηψλ. Ζ ρξήζε ηεο αηνκηθήο ηερλνινγίαο γηα ηελ ππνζηήξημε άηππεο ή δηά βίνπ κάζεζεο, φπσο είλαη ε ρξήζε ιεμηθψλ ρεηξφο θαη άιιεο ζπζθεπέο γηα ηελ εθκάζεζε γισζζψλ. Ζ βειηίσζε ησλ επηπέδσλ κφξθσζεο, ηεο αξηζκεηηθήο θαη ηεο ζπκκεηνρήο ζηελ εθπαίδεπζε κεηαμχ ησλ λεαξψλ ελειίθσλ. Να παξέρεη νπηηθναθνπζηηθή ππνζηήξημε, πξνθεηκέλνπ λα εληζρπζεί ε εθπαίδεπζε πνπ έρεη παξαζρεζεί ζε επηρεηξήζεηο ή ζε άιια πεξηβάιινληα ηάμεο Γεληθά ζρόιηα γηα ηηο εθαξκνγέο βαζηζκέλεο ζην m-learning Ζ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ είλαη έλαο πνιχ ζεκαληηθφο ηνκέαο έξεπλαο θαη αλάπηπμεο θαη κπνξεί λα πξνζθέξεη λέεο κνξθέο επηθνηλσλίαο, ζπλεξγαζίαο θαη κάζεζεο, πνπ δελ ήηαλ εθηθηέο πξηλ απφ κεξηθά ρξφληα. Ο ηνκέαο απηφο βξίζθεηαη αθφκε ζηελ αξρή ηεο εμέιημήο ηνπ, νη θηλεηέο ζπζθεπέο θαη ηερλνινγίεο δηαδφζεθαλ επξέσο (θαη ζε νηθνλνκηθή ηηκή) κφιηο ηα ηειεπηαία ρξφληα δελ ππάξρνπλ αθφκε δηαζέζηκεο πνιιέο εκπνξηθέο εθπαηδεπηηθέο εθαξκνγέο. Γηαθαίλεηαη ξαγδαία ε εμέιημε ζηα πεξηβάιινληα ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ ζηα ακέζσο επφκελα ρξφληα, θαζψο νη ηερλνινγίεο ζα παξέρνπλ νινέλα θαη πεξηζζφηεξν εχξνο κε ιηγφηεξν θφζηνο. κσο, ε πιήξεο αμηνπνίεζε ησλ θηλεηψλ ηερλνινγηψλ ζηε ζπλεξγαηηθή κάζεζε δελ αλακέλεηαη πάλησο λα πινπνηεζεί άκεζα. Ο ιφγνο είλαη φηη ε ζεσξεηηθή βάζε πάλσ ζηελ νπνία ζα ζηεξηρζεί απηή ε αλάπηπμε αλακέλεηαη λα ρξεηαζηεί πεξηζζφηεξν ρξφλν γηα λα σξηκάζεη. Διέλε Κ. Καιιέξγε 63

64 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 5 MEIONEKTHMATA Π αξφια ηα πιενλεθηήκαηα πνπ πξνζθέξεη ην Mobile Learning θξίλεηαη αλαγθαίν λα αλαθεξζνχλ θαη θάπνηα κεηνλεθηήκαηα πνπ έρεη. Παξαθάησ παξαζέησ κεηνλεθηήκαηα ηνπ m-learning ηα νπνία φκσο πξέπεη λα ηνληζζεί φηη ηζρχνπλ κελ ζήκεξα αιιά ζε βάζνο ρξφλνπ θαη κε ηελ πξφνδν ηεο ηερλνινγίαο θαη ησλ κεζφδσλ αλάπηπμεο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ ελδερνκέλσο λα παχζνπλ λα πθίζηαληαη Γεληθέο πξνθιήζεηο θαη ζέκαηα πνπ πξέπεη αθόκα λα θαιπθζνύλ Παξαθάησ ζα παξαηεζνχλ θάπνηα πξνβιήκαηα θαη εκπφδηα ζηελ m-learning ηα νπνία εκθαλίδνληαη ζε φινπο ηνπο ηνκείο ρξήζεο ηνπο, είηε απηνί είλαη επαγγεικαηηθνί, είηε απηνί είλαη ζηνλ ηνκέα ηεο εθπαίδεπζεο. Αξρηθά, είλαη ην πςειφ θφζηνο ζην νπνίν αλέξρεηαη γηα λα πινπνηεζεί. Ζ m-learning πεξηιακβάλεη ζηα έμνδά ηεο, απηά γηα ηε ζπζθεπή ηνπ θάζε εθπαηδεπφκελνπ, ηα έμνδα γηα ηελ παξνρή ηεο αζχξκαηεο ππεξεζίαο, θαζψο θαη ηα έμνδα γηα θάπνηα ελδερφκελε βιάβε ή αλαβάζκηζε. Δπηπιένλ, είλαη θαη ηα ρξήκαηα πνπ ζα πξέπεη λα δηαηεζνχλ γηα ηε ζπλερή παξνρή βνήζεηαο απφ έλα γθξνππ αληίζηνηρνπ "help desk" γηα ηπρφλ απνξίεο ησλ εθπαηδεπφκελσλ ζε ηερληθφ αιιά θαη επίπεδν ινγηζκηθνχ. ια ηα παξαπάλσ πξνυπνζέηνπλ έλα αξθεηά πςειφ πξνυπνινγηζκφ θαη κηα εηαηξεία πνπ ζα κπνξεί λα επηρνξεγήζεη ην πξφγξακκα απηφ. Έλα άιιν ζέκα είλαη ε κηθξή κεγέζνπο νζφλε θαη ε δπζθνιία παξαθνινχζεζεο ηζηνζειίδσλ θαηαζθεπαζκέλσλ γηα ηελ νζφλε ελφο ππνινγηζηή. Πξνο ην παξφλ απηφ πνπ ηζρχεη είλαη ε δηαδηθαζία "ζθξνιαξίζκαηνο" πξνο ηα θάησ απφ ην ρξήζηε θαη ν επαλαζρεδηαζκφο ηεο ηζηνζειίδαο κε ρακειφηεξε πνηφηεηα γξαθηθψλ κε εκθάληζε πνιιαπιψλ ζηειψλ. ηε ρεηξφηεξε πεξίπησζε, θάπνηεο ηζηνζειίδεο δελ δηαηίζεληαη γηα ηελ επίζθεςε ηνπ ρξήζηε απφ θηλεηφ ηειέθσλν θαη έηζη ζηελ νζφλε ηνπ θηλεηνχ, απηφ πνπ κπνξεί λα δεη ν ρξήζηεο είλαη δηαιπκέλεο εηθφλεο θαη κηθξέο ζηήιεο πνπ είλαη ζρεδφλ αδχλαην λα ηηο δηαβάζεη θάπνηνο. Ξεθάζαξα, νη παξαδνζηαθέο ηζηνζειίδεο Διέλε Κ. Καιιέξγε 64

65 είλαη γηα ηελ εκθάληζή ηνπο ζε κηα (κεγάιε ζε ζρέζε κε ηνπ θηλεηνχ ηειεθψλνπ) νζφλε ππνινγηζηή. Μπνξεί ε επίζθεςή καο ζε ηζηνζειίδεο κέζσ θηλεηνχ ηειεθψλνπ λα είλαη έλα κεγάιν ηερλνινγηθφ επίηεπγκα, αιιά ε ρξεζηκφηεηά ηνπ δελ είλαη αθφκα ε επηζπκεηή. Γηα λα πξνζαξκνζηνχλ νη ηζηνζειίδεο ζε κηα νζφλε θηλεηνχ, ζα έπξεπε νη ηζηνζειίδεο θαη νη ππεξεζίεο λα εκθαλίδνπλ κηθξφηεξεο έθηαζεο άξζξα, δξακαηηθά απινπνηεκέλα γηα θαιχηεξε πινήγεζε, παξαιείπνληαο νηηδήπνηε δελ κπνξεί λα εθαξκνζηεί κε ηε ξχζκηζε ηνπ θηλεηνχ ηειεθψλνπ. Δπηπξνζζέησο, έλα άιιν βαζηθφ εκπφδην είλαη ε έιιεηςε ελδερνκέλσο ηεο απηνγλσζίαο ησλ ρξεζηψλ ζην θαηά πφζν θαιά θαηαθέξλνπλ λα κάζνπλ κηα θαηλνχξηα γλψζε ή λα θαιιηεξγήζνπλ θάπνην πξνζφλ κέζσ ηεο θηλεηήο κάζεζεο. Ζ έιιεηςε εμσηεξηθήο αλαηξνθνδφηεζεο ππνβνεζάεη ην γεγνλφο απηφ θαζψο ε πξνζπάζεηα λα ππνβάινπλ θάπνηεο εξγαζίεο θαη λα θξίλνπλ θαηά πφζν ηα πήγαλ θαιά είλαη δχζθνιν. ηελ νπζία νη εθπαηδεπφκελνη πξέπεη λα δηαρεηξηζηνχλ έλα δηθφ ηνπο ηξφπν δηδαζθαιίαο θαη λα αθνινπζήζνπλ δηθέο ηνπο κεζφδνπο θαη ζηξαηεγηθέο κάζεζεο θάηη ζην νπνίν πνιινί έρνπλ ιίγε πείξα. Αθφκα ππάξρεη θαη έλα άιιν ζέκα άμην αλαθνξάο, απηφ είλαη ε ειιηπήο κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ. Μηα έξεπλα πνπ έθαλε ην Παλεπηζηήκην ηνπ Stanford ην 2003, παξνπζίαζε θάπνηα παξαδείγκαηα γηα ηελ ελδεηθηηθή κάζεζε κηαο γιψζζαο κέζσ θηλεηήο ζπζθεπήο. Γηα παξάδεηγκα, ππήξραλ quiz, εμάζθεζε πξνθνξηθή θαη γξαπηή ζηελ νπνία ν εθπαηδεπφκελνο θαινχληαλ λα απαληήζεη. χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα θάπνηνη ρξήζηεο ηνπ πξνγξάκκαηνο απηνχ βξίζθνληαλ ζε εμσηεξηθνχο ρψξνπο φηαλ ρξεζηκνπνηνχζαλ ην πξφγξακκα, π.ρ. ζε κηα θαθεηέξηα, κέζα ζην ηξέλν, πεξπαηνχζαλ ζην δξφκν θ.ι.π. Απηφ, φκσο, είρε ζαλ ζπλέπεηα λα έρνπλ απψιεηα ζπγθέληξσζεο θαη πξνζνρήο θαη έηζη λα απαληήζνπλ θαη λα ρξεζηκνπνηήζνπλ ιαλζαζκέλα ην πξφγξακκα. Ζ εθαξκνγή κάζεζεο ζπλεπψο πξέπεη πξψηα λα είλαη "ραξαγκέλε" ζην κπαιφ ηνπ εθπαηδεπφκελνπ. Σν ζέκα ηεο αζθάιεηαο είλαη έλα άιιν δήηεκα πνπ ζα έπξεπε λα καο πξνβιεκαηίζεη. Δμαηηίαο ηνπ κεγέζνπο ελφο θηλεηνχ ηειεθψλνπ, είλαη εχθνιν λα θιαπεί, λα ραζεί θαζψο θαη λα ππνζηεί θάπνηα βιάβε. Δπίζεο, ππάξρνπλ ζνβαξά ζέκαηα φζνλ αθνξά ηελ αζθάιεηα ησλ δεδνκέλσλ. ε έλα άξζξν ηνπ Computer World ππνζηεξίδεηαη φηη κφλν ην 10% πνπ ρξεζηκνπνηείηαη απφ νξγαληζκνχο έρεη ινγηζκηθφ γηα πςειή Διέλε Κ. Καιιέξγε 65

66 αζθάιεηα απνζεθεπκέλσλ δεδνκέλσλ. Απηή ε αδπλακία ζπλερίδεη λα πθίζηαηαη κέρξη ζήκεξα παξά ηελ εκθάληζε ηνπ hacking θαη ηεο ππνθινπήο δεδνκέλσλ, δηφηη ην θφζηνο γηα ηελ αλάπηπμε αζθάιεηαο ζπζηεκάησλ θηλεηψλ επηθνηλσληψλ είλαη πνιχ πςειφ. Σέινο, άιια ζέκαηα ησλ νπνίσλ ε χπαξμε θαζίζηαηαη εκπφδην ζηελ αλάπηπμε ηεο m- Learning είλαη ε κε πιεξφηεηα ησλ πξνυπνζέζεσλ γηα ηηο νπνίεο έγηλε αλαθνξά παξαπάλσ. Πην ζπγθεθξηκέλα, νη πεξηνξηζκνί πνπ επηβάιινπλ ην δίθηπν GSM ή νπνηνδήπνηε άιιν πξσηνθφιινπ επηθνηλσλίαο π.ρ. ε έιιεηςε δηθηχνπ ζε κηα απνκαθξπζκέλε πεξηνρή. Δπηπιένλ, ε αλάγθε αλαλέσζεο ηεο γλψζεο θαη ελεκέξσζε ηεο επηθαηξφηεηαο θαζηζηνχλ πην δχζθνιν ην έξγν ηνπ m-learning θαζψο δελ αθνκνηψλνπλ φιε κε ηελ ίδηα επθνιία ηα θαηλνχξηα δεδνκέλα, (8) Πξνθιήζεηο θαη ζέκαηα πνπ αθνξνύλ ηνλ ηνκέα ηεο εθπαίδεπζεο Δίλαη πξνθαλέο φηη ε κάζεζε δελ είλαη, θαηά θαλφλα, κηα ηπραία θαη απνκνλσκέλε δηαδηθαζία. πκβαίλεη κέζα ζε έλα πνιχπινθν πιαίζην δηεξγαζηψλ, φπνπ πξσηεχνληα ξφιν παίδνπλ ηα άηνκα, νη επαθέο, ηα ζπγγξάκκαηα, νη ηερληθέο, ην πεξηβάιινλ θαη νη δνκέο. Μία αλζθξηηηθή γξαθή ειηθίαο ρηιηάδσλ εηψλ αλέθεξε πσο: "Μαζαίλσ, θαη ην ¼ ην νθείισ ζηνπο δαζθάινπο κνπ, ην ¼ ζηε κειέηε κνπ, ην ¼ ζηνπο ζπκκαζεηέο κνπ θαη ην ¼ ζηηο εκπεηξίεο κνπ." πσο φινη νη εκπιεθφκελνη ζηελ εθπαίδεπζε αλαγλσξίδνπλ, φζν κεγαιχηεξε είλαη ε ηξηβή κεηαμχ ησλ πφισλ ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο, αθελφο κελ θνηηεηψλ θαη θαζεγεηψλ, αθεηέξνπ δε ησλ θνηηεηψλ κε ην αληηθείκελν ηεο εθπαίδεπζεο, ηφζν απνδνηηθφηεξε είλαη ε δηαδηθαζία ηεο κάζεζεο. Σν απηφλνκν δηάβαζκα, (ην νπνίν ραξαθηεξίδεη θαηά θχξην ιφγν ζηελ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ), βξίζθεηαη ζην ρακειφηεξν ζεκείν ηεο θιίκαθαο απνδνηηθφηεηαο. ην άιιν άθξν, νη εκπεηξίεο, (πνπ γηα ηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία αθνχλ ζην φλνκα 'πξαθηηθή άζθεζε'), είλαη ε πιένλ απνδνηηθή καζεζηαθή δηαδηθαζία. Οη δηαιέμεηο, νη ζπδεηήζεηο, Διέλε Κ. Καιιέξγε 66

67 νη επηιχζεηο απνξηψλ, αιιά θαη νη νδεγίεο γηα ηελ εθπφλεζε ζεκάησλ θαη εξγαζηψλ, είλαη φιεο δηεξγαζίεο πνπ ζπληεινχληαη ζηηο παξαδνζηαθέο ηάμεηο. Ζ ηδέα ηεο παξαδνζηαθήο καζεηηθήο ηάμεο αλάγεηαη ζηα ρξφληα ησλ αξραίσλ Διιήλσλ. Παξ φια ηα ρξφληα πξνφδνπ θαη αλαθαιχςεσλ, ε παξαδνζηαθή ηάμε εμαθνινπζεί λα παξακέλεη ην βαζηθφ θχηηαξν ηεο κάζεζεο. Καη απηφ δηφηη ε επθακςία θαη ε δσληαλή επαθή, πνπ ραξαθηεξίδεη ηηο παξαδνζηαθέο ηάμεηο, είλαη αλαληηθαηάζηαηε. Οη καζεηέο κπνξνχλ λα εξγαζζνχλ αηνκηθά ή νκαδηθά, ε γλψζε κπνξεί λα αθνκνησζεί είηε κέζσ παξαδφζεσλ θαη επίιπζεο απνξηψλ, είηε κέζσ ραιαξφηεξεο ζπδήηεζεο, νη καζεηέο καζαίλνπλ ηαπηφρξνλα θαη απφ ηνπο δαζθάινπο ηνπο θαη αλακεηαμχ ηνπο, ν αληαγσληζκφο θαη ε άκηιια πνπ αλαπηχζζεηαη είλαη θαη απηνί κνρινί απνδνηηθήο εθκάζεζεο, ε επηθνηλσλία δηεμάγεηαη πξνθνξηθά, γξαπηά αιιά θαη κέζσ ησλ άγξαθσλ θσδίθσλ ηεο θπζηθήο επαθήο, επνπηηθά κέζα κπνξνχλ λα εηζαρζνχλ ή λα απνζπξζνχλ θαηά βνχιεζε θιπ. Υξεζηκνπνηψληαο ηνπο φξνπο ηεο Γαξβηληθήο ζεσξίαο, ε παξαδνζηαθή ηάμε έρεη επηβηψζεη αλά ηηο ρηιηεηίεο, αθξηβψο δηφηη έρεη απνδείμεη ηελ πξνζαξκνζηηθφηεηά ηεο ζηηο εθάζηνηε ζπλζήθεο θαη ηελ απνηειεζκαηηθφηεηά ηεο ζηε δηνρέηεπζε ησλ γλψζεσλ. Γηα ηελ παλεπηζηεκηαθή εθπαίδεπζε, ππάξρεη θαη έλαο αθφκα επηπξφζζεηνο ιφγνο δηαηήξεζεο ηεο "ηάμεο". Παξαδνζηαθά, παλεπηζηεκηαθή εθπαίδεπζε ζεκαίλεη έθθξαζε ακθηβνιηψλ θαη αληηξξήζεσλ, ππεξάζπηζε απφςεσλ θαη ζεσξηψλ, ππνβνιή εξσηήζεσλ θαη ακθηζβήηεζε θαηεζηεκέλσλ θαη "παθέησλ" γλψζεσλ. ια απηά κφλν κε ηελ πξφζσπν κε πξφζσπν επαθή θαη κε ηελ θαζεκεξηλή ηξηβή κπνξνχλ λα επηηεπρζνχλ. Έλλειτη αλληλεπίδπαζηρ Μηα θνηλή αλεζπρία κεηαμχ ησλ εθπαηδεπηηθψλ είλαη φηη ζπνπδαζηέο πνπ ζπκκεηέρνπλ ζε πξφγξακκα εθκάζεζεο απφ απφζηαζε κπνξεί λα νδεγεζνχλ ζε απνκφλσζε. πλήζσο νη ζπνπδαζηέο έρνπλ ειάρηζηα ή θαλέλα κέζν επηθνηλσλίαο κεηαμχ ηνπο. Αθφκε θαη εθείλνη πνπ έρνπλ ηα κέζα λα επηθνηλσλνχλ κε άιινπο ζηελ ηάμε ηνπο κέζσ online ζπδεηήζεσλ ή κε ειεθηξνληθφ ηαρπδξνκείν κπνξεί λα κελ παίξλνπλ θακία ελζάξξπλζε γηα λα ην θάλνπλ. Καη νη δχν, ζπνπδαζηέο θαη εθπαηδεπηηθνί επεξεάδνληαη εάλ δελ έρνπλ αξθεηή επηθνηλσλία κεηαμχ ηνπο. Ο εθπαηδεπηηθφο έηζη είλαη αλίθαλνο λα θξίλεη ηελ πξφνδν ελφο ζπνπδαζηή θαη επνκέλσο δελ είλαη δπλαηφλ λα πξνζαξκφζεη ηελ κάζεζε έηζη ψζηε λα ηθαλνπνηήζεη επηηπρψο ηηο αλάγθεο ησλ καζεηψλ. Οη ζπνπδαζηέο είλαη πνιχ πηζαλφ λα αηζζάλνληαη κπεξδεκέλνη ή ζπκσκέλνη απφ ηηο Διέλε Κ. Καιιέξγε 67

68 αλαζέζεηο φηαλ δελ θαηαιαβαίλνπλ ηε ζεκαζία ηνπο ή ζεσξνχλ φηη απηέο νη αλαζέζεηο είλαη απζαίξεηεο ή παξάμελεο. Δπηπξφζζεηα, εάλ ε επηθνηλσλία κεηαμχ ζπνπδαζηή θαη εθπαηδεπηηθνχ δελ είλαη επίθαηξε, έλα κεγάιν κέξνο ηεο αμίαο ηεο αλαηξνθνδφηεζεο ζηηο αλαζέζεηο θαη ηα ηεζη ράλεηαη. ηελ ηάμε, ν Danchak βεβαηψλεη φηη ε κε ιεθηηθή επηθνηλσλία, φπσο ε "γιψζζα ηνπ ζψκαηνο" θαη νη εθθξάζεηο ηνπ πξνζψπνπ, είλαη πξνθαλήο θαη απφ ηνλ εθπαηδεπηηθφ θαη απφ ην ζπνπδαζηή. Οη ζπνπδαζηέο κπνξνχλ λα αηζζαλζνχλ ηνλ ελζνπζηαζκφ ηνπ εθπαηδεπηηθνχ γηα ην ζέκα (ή αληίζεηα ηελ έιιεηςε επ' απηνχ), θαη ν εθπαηδεπηηθφο κπνξεί λα αηζζαλζεί ηελ θαηαλφεζε ησλ ζπνπδαζηψλ (ή ηελ έιιεηςε επ' απηνχ). Μφιηο απηφ ην ζηνηρείν αθαηξεζεί, φπσο ζπκβαίλεη ζηελ απφ κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ, φινη νη online δάζθαινη θαη ζπνπδαζηέο ζα πξέπεη λα ζηεξηρζνχλ ζε κία κε ιεθηηθή επηθνηλσλία ε νπνία έρεη ζπλήζσο θείκελν-βαζηζκέλα ζχκβνια γηα ηηο ζπλαηζζεκαηηθέο αληηδξάζεηο (emoticons "smileys" θαη ζπληκήζεηο φπσο LOL (laughing out loud) γηα "δπλαηφ γέιην"). Απηνί πνπ δελ είλαη εμνηθεησκέλνη κε ην chat θαη ηα κελχκαηα κέζσ θηλεηψλ (sms) είλαη εχθνιν λα κπεξδεπηνχλ απφ ηέηνηα ζχκβνια. Δπίζεο θαλέλαο δελ κπνξεί λα πεη εάλ ηέηνηεο ζπκβνιηθέο απεηθνλίζεηο ησλ ζπλαηζζεκαηηθψλ αληηδξάζεσλ είλαη γλήζηεο. Μηα άιιε αλεζπρία είλαη φηη νη ζπνπδαζηέο ράλνπλ ηελ ζπλαδειθηθφηεηα κε ηνπο ζπκκαζεηέο ηνπο. Ζ αιιειεπίδξαζε είλαη απαξαίηεηε γηα κεξηθά είδε κάζεζεο, φπσο ε αλάπηπμε θνηλσληθψλ, ζπκπεξηθνξηζηηθψλ, θαη θπζηθψλ δεμηνηήησλ. Δπηπιένλ είλαη εχθνιν λα γίλνπλ παξαλνήζεηο ιφγσ έιιεηςεο θπζηθήο επαθήο. Σα ζπζηήκαηα δηαρείξηζεο ζεηξάο καζεκάησλ κέζσ θηλεηψλ ειινρεχνπλ ηέηνηνπο θηλδχλνπο θαζψο θάπνηεο ιεηηνπξγίεο φπσο νξζνινγηθή ρξήζε ηεο ζπζθεπήο κπνξνχλ λα ηνπο δπζθνιέςνπλ εηδηθά ζηηο ζχγρξνλεο ζπζθεπέο πνπ ππνζηεξίδνπλ πνιιέο εθαξκνγέο. Απηή ε αλαηξνπή ηεο θπζηθήο επαθήο εθπαηδεπηή εθπαηδεπνκέλνπ θαη ηνπ ςπρνινγηθνχ θιίκαηνο πνπ δεκηνπξγεί ηελ έκπλεπζε ηεο εηθφλαο ηνπ "δαζθάινπ", έρεη άκεζε απήρεζε ζηελ απνδνηηθφηεηα ηνπ εθπαηδεπνκέλνπ. πσο θαη ζηα ζπλέδξηα, ε ζεκαζία ηνπ δηαδξφκνπ θαη ησλ θνηλσληθψλ εθδειψζεσλ αληαγσλίδεηαη ηηο εηζεγήζεηο, έηζη θαη ζηελ εθπαίδεπζε νη θνηλσληθέο δξάζεηο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ ζπλαγσλίδνληαη ηα καζήκαηα. Δθεί αλαπηχζζεηαη ε άκηιια, Διέλε Κ. Καιιέξγε 68

69 επηιχνληαη απνξίεο πνπ δελ εθθξάζηεθαλ ζην κάζεκα, δηαηππψλνληαη ζεσξίεο θαη δπζπηζηίεο, αλαζεσξνχληαη απφςεηο θαη έζησ θαη κέζα απφ ζπγθξνχζεηο, θηίδεηαη ε παηδεία ησλ άγξαθσλ θαλφλσλ ηνπ αληαγσληζκνχ, ηεο ζπλεξγαζίαο θαη ηεο θνηλσληθήο ζπκπεξηθνξάο θάηη ην νπνίν δελ ζπκβαίλεη ζηελ αλνηρηή θαη κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ εθπαίδεπζε. Ζ εθκάζεζε είλαη ζπλήζσο κηα θνηλσληθν γλσζηηθή δξαζηεξηφηεηα. Γελ ζα βξεη ν θάζε ζπνπδαζηήο ηελ m-learning θαηάιιειε γηα ηνλ ηχπν εθκάζεζήο ηνπ. Μεξηθνί ζπνπδαζηέο αηζζάλνληαη βαξεηά ή εθθνβηζκέλνη κπξνζηά απφ έλαλ ππνινγηζηή. Γηάθνξνη ζπνπδαζηέο αλαθέξνπλ φηη αλ θαη ην ζχζηεκα ήηαλ ελδηαθέξνλ θαη απνηειεζκαηηθφ, ζα πξνηηκνχζαλ αθφκα λα πάλε ζηηο παξαδνζηαθέο ηάμεηο εάλ είραλ κηα επηινγή, δεδνκέλνπ φηη ηα m-learning πεξηβάιινληα δελ κπνξνχλ λα δεκηνπξγήζνπλ ηελ πξαγκαηηθή δσή κηαο παλεπηζηεκηνχπνιεο. Ζ m-learning απαηηεί πεξηζζφηεξε σξηκφηεηα θαη απηφ-πεηζαξρία απφ ηνπο ζπνπδαζηέο απφ ηελ παξαδνζηαθή εθπαίδεπζε ηάμεσλ, θαη απηφ κπνξεί λα εμεγήζεη ην πςειφηεξν πνζνζηφ εγθαηάιεηςεο ζηα M-εθκάζεζεο πξνγξάκκαηα έλαληη ησλ ζπκβαηηθψλ πξνγξακκάησλ. Δπηπιένλ έλα απφ ηα πξνβιήκαηα πνπ παξνπζηάδεη ε εθπαίδεπζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ κε ρξήζε ησλ ζχγρξνλσλ ηερληθψλ είλαη νη θαζπζηεξήζεηο. Ο ππνηηζέκελνο "real time", είλαη ζηελ πξαγκαηηθφηεηα κηα αξγή δηαδηθαζία, πνπ ηειηθά απνζαξξχλεη ηηο δσληαλέο εξσηήζεηο θαη επηθνηλσλίεο. Σν πξφβιεκα αληηκεησπίδεηαη ελ κέξεη απνθηψληαο ηνλ πιένλ ζχγρξνλν εμνπιηζκφ θαη δηαξθψο εθζπγρξνλίδνληάο ηνλ, ηφηε φκσο αίξεηαη ην βαζηθφ πιενλέθηεκα ηεο εθπαίδεπζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ, ηνπ ρακεινχ θφζηνπο. Σειηθά, ν ρξφλνο πνπ ζεσξεηηθά θεξδίδεηαη απφ ηελ έιιεηςε κεηαθηλήζεσλ, κεξηθψο αλαιψλεηαη ζε πξνζπάζεηεο "δσληαλήο" επηθνηλσλίαο κέζσ ηνπ δηθηχνπ GSM. Πξέπεη αθφκα λα ιεθζεί ππφςε φηη θαη απηή θαζ εαπηή ε γξαπηή ειεθηξνληθή επηθνηλσλία είλαη πάληα πεξηζζφηεξν αξγή, αιιά θαη θησρφηεξε επηθνηλσληαθά απφ ηελ πξαγκαηηθά δσληαλή. Μπνξεί, επίζεο, λα δεκηνπξγεί πξνβιήκαηα ζηελ θαηεγνξία εθείλε ησλ καζεηψλ, πνπ δελ έρνπλ έθεζε ζηνλ γξαπηφ ιφγν, πφζν κάιινλ ζηελ θαηεγνξία εθείλε ησλ (ελειίθσλ) καζεηψλ, πνπ δελ ζπκπαζνχλ ηε ζχγρξνλε ηερλνινγία θαη θηλεηέο ζπζθεπέο θαη πειαγψλνπλ ζην παξακηθξφ πξφβιεκα πνπ παξνπζηάδεηαη. Διέλε Κ. Καιιέξγε 69

70 Ζ εθπαίδεπζε κέζσ θηλεηψλ εμάιινπ δελ είλαη ζε ζέζε λα θαιχςεη φια ηα αληηθείκελα εθπαίδεπζεο. Τπάξρνπλ αληηθείκελα ζηα νπνία ε δηεμαγσγή εηδηθψλ εξγαζηεξίσλ απαηηεί ηελ άκεζε θαζνδήγεζε, φπσο είλαη ε θιαζζηθή ρεκηθή αλάιπζε, ε αληνρή πιηθψλ θαη άιια παξφκνηα, πνπ δελ είλαη δπλαηφ λα δηεμαρζνχλ κέζσ ησλ θηλεηψλ ζπζθεπψλ, δειαδή απφ καθξηά, νζνδήπνηε θαη αλ αλαπηπρζνχλ απηά. Άιια, πάιη αληηθείκελα απαηηνχλ ηελ εμνηθείσζε ηνπ εθπαηδεπφκελνπ κε πνιχπινθν εξγαζηεξηαθφ εμνπιηζκφ, ππφ ηελ θαζνδήγεζε θάπνηνπ εθπαηδεπηή, νπφηε δελ είλαη δπλαηή εθπαίδεπζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ. Κάπνηα άιια κείνλ ζηελ εθπαίδεπζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ θηλνχληαη ζην παξαθάησ πιαίζην φζνλ αθνξά ην θφζηνο: Οη εθπαηδεπηηθνί πξέπεη λα πιεξσζνχλ, θαη θεθάιαηα πξέπεη λα δηαηεζνχλ γηα ηε δεκηνπξγία, ηε ζπληήξεζε, θαη ηε ιεηηνπξγία ησλ δηθηχσλ πνπ ππνζηεξίδνπλ ηελ "θηλεηή" ηειεκάζεζεο. ε κεξηθέο πεξηπηψζεηο, ε κέζσ θηλεηψλ εθκάζεζε κπνξεί επίζεο λα απμήζεη ηηο δαπάλεο θαη γηα ηνπο ζπνπδαζηέο θαη γηα ηα ηδξχκαηα.οξηζκέλνη ηχπνη πιηθψλ εθκάζεζεο κπνξνχλ λα είλαη πάξα πνιχ δχζθνιν ή πάξα πνιχ δαπαλεξφ λα δηδαρζνχλ online κέζσ ησλ ζπζθεπψλ απηψλ θαζψο ζα πξέπεη λα δεκηνπξγεζεί ινγηζκηθφ θαηάιιειν. Απηφ ην ινγηζκηθφ φκσο ππνζηεξίδεηαη κφλν απφ εθζπγρξνληζκέλνπο ηχπνπο θηλεηψλ (π.ρ. PDA ή Blackberry) ησλ νπνίσλ ην θφζηνο είλαη αξθεηά πςειφ πξνο ην παξφλ ηνπιάρηζηνλ. Οη αληηιήςεηο φηη ε εθκάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ θεξδίδεη ρξφλν θαη ρξήκα γηα ηε ζρνιή θαη ηνπο ζπνπδαζηέο κπνξεί λα είλαη αβάζηκεο ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο. πσο θαη ζηα παξαδνζηαθά πξνγξάκκαηα, νη ζπνπδαζηέο ηεο "θηλεηήο" κάζεζεο πξέπεη αθφκα λα πξνεηνηκάζνπλ ηα καζήκαηα, λα ηειεηψζνπλ ηηο αλαζέζεηο/αζθήζεηο, θαη λα δψζνπλ εμεηάζεηο. Σα πιενλεθηήκαηα ηεο εθκάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ κπνξνχλ λα βξεζνχλ ζην ρξφλν πνπ θεξδίδεηαη απφ ηελ κεηαθίλεζε, αιιά απηφο κπνξεί λα αληηζηαζκηζηεί απφ ηνλ πξφζζεην ρξφλν θαη ηελ πξνζπάζεηα πνπ μνδεχνληαη ζηελ ηερλνινγία, ηηο αζχγρξνλεο θαη ζχγρξνλεο επηθνηλσλίεο, θαη άιιεο δξαζηεξηφηεηεο ηεο ζεηξάο ησλ καζεκάησλ. Έλα πξφζζεην πξφβιεκα είλαη φηη νη ζπνπδαζηέο αλακέλνπλ ζπγθεθξηκέλα πξάγκαηα απφ έλα παλεπηζηήκην. Αθήλνπλ ην ζπίηη ηνπο θαη καδί κε εθαηνληάδεο άιινπο ηεο ίδηαο ειηθίαο πεγαίλνπλ ζε δηαιέμεηο θαη θξαηνχλ ζεκεηψζεηο. Δπηπιένλ, δηαβάδνπλ Διέλε Κ. Καιιέξγε 70

71 βηβιία θαη ζπκκεηέρνπλ ζε δηδαζθαιία κηθξψλ νκάδσλ. Με ηελ αθαίξεζε ηνπ ηειεηνπξγηθνχ ηεο δηάιεμεο θαη ηεο δνκήο πνπ ππνλνεί, δεκηνπξγείηαη αβεβαηφηεηα. πσο επηζεκαίλεηαη απφ δηάθνξεο κειέηεο, ηα αλεπαξθψο εμνπιηζκέλα ζπζηήκαηα m-learning κπνξνχλ λα νδεγήζνπλ ζηελ απνγνήηεπζε, ηε ζχγρπζε, θαη ηε κείσζε ηνπ ελδηαθέξνληνο ησλ καζεηψλ. Παξαδείγκαηνο ράξηλ, κεξηθά ζπζηήκαηα m-learning παξνπζηάδνπλ καζεζηαθφ πιηθφ βαζηζκέλν κφλν ζε θείκελν, θάηη ην νπνίν κπνξεί λα νδεγήζεη ζηελ πιήμε θαη ζηελ αδηαθνξία ηνπο ζπνπδαζηέο θαη λα ηνπο απνηξέςεη απφ ην θέξδνο κηαο θαιήο θαηαλφεζεο ελφο ζέκαηνο. Με ηηο πξνφδνπο ηεο ηερλνινγίαο πνιπκέζσλ, φιν θαη πεξηζζφηεξα πνιπκεζηθά ζπζηήκαηα m-learning δηαηίζεληαη. Δληνχηνηο, κεξηθά απφ ηα πνιπκεζηθά ζπζηήκαηα πάζρνπλ απφ αλεπαξθή αιιειεπίδξαζε θαη επειημία ιφγσ ηνπ παζεηηθνχ θαη κε δνκεκέλνπ ηξφπνπ κε ηνλ νπνίν παξνπζηάδνπλ ην εθπαηδεπηηθφ πεξηερφκελν. ην πιαίζην ελφο ηέηνηνπ ζπζηήκαηνο, νη αξράξηνη έρνπλ ζρεηηθά ιίγν έιεγρν πάλσ ζηελ δνκή ηεο γλψζεο θαη ηεο δηαδηθαζίαο εθκάζεζεο γηα λα ηθαλνπνηήζνπλ ηηο ηδηαίηεξεο αλάγθεο ηνπο. Παξαδείγκαηνο ράξηλ, κπνξεί λα είλαη αηειέζθνξν θαη ρξνλνβφξν λα βξεζεί έλα ηδηαίηεξν ηκήκα ή λα παξαθακθζεί έλα ηκήκα ελφο ηξίσξνπ εθπαηδεπηηθνχ βίληεν πνπ παξαδίδεηαη κέζσ ησλ θηλεηψλ ζπζθεπψλ κέζσ ηνπ δηθηχνπ GSM, θαη θαζηζηά ηε δηαινγηθή εθκάζεζε δχζθνιε. Μεξηθέο θνξέο έλαο ζπνπδαζηήο κπνξεί λα ζειήζεη λα ππνβάιεη εξσηήζεηο γηα ην πιηθφ θαη λα πάξεη απαληήζεηο ακέζσο αληί ζεηξηαθά λα πεξάζεη απφ έλα εθπαηδεπηηθφ βίληεν κέρξη λα βξεη κηα απάληεζε. Αιιά ιίγα πνιπκεζηθά ζπζηήκαηα m-learning παξέρνπλ απηήλ ηελ δπλαηφηεηα. εκαληηθφ πξφβιεκα είλαη επίζεο απηφ ησλ εμεηάζεσλ. Ζ πξαγκαηηθή ηαπηφηεηα ηνπ δηαγσληδφκελνπ είλαη αθφκα δχζθνιν λα εμαθξηβσζεί. Δμάιινπ δελ έρεη αληηκεησπηζηεί αθφκε ην ζέκα ηεο πλεπκαηηθήο ηδηνθηεζίαο ε νπνία ζα πξέπεη λα απνδεκηψλεηαη θαηάιιεια. Οινθιεξψλνληαο ηελ παξνπζίαζε ησλ αξλεηηθψλ ηεο εθπαίδεπζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ, ζα πξέπεη λα θαηαγξαθηεί θαη ην πξφβιεκα ηεο αζθάιεηαο ζην δίθηπν θηλεηψλ, πνπ νθείιεηαη πξψηηζηα ζηελ αλνηθηή πξφζβαζε απφ ην θνηλφ ζε απηφ ζην ηειεθσληθφ δίθηπν, ζην νπνίν κπνξνχλ κε δηάθνξνπο ηξφπνπο απνθξππηνγξάθεζεο θαη hacking λα ππνθιαπνχλ νη δηδαζθαιίεο. Διέλε Κ. Καιιέξγε 71

72 Σα κεηνλεθηήκαηα ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ πνπ θάπνηα απφ απηά ζπκπίπηνπλ θαη κε ηελ εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζε ζχκθσλα κε ηνπο επηθξηηέο ηεο είλαη ηα αθφινπζα (Μάξθειινο, θ.ά., 2001): Γπζθνιία επίιπζεο εθπαηδεπηηθψλ πξνβιεκάησλ. Όπαξμε εκπνδίσλ πνπ επεξεάδνπλ ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο δηδαζθαιίαο. Απεηιή εκπνξεπκαηνπνίεζεο ηεο εθπαίδεπζεο. Απνμέλσζε εθπαηδεπηψλ θαη εθπαηδεπφκελσλ. Τπνηίκεζε ησλ πηπρίσλ. Με ηελ παξάζεζε ησλ πιενλεθηεκάησλ θαη ησλ κεηνλεθηεκάησλ, γίλεηαη αληηιεπηφ φηη ε εθπαίδεπζε ρξεηάδεηαη έλα ζπλδπαζκφ κεζνδνινγηψλ ψζηε λα ζπκπιεξψλεη ε κηα κέζνδνο ηελ άιιε θαη λα απμάλεηαη ε απνηειεζκαηηθφηεηά ηεο. Ζ εθπαίδεπζε απφ απφζηαζε πξέπεη λα ζπλδπαζηεί κε ηελ εθπαίδεπζε "πξφζσπν κε πξφζσπν" κε ζηφρν ηελ απάιεηςε ησλ κεηνλεθηεκάησλ ηεο αιιά θαη ηελ ελίζρπζε ηεο δηείζδπζήο ηεο ζην εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα (Μάξθειινο, θ.ά., 2001), (14), (15) Πξνηεηλόκελεο Λύζεηο Κάπνηεο ελδεηθηηθέο ιχζεηο γηα απαινηθή, ίζσο φρη νιηθή ησλ παξαπάλσ εκπνδίσλ, πξνηείλνληαη παξαθάησ. Γηα ηε δηεπθφιπλζε ησλ ζπνπδαζηψλ, ην παλεπηζηήκην ζα πξέπεη λα θξνληίζεη λα εθπαηδεχεη ηνπο θνηηεηέο ηφζν ζε ζέκαηα πιηθνχ (hardware) θαη ινγηζκηθνχ (software) φζν θαη ζε ζέκαηα ηερλνινγηψλ ηεο θηλεηήο ηειεθσλίαο. Ζ εθπαίδεπζε κπνξεί λα γίλεηαη είηε κε εηδηθά ζεκηλάξηα κε θπζηθή παξνπζία είηε κε αζχγρξνλε επηθνηλσλία κέζσ νδεγψλ ρξήζεο. Χζηφζν θαη παξά ηελ αξρηθή εθπαίδεπζε ζηα παξαπάλσ αληηθείκελα, νη θνηηεηέο ζπλήζσο ληψζνπλ ηελ αλάγθε λα επηιχζνπλ άκεζα ηα πξνβιήκαηα πνπ πξνθχπηνπλ. Δπνκέλσο, ε παξνρή ππνζηήξημεο απφ πξνζσπηθφ ηνπ παλεπηζηεκίνπ γηα ηελ άξζε ησλ εκπνδίσλ πνπ ζπλαληνχλ νη θνηηεηέο είλαη γηα απηνχο κηα απαίηεζε. Δηδηθά ε ππνζηήξημε απφ πξαγκαηηθφ πξφζσπν κέζσ ηειεθψλνπ απνηειεί ηδαληθή ιχζε. Διέλε Κ. Καιιέξγε 72

73 Βέβαηα ε εθπαίδεπζε θαη ε ππνζηήξημε ησλ θνηηεηψλ δελ πξέπεη απαξαίηεηα λα βαξχλεη ηνλ ηνκέα ηνπ παλεπηζηεκίνπ αιιά θαη άιινπο θνξείο. Θα έπξεπε δειαδή λα επελδχζνπλ ζηελ ηάζε γηα ηελ επίηεπμε παξφκνηαο απνδνηηθφηεηαο ζπζηεκάησλ θηλεηήο ηειεθσλίαο θαη ζπκβαηηθήο εθπαίδεπζεο. Ο ζηφρνο δειαδή είλαη ε επίηεπμε ηζνδχλακσλ εθπαηδεπηηθψλ απνηειεζκάησλ. Απηφ ζα ζήκαηλε ηελ επέθηαζε ησλ δηθηχσλ θηλεηήο ηειεθσλίαο κε επηπιένλ θεξαίεο αθφκα θαη ζε απξφζηηεο θαηνηθεκέλεο πεξηνρέο. Αθφκα, ζα έπξεπε λα εληζρπζεί ε ηάζε γηα αλάπηπμε φιν θαη πεξηζζνηέξσλ καζεκάησλ πνπ πξνζθέξνληαη ζηελ m-learning. Σέινο, θάπνηεο επηρνξεγήζεηο επηζπκεηφ είλαη λα γίλνληαη απφ θάπνηα εξεπλεηηθά πξνγξάκκαηα γηα ηελ ειάηησζε ησλ εμφδσλ πινπνίεζεο ηεο m-learning θαζψο θαη γηα ηελ ππνζηήξημε ινγηζκηθνχ δεδνκέλσλ αζθάιεηαο θαη γηα ηελ επέθηαζε ρψξσλ πνπ ζα ππνζηεξίδνπλ m-learning. Με απηφλ ηνλ ηξφπν ζα είλαη εθηθηφ λα νξγαλσζνχλ, κέζσ ησλ ρξεκάησλ απηψλ, νκάδεο ζπγγξαθήο εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ γηα θηλεηά ηειέθσλα θαη λα ζπληνληζηνχλ θαηάιιεια ψζηε λα επηηχρνπλ ην βέιηηζην δπλαηφ απνηέιεζκα φζνλ αθνξά ηε κάζεζε. Διέλε Κ. Καιιέξγε 73

74 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 6 ΣΔΛΙΚΑ ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ πλνςίδνληαο ζην θεθάιαην απηφ, ε ρξήζε θαη νη εθαξκνγέο ηεο m-learning ήηαλ ην θχξην αληηθείκελν κειέηεο, αλάιπζεο θαη επεμεξγαζίαο απηήο ηεο εξγαζίαο. Δηδηθφηεξα, ν θχξηνο ζθνπφο ήηαλ ε κειέηε ηεο m-learning απφ ηηο αξρέο εκθάληζήο ηεο, πφηε έγηλε ε πξψηε αλαθνξά ζε απηήλ θαη πψο κε ηελ πάξνδν ησλ ρξφλσλ θαη ηελ εμέιημε ηεο θηλεηήο ηερλνινγίαο εμειίρζεθε ζε απηφ πνπ είλαη ζήκεξα. Παξαθάησ παξαηίζεληαη πην αλαιπηηθά θάπνηα αμηνιφγεζε πνπ έγηλε πάλσ ζηελ ησξηλή θαηάζηαζε ηεο m-learning θαζψο θαη θάπνηα κειινληηθά ζρέδηα θαη ηάζεηο πνπ πξνκελχνληαη γηα ην άκεζν κέιινλ Έρεη επηηεπρζεί ν ηειηθόο ζηόρνο; Παξά ησλ ήδε ππαξρφλησλ κέρξη ηψξα εκπνδίσλ ε m-learning ζα γίλεη πην πνιχ δεκνθηιήο ζε ζπλδπαζκφ κε ηηο ηερλνινγίεο πιεξνθνξηθήο θαη ηειεπηθνηλσληψλ. Δίλαη πιένλ θνηλφηππε ε παξαδνζηαθή εθπαίδεπζε θαη ζα πξέπεη ε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ηειεθψλσλ λα αληαπνθξηζεί ζηε ζπλερή βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο εθπαίδεπζεο. Ζ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία γίλεηαη πην επέιηθηε θαη ζηγά ζηγά αξρίδεη λα πιεξνί ηηο αλάγθεο ηεο δηά βίνπ κάζεζεο. Ζ m-learning αλακθίβνια έρεη αξρίδεη λα αιιάδεη ηνλ ηξφπν πνπ νη άλζξσπνη εθπαηδεχνληαη. Σα ηειεπηαία ρξφληα, ηα εθπαηδεπηηθά ηδξχκαηα δείρλνπλ λα έρνπλ αληηιεθζεί ηελ ζεκαζία ηεο ζχγρξνλεο ηερλνινγίαο θαη ηελ ελζσκαηψλνπλ φιν θαη πεξηζζφηεξν ζηα εθπαηδεπηηθά ηνπο πξνγξάκκαηα. Ζ ξαγδαία αλάπηπμε ηεο ηερλνινγίαο ησλ δηθηχσλ (κε πξνεμέρνπζα ην GPRS θαη ην Wi fi) βνεζά θαη σζεί ηα ζπζηήκαηα εθπαίδεπζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ λα ιεηηνπξγνχλ ηαρχηεξα θαη απνδνηηθφηεξα. Ζ αμηνπνίεζε ηεο ηερλνινγίαο ζηνλ ρψξν ηεο ηξηηνβάζκηαο εθπαίδεπζεο δείρλεη φηη δεκηνπξγνχληαη ζηαδηαθά νη πξνυπνζέζεηο γηα ηελ θαηάξγεζε ηνπ δηαρσξηζκνχ κεηαμχ ηεο παξαδνζηαθήο εθπαίδεπζεο θαη εθπαίδεπζεο κέζσ αζχξκαησλ ππνινγηζηηθψλ ζπζηεκάησλ. Ζ m-learning αξρίδεη λα είλαη ηδηαίηεξα επεξγεηηθή ζηε καθξηλή θαη δηα βίνπ κάζεζε θαη θαηάξηηζε. ε πνιιέο πεξηπηψζεηο, κπνξεί ζεκαληηθά λα ζπκπιεξψζεη ηελ θιαζζηθή κάζεζε ζηηο ηάμεηο. Θα ζπλερίζεη λα Διέλε Κ. Καιιέξγε 74

75 απμάλεηαη σο αλαπφθεπθην κέξνο ηεο αθαδεκατθήο θαη επαγγεικαηηθήο εθπαίδεπζεο. κσο γηα λα γίλεη απηφ ζα πξέπεη λα εληζρπζεί ε αιιειεπίδξαζε ζπζηεκάησλ θαη ε εμαηνκίθεπζε, θαη λα ελζαξξπλζνχλ πεξηζζφηεξν νη καζεηέο. Δπηπιένλ νη εθπαηδεπηηθέο κέζνδνη πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζα πξέπεη λα επηιέγνληαη πνιχ πξνζεθηηθφηεξα, θαη ην εθπαηδεπηηθφ πξνζσπηθφ λα είλαη επαξθψο θαηαξηηζκέλν φρη κφλν ζηελ ρξήζε ηνπο αιιά θαη ζηηο ηδηαηηεξφηεηεο ηεο λέαο απηήο κεζφδνπ. Αλ φια απηά γίλνπλ ζσζηά ηφηε ε m-learning ζα απνηειεί πξάγκαηη κηα ειπηδνθφξν ελαιιαθηηθή ιχζε ζηελ παξαδνζηαθή κάζεζε ηάμεσλ, κεηαηξέπνληαο ηελ δηαδηθαζία ηεο εθπαίδεπζεο ζε νπζηαζηηθή κφξθσζε θαη θαηάξηηζε. Οη πεξηζζφηεξεο "θιαζηθέο" ζεσξίεο θαη κνληέια κάζεζεο ζεσξνχζαλ σο δεδνκέλν γηα αξθεηέο δεθαεηίεο ηελ "παξαδνζηαθή ηάμε": έλαο εθπαηδεπηήο λα βνεζά πνιινχο εθπαηδεπφκελνπο γηα λα απνθηήζνπλ ζπγθεθξηκέλε γλψζε (κέζσ καζεζηαθνχ πεξηερνκέλνπ, δξαζηεξηνηήησλ, θιπ), πνπ κπνξεί λα αμηνινγεζεί κε βάζε ζπγθεθξηκέλα κέζα. Πνιιέο απφ ηηο ζεσξίεο απηέο, ρξεηάζηεθε λα πξνζαξκνζηνχλ ζηα λέα δεδνκέλα πνπ έθεξε ε θνηλσλία ηεο γλψζεο, θαη ηδηαίηεξα ηα δηθηπαθά πεξηβάιινληα κάζεζεο. Ζ εμέιημε ησλ θηλεηψλ ηερλνινγηψλ θαζψο θαη ε επέθηαζε ηνπ Internet κε αζχξκαηα ηνπηθά δίθηπα (WLAN) ψζεζαλ ηα θαηλνχξηα καζεζηαθά πεξηβάιινληα ζηελ αλάπηπμε. Οη ζεσξίεο απηέο, ινηπφλ, πξέπεη θαη πάιη λα πξνζεγγηζηνχλ ππφ ην πξίζκα ηεο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ, ψζηε λα ππνζηνχλ ηηο θαηάιιειεο πξνζαξκνγέο. Γηα λα γίλνπλ απηέο νη πξνζαξκνγέο επηηπρψο θαη λα κπνξνχλ λα είλαη εχθνια ηνπνζεηήζηκεο ζηα καζεζηαθά πεξηβάιινληα πξέπεη λα πεξάζεη έλα εχινγν ρξνληθφ δηάζηεκα γηα λα βειηησζνχλ. Μέρξη ηφηε, νη εθαξκνγέο ηεο ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ είλαη πηζαλφ λα ιχλνπλ πνιιά ηερλνινγηθά πξνβιήκαηα, αιιά θαη δχζθνιν λα είλαη πνηνηηθέο, απφ εθπαηδεπηηθή άπνςε. Αμηνινγψληαο, ινηπφλ, ηε κάζεζε κέζσ θηλεηψλ ζπζθεπψλ ζπλνςίδνπκε ζηα εμήο κπνξεί λα εθαξκνζηεί ζε δηαθνξεηηθά επίπεδα ε αμηνπνίεζε ησλ θηλεηψλ. Απηή ηε ζηηγκή βξηζθφκαζηε ζε έλα αξρηθφ ζηάδην θαη δελ είλαη εθηθηφ λα αμηνπνηεζνχλ ζηνλ επηζπκεηφ βαζκφ ηα θηλεηά ηειέθσλα ζηε δηαδηθαζία ηεο κάζεζεο ιφγσ ησλ εκπνδίσλ πνπ έρνπλ αλαθεξζεί ζε πξνεγνχκελε ελφηεηα. Χζηφζν, γίλεηαη ζπλερήο πξνζπάζεηα ε m-learning λα θαιχςεη ζε φζν ην δπλαηφλ κεγαιχηεξν βαζκφ ηελ d- Διέλε Κ. Καιιέξγε 75

76 Learning θαη ηελ e-learning αιιά πξνο ην παξφλ ζρεκαηηθά ην εχξνο ηεο θαζεκηά απφ ηηο παξαπάλσ έλλνηεο απεηθνλίδεηαη ηελ εηθφλα πνπ αθνινπζεί. ε απηήλ παξαηεξνχκε, ζαλ ινγηθφ επαθφινπζν φζσλ έρνπλ εηπσζεί, ην κηθξφηεξν θάζκα εθαξκνγψλ λα ην θαηέρεη ε m-learning ε νπνία πξνζκεηξάεη κφιηο ιίγα ρξφληα δεκηνπξγίαο θαη αλάπηπμεο. Δηθόλα 5: Σν θνκκάηη ηνπ m-learning ζαλ ηκήκα ηνπ d-learning θαη ηνπ e-learning. Παξαθάησ αθνινπζεί θαη ε εηθφλα πνπ πεξηγξάθεη ζηα δηάθνξα επίπεδα πνπ ζα ήηαλ κειινληηθά εθηθηφ λα αμηνπνηεζεί ε ρξήζε ησλ θηλεηψλ ζπζθεπψλ. Δηθόλα 6: Δπίπεδα ζηα νπνία εθαξκφδεηαη ε ρξήζε ησλ θηλεηψλ Διέλε Κ. Καιιέξγε 76

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι ηα Δθπαηδεπηήξηα Πάλνπ ππνζηεξίδνπκε ηελ άπνςε όηη ην «αεηθόξν ζρνιείν» είλαη έλα όξακα εθηθηό. Η εθπαίδεπζε γηα ηελ αεηθνξία δελ είλαη κάζεκα, αιιά

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ Γξαζηεξηόηεηα 1ε αο δίλεηαη ν ελλνηνινγηθφο ράξηεο "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ - Βαζηθέο Έλλνηεο" πνπ αθνξά ζηελ θεληξηθή έλλνηα "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ".

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ Η ζεκεξηλή ξαγδαία εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο ηεο κηθξνειεθηξνληθήο επέηξεςε ηελ θαηαζθεπή εηδηθώλ νινθιεξσκέλσλ θπθισκάησλ απνζήθεπζεο δεδνκέλσλ θαη πιεξνθνξηώλ θαηαιακβάλνπλ

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX

ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX Σηότοι εργαζηηρίοσ Σην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ, νη θνηηεηέο ζα εμνηθεησζνύλ κε βαζηθέο εληνιέο δηθηπαθώλ πξσηνθόιισλ νη νπνίεο βξίζθνπλ εθαξκνγή ζε πεξηβάιινληα Windows

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ρνιή Γηνίθεζεο θαη Οηθνλνκίαο Σκήκα Λνγηζηηθήο

ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ρνιή Γηνίθεζεο θαη Οηθνλνκίαο Σκήκα Λνγηζηηθήο ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ρνιή Γηνίθεζεο θαη Οηθνλνκίαο Σκήκα Λνγηζηηθήο Θέκα πηπρηαθήο εξγαζίαο: Δθπαηδεπηηθή Σερλνινγία Δθαξκνγέο ηεο πιεξνθνξηθήο θαη ηνπ δηαδηθηχνπ ζηελ εθπαίδεπζε Τπνβιεζείζα

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Γηα ηε δηεπθόιπλζή ζαο θαηά ην switch-off ηεο πεξηνρήο ηεο Πεινπνλλήζνπ έρνπκε πξνζζέζεη ζηνπο ςεθηαθνύο καο δέθηεο κία λέα,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Α.Ε Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία Πνηνί είκαζηε Η ΜΙΝΔΡΑΛ ΥΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΣΑ Α.Δ. μεθίλεζε ηελ πνξεία ηεο ην 1976. Από ηελ αξρή ζπλεξγαζηήθακε κε πξωηνπόξνπο εηαηξείεο ζηνλ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ

Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ Περιεχόμενο 10ης διάλεξης ΒΑΙΚΔ ΑΡΥΔ ΑΘΛΗΣΙΚΟΤ ΜΑΡΚΔΣΙΝΓΚ Σα βασικότεπα σαπακτηπιστικά τος αθλητισμού ωρ ςπηπεσία Είναι: άπιε βησκαηηθή δελ απνζεθεχεηαη επεξεάδεηαη θαηαλαιψλεηαη ηαπηφρξνλα κε ηελ παξαγσγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ»

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη Ανθρώπινου Δυναμικοφ «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» Εταιρεία Ένταςησ Γνώςησ Αριςτοτελείου Πανεπιςτημίου Θεςςαλονίκησ Δια Βίου Μάθηςη Νόκνο:

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

Μεηαπηπρηαθή δηαηξηβή

Μεηαπηπρηαθή δηαηξηβή ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΖ ΚΑΛΧΝ ΚΑΗ ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΧΝ ΣΔΥΝΧΝ Μεηαπηπρηαθή δηαηξηβή ΣΑ TABLETS Χ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΔΡΓΑΛΔΗΟ ΣΟ ΝΖΠΗΑΓΧΓΔΗΟ ΓΗΑ ΣΖΝ ΔΝΗΥΤΖ ΤΝΔΡΓΑΣΗΚΧΝ ΓΡΑΣΖΡΗΟΣΖΣΧΝ ΜΑΘΖΜΑΣΗΚΧΝ Έιελα Κσλζηαληίλνπ

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία: Γιαδικησακή Δθαρμογή Δκμάθηζη Αγγλικής Γλώζζας

Πτυχιακή Εργασία: Γιαδικησακή Δθαρμογή Δκμάθηζη Αγγλικής Γλώζζας ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΟ ΙΓΡΤΜΑ ΚΡΗΣΗ Τκήκα Δθαξκνζκέλεο Πιεξνθνξηθήο θαη Πνιπκέζσλ Πτυχιακή Εργασία: Γιαδικησακή Δθαρμογή Δκμάθηζη Αγγλικής Γλώζζας πνπδάζηξηα: Μπάλε Μπηάλθα Δηζεγεηέο: Κιεηζαξράθεο Μηράιεο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

Παλεπηζηήκην Πεηξαηψο Τκήκα Πιεξνθνξηθήο

Παλεπηζηήκην Πεηξαηψο Τκήκα Πιεξνθνξηθήο Παλεπηζηήκην Πεηξαηψο Τκήκα Πιεξνθνξηθήο Πξφγξακκα Μεηαπηπρηαθψλ Σπνπδψλ «Πξνεγκέλα Σπζηήκαηα Πιεξνθνξηθήο» Μεηαπηπρηαθή Γηαηξηβή Τίηινο Γηαηξηβήο Μοντελοποίηση Χρηστών και Στερεότυπα για Προσαρμοστικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Εθνικό Συνέδριο «Γεωθερμική Ηλεκτροπαραγωγή» Ξενοδοχείο Divani Caravel Αθήνα 20 Νοεμβρίου 2013 Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Α.Μπένου, Ι. Χωροπανίτης Τμήμα Γεωθερμικής Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code)

Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code) Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code) Page 1 Υποπλοίαρτος Ν. Πεηράκος ΠΝ Αηδένηα Γνύξεηνη Ίππνη (Trojan Horses) Ινί (Viruses) Worms Root-kit Page 2 Γνύξεηνο Ίππνο (Trojan Horse) Οξηζκόο: Πξόγξακκα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

1. Οδηγίερ εγκαηάζηαζηρ και σπήζηρ έξςπνυν καπηών και τηθιακών πιζηοποιηηικών με σπήζη ηος λογιζμικού Μοzilla Thunderbird

1. Οδηγίερ εγκαηάζηαζηρ και σπήζηρ έξςπνυν καπηών και τηθιακών πιζηοποιηηικών με σπήζη ηος λογιζμικού Μοzilla Thunderbird 1. Οδηγίερ εγκαηάζηαζηρ και σπήζηρ έξςπνυν καπηών και τηθιακών πιζηοποιηηικών με σπήζη ηος λογιζμικού Μοzilla Thunderbird 1.1 Εγκαηάζηαζη ηυν οδηγών ηηρ έξςπνηρ κάπηαρ ζηο λογιζμικό Mozilla Thunderbird

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ

ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ Α.Να γξάςεηε ηα ηππηθά ζηάδηα ηεο αλαγλώξηζεο ζηελ Οδύζζεηα. Το θέμα της αναγνώρισης είναι συχνό, ιδιαίτερα στις τελευταίες ραψωδίες του έπους, δηλαδή από τότε που ο Οδυσσέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 Σν ΚΔ.ΔΛ.Π.ΝΟ., Γξαθείν Θεζζαινλίθεο θαη ε Γηεύζπλζε Γεκόζηαο Τγείαο ηεο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk)

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Σεκηλάξην Τνκέα Λνγηζκηθνύ Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Περίιευε παροσζίαζες Τη είλαη ηα «Γίθηπα πνπ παξέρνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

Διιεληθά Σειρά Moov Δγτειρίδιο τρήζηη Δνημέρφζης ταρηών Web Αλαζεώξεζε: R00 (2010/05) Πώς να ενημερώζφ ηοσς τάρηες; Υπάξρνπλ ηέζζεξα βήκαηα γηα ηελ ελεκέξσζε ηνπ ράξηε. Βήκα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ιήμεο 11.00 Κάπνηνο άξρηζε λα δηαβάδεη έλα βηβιίν ηελ 1 ε Δεθεκβξίνπ. Κάζε κέξα δηάβαδε ηνλ ίδην αξηζκό ζειίδσλ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ Αργσρώ Ιωάννοσ Λεμεσός 2012 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ.

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΓΑΘΡΙΑ Π. 1,2, ΓΑΘΡΙΑΠ Θ. 1, ΚΖΡΠΗΝ- ΓΑΘΡΙΑ Γ. 1,3,4, ΘΑΡΠΗΑΟΓΑΛΖΠ Ι. 1,5, Α ΛΑΠΡΑΠΗΝ Α. 1,4,6, ΛΗΘΝΙΑΝΠ ΠΘΔΛΡΔΟΖΠ 6. 1. Δ Ρ Α Η Ο Δ Η Α Φ Ο

Διαβάστε περισσότερα

Οη πην γλσζηέο κνξθέο Pervasive παηρληδηώλ είλαη ηα Location Based Games, Augmented Reality Games θαη Mixed Reality Games.

Οη πην γλσζηέο κνξθέο Pervasive παηρληδηώλ είλαη ηα Location Based Games, Augmented Reality Games θαη Mixed Reality Games. Pervasive Games Pervasive games Τν ζπγθεθξηκέλν είδνο παηρληδηώλ ζηεξίδεηαη ζηελ αλάγλσζε ησλ παξακέηξσλ ηνπ πεξηβάιινληνο (Context) ηνπ ρξήζηε ησλ νπνίσλ ηα απνηειέζκαηα ρξεζηκνπνηεί ζηνπο θαλόλεο θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

Δπνπηηθή παξνπζίαζε ηεο εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζεο

Δπνπηηθή παξνπζίαζε ηεο εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζεο Δπνπηηθή παξνπζίαζε ηεο εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζεο Εργαςία ςτο μάθημα Θεωρία και Επεξεργαςία τησ (θεολογικήσ) πληροφορίασ του μεταπτυχιακοφ φοιτητή Σάββα Παυλίδη ΑΜ 1150 Σφμβουλοσ Καθηγητήσ : Νικόλαοσ Μυρίδησ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 Κα ακαθένεηε 5 εονςπασθέξ πώνεξ θαη κα βνείηε ημ είδμξ ημο μνοθημύ ημοξ πιμύημο. Πμημη πανάγμκηεξ επηηνέπμοκ ηεκ θαηαζθεοή μεγάιςκ ηεπκηθώκ ένγςκ; Ε ελόνολε (ελαγςγή

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία λεαληθήο επηρεηξεκαηηθφηεηαο Η αξρηηεθηνληθή ηεο πξώηεο επηρείξεζεο Δπηρεηξεκαηηθή ΙΓΔΑ Ο ΔΠΙΥΔΙΡΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Σηεθαλίδεο Ισάλλεο AM Δ200616

Σηεθαλίδεο Ισάλλεο AM Δ200616 ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΑΘΗΝΨΝ ΣΜΗΜΑ MΑΘΗΜΑΣΙΚΨΝ ΣΜΗΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΙΣΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΕΨΡΙΑ ΣΗ ΕΠΙΣΗΜΗ ΣΜΗΜΑ ΥΙΛΟΟΥΙΑ ΠΑΙΔΑΓΨΓΙΚΗ & ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΣΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΨΝ ΚΑΙ ΣΑΣΙΣΙΚΗ ΣΜΗΜΑ ΕΠΙΣΗΜΨΝ ΑΓΨΓΗ Δηαπαλεπηζηεκηαθό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΣΜΖΜΑΣΗΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΧΝ ΠΟΤΓΧΝ ΣΑ ΠΛΖΡΟΦΟΡΗΑΚΑ ΤΣΖΜΑΣΑ. Γηπισκαηηθή Δξγαζία

ΓΗΑΣΜΖΜΑΣΗΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΧΝ ΠΟΤΓΧΝ ΣΑ ΠΛΖΡΟΦΟΡΗΑΚΑ ΤΣΖΜΑΣΑ. Γηπισκαηηθή Δξγαζία ΓΗΑΣΜΖΜΑΣΗΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΧΝ ΠΟΤΓΧΝ ΣΑ ΠΛΖΡΟΦΟΡΗΑΚΑ ΤΣΖΜΑΣΑ Γηπισκαηηθή Δξγαζία ΓΗΔΡΔΤΝΖΣΗΚΖ ΔΦΑΡΜΟΓΖ Δ ΤΝΔΡΓΑΣΗΚΑ ΠΔΡΗΒΑΛΛΟΝΣΑ ΔΗΚΟΝΗΚΖ ΠΡΑΓΜΑΣΗΚΟΣΖΣΑ ΓΗΑ ΣΖΝ ΤΠΟΣΖΡΗΞΖ ΤΝΔΡΓΑΣΗΚΖ ΜΑΘΖΖ ηνπ ΑΛΔΞΑΝΓΡΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΣΛΟ «Ζ ΥΡΖΖ ΣΟΤ ΑΝΑΛΤΣΗΚΟΤ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΟ ΑΠΟ ΣΟΝ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΣΟ ΠΛΑΗΗΟ ΣΟΤ ΤΓΥΡΟΝΟΤ ΝΖΠΗΑΓΧΓΔΗΟΤ»

ΣΗΣΛΟ «Ζ ΥΡΖΖ ΣΟΤ ΑΝΑΛΤΣΗΚΟΤ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΟ ΑΠΟ ΣΟΝ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΣΟ ΠΛΑΗΗΟ ΣΟΤ ΤΓΥΡΟΝΟΤ ΝΖΠΗΑΓΧΓΔΗΟΤ» ΣΗΣΛΟ «Ζ ΥΡΖΖ ΣΟΤ ΑΝΑΛΤΣΗΚΟΤ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΟ ΑΠΟ ΣΟΝ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΣΟ ΠΛΑΗΗΟ ΣΟΤ ΤΓΥΡΟΝΟΤ ΝΖΠΗΑΓΧΓΔΗΟΤ» ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΣΧΝ: ΜΑΡΣΗΝΟΤ ΑΗΚΑΣΔΡΗΝΖ Α.Μ. 9982200700256 ΜΠΟΕΗΟΝΔΛΟΤ ΔΗΡΖΝΖ Α.Μ. 9982200700215 ΔΠΗΒΛΔΠΧΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger 1 θύιιν ζθνιηάηαο 2 πξάζα 150 γξ. bacon 150 γξ. θέηα ΓΧΓΧΝΗ 100 γξ. γξαβηέξα ΓΧΓΧΝΗ 1 θ.ζ. ειαηόιαδν Κόβνπκε ηα πξάζα ζε ιεπηέο ξνδέιεο. Κόβνπκε ην bacon

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

Από ηε κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ ζηε ςεθηαθή πόιε. Μηα λέα καηηά ζην ηξόπν ζρεδηαζκνύ παξνρήο ππεξεζηώλ

Από ηε κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ ζηε ςεθηαθή πόιε. Μηα λέα καηηά ζην ηξόπν ζρεδηαζκνύ παξνρήο ππεξεζηώλ Από ηε κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ ζηε ςεθηαθή πόιε. Μηα λέα καηηά ζην ηξόπν ζρεδηαζκνύ παξνρήο ππεξεζηώλ Μνρηαλάθεο Κσλ/λνο Πξντζηάκελνο Πιεξνθνξηθήο Γήκνπ Ηξαθιείνπ Η κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ 1990-

Διαβάστε περισσότερα

Αλάιπζε Απαηηήζεωλ θαη ρεδηαζκόο Πξόηππεο Δθαξκνγήο Γηαρείξηζεο Δθπαηδεπηηθνύ Τιηθνύ κε Τπεξεζίεο Ζιεθηξνληθήο Μάζεζεο

Αλάιπζε Απαηηήζεωλ θαη ρεδηαζκόο Πξόηππεο Δθαξκνγήο Γηαρείξηζεο Δθπαηδεπηηθνύ Τιηθνύ κε Τπεξεζίεο Ζιεθηξνληθήο Μάζεζεο ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ ΠΟΛΤΣΕΥΝΙΚΗ ΥΟΛΗ ΣΜΗΜΑ ΜΗΥΑΝΙΚΧΝ ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΧΝ ΤΠΟΛΟΓΙΣΧΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΔΣΑΠΣΤΥΙΑΚΟ ΓΙΠΛΧΜΑ ΔΙΓΙΚΔΤΗ ΓΙΠΛΧΜΑΣΙΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Αλάιπζε Απαηηήζεωλ θαη ρεδηαζκόο Πξόηππεο Δθαξκνγήο Γηαρείξηζεο

Διαβάστε περισσότερα

5. Μετωπική (δαςκαλοκεντρική) Διδαςκαλία και Μέςα

5. Μετωπική (δαςκαλοκεντρική) Διδαςκαλία και Μέςα 5. Μετωπική (δαςκαλοκεντρική) Διδαςκαλία και Μέςα 5.1. Η μετωπική δαςκαλοκεντρική διδαςκαλία ςτην τάξη ωσ κανόνασ Σηνλ 18ν αηψλα εηζάγεηαη ζηηο δηάθνξεο ρψξεο ηεο Δπξψπεο ε γεληθή ππνρξεσηηθή εθπαίδεπζε.

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Οδηγίες για ηη διδαζκαλία ηων θιλολογικών μαθημάηων ζηο Ενιαίο Λύκειο (απόζπαζμα) Αθήνα 2001 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ Α. Τν πεξηερόκελν ηεο πεξίιεςεο (0-12

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Ασφρματης Πρόσβασης (Wi-Fi) στο Διαδίκτυο

Οδηγίες Ασφρματης Πρόσβασης (Wi-Fi) στο Διαδίκτυο Αγαπηηοί τρήζηες, Με ταρά ζας ανακοινώνοσμε ηη κάλσυη ηφν τώρφν ηοσ κηιριακού ζσγκροηήμαηος ηης Στολής Θεηικών Επιζηημών με αζύρμαηα ζημεία πρόζβαζης ζηο διαδίκησο. Πρόζβαζη ζηην σπηρεζία έτοσν όλα ηα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΝΟΜΟ ΙΨΑΝΝΙΝΨΝ ΔΗΜΟ ΙΨΑΝΝΙΣΨΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΝΟΜΟ ΙΨΑΝΝΙΝΨΝ ΔΗΜΟ ΙΨΑΝΝΙΣΨΝ Γ/λζε Πξνγξακκαηηζκνχ Οξγάλσζε θαη Πιεξνθνξηθή Σκήκα Πξνγξακκαηηζκνχ θαη Αλάπηπμε Σαρ. Γ/λζε: Βεληδέινπ4, Σ.Κ. 45 444, Ισάλληλα Μ ε λ έ τ η ΕΡΓΟ : ΧΗΥΙΑΚΟ ΤΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΣΑΥΡΑΗ ΤΠΑΡΦΟΤΑ ΙΣΟΕΛΙΔΑ ΓΙΑ ΣΟΝ ΕΚΤΓΦΡΟΝΙΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παλεπηζηήκην Θεζζαιίαο. Πνιπηερληθή Σρνιή. Τκήκα Μεραληθώλ Η/Υ, Τειεπηθνηλσληώλ & Δηθηύσλ. [ www.inf.uth.gr ]

Παλεπηζηήκην Θεζζαιίαο. Πνιπηερληθή Σρνιή. Τκήκα Μεραληθώλ Η/Υ, Τειεπηθνηλσληώλ & Δηθηύσλ. [ www.inf.uth.gr ] Παλεπηζηήκην Θεζζαιίαο Πνιπηερληθή Σρνιή Τκήκα Μεραληθώλ Η/Υ, Τειεπηθνηλσληώλ & Δηθηύσλ [ www.inf.uth.gr ] 1 ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΗΥ312 (ΔΙΔΑΚΣΙΚΗ ΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι) ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ Θ: Αλιμήζηρ Χπήζηορ Βεπούληρ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (BALANCE SHEET)

ΔΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (BALANCE SHEET) ΔΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (BALANCE SHEET) 1 Έλλνηα ηνπ Ιζνινγηζκνύ Ο Ιζνινγηζκόο είλαη έλαο πίλαθαο πνπ δείρλεη ηελ νηθνλνκηθή θαηάζηαζε ηεο επηρείξεζεο ζε κηα δεδνκέλε ζηηγκή Σηνλ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΓΩΝ ΠΟΤΓΔ ΣΖΝ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΓΩΝ ΠΟΤΓΔ ΣΖΝ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΛΛΖΝΗΚΟ ΑΝΟΗΚΣΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΥΟΛΖ ΑΝΘΡΩΠΗΣΗΚΩΝ ΠΟΤΓΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΓΩΝ ΠΟΤΓΔ ΣΖΝ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΓΗΠΛΩΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΓΗ Δ Ρ Δ Τ Ν Ζ Ζ Σ Ω Ν Κ Η Ν Ζ Σ Ρ Ω Ν Σ Ω Ν Φ Ο Η Σ Ζ Σ Ω Ν Γ Η Α Σ Ζ Ν Δ Π Η ΛΟ Γ Ζ Σ Ο Τ

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Θεματικές Ενότητες 1. Απιέο έλλνηεο θβαληηθήο κεραληθήο θαη ην ζύζηεκα δύν θβαληηθώλ θαηαζηάζεωλ. 2. Qubit θαη θβαληηθόο

Διαβάστε περισσότερα

Η ζεωξία ηεο εμ απνζηάζεωο εθπαίδεπζεο θαη ε πνιππινθόηεηα ηεο πνιπκνξθηθήο ηεο δηάζηαζεο 1

Η ζεωξία ηεο εμ απνζηάζεωο εθπαίδεπζεο θαη ε πνιππινθόηεηα ηεο πνιπκνξθηθήο ηεο δηάζηαζεο 1 Η ζεωξία ηεο εμ απνζηάζεωο εθπαίδεπζεο θαη ε πνιππινθόηεηα ηεο πνιπκνξθηθήο ηεο δηάζηαζεο 1 Αληώλεο Ληνλαξάθεο Η παηδηθή νινθιήξσζε σξηκάδεη όηαλ ζηακαηάκε λα βιέπνπκε ηα πξάγκαηα κνλνδηάζηαηα Η εθεβηθή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗ36. Άσκηση 1. Άσκηση 2. Οη δηεπζύλζεηο ησλ 4 σλ ππνδηθηύσλ είλαη νη αθόινπζεο. Υπνδίθηπν Α: 10.101.1.64/27 Υπνδίθηπν Β: 10.101.1.

ΠΛΗ36. Άσκηση 1. Άσκηση 2. Οη δηεπζύλζεηο ησλ 4 σλ ππνδηθηύσλ είλαη νη αθόινπζεο. Υπνδίθηπν Α: 10.101.1.64/27 Υπνδίθηπν Β: 10.101.1. Άσκηση 1 ΠΛΗ36 1. Η κόλε πεξίπησζε λα έρνπκε ζύγθξνπζε κεηαμύ παθέησλ ησλ δύν θόκβσλ είλαη λα ζηείιεη ν δεύηεξνο πξηλ πξνιάβεη λα πιεξνθνξεζεί γηα ηελ θαηάιεςε ηνπ δηάπινπ από ηνλ άιιν. Από ηε ζηηγκή πνπ

Διαβάστε περισσότερα

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Ζ Σπλέιεπζε (Σ) ηνπ Τκήκαηνο Βηνκεραληθήο Γηνίθεζεο θαη Τερλνινγίαο ηεο 18/5/2015 ελέθξηλε ηελ αλακόξθσζε ηνπ Πξνγξάκκαηνο Πξνπηπρηαθώλ Σπνπδώλ. Παξαθαινύληαη

Διαβάστε περισσότερα