Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Σχεδίου «Επικαιροποίηση Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Σχεδίου «Επικαιροποίηση Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης"

Transcript

1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α: ΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ..1 Α.1. ΤΟ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ, ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ... 1 Α.2. ΕΚΤΙΜΗΣΗ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ Η ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ... 5 Α.3. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ/ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ/ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ, ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΔΥΣΜΕΝΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Α.4. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β: ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ...14 Β.1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Β.2. ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ ΣΜΠΕ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΟΥ Β.3. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΟΡΘΕ) Β.4. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΠΕ - ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ B.5. ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ: ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ...19 Γ.1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΟΥ ΡΣΘ Γ.2. ΔΙΕΘΝΕΙΣ, ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟ ΡΣΘ Γ.2.1. Στόχοι περιβαλλοντικής προστασίας της ΕΕ...29 Γ Συνοπτική παρουσίαση περιβαλλοντικών στόχων που τίθενται από το 6 ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον και τις Θεματικές Στραηγικές της ΕΕ...29 Γ ο Πρόγραμμα δράσης της ΕΕ για το Περιβάλλον...29 Γ Στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη...32 Γ Στόχοι - Πολιτική της ΕΕ για την Κλιματική αλλαγή...34 Γ Θεματική στρατηγική για την ατμοσφαιρική ρύπανση...35 Γ Στρατηγική για την πρόληψη και την ανακύκλωση των αποβλήτων...36 Γ Πολιτική της ΕΕ για την Προστασία των Εδαφικών πόρων- Στρατηγική...37 Γ Στρατηγική για την Βιοποικιλότητα...39 Γ Στρατηγική για τους φυσικούς πόρους...41 Γ Στρατηγική για το Αστικό περιβάλλον...41 Γ.2.2. Εθνικοί στόχοι περιβαλλοντικής προστασίας...43 Γ Συνοπτική παρουσίαση περιβαλλοντικών στόχων που τίθενται από τις εθνικές Στρατηγικές...43 Γ Η Εθνική Στρατηγική για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη...43 i

2 Γ2.3. Περιβαλλοντικοί στόχοι που τίθενται από την κοινοτική και εθνική περιβαλλοντική νομοθεσία Συνοπτική παρουσίαση βασικών νομοθετημάτων Γ.2.4. Ενσωμάτωση των στόχων περιβαλλοντικής προστασίας κατά την προετοιμασία του Σχεδίου Επικαιροποίησης του ΡΣΘ Γ.2.5. Συνάφεια του ΡΣΘ με άλλα σχετικά σχέδια και προγράμματα Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το ΕΣΠΑ Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το Ε.Π. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το Ε.Π. ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το Ε.Π. ΑΛΙΕΙΑ Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το Ε.Π. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το Π.Ε.Π. Κεντρικής Μακεδονίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ: ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ...78 Δ.1. Γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής του ΡΣΘ Δ.2. Περιεχόμενο του ΡΣΘ -Έργα και δραστηριότητες που προβλέπονται ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε: ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ...81 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ: ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ...95 ΣΤ.1. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤ.2. ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤ.3. ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤ.3.1. Πρωτογενής παραγωγή ΣΤ.3.2. Δευτερογενής παραγωγή ΣΤ.3.3. Τριτογενής παραγωγή ΣΤ.4. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤ.5. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΣΤ.6. ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤ.7. ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΔΑΦΟΣ ΟΡΥΚΤΟΙ ΠΟΡΟΙ ΣΤ.7.1. Γεωλογία ΣΤ.7.2. Τεκτονική Σεισμικότητα ΣΤ.7.3. Έδαφος ΣΤ.7.4. Ορυκτοί Πόροι ii

3 ΣΤ.8. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ ΥΔΡΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑ ΣΤ.8.1. Υδρολογία ΣΤ.8.2. Υδρογεωλογία ΣΤ.8.3. Θερμομεταλλικά και ειδικής σύστασης νερά ΣΤ.9. ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΗΣ ΣΤ.10.ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΤ.10.1 Υδάτινα οικοσυστήματα - Υγρότοποι ΣΤ Θαλάσσια οικοσυστήματα ΣΤ Δασικά οικοσυστήματα ΣΤ Χλωρίδα - Βλάστηση ΣΤ Τύποι οικοτόπων ΣΤ Πανίδα ΣΤ.11. ΚΥΡΙΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΤ.12. Περιβαλλοντικά προβλήματα του αστικού περιβάλλοντος της περιοχής μελέτης ΣΤ.13. ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΣΤ Υποδομές κοινωνικής εξυπηρέτησης (π.χ. Υγείας, Εκπαίδευσης, Πολιτισμού κλπ) ΣΤ Τεχνικές υποδομές ΣΤ Συγκοινωνιακό δίκτυο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ Ή ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ζ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ζ.2. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ζ.3. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥ ΡΣΘ Ζ.4. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ/ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ/ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ, ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΔΥΣΜΕΝΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ζ.4.1. Βιοποικιλότητα, πανίδα και χλωρίδα Ζ.4.2. Πληθυσμός και ανθρώπινη υγεία Ζ.4.3. Έδαφος Ζ.4.4. Ύδατα Ζ.4.5. Ατμόσφαιρα και κλιματικοί παράγοντες iii

4 Ζ.4.6. Υλικά περιουσιακά στοιχεία Ζ.4.7. Πολιτιστική κληρονομιά Ζ.4.8. Τοπίο Ζ.5. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ Ζ.5.1. Βιοποικιλότητα, πανίδα και χλωρίδα Ζ.5.2. Πληθυσμός και Ανθρώπινη Υγεία Ζ.5.3. Έδαφος Ζ.5.4. Ύδατα Ζ.5.5. Ατμόσφαιρα Ζ.5.6. Υλικά περιουσιακά στοιχεία Ζ.5.7. Πολιτιστική κληρονομιά Ζ.5.8. Τοπίο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η: ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ: ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΠΟΥ ΑΝΕΚΥΨΑΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΜΠΕ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ: ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ... iv

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α: ΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Αντικείμενο της παρούσας Στρατηγικής Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), είναι η περιβαλλοντική αξιολόγηση του Σχεδίου με τίτλο «Επικαιροποίηση του Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης (ΡΣΘ)». Η εν λόγω μελέτη περιλαμβάνει την ανάλυση και αξιολόγηση των επιδράσεων και των δράσεων στο περιβάλλον σχεδόν ολόκληρης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας από την υλοποίηση των κατευθύνσεων και των μέτρων του Σχεδίου Επικαιροποίησης του ΡΣΘ. Α.1. Το Επικαιροποιημένο Ρυθμιστικό Σχέδιο Θεσσαλονίκης Γενικά Στοιχεία, Στόχοι και Περιοχή Εφαρμογής Ρυθμιστικό Σχέδιο, είναι το σύνολο των στόχων, των κατευθύνσεων, των προγραμμάτων και των μέτρων που προβλέπονται στον προαναφερθέντα νόμο, ως αναγκαία για την χωροταξική και πολεοδομική οργάνωση της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο της επιδιωκόμενης οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Το Ρυθμιστικό Σχέδιο αποβλέπει τόσο στον σχεδιασμό όσο και στον προγραμματισμό της Ευρύτερης Περιοχής της Θεσσαλονίκης, μέσα στα πλαίσια της Εθνικής χωροταξικής πολιτικής όπως αυτή προσδιορίζεται για την Περιφέρεια της Κεντρικής Μακεδονίας. Η συνολική στρατηγική του Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης κινείται στην κατεύθυνση της βιώσιμης ανάπτυξης στην οποία η οικονομική ανάπτυξη, η κοινωνική δικαιοσύνη και η προστασία του περιβάλλοντος αποτελούν αναπόσπαστες, ισότιμες και αλληλοσυμπληρούμενες συνιστώσες. Οι στρατηγικοί στόχοι του ΡΣΘ, περιλαμβάνονται στο άρθρο 12 του Σχεδίου Νόμου, εντάσσονται στο πλαίσιο της εθνικής και ευρωπαϊκής αναπτυξιακής, χωρικής και περιβαλλοντικής πολιτικής και συγκροτούν τις ακόλουθες ενότητες: - ενίσχυση της διεθνοποίησης της Θεσσαλονίκης, ενδυνάμωση της χωρικής συνοχής της μητροπολιτικής περιφέρειας και προώθηση της ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας, - προώθηση της ισότητα ευκαιριών και της κοινωνικής συνοχής και βελτίωση της ποιότητας ζωής, - εξασφάλιση της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης, της οικολογικής ισορροπίας και προστασία φυσικών και πολιτιστικών πόρων και περιβάλλοντός. Το ΡΣΘ περιλαμβάνει κατευθύνσεις και μέτρα για την προστασία και αναβάθμιση του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, του τοπίου και την αντιμετώπιση της ρύπανσης. Παράλληλα η περιβαλλοντική διάσταση ενσωματώνεται οργανικά στο σύνολο των επιμέρους στόχων και μέτρων. Το Σχέδιο Επικαιροποίησης του ΡΣΘ αποτελείται από 45 Άρθρα, τα οποία εντάσσονται σε οκτώ κεφάλαια ως ακολούθως: 1

6 Κεφάλαιο Α : Ορισμοί, Περιεχόμενα και προβλεπόμενες διαδικασίες του ΡΣΘ Άρθρο 1: Ορισμός και περιεχόμενο του ΡΣΘ Άρθρο 2: Η θέση του ΡΣΘ στο Σύστημα Σχεδιασμού Άρθρο 3: Διαδικασία Σύνταξης, Έγκρισης και Αναθεώρησης του ΡΣΘ Κεφάλαιο Β : Διοίκηση, διαχείριση και οργανωτική δομή του ΟΡ.ΘΕ. Άρθρο 4: Συμβούλιο Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Άρθρο 5: Εκτελεστική Επιτροπή Άρθρο 6: Πόροι διαχείριση Άρθρο 7: Οργανωτική δομή Κεφάλαιο Γ : Γενικά χαρακτηριστικά του Επικαιροποιημένου ΡΣΘ Άρθρο 8: Περιοχή εφαρμογής Άρθρο 9: Χρονικός ορίζοντας Άρθρο 10: Χωρική δομή Άρθρο 11: Χωροταξική οργάνωση Κεφάλαιο Δ : Συνολική στρατηγική του ΡΣΘ Βασικοί και ειδικοί στόχοι Άρθρο 12: Στρατηγικοί στόχοι του ΡΣΘ Άρθρο 13: Ενίσχυση της διεθνοποίησης της Θεσσαλονίκης, ενδυνάμωση της χωρικής συνοχής της μητροπολιτικής περιφέρειας και προώθηση της ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας Άρθρο 14: Προώθηση της ισότητας ευκαιριών και της κοινωνικής συνοχής και βελτίωση της ποιότητας ζωής Άρθρο 15: Εξασφάλιση της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης, της οικολογικής ισορροπίας και προστασία φυσικών και πολιτιστικών πόρων και περιβάλλοντος Κεφάλαιο Ε : Τομεακές Πολιτικές Άρθρο 16: Οικονομία της πόλης και της Μητροπολιτικής περιοχής Άρθρο 17: Ανθρώπινο δυναμικό 2

7 Άρθρο 18: Πολιτική γης και κατοικίας Άρθρο 19: Αναπλάσεις, δημόσιος χώρος, ιστορικά σύνολα και μνημεία Άρθρο 20: Κοινωνικές εξυπηρετήσεις Άρθρο 21: Μεταφορές και δημόσια συγκοινωνία Άρθρο 22: Λοιπά βασικά δίκτυα υποδομών Άρθρο 23: Ασφάλεια και Προστασία Κεφάλαιο ΣΤ : Περιβαλλοντικές πολιτικές Άρθρο 24: Πλαίσιο περιβαλλοντικής πολιτικής, Στόχοι Άρθρο 25: Κατευθύνσεις Μέτρα για την υλοποίηση των στόχων Άρθρο 26: Κλιματική αλλαγή Άρθρο 27: Προστασία της ατμόσφαιρας και αντιμετώπιση του θορύβου Άρθρο 28: Προστασία της βιοποικιλότητας Άρθρο 29: Ολοκληρωμένη διαχείριση παράκτιας ζώνης (παράκτιου χώρου) (ΟΔΠΖ) Άρθρο 30: Προστασία και διατήρηση των υδατικών πόρων Άρθρο 31: Προστασία εδαφικών πόρων Άρθρο 32: Αστικό και περιαστικό πράσινο Κεφάλαιο Ζ : Χωρικές και Διατομεακές πολιτικές Άρθρο 33: Χωρική οργάνωση Άρθρο 34: Οργάνωση στρατηγικών αξόνων, πόλων ανάπτυξης και πλέγματος κέντρων Άρθρο 35: Ανάδειξη πολιτιστικής κληρονομιάς και προστασία των μνημείων και των ιστορικών τόπων Άρθρο 36: Οργάνωση περιοχών παραγωγικών δραστηριοτήτων και υπηρεσιών Άρθρο 37: Περιοχές με ειδικά προβλήματα Κεφάλαιο Η : Εφαρμογή ΡΣΘ 3

8 Άρθρο 38: Σχέδια δράσης ως πλαίσια συντονισμού με άλλους φορείς και κοινωνικούς εταίρους Άρθρο 39: Διαχείριση δράσεων για την εφαρμογή του Ρυθμιστικού Θεσσαλονίκης Άρθρο 40: Διαδικασίες υλοποίησης των αποφάσεων του ΟΡ.ΘΕ. Άρθρο 41: Σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης του Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προγράμματος Προστασίας Περιβάλλοντος Άρθρο 42: Συνέπειες έγκρισης του ΡΣΘ για τα υποκείμενα πολεοδομικά σχέδια Άρθρο 43: Διοικητικές κυρώσεις Άρθρο 44: Καταργούμενες και Μεταβατικές Διατάξεις Άρθρο 45: Παραρτήματα Α. Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ) Β. Δείκτες Τομεακών Πολιτικών Γ. Δείκτες Περιβάλλοντος Η εκπόνηση της ΣΜΠΕ έγινε στα πλαίσια που θέτει η ευρωπαϊκή πολιτική για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη λαμβάνοντας υπ όψιν: 6ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον: "Το περιβάλλον κατά το έτος 2010: το δικό μας μέλλον, η δική μας επιλογή" Πολιτική της ΕΕ για την Κλιματική αλλαγή Πολιτική της ΕΕ για την αντιμετώπιση της Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Πολιτική της ΕΕ για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση της Παράκτιας Ζώνης Πολιτική της ΕΕ για την Προστασία και Διατήρηση των Υδατικών πόρων Πολιτική της ΕΕ για την Προστασία των Εδαφικών πόρων Τα μέτρα κατευθύνσεις του Επικαιροποιημένου ΡΣΘ σχετίζονται άμεσα τόσο με τους στόχους και τις κατευθύνσεις του ΕΣΠΑ για την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας όσο και με τους στόχους και τα μέτρα εθνικών επιχειρησιακών προγραμμάτων όπως: Ε.Π. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Ε.Π. ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Ε.Π. ΑΛΙΕΙΑ

9 Ε.Π. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ Π.Ε.Π. Κεντρικής Μακεδονίας για την περίοδο Η περιοχή εφαρμογής του Επικαιροποιημένου ΡΣΘ, η επεξεργασία της συνολικής στρατηγικής και οι ειδικότεροι στόχοι για την αειφόρο χωρική ανάπτυξη και οργάνωση αφορούν ολόκληρους τους νομούς Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής και Κιλκίς και τους δήμους Πέλλας και Γιαννιτσών του ν. Πέλλας, Αλεξάνδρειας, Μελίκης και Πλατέως του ν. Ημαθίας και Αιγινίου, Κολινδρού, Μεθώνης και Πύδνας του ν. Πιερίας. Η συνολική έκταση της περιοχής μελέτης ,7 χιλ. στρ. ή χμ 2, ενώ η ΠΚΜ έχει συνολική έκταση χμ 2 καλύπτοντας το 14,5% της συνολικής έκτασης της χώρας. Η συνοπτική παρουσίαση της υφιστάμενης κατάστασης της περιοχής εφαρμογής του Επικαιροποιημένου ΡΣΘ στηρίχθηκε στην αναλυτική παρουσίαση των δεδομένων της μελέτης» στο πλαίσιο της οποίας υλοποιείται και η παρούσα ΣΜΠΕ. Συγκεκριμένα παρουσιάζονται τα στοιχεία που αφορούν το φυσικό, κοινωνικοοικονομικό και πολιτιστικό περιβάλλον της περιοχής δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στα προβλήματα και στοιχεία υποβάθμισης της περιοχής. Α.2.. Εκτίμηση, Αξιολόγηση και Αντιμετώπιση των επιπτώσεων στο περιβάλλον του Σχεδίου ή προγράμματος Όπως προαναφέρθηκε, απώτερος στόχος της παρούσας είναι η αξιολόγηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον από την εφαρμογή των μέτρων κατευθύνσεων του Σχεδίου Επικαιροποίησης του ΡΣΘ. Η αξιολόγηση αυτή πραγματοποιήθηκε με βάση τις κατευθύσεις και περιβαλλοντικές παραμέτρους που προτείνει η οδηγία 2001/42/ΕΚ περί «της εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων». Οι παράμετροι είναι: η βιοποικιλότητα, ο πληθυσμός, η υγεία των ανθρώπων, το έδαφος, τα ύδατα, ο αέρας, οι κλιματικοί παράγοντες, τα υλικά περιουσιακά στοιχεία, η πολιτιστική κληρονομιά συμπεριλαμβανομένης της αρχιτεκτονικής και αρχαιολογικής κληρονομιάς και το τοπίο. Εκτός των παραπάνω εξετάζονται και οι επιδράσεις που έχουν στο περιβάλλον οι σχέσεις μεταξύ των ανωτέρω παραγόντων. Στο πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται συνοπτικά τα αποτελέσματα της αξιολόγησης. 5

10 Πίνακας 1.1: Συνολική παρουσίαση των επιπτώσεων του Σχεδίου Επικαιροποίησης του ΡΣΘ ως προς τις περιβαλλοντικές παραμέτρους. Παράμετροι Περιβάλλοντος Επιπτώσεις Συνοπτική αξιολόγηση - Σχολιασμός Το σχέδιο επικαιροποίησης του ΡΣΘ μέσω του Προγράμματος Προτασίας Περιβάλλοντος έχει ως βασικό στόχο την προστασία των φυσικών πόρων, την προστασία και ανάδειξη των ευαίσθητων οικολογικά περιοχών και της βιοποικιλότητας της περιοχής μέσα από την διαμόρφωση προγράμματος μέτρων και κατευθύνσεων. Θετικές αναμένονται οι επιπτώσεις ανάπτυξης Βιοποικιλότητα - έως + δραστηριοτήτων με την παράλληλη εφαρμογή μέτρων και λήψη αποφάσεων για την προστασία του περιβάλλοντος όπως για παράδειγμα στη δημιουργία οργανωμένων περιοχών βιομηχανικής δραστηριότητας, στην συστηματική καλλιέργεια γης και εκτροφή ζώων κλπ. Αρνητικές επιπτώσεις αναμένονται σε περίπτωση ανάπτυξης νέων επιχειρηματικών επενδύσεων ή κατασκευής νέων υποδομών χωρίς παράλληλη λήψη κατάλληλων μέτρων προστασίας ή αποκατάστασης του περιβάλλοντος και κατ επέκταση της βιοποικιλότητας. Τα μέτρα και οι κατευθύνσεις που προτείνονται μέσω του επικαιροποιημένου Σχεδίου ΡΣΘ αναμένεται να Πληθυσμός και Ανθρώπινη υγεία + συνεισφέρουν σημαντικά στη βελτίωση της ζωής των κατοίκων της περιοχής καθώς έχουν σαν προτεραιότητα την προστασία και ενίσχυση του αστικού πράσινου και του φυσικού περιβάλλοντος γενικότερα. Θετικές αναμένονται οι επιπτώσεις από τα μέτρα ανάπτυξης της οικονομίας και βελτίωσης της κατοικίας και του τρόπου ζωής του πληθυσμού τόσο στη Θεσσαλονίκη όσο και στις περιφερειακές χωρικές ενότητες. Οι οικονομικές επενδύσεις που προτείνονται 6

11 Παράμετροι Περιβάλλοντος Επιπτώσεις Συνοπτική αξιολόγηση - Σχολιασμός γίνονται με βασικό γνώμονα το σεβασμό προς το περιβάλλον. Θετικές επιπτώσεις αναμένονται στην ανθρώπινη υγεία καθώς προτείνονται μέτρα όπως είναι η κατασκευή υποδομών περίθαλψης, η μείωση των επιδράσεων στους κατοίκους από οχλήσεις όπως ο θόρυβος, η ατμοσφαιρική ρύπανση και η κυκλοφοριακή συμφόρηση, η λήψη μέτρων διατήρησης και αποκατάστασης των υδατικών και εδαφικών πόρων, η αποκατάσταση και ενίσχυση του αστικού πράσινου και η βελτίωση του Μητροπολιτικού και των λοιπών αστικών κέντρων και των αισθητικά υποβαθμισμένων περιοχών. Αναμένονται θετικές επιπτώσεις από την εφαρμογή μέτρων για την άμεση προστασία και αποκατάσταση του εδάφους σε περιοχές με πρόβλημα όπως τα όξινα εδάφη του νομού Κιλκίς, τα υποβαθμισμένα εδάφη των Έδαφος - έως + βιομηχανικών και λατομικών περιοχών, τα αλατούχα νατριωμένα εδάφη κλπ. Θετικές επιπτώσεις αναμένονται να προκύψουν γενικά από την εφαρμογή μέτρων για τη βελτίωση και προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, βιοτικού και αβιοτικού. Αναμένονται επίσης θετικές επιπτώσεις από την εφαρμογή μέτρων οικονομικής φύσης όπως η ανάπτυξη βιολογικών καλλιεργειών που προϋποθέτουν σημαντικό περιορισμό της χρήσης φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων και στροφή προς φυσικούς τρόπους λίπανσης και την εφαρμογή προγραμμάτων διαχείρισης απορριμμάτων και υγρών και στερεών αποβλήτων. Αρνητικές επιδράσεις αναμένονται στις περιοχές που θα αναπτυχθούν νέες δραστηριότητες και θα κατασκευαστούν νέα έργα υποδομής χωρίς την εφαρμογή κατάλληλων μέτρων και δράσεων προστασίας και χωρίς την τήρηση της νομοθεσίας, των περιβαλλοντικών όρων 7

12 Παράμετροι Περιβάλλοντος Επιπτώσεις Συνοπτική αξιολόγηση - Σχολιασμός και των απαραίτητων μέτρων πρόληψης της ρύπανσης από απορρίμματα και υγρά και στερεά απόβλητα. Ύδατα - έως + Ισχύει ότι ισχύει και στο έδαφος Άμεσες θετικές επιδράσεις στην ποιότητα του νερού αναμένονται από τη λήψη μέτρων σύμφωνα με τις οδηγίες της ΕΕ για την προστασία της ποιότητας και ποσότητας των υδάτων όπως είναι η οδηγία πλαίσιο για τα νερά, η οδηγία για τη θαλάσσια στρατηγική κλπ Σημαντικά αναμένονται τα αποτελέσματα από τη μείωση των ψεκασμών με φυτοφάρμακα και ζιζανιοκτόνα και την αποσυμφόρηση της κυκλοφοριακής ροής. Βελτίωση της ποιότητας από τη λήψη μέτρων για τη βελτίωση της ατμόσφαιρας και του φυσικού Ατμόσφαιρα - έως + περιβάλλοντος γενικότερα. Αρνητικά αποτελέσματα ενδέχεται να εμφανιστούν στις περιπτώσεις ανάπτυξης νέων δραστηριοτήτων και κατασκευής νέων έργων χωρίς την εφαρμογή κατάλληλων μέτρων και δράσεων προστασίας και χωρίς την τήρηση της νομοθεσίας, των περιβαλλοντικών όρων και των απαραίτητων μέτρων πρόληψης της ρύπανσης. Κλιματικοί Παράγοντες + Θετικές αναμένονται οι εξελίξεις από τη λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και ειδικότερα από τη λήψη μέτρων όπως η αποσυμφόρηση της κυκλοφοριακής ροής και η χρήση ήπιων / εναλλακτικών τρόπων μεταφοράς, η έκπλυση των οξειδίων του άνθρακα από την αποξήρανση υγροτοπικών εδαφών κλπ. Στις περιοχές συγκέντρωσης οικονομικών δραστηριοτήτων, κατασκευής ή/και βελτίωσης Υλικά περιουσιακά στοιχεία + μεταφορικών και κοινωνικών υποδομών και αποκατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος αναμένεται αύξηση της αξίας της γης ανάλογα φυσικά με τη φύση των δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται. 8

13 Παράμετροι Περιβάλλοντος Επιπτώσεις Συνοπτική αξιολόγηση - Σχολιασμός Η προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί βασικό τμήμα όλων των άρθρων του Σχεδίου νόμου του ΡΣΘ. Θετικές αναμένονται οι επιδράσεις από την εφαρμογή μέτρων για την προστασία και ανάδειξη των σημείων πολιτιστικής αξίας σε όλες τις χωρικές ενότητες της περιοχής, την ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών Πολιτιστική κληρονομιά + τουρισμού, την εφαρμογή προγραμμάτων πολιτιστικού και περιηγητικού τουρισμού και την βελτίωση των πολιτιστικών υποδομών. Αναμένονται επίσης θετικές επιπτώσεις από την ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων, με άλλους χώρους ιστορικού και μνημειακού ενδιαφέροντος, με τα ιστορικά κέντρα Θεσσαλονίκης Κιλκίς - Γουμένισσας - Γιαννιτσών, την εφαρμογή προγράμματος σύνδεσης και ενοποίησης αρχαιολογικών χώρων και μνημείων. Θετικές επιπτώσεις αναμένονται από τον καθορισμό της δόμησης, την οργάνωση των χρήσεων γης ώστε να μην υπάρχουν συγκρούσεις ασύμβατων χρήσεων, τα έργα αποκατάστασης σε υποβαθμισμένες περιοχές, τη Τοπίο + βελτίωση της αισθητικής του τοπίου και την αύξηση της ελκυστικότητας των παράκτιων περιοχών. Βελτίωση της αισθητικής του τοπίου αναμένεται να υπάρξει από την εφαρμογή μέτρων για τη βελτίωση και αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος γενικότερα. 9

14 Από τα στοιχεία του Πίνακα 1.1 είναι προφανές πως το Σχέδιο Επικαιροποίησης του ΡΣΘ αναμένεται να έχει σημαντική θετική επίδραση στο σύνολο των περιβαλλοντικών παραμέτρων την Περιφέρειας. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι ο σχεδιασμός του έχει γίνει με στόχο την αειφορία και την αντιμετώπιση τις ποικιλίας των θεμάτων που χρόνια τώρα δεν επιλύονται και δρουν σωρευτικά στην υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος, της ποιότητας ζωής και της ανάπτυξης της Περιφέρειας. Α.3. Προτάσεις/Κατευθύνσεις/Μέτρα για την πρόληψη, τον περιορισμό και την αντιμετώπιση των δυσμενών επιπτώσεων στο περιβάλλον. Όσον αφορά τις δυσμενείς επιπτώσεις που διατυπώνονται, θα γίνει ανάλυση των μέτρων πρόληψης, περιορισμού και αντιμετώπισης των προβλεπόμενων δυσμενών επιπτώσεων που ενδέχεται να υπάρξουν κατά την εφαρμογή των προβλεπόμενων στο σχέδιο επικαιροποίησης. Η ανάλυση θα γίνει επίσης για κάθε μία από τις περιβαλλοντικές παραμέτρους που ορίζει η οδηγία 2001/42/ΕΟΚ. Επίσης, η Οδηγία προβλέπει και την κατάρτιση συστήματος παρακολούθησης, έτσι ώστε να ελεγχθεί η αποτελεσματικότητα των ενεργειών στο πλαίσιο του Επικ. ΡΣΘ, για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων. Στο πλαίσιο αυτό αναπτύχθηκε μια σειρά δεικτών παρακολούθησης για τις επιπτώσεις στις παραμέτρους του περιβάλλοντος. Οι δείκτες αυτοί μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο για την αξιολόγηση του βαθμού επίτευξης των στόχων του Σχεδίου όσο και της αποτελεσματικότητάς του, σε σχέση με το περιβάλλον. Βιοποικιλότητα Μέτρα: μέτρα ως προς τη χωροθέτηση και τις προδιαγραφές κατασκευής και λειτουργίας κάθε νέας υποδομής/έργου, μέτρα αποκατάστασης της φυτοκάλυψης με κατάλληλα είδη χλωρίδας και προστασίας της πανίδας, έργα προστασίας και αποκατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος στις ήδη «προβληματικές» περιοχές, μέτρα περιορισμού της ρύπανσης και ηχορύπανσης στις περιοχές όπου θα αναπτυχθούν τουριστικές δραστηριότητες. Δείκτες: Μεταβολή της έκτασης των οικοτόπων (%), Ποσοστό των προστατευόμενων περιοχών που βελτιώθηκε η κατάστασή τους, Βαθμός κατάτμησης οικοσυστημάτων, Ποσοστό των προστατευόμενων περιοχών που παρακολουθούνται, Ρυθμός μείωσης ή αύξησης των πληθυσμών των προστατευόμενων ειδών (κατά είδος εάν είναι εφικτό), Ισοζύγια πρασίνου, Έκταση αποκαταστημένων/ επαναφυτεμένων περιοχών, Απώλειες ειδών πανίδας (%), Έκταση δασών και δασικών εκτάσεων, Αριθμός δασικών πυρκαγιών Καμένη έκταση Αναδασωθείσες εκτάσεις και Επικινδυνότητα εμφάνισης πυρκαγιών. Πληθυσμός και ανθρώπινη υγεία Μέτρα: Παρακολούθηση από την πολιτεία της τήρησης της νομοθεσίας και των εγκεκριμένων Περιβαλλοντικών Όρων από όλους τους εμπλεκόμενους, 10

15 Πρόβλεψη της ομαλής και εύρυθμης πρόσβασης και διέλευσης των οχημάτων και ειδικά των βαρέων οχημάτων (αποφεύγοντας, στο βαθμό που αυτό είναι αυτό δυνατό, τις διελεύσεις από αστικές περιοχές), Εφαρμογή μέτρων ρύθμισης της κυκλοφορίας για αποφυγή των συμφορήσεων κυρίως στα αστικά κέντρα της περιοχής, Προώθηση Σχεδίου οργάνωσης των ΜΜΜ από και προς τις περιοχές συγκέντρωσης δραστηριοτήτων, Κατασκευή ηχοπετασμάτων και ηχομονωτικών έργων (βιομηχανία και γενικά μεταποίηση) για τη μείωση της ηχορύπανσης στις περιπτώσεις που αυτό κρίνεται απαραίτητο και Πρόβλεψη προγράμματος ολοκληρωμένης διαχείρισης των αποβλήτων στις περιοχές όπου προβλέπεται να παράγονται σε μεγάλες ποσότητες. Δείκτες: Επίπεδα θορύβου στην περιοχή μελέτης, Επίπεδα εκπομπής αερίων ρύπων (ιδιαίτερα για το όζον, τα αιωρούμενα σωματίδια και τα οξείδια του αζώτου όπου υπάρχουν υπερβάσεις των ορίων), Πλήθος καταγγελιών ανά έτος ως προς την όχληση από την ηχορύπανση και την έλλειψη μέτρων συλλογής απορριμμάτων και διαχείρισης αποβλήτων (υγρών και στερεών) και Προσδόκιμα έτη υγιούς ζωής του πληθυσμού. Έδαφος Μέτρα: Μέτρα ως προς τη χωροθέτηση και τις προδιαγραφές κατασκευής και λειτουργίας των νέων έργων, Τήρηση των σχετικών νομικών διατάξεων και των εγκεκριμένων Περιβαλλοντικών Όρων, Αποκαταστάσεις των χώρων επέμβασης με φυτεύσεις και αναπλάσεις, Έργα αντιπλημμυρικής και αντιδιαβρωτικής προστασίας, Εντατικοί έλεγχοι στις μεταποιητικές μονάδες σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων (όλων των κατηγοριών) και την τήρηση των Περιβαλλοντικών Όρων γενικότερα, Εφαρμογή προγραμμάτων διαχείρισης απορριμμάτων στους πολιτιστικούς, αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους και Εφαρμογή προγραμμάτων διαχείρισης απορριμμάτων στις ακτές, τους πόλους αναψυχής και αθλητισμού και στις ευαίσθητες φυσικές περιοχές όπου ήδη έχουν επισκεψιμότητα ή αναμένεται να αυξηθεί. Δείκτες: Πλήθος αποκαταστάσεων χώρων/ Πλήθος επεμβάσεων, Πλήθος έργων προστασίας εδάφους από την διάβρωση/πλήθος επεμβάσεων, Αριθμός αναπλάσεων/ φυτεύσεων που υλοποιήθηκαν σε σχέση με τις απαιτούμενες, Αριθμός εγκατεστημένων και λειτουργούντων μέτρων πρόληψης προστασίας από διαρροές, Ποσότητες στερεών αποβλήτων που διατίθενται σε ΧΥΤΑ, Ποσότητες υγρών αποβλήτων που δεν καταλήγουν σε ΒΙΟΚΑ. Ύδατα Μέτρα: Χωροθέτηση των νέων αναπτυξιακών δραστηριοτήτων σε περιοχές που δεν θα θίγουν τα υπόγεια και επιφανειακά ύδατα και απομάκρυνση των δραστηριοτήτων αυτών από τις ήδη επιβαρυμένες περιοχές, Παρακολούθηση της τήρησης των νομικών διατάξεων σχετικά με τη χρήση και διαχείριση των υδάτων από τη βιομηχανία, τις τουριστικές επενδύσεις και τον αγροτικό τομέα, Τήρηση των εγκεκριμένων περιβαλλοντικών όρων σχετικά με τη χρήση νερού και την επεξεργασία και διάθεση των αποβλήτων και εντατικοποίηση των ελέγχων της εφαρμογής τους, Παρακολούθηση της ποιότητας και ποσότητας των υδάτων στις περιοχές συγκέντρωσης δραστηριοτήτων, Ενθάρρυνση της χρήσης τεχνολογιών 11

16 εξοικονόμησης και επαναχρησιμοποίησης νερού από τις βιομηχανικές και κτηνοτροφικές μονάδες της περιοχής και Απομάκρυνση των δραστηριοτήτων που έχουν σημαντικές επιπτώσεις στα θαλάσσια ύδατα και δεν είναι απαραίτητη η χωροθέτησή τους σε παράκτιες περιοχές. Δείκτες: Αλλαγές στις παραμέτρους των μετρήσεων της ποιότητας των υδάτων, Βελτίωση ποιότητας επιφανειακών υδάτων, Βελτίωση ποιότητας υπόγειων νερών, Βελτίωση υδατικού ισοζυγίου υπόγειων νερών, Χρήση νερού ανά τομέα δραστηριότητας (%), Ποσοστό ανακύκλωσης νερού, Ποσοστό πληθυσμού συνδεδεμένο σε ΕΕΛ και Αριθμός κυρώσεων για παραβάσεις της ισχύουσας νομοθεσίας περί διαχείρισης υδάτων και επεξεργασίας και διάθεσης υγρών αποβλήτων. Ατμόσφαιρα και κλιματικοί παράγοντες Μέτρα: Συχνοί έλεγχοι των εμπλεκόμενων για την τήρηση των κείμενων νομικών διατάξεων και των εγκεκριμένων Περιβαλλοντικών Όρων, Αυστηρός έλεγχο στα οχήματα για κατοχή ισχύουσας κάρτας ελέγχου καυσαερίων, Πρόβλεψη της ομαλής και εύρυθμης πρόσβασης των οχημάτων και ειδικά των βαρέων οχημάτων, αποφεύγοντας, στο βαθμό που αυτό είναι αυτό δυνατό, τις διελεύσεις από αστικές περιοχές, Εφαρμογή μέτρων ρύθμισης της κυκλοφορίας για αποφυγή των συμφορήσεων στις ζώνες συγκέντρωσης δραστηριοτήτων, Πρόβλεψη για θέσεις μόνιμης και προσωρινής στάθμευσης και Προώθηση Σχεδίου οργάνωσης των ΜΜΜ από και προς τις περιοχές συγκεντρώσεως δραστηριοτήτων. Δείκτες: Μεταβολή σε tn/έτος των εκπομπών ατμοσφαιρικών ρύπων, Πλήθος εφαρμογής μέτρων πρόληψης και περιορισμού της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, Ημέρες υπέρβασης ορίων ποιότητας ατμοσφαιρικών ρύπων, Εκπομπές ατμοσφαιρικών ρύπων ανά πηγή και ανά τομέα δραστηριότητας (%), Εκπομπές αερίων θερμοκηπίου ανά πηγή και ανά τομέα δραστηριότητας (%), Ποσοστό αύξησης / μείωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και Κυκλοφοριακοί φόρτοι. Υλικά περιουσιακά στοιχεία Μέτρα: Αντισταθμιστικά μέτρα και αποζημιώσεις στους ιδιοκτήτες που θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις των περιουσιακών τους στοιχείων. Δείκτες: Ποσοστό μεταβολής των χρήσεων γης, Ποσοστό μεταβολής της αξίας των περιουσιακών στοιχείων στην γειτνιάζουσα περιοχή, Έκταση εγκαταλελειμμένης υποβαθμισμένης γης, Πλήθος νέων κατοικιών Πολεοδομική ανάπτυξη και Ποσοστό καταβολής αποζημιώσεων ή εφαρμογής αντισταθμιστικών μέτρων. Πολιτιστική κληρονομιά Μέτρα: Τα μέτρα που προτείνονται από τη Β Φάση του Σχεδίου Επικαιροποίησης του ΡΣΘ θεωρούνται επαρκή όσον αφορά την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και δεν κρίνεται απαραίτητη η πρόταση και λήψη επιπλέον μέτρων. 12

17 Δείκτες: Πλήθος στοιχείων ιστορικής, πολιτιστικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς που αποκαταστάθηκαν, Πλήθος επισκεπτών και Βαθμός εφαρμογής των παρεμβάσεων που προβλέπονται από τα άρθρα 21 και 39. Τοπίο Μέτρα: Τα μέτρα που θα πρέπει να εφαρμοστούν είναι ένας συνδυασμός των μέτρων που έχουν προταθεί σχετικά με τη βιοποικιλότητα και χλωρίδα, το έδαφος και τα ύδατα και αυτών που ήδη προβλέπονται από το Σχέδιο. Επιπλέον, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή έτσι ώστε οι περιοχές που είναι ήδη επιβαρυμένες περιβαλλοντικά να μη χρησιμοποιηθούν για τη συγκέντρωση βιομηχανικών δραστηριοτήτων, με την αιτιολογία ότι είναι έτσι και αλλιώς υποβαθμισμένες. Δείκτες: Ποσοστό εφαρμογής μέτρων αποκατάστασης ή ενσωμάτωσης στο τοπίο της περιοχής παρέμβασης, Βαθμός αποκατάστασης τοπίου. Α.4. Προτεινόμενο σύστημα παρακολούθησης Το προτεινόμενο σύστημα παρακολούθησης περιγράφεται ανά κατηγορία περιβαλλοντικής παραμέτρου και αφορά κατά βάση τη συλλογή στοιχείων σχετικά με τους δείκτες που αναφέρθηκαν παραπάνω καθώς επίσης και τη συλλογή δεδομένων βάσης αναφορικά με παράγοντες όπως η χλωρίδα, η πανίδα, οι χρήσεις γης, ο κυκλοφοριακός θόρυβος κλπ. 13

18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β: ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Β.1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Ονομασία Σχεδίου Επικαιροποίηση Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης. Φορέας Υλοποίησης Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Θεσσαλονίκης. Β.2. ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ ΣΜΠΕ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΟΥ Την ευθύνη της σύνταξης της παρούσας Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Σ.Μ.Π.Ε.) έχει η εταιρεία: ΟΜΙΚΡΟΝ Σχεδιασμός, Μελέτη και Διαχείριση Τεχνικών και Περιβαλλοντικών Έργων Ε.Π.Ε. Δ/νση: Τηλ.: , Fax: ης Μαρτίου 53, 54248, Θεσσαλονίκη Η μελέτη εκπονήθηκε από την ακόλουθη ομάδα επιστημόνων Διαμαντόπουλος Στέργιος, Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος, Συντονιστής Λαζαρίδου Θάλεια Μαντζαβέλας Αντώνης, PhD Βιολόγος Περιβαλλοντολόγος, Υπεύθυνη σύνταξης PhD Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Ζαλίδης Γεώργιος, Καθηγητής Α.Π.Θ., Σχολή Γεωπονίας, Τομέας Εγγείων Βελτιώσεων Εδαφολογίας & Γεωργικής Μηχανικής Ξανθούλη Στεργιανή, Μηχανικός Περιβάλλοντος, MSc Εδαφολογίας και διαχείρισης εδαφικών πόρων Κώτσικας Μιχαήλ, Μηχανικός Περιβάλλοντος MSc Υδραυλικής Μηχανικής Μέργου Φωτεινή, Βιολόγος Αποστολοπούλου Ιωσηφίνα, Ειδικός Εφαρμογών GIS Η ΣΜΠΕ εκπονείται στο πλαίσιο του έργου «Επικαιροποίηση του Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης». 14

19 Β.3. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΟΡΘΕ) Ο Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Θεσσαλονίκης ή Οργανισμός Θεσσαλονίκης (ΟΡ.ΘΕ.), είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.), έχει την έδρα του στη Θεσσαλονίκη και εποπτεύεται από τον Υπουργό Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων. Ιδρυτικός νόμος του ΟΡ.ΘΕ είναι ο Ν. 1561/1985 (ΦΕΚ 148 Α' / ), "Ρυθμιστικό Σχέδιο και Πρόγραμμα Προστασίας Περιβάλλοντος της Ευρύτερης Περιοχής της Θεσσαλονίκης και άλλες διατάξεις". Οι βασικές αρμοδιότητές του σχετίζονται με την εκ του νόμου υποχρέωσή του να μεριμνά για την εφαρμογή του Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης (ΡΣΘ) και του Προγράμματος Προστασίας Περιβάλλοντος (ΠΠΠ). Έχει ως αντικείμενο τη χωροταξική και πολεοδομική οργάνωση της περιοχής Θεσσαλονίκης, στα πλαίσια των αναπτυξιακών επιλογών προγραμμάτων καθώς και την προστασία και αναβάθμιση του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντός της. Καταρτίζει και εφαρμόζει το Πρόγραμμα Προστασίας του Περιβάλλοντος (ΠΠΠ), προσδιορίζει δηλαδή το σύνολο των μέτρων και των κατευθύνσεων που απαιτούνται για την προστασία του περιβάλλοντος Βασικοί ορισμοί Ρυθμιστικό Σχέδιο, είναι το σύνολο των στόχων, των κατευθύνσεων, των προγραμμάτων και των μέτρων που προβλέπονται ως αναγκαία για την χωροταξική και πολεοδομική οργάνωση της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο της επιδιωκόμενης οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Το Ρυθμιστικό Σχέδιο αποβλέπει τόσο στον σχεδιασμό όσο και στον προγραμματισμό της Ευρύτερης Περιοχής της Θεσσαλονίκης, μέσα στα πλαίσια της Εθνικής χωροταξικής πολιτικής όπως αυτή προσδιορίζεται για την Περιφέρεια της Κεντρικής Μακεδονίας. Πρόγραμμα Προστασίας Περιβάλλοντος, είναι το σύνολο των μέτρων και των κατευθύνσεων για την αναβάθμιση και προστασία του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλονίκης. Συγκεκριμένα περιλαμβάνει μέτρα για: i. Την οικολογική ανασυγκρότηση της Θεσσαλονίκης, την προστασία της γεωργικής γης, των δασών, των υδροβιοτόπων και των άλλων στοιχείων του φυσικού περιβάλλοντος. ii. Την προστασία του τοπίου των ακτών και των ειδικών περιοχών φυσικού κάλλους. iii. Την προστασία της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. iv. Τον περιορισμό της ρύπανσης από κάθε πηγή και ιδίως την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, της ρύπανσης του εδάφους και των νερών καθώς και της ηχορύπανσης. v. Την αναβάθμιση ιδιαίτερα υποβαθμισμένων περιοχών. 15

20 Β.4. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΠΕ - ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ Η Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) είναι μια διαδικασία εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων, η οποία έχει θεσμοθετηθεί στην χώρα μας με την ΚΥΑ / (ΦΕΚ 1225/Β/ ) «Εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων, σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ» (εφεξής ΚΥΑ-ΣΠΕ), στο πλαίσιο εναρμόνισης της Οδηγίας 2001/42/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 2001 «σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων». Ο αντικειμενικός στόχος της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ είναι η προώθηση της Βιώσιμης ή Αειφόρου Ανάπτυξης με την υψηλού επιπέδου προστασία του περιβάλλοντος και την ενσωμάτωση περιβαλλοντικών ζητημάτων στην προετοιμασία και θέσπιση σχεδίων και προγραμμάτων (Άρθρο 1). Η εφαρμογή της Οδηγίας στα κράτη μέλη επιβάλλει την εκπόνηση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) η οποία θα καθορίζει, περιγράφει και εκτιμά τις σημαντικές άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις από την εφαρμογή ενός σχεδίου ή προγράμματος σε ανθρώπους, χλωρίδα και πανίδα, έδαφος, ύδατα, αέρα, κλίμα, τοπίο, ακίνητη περιουσία και πολιτιστική κληρονομιά, καθώς και την αλληλεπίδραση μεταξύ αυτών των παραγόντων. Γίνεται σαφές πως η διαδικασία ΣΠΕ αποτελεί το μέσο για την ενσωμάτωση περιβαλλοντικών ζητημάτων κατά την διάρκεια της λήψης αποφάσεων εξασφαλίζοντας πως λαμβάνονται υπόψη οι σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις ανθρώπινων δράσεων και πρωτοβουλιών σε επίπεδο σχεδιασμού και προγραμματισμού. Η διαδικασία ΣΠΕ, σύμφωνα με τα κείμενα της Οδηγίας και της ΚΥΑ (Άρθρο 2β), περιλαμβάνει τις παρακάτω θεματικές ενότητες: 1. Εκπόνηση Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) 2. Διεξαγωγή διαβουλεύσεων 3. Συνεκτίμηση της περιβαλλοντικής μελέτης και των αποτελεσμάτων των διαβουλεύσεων κατά τη λήψη αποφάσεων και 4. Παροχή πληροφοριών σχετικά με την απόφαση. 16

21 Στο άρθρο 6 παρ. 1 και 2 της ΚΥΑ-ΣΠΕ ορίζονται μια σειρά χαρακτηριστικών που πρέπει να περιλαμβάνει η ΣΜΠΕ και ειδικότερα: στη ΣΜΠΕ εντοπίζονται, περιγράφονται και αξιολογούνται οι ενδεχόμενες σημαντικές επιπτώσεις που θα έχει στο περιβάλλον η εφαρμογή του σχεδίου ή προγράμματος, καθώς και λογικές εναλλακτικές δυνατότητες, σε περιεκτική μορφή, λαμβανομένων υπόψη των στόχων και του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής του σχεδίου ή προγράμματος η ΣΜΠΕ περιλαμβάνει τις πληροφορίες που ευλόγως μπορεί να απαιτούνται για την εκτίμηση των ενδεχόμενων σημαντικών επιπτώσεων που θα έχει στο περιβάλλον η εφαρμογή του σχεδίου ή προγράμματος, λαμβάνοντας υπόψη τις υφιστάμενες γνώσεις και μεθόδους εκτίμησης, το περιεχόμενο και το επίπεδο λεπτομερειών του σχεδίου ή προγράμματος, το στάδιο της διαδικασίας εκπόνησής του και το βαθμό στον οποίο οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις δύνανται να αξιολογηθούν καλύτερα σε διαφορετικά επίπεδα σχεδιασμού ώστε να αποφεύγεται η επανάληψη εκτίμησής τους. Η παρούσα ΣΜΠΕ συντάσσεται σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ΚΥΑ-ΣΠΕ και ειδικότερα η δομή και το περιεχόμενο αυτής τηρεί πλήρως τα αναφερόμενα στο Παρ/μα ΙΙΙ της ΚΥΑ-ΣΠΕ. Η Μεθοδολογία που ακολουθήθηκε βασίσθηκε κυρίως στο «Εγχειρίδιο των ΣΠΕ για Στρατηγικές Συνοχής », έκδοσης Φεβρουάριος 2006 (HANDBOOK ON SEA FOR COHESION POLICY , February 2006, Greening Regional Development Programmes Network, PROJECTPART-FINANCED BY THE EUROPEAN UNION, INTERREG IIIC, GRDP). B.5. ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Η επικαιροποίηση του ΡΣΘ μεταξύ άλλων περιλαμβάνει την αλλαγή της περιοχής εφαρμογής ΡΣ και του ΠΠΠ όπως αυτή έχει ορισθεί βάσει του Ν. 1561/85. Η νέα οριοθέτηση της περιοχής εφαρμογής του ΡΣΘ και του ΠΠΠ, η επεξεργασία της συνολικής στρατηγικής και οι ειδικότεροι στόχοι για την αειφόρο χωρική ανάπτυξη και οργάνωση περιλαμβάνει εξολοκλήρου τους νομούς Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής και Κιλκίς και ορισμένους Δήμους των νομών Πέλλας, Ημαθίας και Πιερίας. Ειδικότερα, περιλαμβάνει: Νομός Θεσσαλονίκης Δήμοι: Θεσσαλονίκης, Αγ. Παύλου, Αμπελοκήπων, Ελ. Κορδελιού, Ευκαρπίας, Ευόσμου, Καλαμαριάς, Μενεμένης, Νεάπολης, Πανοράματος, Πολίχνης, Πυλαίας, Πεύκων, Σταυρουπόλεως, Συκεών, Τριανδρίας, Εχεδώρου, Θέρμης, Καλλιθέας, Χορτιάτη, Ωραιοκάστρου, Αγίου Αθανασίου, Αξιού, Βασιλικών, Επανομής, Θερμαϊκού, Κουφαλιών, Μηχανιώνας, Μίκρας, Χαλάστρας, Χαλκηδόνας, Μυγδονίας, Ασσήρου, Λαγκαδά, Βερτίσκου, Σοχού, Λαχανά, Εγνατίας, Κορώνειας, Καλλινδοίων, Απολλωνίας, Μαδυτού, Αρεθούσας, Αγ. Γεωργίου, Ρεντίνας 17

22 Νομός Χαλκιδικής Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Σχεδίου Δήμοι: Αρναίας, Ζερβοχωρίων, Παναγίας και Σταγείρων Ακάνθου, Ανθεμούντα, Καλλικράτειας, Κασσάνδρας, Ν. Μουδανιών, Ορμύλιας, Παλλήνης, Πολυγύρου, Σιθωνίας, Τορώνης και Τρίγλιας Νομός Κιλκίς Δήμοι: Κιλκίς, Αξιούπολης, Γαλλικού, Γουμένισσας, Δοϊράνης, Ευρωπού, Κρουσσών, Μουριών, Πικρολίμνης, Πολυκάστρου, Χέρσου και Κοινότητα Λιβαδίων Νομός Πέλλας Δήμοι: Γιαννιτσών και Πέλλας Νομός Ημαθίας Δήμοι: Αλεξάνδρειας, Μελίκης και Πλατέως Νομός Πιερίας Δήμοι: Αιγινίου, Κολινδρού, Μεθώνης και Πύδνας Η κατά πολύ διευρυμένη αυτή περιοχή οριοθετήθηκε μετά από δημόσια διαβούλευση επί τριών εναλλακτικών προτάσεων που επεξεργάστηκε και δημοσιοποίησε το ΥΠΕΧΩΔΕ. Η περιοχή συγκροτεί ένα συνεκτικό χωρολειτουργικό σύστημα, καθώς τα επιμέρους αναπτυξιακά, οικιστικά και περιβαλλοντικά στοιχεία εμφανίζουν ισχυρούς δεσμούς και αλληλεξαρτήσεις. 18

23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ: ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ Γ.1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΟΥ ΡΣΘ Η συνολική στρατηγική του Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης κινείται στην κατεύθυνση της βιώσιμης ανάπτυξης στην οποία η οικονομική ανάπτυξη, η κοινωνική δικαιοσύνη και η προστασία του περιβάλλοντος αποτελούν αναπόσπαστες, ισότιμες και αλληλοσυμπληρούμενες συνιστώσες. Οι στρατηγικοί στόχοι του ΡΣΘ, σύμφωνα με το άρθρο 12 του Σχεδίου Νόμου, εντάσσονται στο πλαίσιο της εθνικής και ευρωπαϊκής αναπτυξιακής και χωρικής πολιτικής και είναι οι ακόλουθοι: Στρατηγικός στόχος 1: Ενίσχυση της διεθνοποίησης της Θεσσαλονίκης, ενδυνάμωση της χωρικής συνοχής της μητροπολιτικής περιοχής και προώθηση της ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας Στρατηγικός στόχος 2: Προώθηση της ισότητα ευκαιριών και της κοινωνικής συνοχής και βελτίωση της ποιότητας ζωής. Στρατηγικός στόχος 3: Εξασφάλιση της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης, της οικολογικής ισορροπίας και προστασία φυσικών και πολιτιστικών πόρων και περιβάλλοντος Οι ανωτέρω στρατηγικοί στόχοι εξειδικεύονται στα άρθρα 13, 14 και 15 του Δ Κεφαλαίου. Οι εξειδικευμένοι περιβαλλοντικοί στόχοι αναφέρονται στα άρθρα του ΣΤ κεφαλαίου του Σχεδίου Νόμου, στο πλαίσιο της ανάλυσης των περιβαλλοντικών πολιτικών του ΡΣΘ. Αναλυτικότερα: Α. ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ (Άρθρα 13, 14, 15 του Σχεδίου Νόμου) Άρθρο 13: Ενίσχυση της διεθνοποίησης της Θεσσαλονίκης, ενδυνάμωση της χωρικής συνοχής της μητροπολιτικής περιφέρειας και προώθηση της ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας. Γενικοί στόχοι: - Ενίσχυση του ρόλου της Θεσσαλονίκης ως «πόλης-πύλης» και ως «περιφερειακού μητροπολιτικού πόλου της Ε.Ε.». - Δικτύωση με τις ευρωπαϊκές μητροπόλεις. Ενίσχυση των σχέσεων και των δικτύων στο χώρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, των παραδουνάβιων και παρευξείνιων περιοχών, καθώς και της νοτιοανατολικής Μεσογείου, στη βάση της συμπληρωματικότητας, με προοπτική τη συγκρότηση ευρύτερων δυναμικών ζωνών οικονομικής ολοκλήρωσης. - Προώθηση του ρόλου της Θεσσαλονίκης ως επιχειρηματικού και εμπορικού συνδέσμου της Ε.Ε. με τις χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης και του Εύξεινου Πόντου. 19

24 - Αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων και των διαθέσιμων πόρων των χωρικών ενοτήτων, διατήρηση και ενίσχυση της πολυτομεακής παραγωγικής βάσης και εξισορρόπηση των χωρικών ανισοτήτων. - Βελτίωση της αναπτυξιακής θέσης της με την επίτευξη ρυθμών ανάπτυξης σταθερά πάνω από τον ισοσταθμισμένο δείκτη ανάπτυξης της χώρας. - Χωρική αναδιάρθρωση των παραγωγικών τομέων με κατεύθυνση την ανάπτυξη δυναμικών και εξωστρεφών κλάδων σε στρατηγικούς τομείς, τον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των υφιστάμενων δραστηριοτήτων, και τον περιορισμό των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. - Ανάδειξη της Θεσσαλονίκης ως πόλου έρευνας και καινοτομίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ενίσχυση των υποδομών και των υπηρεσιών εκπαίδευσης και υγείας και ανάδειξή τους ως τομέων αιχμής στον ευρύτερο βαλκανικό και παρευξείνιο χώρο. - Προώθηση του ρόλου της Θεσσαλονίκης ως πολιτιστικής μητρόπολης και ως πόλου τουρισμού και αναψυχής με ακτινοβολία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τις χώρες του Εύξεινου Πόντου και ανάδειξη των αρχαιολογικών και πολιτιστικών πόρων της μητροπολιτικής περιφέρειας. Ειδικοί στόχοι: - Ενίσχυση του ρόλου της Μητροπολιτικής Περιφέρειας Θεσσαλονίκης ως διεθνούς κόμβου μεταφορών, διαμετακόμισης και ενέργειας με βελτίωση της προσπελασιμότητας, επέκταση και ολοκλήρωση των μεταφορικών και επικοινωνιακών υποδομών και λειτουργική ένταξή τους στα διευρωπαϊκά δίκτυα. - Προσέλκυση και ενίσχυση δραστηριοτήτων διεθνούς εμβέλειας και βελτίωση της ελκυστικότητας της Θεσσαλονίκης και των αστικών κέντρων της Μητροπολιτικής περιφέρειας με δημιουργία υψηλής ποιότητας περιβάλλοντος. - Προσέλκυση δραστηριοτήτων μέσω μιας σταδιακή αποκέντρωσης. - Οργάνωση και ενίσχυση ενός ολοκληρωμένου πλέγματος αξόνων και πόλων ανάπτυξης που βασίζονται στη δυναμική που δημιουργείται από τα μεγάλα έργα υποδομής και τους άξονες διεθνών συνδέσεων, τις σημαντικές συγκεντρώσεις παραγωγικών δραστηριοτήτων και τα κέντρα υπερτοπικών λειτουργιών. Στο αναπτυξιακό αυτό πλέγμα προωθείται, με την παροχή πολλαπλών συμπληρωματικών δυνατοτήτων χωροθέτησης και τη χρήση πολεοδομικών ή και άλλου τύπου κινήτρων και μηχανισμών, η ανάπτυξη χωρικών συμπλεγμάτων μητροπολιτικών λειτουργιών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων αιχμής. - Συγκρότηση πόλων καινοτομίας για την προσέλκυση επενδύσεων έντασης γνώσης, με τη δημιουργία επιστημονικών τεχνολογικών πάρκων και θερμοκοιτίδων νέων επιχειρήσεων με κοινές, υψηλού επιπέδου υποδομές. - Ενίσχυση των παραγόντων που ευνοούν την ανταγωνιστικότητα της μεταποίησης, του αγροτικού τομέα και την ανάδυση των "προωθητικών" 20

25 υπηρεσιών διοίκησης της περιφερειακής οικονομίας και στήριξης της ανταγωνιστικότητας της Θεσσαλονίκης και του ευρύτερου χώρου της. - Ολοκλήρωση των βασικών οδικών αξόνων και των υποδομών μητροπολιτικής εμβέλειας. Προώθηση της συνδυασμένης λειτουργίας τους. - Υποστήριξη του χονδρεμπορίου και του διαμετακομιστικού εμπορίου με την ανάπτυξη οργανωμένων ζωνών με σύνθετες, συμπληρωματικές λειτουργίες, σε συνάρτηση με τις δραστηριότητες μεταφορών. Δημιουργία εμπορευματικών πάρκων παροχής υπηρεσιών εφοδιαστικής διαχείρισης (logistics) στους στρατηγικούς κόμβους συνδυασμένων μεταφορών. - Ενίσχυση των εξωτερικών οικονομιών των παραγωγικών τομέων με βελτίωση και εκσυγχρονισμό των υποδομών, σχεδιασμό και πολεοδομική οργάνωση των περιοχών ανάπτυξης του τριτογενή τομέα στις εκτός Σχεδίου περιοχές. Αναβάθμιση της τουριστικής υποδομής, ιδίως ως προς τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της και χωρική κατανομή της προσφοράς τουριστικών υπηρεσιών ανάλογα με τις δυνατότητες κάθε χωρικής ενότητας και την φέρουσα ικανότητα των φυσικών και ανθρωπογενών οικοσυστημάτων. - Διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος με την υποστήριξη διαφόρων μορφών τουρισμού και την ανάπτυξη δραστηριοτήτων εναλλακτικών μορφών τουρισμού συσχετισμένων με τους φυσικούς, ιστορικούς και πολιτιστικούς πόρους της περιοχής. - Ανάσχεση της αστικοποίησης της αγροτικής γης. Διατήρηση επαρκούς αποθέματος καλλιεργήσιμων εκτάσεων και θυλάκων αγροτικής γης. Προώθηση βιολογικών και φιλικών προς το περιβάλλον καλλιεργειών και μεθόδων εκτροφής καθώς και ενίσχυση παραδοσιακών γεωργικών δραστηριοτήτων. Άρθρο 14: Προώθηση της ισότητας ευκαιριών και της κοινωνικής συνοχής και βελτίωση της ποιότητας ζωής Γενικοί στόχοι: - Βελτίωση της θέσης της μητροπολιτικής περιφέρειας στον εθνικό χώρο όσον αφορά οικονομικούς και κοινωνικούς δείκτες. - Εξομάλυνση των ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων με αποκέντρωση πληθυσμού και δραστηριοτήτων του μητροπολιτικού κέντρο και ενίσχυση των περιφερειακών πόλεων. - Διεύρυνση των ευκαιριών απασχόλησης και προσανατολισμό της αγοράς εργασίας σε επιλεγμένους δυναμικούς κλάδους (ιδίως έρευνα και καινοτομία, υψηλή τεχνολογία, χρηματοπιστωτικό σύστημα, ναυτιλία, τουρισμό, πολιτισμό). - Προώθηση της αστικής αειφορίας για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και την κοινωνική ευημερία των πολιτών. - Ισόρροπη χωρική και κοινωνική κατανομή κόστους και ωφελειών. 21

26 - Άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων από περιοχή σε περιοχή και καταπολέμηση των φαινόμενων κοινωνικού αποκλεισμού που έχουν χωρική διάσταση. Ειδικοί στόχοι: - Βελτίωση της λειτουργικότητας του αστικού συστήματος και αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών εκπαίδευσης, υγείας, πρόνοιας, πολιτισμού, αναψυχής, επικοινωνίας και μετακίνησης. - Υιοθέτηση πολιτικών ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας του αστικού συστήματος με την αφομοίωση των τεχνολογιών αιχμής, την εισαγωγή νέων μορφών επικοινωνίας και την υποστήριξη καινοτόμων εφαρμογών. - Σχεδιασμός και προγραμματισμός της πολεοδομικής και οικιστικής ανάπτυξης, με προτεραιότητες την αναβάθμιση του αστικού τοπίου και της ποιότητας κατοικίας, τη βελτίωση των συνθηκών στις μειονεκτικές περιοχές, και την εφαρμογή κοινωνικής πολιτικής κατοικίας. - Στοχευμένη αντιμετώπιση των υποβαθμισμένων περιοχών και των θυλάκων κοινωνικού αποκλεισμού με επεξεργασία και εφαρμογή ολοκληρωμένων προγραμμάτων αστικών αναπλάσεων. - Διεύρυνση και ποιοτική αναβάθμιση των δημόσιων χώρων σε όλη την κλίμακα των αστικών κέντρων, από το μητροπολιτικό κέντρο μέχρι τα κέντρα των γειτονιών. Αισθητική αναβάθμιση της εικόνας της πόλης, αναδιοργάνωση και αναμόρφωση των διαδικασιών διαχείρισης του δημόσιου χώρου και του αστικού τοπίου. - Διεύρυνση και προστασία των χώρων πρασίνου, σταδιακή βελτίωση του δείκτη πρασίνου ανά κάτοικο. Δημιουργία ζωνών αστικού πρασίνου συνδυασμένων με την ανάδειξη πολιτιστικής κληρονομιάς και φυσικού τοπίου. - Προώθηση προγραμμάτων στρατηγικών παρεμβάσεων και αναπλάσεων στο εσωτερικό του οικιστικού ιστού, σε περιοχές που είτε χαρακτηρίζονται από έντονα εντοπισμένα προβλήματα, είτε έχουν στρατηγική θέση στην αστική δομή, είτε μπορούν να λειτουργήσουν ως εστίες βελτίωσης ευρύτερων ζωνών. - Προστασία και ανάδειξη των χώρων πολιτιστικού ενδιαφέροντος, ιστορικών τόπων, μνημείων, αρχαιολογικών χώρων, παραδοσιακών οικισμών, ιστορικών κέντρων πόλεων, στοιχείων της ιστορίας της πόλης και άλλων πολεοδομικών σημείων αναφοράς. - Σύνδεση και ένταξη των στοιχείων του φυσικού τοπίου (ακτές, ορεινοί όγκοι, βιότοποι, ρέματα κλπ) των αρχαιολογικών χώρων, ιστορικών τόπων, παραδοσιακών συνόλων, ιστορικών κέντρων, υπερτοπικών πόλων αναψυχής, θεματικών πάρκων, πόλων πολιτιστικού ενδιαφέροντος, τοπίων ιδιαίτερου κάλλους και γενικά του δημόσιου χώρου σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα δικτύων αστικού και περιαστικού πρασίνου. 22

27 Άρθρο 15: Εξασφάλιση της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης, της οικολογικής ισορροπίας και προστασία φυσικών και πολιτιστικών πόρων και περιβάλλοντός Γενικοί στόχοι: - Ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης και των αρχών της αειφορίας στο σύνολο των πολιτικών. Εναρμόνιση της προστασίας της φύσης με την οικονομική ανάπτυξη και χωρική συνοχή. - Προστασία, διατήρηση και αειφορική χρήση των φυσικών πόρων και διασφάλιση της καλής ποιοτικής και ποσοτικής κατάστασης διατήρησης των φυσικών αποθεμάτων. - Θεώρηση του φυσικού και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος ως αναντικατάστατου οικολογικού, πολιτιστικού και κοινωνικού αποθέματος. Προστασία της φυσικής, ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και αντιμετώπισης τους ως αναπτυξιακού πλεονεκτήματος και ως σημαντικής υπηρεσίας για το σύνολο της κοινωνίας. - Εσωτερική οργάνωσή της Περιφέρειας σε ολοκληρωμένες χωροταξικές ενότητες με σχετική λειτουργική αυτοτέλεια και συμπληρωματικότητα, που μπορούν να αποτελέσουν και περιοχές αναφοράς για την εφαρμογή επιμέρους πολιτικών. - Προώθηση ενός πολυκεντρικού και ιεραρχημένου συστήματος χωρικής οργάνωσης και ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του αστικού και του εξωαστικού χώρου ως ισότιμων συμπληρωματικών συνιστωσών ενός ενιαίου λειτουργικού συνόλου. - Προώθηση ενός προτύπου βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης, με βασικούς άξονες την αναδιάρθρωση και τη βελτιστοποίηση της χρήσης και αξιοποίησης της πολεοδομημένης γης, την ανάσχεση της εξάπλωσης και διάχυσης του οικιστικού ιστού και την αντιμετώπιση του μη δομημένου περιβάλλοντος ως κρίσιμου παράγοντα για τη βιωσιμότητα. - Προστασία και αποκατάσταση της δομής και λειτουργίας των φυσικών οικοσυστημάτων, και ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας. - Εξασφάλιση συνθηκών ασφάλειας και προστασίας από φυσικές και τεχνολογικές καταστροφές. Ειδικοί στόχοι: - Κάλυψη της πληθυσμιακής και οικονομικής ανάπτυξης κατά προτεραιότητα μέσα στην θεσμοθετημένη αστική γη (αρχή της «συμπαγούς πόλης»). - Προστασία, ανάδειξη και αειφορική διαχείριση της γεωργικής γης, των δασών, των ορεινών όγκων, των υγροτόπων, των ρεμάτων, των ακτών, των γεωμορφολογικών σχηματισμών και των άλλων στοιχείων του περιβάλλοντος ως πολύτιμων και αναντικατάστατων φυσικών πόρων. - Καθορισμός των χρήσεων γης στον εξωαστικό χώρο. Ανάσχεση και περιορισμός της εκτός Σχεδίου δόμησης. 23

28 - Προστασία των εδαφικών πόρων ιδιαίτερα στις περιαστικές ζώνες όπου ασκούνται οικιστικές πιέσεις, ανάσχεση της περαιτέρω αστικοποίησης τους και αποκατάσταση των υποβαθμισμένων εδαφών. - Ανάδειξη της φυσιογνωμίας της πόλης, προστασία των μνημείων, ιστορικών τόπων, συνόλων και κτιρίων. - Οργάνωση υποδοχέων συγκεντρώσεων της μεταποίησης. Εξυγίανση των βιομηχανικών και επαγγελματικών συγκεντρώσεων, επανάχρηση κελυφών και ομαλή σύνδεσή τους με άλλες χρήσεις γης. - Εξορθολογισμός της οργάνωσης των χρήσεων γης: απομάκρυνση οχλουσών χρήσεων των παραγωγικών τομέων, προώθηση της συνύπαρξης συμβατών χρήσεων, καθορισμός ζωνών χρήσεων γης, έλεγχος των υψηλών πυκνοτήτων, και προώθηση νέων εργαλείων πολιτικής γης. - Ιεράρχηση και χωροθέτηση χρήσεων γης σε συνδυασμό με το σχεδιασμό ενός ιεραρχημένου συστήματος μεταφορών για τη μείωση του μήκους και του αριθμού των μετακινήσεων, ιδιαίτερα των ιδιωτικής χρήσης επιβατικών αυτοκινήτων, ανάπτυξη τοπικών και κεντρικών λειτουργιών και πόλων έλξης μετακινήσεων σε περιοχές που εξυπηρετούνται από μέσα μαζικής μεταφοράς (κέντρα πόλης, σταθμοί μέσων σταθερής τροχιάς). - Αναδιοργάνωση των κεντρικών λειτουργιών και συγκρότηση τους σε δίκτυα κέντρων, με ενίσχυση της στρατηγικής σημασίας τους ως πόλων της οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας, με την αποσυμφόρηση και αναβάθμιση της Θεσσαλονίκης, την ανάπτυξη και τη βελτίωση της λειτουργίας των άλλων δυναμικών κέντρων της μητροπολιτικής περιφέρειας, και τη διασύνδεση και προώθηση των μεταξύ τους συνεργιών. - Ενσωμάτωση των αρχών της πρόληψης και «ο ρυπαίνων πληρώνει» στην πολιτική προστασίας περιβάλλοντος. - Δημιουργία προϋποθέσεων και υποδομής για τη μακροπρόθεσμη δραστική μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. - Βελτίωση της ποιότητας της ατμόσφαιρας και του ακουστικού περιβάλλοντος. - Προώθηση δράσεων μείωσης της παραγωγής αποβλήτων (ποσοτική μείωση) και της περιεκτικότητάς τους σε επικίνδυνες ουσίες (ποιοτική βελτίωση) καθώς και της αξιοποίησής τους. - Προώθηση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών για την προστασία του περιβάλλοντος (φυσικού, αστικού, δομημένου) και την Αειφορική Ανάπτυξη. - Προαγωγή των περιβαλλοντικών τεχνολογιών και συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης. - Προώθηση των φιλικών στο περιβάλλον πρακτικών στον πρωτογενή τομέα. - Αναβάθμιση του ρόλου των δημοσίων συγκοινωνιών και η ενίσχυσή τους έναντι των υπολοίπων μέσω μεταφοράς. 24

29 - Υποστήριξη ενός νέου ολοκληρωμένου σχεδιασμού του Συστήματος Δημοσίων Συγκοινωνιών και εξασφάλιση συμπληρωματικότητας μεταξύ των διαφόρων συστημάτων μεταφορών. - Ενίσχυση εναλλακτικών μέσων και τρόπων μεταφοράς. - Ενίσχυση των Θαλάσσιων και σιδηροδρομικών μεταφορών. - Διαμόρφωση πολιτικών και λήψη μέτρων προς την κατεύθυνση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του μεταφορικού συστήματος. - Υιοθέτηση πολιτικών αειφορίας και ασφάλειας στη διαχείριση των ομβρίων. - Εισαγωγή κριτηρίων περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και δεικτών επιπέδου καθαρότητας για τον τελικό αποδέκτη. - Ανάπτυξη ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης στερεών αποβλήτων με προώθηση τεχνολογιών ανακύκλωσης. - Πρόληψη και μείωση της παραγωγής αποβλήτων καθώς και μείωση της περιεκτικότητάς τους σε επικίνδυνες ουσίες. - Αξιοποίηση των υλικών που προέρχονται από τα απόβλητα με ανακύκλωση και ανάκτηση ενέργειας και προϊόντων. - Περιβαλλοντικά ασφαλής διαχείριση και περιβαλλοντικά αποδεκτή και ασφαλής διάθεση των αποβλήτων. - Ενθάρρυνση της ορθολογικής οργάνωσης και ολοκληρωμένης διαχείρισης των αποβλήτων και η δημιουργία εθνικού δικτύου εγκαταστάσεων διάθεσης αποβλήτων. - Εισαγωγή κριτηρίων αειφορίας στο σχεδιασμό και τη διαχείριση του συστήματος υδροδότησης. - Υιοθέτηση πολιτικών εξοικονόμησης υδάτινων πόρων. - Κατάλληλος σχεδιασμός και συντήρηση, για την αποφυγή δυσλειτουργιών και περιορισμό της ενεργειακής κατανάλωσης. - Επιλογή της μεθόδου καθαρισμού στις εγκαταστάσεις καθαρισμού λυμάτων και καθορισμός της ποιότητας εκροής με βάση τον τελικό αποδέκτη. - Ενεργειακή εκμετάλλευση του παραγόμενου βιοαερίου. - Επιλογή μεθόδου διαχείρισης της λάσπης, αν είναι δυνατόν για παραγωγή εδαφοβελτιωτικού υλικού. - Εισαγωγή κριτηρίων αειφορίας και δεικτών περιβαλλοντικής επιβάρυνσης στο σχεδιασμό και τη διαχείριση των ενεργειακών συστημάτων. - Υιοθέτηση πολιτικών εξοικονόμησης ενέργειας και ανάπτυξης ήπιων μορφών ενέργειας. - Αύξηση χρήσης ΑΠΕ. - Προώθηση ολοκληρωμένου προγράμματος εξοικονόμησης ενέργειας. 25

30 Β. ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΑΝΑ ΤΟΜΕΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ (Άρθρα 26-32) Άρθρο 26: Κλιματική Αλλαγή Γενικός στόχος: Η μείωση των εκπομπών στην περιοχή του νέου ΡΣ και ΠΠΠ μέσω του έγκαιρου σχεδιασμού στους τομείς της βιομηχανίας, ενέργειας, μεταφορών, του οικιακού και τριτογενούς τομέα, της γεωργίας και των αποβλήτων, η οποία θα συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της χώρας Άρθρο 27: Προστασία της Ατμόσφαιρας και αντιμετώπιση του θορύβου Γενικός Στόχος Η βελτίωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού και ακουστικού περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής και η προστασία της υγείας των πολιτών από τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και του θορύβου. Ειδικοί Στόχοι η μείωση της έκθεσης σε αιωρούμενα σωματίδια για την προστασία της υγείας των πολιτών η αποφυγή, πρόληψη και απομάκρυνση των επικίνδυνων ατμοσφαιρικών ρύπων η μείωση του αστικού θορύβου η βελτίωση της ενημέρωσης των πολιτών μέσω της πρόσβασης σε σχεδόν πραγματικό χρόνο σε στοιχεία ποιότητας αέρα από το δίκτυο παρακολούθησης Άρθρο 28: Προστασία της Βιοποικιλότητας Γενικός στόχος Η ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας της χώρας με τη διαμόρφωση και εφαρμογή στρατηγικών, σχεδίων δράσης και διαχειριστικών παρεμβάσεων Ειδικοί στόχοι Προστασία των σημαντικών ειδών χλωρίδας και πανίδας Προστασία, αειφορική διαχείριση και ανάπτυξη των δασών και δασικών εκτάσεων της περιοχής του νέου ΡΣ Προστασία και αειφορική διαχείριση των υγροτοπικών, παράκτιων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων Αειφορική διαχείριση των αγροτικών οικοσυστημάτων Προώθηση αειφορικής άσκησης της γεωργικής και αλιευτικής δραστηριότητας Προστασία γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας Αποτελεσματική προστασία και διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών και τοπίων 26

31 Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Σχεδίου Ενσωμάτωση της συνιστώσας της διατήρησης της βιοποικιλότητας στη διαμόρφωση των χωροταξικών και πολεοδομικών σχεδίων, στο σχεδιασμό των επιχειρησιακών και αναπτυξιακών προγραμμάτων, στη διαδικασία εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων έργων, σχεδίων και προγραμμάτων και στην τομέα του τουρισμού Δημιουργία του γνωστικού υποβάθρου για τη βιοποικιλότητα της περιοχής του νέου ΡΣ και εργαλείων συγκέντρωσης και διάχυσης της πληροφορίας Συντονισμός μεταξύ των πολυάριθμων φορέων που εμπλέκονται άμεσα και έμμεσα στα θέματα προστασίας και διαχείρισης για όλα τα επίπεδα της βιοποικιλότητας. Άρθρο 29: Ολοκληρωμένη Διαχείρισης Παράκτιας Ζώνης (ΟΔΠΖ) Γενικός στόχος: Η προστασία των ευαίσθητων παράκτιων οικοσυστημάτων και εν γένει των φυσικών πόρων της παράκτιας ζώνης μέσα από την ανάπτυξη και την εφαρμογή ολοκληρωμένης προσέγγισης και διαχείρισης. Άρθρο 30: Προστασία και διατήρηση των υδατικών πόρων Γενικός στόχος Η αειφορική χρήση των διαθέσιμων υδατικών αποθεμάτων, η αποτελεσματική προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων και η επίτευξη: μεσοπρόθεσμα της καλής οικολογικής και χημικής κατάστασης των επιφανειακών υδάτων (λιμναίων, ποτάμιων, μεταβατικών και παράκτιων 1 ναυτικό μίλι από την ακτή) και μακροπρόθεσμα της υψηλής οικολογικής κατάστασης, της καλής ποσοτικής και χημικής κατάστασης των υπογείων υδάτων, της καλής οικολογικής κατάστασης των θαλάσσιων υδάτων, διαμέσου της προώθησης και εφαρμογής σχεδίου δράσης για τους υδατικούς πόρους στην ΠΚΜ που θα αφορά στο σύνολο της διαχείρισης των υδατικών πόρων. Άρθρο 31: Προστασία εδαφικών πόρων Γενικός Στόχος Η προστασία και αειφόρος χρήση του εδάφους Ειδικοί Στόχοι Πρόληψη της περαιτέρω υποβάθμισης του εδάφους και διατήρηση των λειτουργιών του. Αποκατάσταση υποβαθμισμένων εδαφών σε τέτοιο βαθμό λειτουργικότητας ώστε να εξυπηρετούνται τρέχουσες και μελλοντικές χρήσεις, ενώ παράλληλα θα συνεκτιμώνται οι επιπτώσεις ως προς το κόστος αποκατάστασης του εδάφους. Άρθρο 32: Αστικό και περιαστικό πράσινο 27

32 Γενικοί Στόχοι Η αναβάθμιση της ποιότητας ζωής και η βελτίωση των περιβαλλοντικών συνιστωσών της ποιότητας του αστικού περιβάλλοντος, μέσω της βελτίωσης του μικροκλίματος και του περιορισμού της ρύπανσης στην ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή. Η προώθηση ενός ολοκληρωμένου και προστατευόμενου συστήματος πράσινων δημόσιων χώρων για τη μητροπολιτική περιοχή της Θεσσαλονίκης, συμβατό με την παράλληλη ανάπτυξη των διαφόρων άλλων αστικών χρήσεων, σύμφωνα με τις αρχές της αειφόρου αστικής ανάπτυξης. Eιδικοί στόχοι αξιοποίηση ευκαιριών και δυνατοτήτων, με την επισήμανση διαθέσιμων ή προσφερόμενων χώρων, επισήμανση και προστασία συμπληρωματικών περιοχών που συμβάλλουν οικολογικά, προστασία φυσικών υδρολογικών στοιχείων με παράλληλη αντιπλημμυρική προστασία, εμπλουτισμός της πόλης σε χώρους αναψυχής και δραστηριοτήτων ελεύθερου χρόνου, ενίσχυση της ισομερούς χωρικής και κοινωνικής κατανομής, ανάδειξη της ταυτότητας του αστικού τοπίου και αναβάθμιση της αισθητικής του δημόσιου χώρου, εξασφάλιση της προσπελασιμότητας στους χώρους πρασίνου, εξασφάλιση της διασύνδεσης μεταξύ τους, ανάδειξη της έννοιας του πλέγματος και αποκατάσταση συνέχειας, διασύνδεση με άλλες κοινωφελείς λειτουργίες. Γ.2. ΔΙΕΘΝΕΙΣ, ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟ ΡΣΘ Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζεται συνοπτικά το ευρωπαϊκό και εθνικό θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο στο οποίο τίθενται οι στόχοι της προστασίας του περιβάλλοντος, οι οποίοι αφορούν το ΡΣΘ, ώστε να διαφανούν οι απαιτήσεις της περιβαλλοντικής προστασίας που σχετίζονται με τη στοχοθέτηση και με την εφαρμογή των δράσεων του ΡΣΘ. Οι περιβαλλοντικές αυτές απαιτήσεις ανά περιβαλλοντική παράμετρο καθορίζουν και το πλαίσιο της εκτίμησης των επιπτώσεων. Η παρουσίαση του πλαισίου που καθορίζει τους περιβαλλοντικούς στόχους γίνεται ανά περιβαλλοντική παράμετρο όπως αυτές προσδιορίζονται στην Οδηγία ΣΠΕ και την αντίστοιχη ΚΥΑ / Επίσης, αναφέρονται οι στόχοι της περιβαλλοντικής πολιτικής όπως αυτοί εκφράζονται από τις θεματικές στρατηγικές και προγράμματα δράσης. 28

33 Οι κύριες περιβαλλοντικές παράμετροι είναι: Κλιματικοί παράγοντες - Κλιματική αλλαγή, Αέρας, Θόρυβος Βιοποικιλότητα, χλωρίδα και πανίδα Ύδατα, Έδαφος, Τοπίο και πολιτιστική κληρονομιά, Πληθυσμός και υγεία. Γ.2.1. Στόχοι περιβαλλοντικής προστασίας της ΕΕ Γ Συνοπτική παρουσίαση περιβαλλοντικών στόχων που τίθενται από το 6 ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον και τις Θεματικές Στραηγικές της ΕΕ Γ ο Πρόγραμμα δράσης της ΕΕ για το Περιβάλλον Το 6ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον, αποτελεί το βασικό πολιτικό πλαίσιο για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής πολιτικής και ορίζει τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕE) μέχρι το Δίνεται έμφαση σε τέσσερα πεδία δράσης προτεραιότητας: η αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών, η προστασία και διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας, η ολοκληρωμένη συσχέτιση της προστασίας του περιβάλλοντος με την υγεία και η αειφόρος χρήση των φυσικών πόρων με αποσύνδεση της χρήσης τους από την οικονομική ανάπτυξη και πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων. Η περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ διέπεται από την αρχή της προφύλαξης και την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Παράλληλα, διαθέτει πολλά μέσα - θεσμικά, οικονομικά και διαχειριστικά - ώστε η εφαρμογή της να είναι αποτελεσματική. Η συμμετοχή των πολιτών αποτελεί, επίσης, βασικό στοιχείο της πολιτικής αυτής όπου προσδιορίζονται ως κύριες προτεραιότητες. Βασική αρχή του προγράμματος είναι ότι για να αντιμετωπιστούν τα σημερινά περιβαλλοντικά προβλήματα, θα χρειασθεί να υπερκερασθεί η αυστηρά νομοθετική στρατηγική και να τεθεί σε εφαρμογή μία ολοκληρωμένη προσέγγιση. Η προσέγγιση αυτή οφείλει να αξιοποιήσει τους ποικιλόμορφους λειτουργικούς μηχανισμούς και τα αντίστοιχα μέτρα για να επηρεασθεί η διαδικασία λήψης των αποφάσεων στους επιχειρηματικούς κύκλους, αλλά και στο χώρο των καταναλωτών, της πολιτικής και των πολιτών. Στον τομέα δράσης κλιματική αλλαγή, στόχος είναι η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε επίπεδο που δεν θα προκαλεί τεχνητές μεταβολές του κλίματος στη γη. Οι προσπάθειες της Κοινότητας για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που προκαλούνται από τις κλιματικές αλλαγές συνοψίζονται σε μια σειρά δράσεων που περιλαμβάνουν την εφαρμογή ενός σχήματος εμπορίας εκπομπών (emissions trading) CO2 στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Διερεύνηση και αναθεώρηση των ενεργειακών επιδοτήσεων στα Κράτη Μέλη, την υποστήριξη των ΑΠΕ μέσω της σχετικής Οδηγίας και της διασφάλισης της κατάλληλης 29

34 υποστήριξης στην απελευθερωμένη αγορά ενέργειας, την αξιοποίηση των εργαλείων της αγοράς, την Προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας στα κτίρια κ.α. Βραχυπρόθεσμος στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι να επιτευχθούν οι στόχοι του πρωτοκόλλου του Κυότο, δηλαδή από σήμερα και με ορίζοντα το χρονικό διάστημα , να μειωθούν οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατά 8% συγκριτικά με το Στον τομέα δράσης Φύση και Βιοποικιλότητα, οι κύριοι στόχοι είναι: Η προστασία και, όταν είναι αναγκαίο, η αποκατάσταση της δομής και της λειτουργίας των φυσικών συστημάτων και η αναστολή της υποβάθμισης της βιοποικιλότητας, τόσο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και σε παγκόσμια κλίμακα, Η προστασία των εδαφών από τη διάβρωση και τη ρύπανση. Στον τομέα δράσης Περιβάλλον και Υγεία, ο στόχος εστιάζεται στην επίτευξη τέτοιας ποιότητας του περιβάλλοντος όπου τα επίπεδα των ανθρωπογενών ρυπαντών, συμπεριλαμβανομένων και των διαφόρων ειδών ακτινοβολίας, να μην προκαλούν σημαντικές επιπτώσεις ή κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία. Τέλος, στόχος του Έκτου Προγράμματος στον τομέα της διαχείρισης φυσικών πόρων και αποβλήτων είναι η προσπάθεια να διασφαλιστεί ότι η κατανάλωση των ανανεώσιμων και των μη ανανεώσιμων πόρων δεν θα υπερβαίνει τη φέρουσα ικανότητα του περιβάλλοντος και η αποσύνδεση της οικονομικής ανάπτυξης από τη χρήση των πόρων μέσω της βελτίωσης της αποδοτικότητας της εν λόγω χρήσης, της απεξάρτησης της οικονομίας από τους υλικούς πόρους και της πρόληψης της παραγωγής αποβλήτων. Ανακοίνωση της Επιτροπής της 30ής Απριλίου 2007 σχετικά με την ενδιάμεση επανεξέταση του έκτου κοινοτικού προγράμματος δράσης για το περιβάλλον [COM(2007) 225 τελικό - Επίσημη Εφημερίδα C 181 της ]. Η Επιτροπή αξιολογεί θετικά την πρόοδο που σημειώθηκε, πλην όμως εκτιμά ότι χρειάζονται περαιτέρω σημαντικές προσπάθειες για να επιτευχθεί αειφόρος περιβαλλοντική ανάπτυξη. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή αξιολογεί τους τέσσερις τομείς προτεραιότητας του προγράμματος δράσης. Στον τομέα της αλλαγής του κλίματος, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι είναι αναγκαίο να επιτευχθούν οι στόχοι που καθορίστηκαν στο πρωτόκολλο του Κυότο και από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου 2007, να αναπτυχθούν τα μέσα και οι τεχνολογίες που θα επιτρέψουν την επίτευξη των στόχων αυτών, να βρεθούν λύσεις για μια δίκαιη και αποτελεσματική στράτευση των χωρών που δεν έχουν δεσμευθεί σε στόχους μείωσης των εκπομπών βάσει του πρωτοκόλλου του Κυότο ή που αποσύρθηκαν από τη διαδικασία αυτή, καθώς και να υπάρξει προετοιμασία για την προσαρμογή στις αναπόφευκτες συνέπειες της αλλαγής του κλίματος. Όσον αφορά τη φύση και τη βιοποικιλότητα, η Επιτροπή τονίζει ιδιαίτερα ότι είναι σημαντικό να ολοκληρωθεί η συγκρότηση του δικτύου Natura 2000, το οποίο θα πρέπει επίσης να επεκταθεί, να σταματήσει η αποδάσωση, με την καταπολέμηση ιδίως του παράνομου εμπορίου ξυλείας, και επίσης να προστατευθούν τα θαλάσσια οικοσυστήματα από τις επιπτώσεις της αλιείας με 30

35 τράτες βυθού. Στον τομέα της υγείας, η Επιτροπή επιθυμεί την ουσιαστική υλοποίηση των κοινοτικών πρωτοβουλιών, όπως της οδηγίας πλαισίου για τα ύδατα, του κανονισμού REACH, της στρατηγικής για την ατμοσφαιρική ρύπανση και της πρότασης για τα φυτοφάρμακα. Όσον αφορά τους φυσικούς πόρους και τα απόβλητα, η Επιτροπή δίνει έμφαση στη θεματική στρατηγική για την πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων και την ανακύκλωσή τους και στην οδηγία πλαίσιο για τα απόβλητα. Πέραν αυτών, στην εξέταση περιλαμβάνεται κατάλογος των στρατηγικών βελτιώσεων της περιβαλλοντικής πολιτικής, οι οποίες συνίστανται συγκεκριμένα στη βελτίωση της διεθνούς συνεργασίας (προαγωγή της αειφόρου ανάπτυξης ανά τον κόσμο, «περιβαλλοντική διπλωματία», προώθηση της μεταφοράς τεχνολογίας κ.λπ.), στην εφαρμογή της αρχής της «καλύτερης νομοθεσίας» στην περιβαλλοντική πολιτική (χρησιμοποίηση αγορακεντρικών μηχανισμών, απλούστευση και μείωση του διοικητικού φόρτου, συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα μέρη κ.λπ.), στην καλύτερη ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στις άλλες πολιτικές (μεταξύ άλλων στους τομείς της γεωργίας, της έρευνας, της αλιείας και των μεταφορών), καθώς και στη βελτίωση της εφαρμογής της νομοθεσίας. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δεσμεύθηκε από το Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον για να προετοιμάσει επτά θεματικές στρατηγικές, μέσα από τις οποίες εξειδικεύονται οι στόχοι και τα προτεινόμενα μέσα σε κάθε τομέα προτεραιότητας και οι όποιες και αντιπροσωπεύουν και προετοιμάζουν ουσιαστικά την επόμενη γενιά της πολιτικής για το περιβάλλον: Ατμοσφαιρική ρύπανση (υιοθετήθηκε στις 21/09/2005), Πρόληψη και ανακύκλωση των αποβλήτων (υιοθετήθηκε στις 21/12/2005), Προστασία και διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος (προτάθηκε στις 24/10/2005), Έδαφος (υιοθετήθηκε στις 22/09/2006), Αειφόρος χρήση φυτοφαρμάκων (υιοθετήθηκε στις 12/07/2006), Αειφόρος χρήση των πόρων (υιοθετήθηκε στις 21/12/2005), Αστικό περιβάλλον (υιοθετήθηκε στις 11/01/2006). Στόχος της προσέγγισης αυτής ήταν να δημιουργηθούν θετικές συνεργίες μεταξύ των επτά στρατηγικών, όπως και να ενσωματωθούν στις υπάρχουσες τομεακές πολιτικές, στη στρατηγική της Λισσαβόνας και στη στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης. 31

36 Γ Στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη Η αειφόρος ανάπτυξη αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην αρχή αυτής της χιλιετίας, η ΕΕ ανέλαβε τη δέσμευση να καταρτίσει ένα πρόγραμμα αλλαγών, ώστε να αρχίσει η αντιμετώπιση των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών τάσεων που είναι αντίθετες προς την αειφόρο ανάπτυξη. Η ΕΕ ανέλαβε για πρώτη φορά δέσμευση για την αειφόρο ανάπτυξη τον Ιούνιο του Τότε, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Γκέτεμποργκ ενέκρινε τη στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη της ΕΕ με βάση ανακοίνωση της Επιτροπής. Το 2002, η Επιτροπή παρουσίασε δεύτερη ανακοίνωση 1 η οποία τόνιζε την εξωτερική διάσταση της αειφόρου ανάπτυξης, την οποία ενέκρινε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Bαρκελώνης. Τα κείμενα αυτά αποτελούν από κοινού τη βάση της στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη της ΕΕ. Η Επιτροπή δεσμεύτηκε να επανεξετάσει τη στρατηγική με την έναρξη των καθηκόντων κάθε νέας Επιτροπής. Η στρατηγική αναθεωρήθηκε το 2005 και συμπληρώθηκε με την αρχή της ενσωμάτωσης του περιβάλλοντος στο σύνολο των πολιτικών της ΕΕ. Γενικός στόχος της ανανεωμένης στρατηγικής της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη είναι ο προσδιορισμός και η ανάπτυξη δράσεων που θα επιτρέψουν στην ΕΕ να επιτύχει συνεχή βελτίωση της ποιότητας ζωής τόσο της σημερινής γενιάς όσο και των επόμενων γενεών, μέσω της δημιουργίας βιώσιμων κοινοτήτων ικανών για αποτελεσματική διαχείριση και χρησιμοποίηση των πόρων και η αξιοποίηση του δυναμικού οικολογικής και κοινωνικής καινοτομίας προκειμένου να εξασφαλίζεται ευημερία, προστασία του περιβάλλοντος και κοινωνική συνοχή. Οι βασικοί στόχοι της στρατηγικής είναι τέσσερις: 1. Προστασία του Περιβάλλοντος 2. Κοινωνική Δικαιοσύνη και Συνοχή 3. Οικονομική Ευημερία 4. Ανάληψη των Διεθνών Ευθυνών μας Παράλληλα καθορίζονται 7 κύριες προκλήσεις και αντίστοιχοι γενικοί στόχοι, επιχειρησιακοί στόχοι και δράσεις. Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι κύριες προκλήσεις και οι γενικοί τους στόχοι: Αλλαγή του κλίματος και καθαρή ενέργεια Γενικός στόχος: Να περιοριστούν οι κλιματικές αλλαγές καθώς και το κόστος και οι αρνητικές συνέπειες για την κοινωνία και το περιβάλλον Βιώσιμες μεταφορές Γενικός στόχος: Να διασφαλιστεί ότι τα συστήματα μεταφορών ανταποκρίνονται στις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανάγκες 1 COM(2002) 82, : "Προς µια παγκόσµια σύµπραξη για αειφόρο ανάπτυξη". 32

37 ελαχιστοποιώντας παράλληλα τις ανεπιθύμητες επιπτώσεις τους στην οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον Βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή Γενικός στόχος: Προώθηση μεθόδων βιώσιμης κατανάλωσης και παραγωγής Διατήρηση και διαχείριση των φυσικών πόρων Γενικός στόχος: Βελτίωση της διαχείρισης και αποφυγή της υπερεκμετάλλευσης των φυσικών πόρων, αναγνωρίζοντας την αξία των υπηρεσιών του οικοσυστήματος Δημόσια υγεία Γενικός στόχος : Η προαγωγή της καλής δημόσιας υγείας και η βελτίωση της προστασίας έναντι των κινδύνων που απειλούν την υγεία Κοινωνική ένταξη, δημογραφία και μετανάστευση Γενικός στόχος: Δημιουργία μιας κοινωνίας κοινωνικής ένταξης με συνυπολογισμό της αλληλεγγύης μεταξύ και εντός των γενεών και εξασφάλιση και βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών ως προϋπόθεση διαρκούς προσωπικής ευημερίας Παγκόσμια φτώχεια και προκλήσεις της αειφόρου ανάπτυξης Γενικός στόχος : Ενεργός προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης σε ολόκληρο τον κόσμο και μέριμνα ώστε οι εσωτερικές και εξωτερικές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συμβιβάζονται με την παγκόσμια αειφόρο ανάπτυξη και με τις διεθνείς δεσμεύσεις της. Η Επιτροπή θα υποβάλει κάθε δύο έτη (αρχίζοντας από το Σεπτέμβριο του 2007) έκθεση προόδου σχετικά με την εφαρμογή της ΣΑΑ στην ΕΕ και τα κράτη μέλη, η οποία θα περιλαμβάνει και μελλοντικές προτεραιότητες, προσανατολισμούς και δράσεις. Βάσει της έκθεσης προόδου της Επιτροπής και συνεισφορών του Συμβουλίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου θα πρέπει να προβαίνει σε επισκόπηση της προόδου και των προτεραιοτήτων κάθε δύο έτη (αρχίζοντας από το 2007) και να παρέχει γενικές κατευθύνσεις στις πολιτικές, τις στρατηγικές και τα μέσα για την αειφόρο ανάπτυξη, λαμβάνοντας υπόψη τις προτεραιότητες βάσει της στρατηγικής της Λισσαβόνας για δικονομική μεγέθυνση και θέσεις εργασίας. Κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να ορίσει έναν εκπρόσωπο που θα ενεργεί ως σημείο εστίασης ΣΑΑ και θα έχει τη δυνατότητα να παρέχει, ανά διετία (πρώτη παράδοση τον Ιούνιο 2007) τα αναγκαία στοιχεία για την πρόοδο σε εθνικό επίπεδο σύμφωνα με τις εθνικές στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης (ΕΣΑΑ). 33

38 Γ Στόχοι - Πολιτική της ΕΕ για την Κλιματική αλλαγή Οι προτάσεις της ΕΕ για την ενσωμάτωση της κλιματικής αλλαγής και της ενεργειακής πολιτικής εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο το Μάρτιο Η ΕΕ δεσμεύτηκε να μειώσει τις εκπομπές της αερίων του θερμοκηπίου (GHG) στο 30% των επιπέδων του 1990 έως το 2020 εάν οι άλλες αναπτυσσόμενες χώρες συμφωνήσουν παρόμοιες μειώσεις ή τουλάχιστον στο 20% εάν δεν συμφωνήσουν. Στη δέσμη μέτρων περιλαμβάνεται πρόταση οδηγίας με νομικά δεσμευτικούς στόχους για την αύξηση της ανανεώσιμης ενέργειας σε μερίδιο 20% έως το 2020, με μερίδιο 10% ανανεώσιμης ενέργειας στον τομέα των μεταφορών και ένα ρυθμιστικό πλαίσιο για ασφαλείς, αξιόπιστες τεχνολογίες δέσμευσης και γεωλογικής αποθήκευσης άνθρακα. Με το ψήφισμά της 31ης Ιανουαρίου 2008 σχετικά με την έκβαση της διάσκεψης για την Αλλαγή του κλίματος που διεξήχθη στο Μπαλί (COP 13 και COP/MOP 3) ΕΕ C 68 E της , σ. 13. το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπενθύμιζε τη θέση του ότι τα εκβιομηχανισμένα κράτη πρέπει να αναλάβουν δέσμευση να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του φαινόμενου του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 30 % έως το 2020 και κατά % έως το 2050 εν συγκρίσει προς τα επίπεδα του έτους Το Νοέμβριο του 2008 η Επιτροπή πρότεινε τη δεύτερη επισκόπηση της ενεργειακής στρατηγικής της 3, η οποία υποστηρίζει τους στόχους του 2020 για το κλίμα και την ενέργεια και παρέχει νέα ώθηση στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού στην ΕΕ. Περιέχει προτάσεις για την επιτάχυνση των βελτιώσεων στην αποδοτικότητα της ενέργειας σε θεμελιώδεις τομείς, όπως στα κτίρια και στα προϊόντα και επίσης περιλαμβάνει σχέδιο για την εξασφάλιση βιώσιμου ενεργειακού εφοδιασμού. Το Δεκέμβριο του το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο συμφώνησαν μελλοντικούς στόχους σχετικά με τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) από αυτοκίνητα με μέσο όριο εκπομπής 130 γραμμ./km που πρέπει να εφαρμόζεται στο 65% των νέων αυτοκινήτων το 2012, ποσοστό το οποίο βαθμιαία θα αυξηθεί ώστε να εφαρμόζεται σε όλα τα αυτοκίνητα από το Επίσης, ορίζεται ως στόχος για το 2020 η μείωση του μέσου όρου εκπομπών για νέα αυτοκίνητα στα 95 g CO2/km. Ανακοίνωση της Επιτροπής, της 10ης Ιανουαρίου 2007, με τίτλο: «Περιορισμός της αλλαγής του κλίματος του πλανήτη σε αύξηση της 2 Έγγραφο του Συμβουλίου 7224/1/07 Αναθ COM(2008) Οδηγία 2009/28/EΚ, οδηγία 2009/29/EΚ, οδηγία 2009/31/EΚ και ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το Δεκέμβριο του 2008 σε σχέση με το έγγραφο COM(2008) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το Δεκέμβριο 2008 σε σχέση με το έγγραφο COM(2007)856 34

39 θερμοκρασίας κατά 2 C - Η πορεία προς το 2020 και μετέπειτα» [COM(2007) 2 τελικό. Γ Θεματική στρατηγική για την ατμοσφαιρική ρύπανση Με στόχο να επιτευχθεί μια ποιοτική στάθμη του ατμοσφαιρικού αέρα που δεν θα έχει αρνητικές επιπτώσεις ούτε θα συνεπάγεται σοβαρούς κινδύνους για την υγεία του ανθρώπου και για το περιβάλλον, η θεματική στρατηγική συμπληρώνει τη νομοθεσία που ισχύει σήμερα, ορίζει στόχους για την ατμοσφαιρική ρύπανση και προτείνει μέτρα επίτευξης των στόχων με χρονικό ορίζοντα το 2020: να εκσυγχρονιστεί η ισχύουσα νομοθεσία, να δοθεί βάρος στην αντιμετώπιση των επιβλαβέστερων ρύπων και να εμπλακούν περισσότερο σ' αυτήν τομείς και πολιτικές που επηρεάζουν δυνητικά την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα. Η ατμοσφαιρική ρύπανση βλάπτει σοβαρά την υγεία του ανθρώπου και το περιβάλλον: αναπνευστικά προβλήματα, πρόωροι θάνατοι, ευτροφισμός και υποβάθμιση των οικοσυστημάτων εξαιτίας αζωτούχων και όξινων επικαθίσεων είναι μερικές μόνο από τις συνέπειες του προβλήματος, τοπικού όσο και διασυνοριακού. Οι ρύποι οι πλέον ανησυχητικοί για τη δημόσια υγεία είναι το τροποσφαιρικό όζον και κυρίως τα σωματίδια (κυρίως δε τα λεπτά σωματίδια/pm2,5). Οι στόχοι της στρατηγικής Η στρατηγική θέτει στόχους για θέματα υγείας και περιβάλλοντος, καθώς και στόχους για μείωση των εκπομπών των κυριότερων ρύπων. Οι στόχοι αυτοί θα υλοποιούνται σταδιακά έτσι ώστε να προστατεύονται τόσο οι κάτοικοι της ΕΕ από έκθεση στα σωματίδια και το όζον όσο και τα οικοσυστήματα από την όξινη βροχή, την υπερβολική χρήση αζωτούχων λιπασμάτων και το όζον. Κατά τη χάραξη της στρατηγικής, δεν κατέστη δυνατός ο προσδιορισμός ενός βαθμού έκθεσης σε σωματίδια και τροποσφαιρικό όζον που να μην παρουσιάζει κανένα κίνδυνο για τον άνθρωπο. Εντούτοις, μια σημαντική τους μείωση θα είναι επωφελής για τη δημόσια υγεία αλλά και για τα οικοσυστήματα. Σε σχέση με την κατάσταση που επικρατούσε το 2000, η στρατηγική καθορίζει συγκεκριμένους μακροπρόθεσμους στόχους (2020): κατά 47% μείωση της απώλειας προσδόκιμου επιβίωσης εξαιτίας έκθεσης σε σωματίδια κατά 10% μείωση των περιπτώσεων οξείας θνησιμότητας εξαιτίας του όζοντος μείωση των πλεονασμάτων όξινων επικαθίσεων κατά 74% και 39% στις δασικές ζώνες και στις επιφάνειες γλυκών νερών αντιστοίχως κατά 43% μείωση των ζωνών στων οποίων τα οικοσυστήματα παρατηρείται ευτροφισμός. 35

40 Η υλοποίηση των ανωτέρω στόχων προϋποθέτει μείωση των εκπομπών SO2 κατά 82%, NOx (οξειδίων του αζώτου) κατά 60%, πτητικών οργανικών ενώσεων κατά 51%, αμμωνίας κατά 27% και πρωτογενών PM2,5 (πρόκειται για σωματίδια που εκπέμπονται απευθείας στον αέρα) κατά 59%, σε σχέση με τις τιμές του Γ Στρατηγική για την πρόληψη και την ανακύκλωση των αποβλήτων6 Η στρατηγική χαράσσει τις κατευθύνσεις της δράσης της ΕΕ και περιγράφει τα μέτρα που θα επέτρεπαν τη βελτιωμένη διαχείριση των αποβλήτων. Στόχος της είναι να μειωθούν οι αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των αποβλήτων σε όλο τον κύκλο ζωής τους, από την παραγωγή μέχρι την τελική διάθεση τους, μέσω της ανακύκλωσης. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει να αντιμετωπίζεται κάθε είδος αποβλήτων όχι μόνο ως πηγή ρύπανσης που επιβάλλεται να μειωθεί, αλλά και ως ενδεχόμενος πόρος που προσφέρεται για εκμετάλλευση. Οι στόχοι της κοινοτικής νομοθεσίας πριν από την έγκριση της παρούσας στρατηγικής εξακολουθούν να ισχύουν (περιορισμός των αποβλήτων, προαγωγή της επαναχρησιμοποίησης τους, ανακύκλωση και αξιοποίησή τους). Η στρατηγική προβλέπει την απλοποίηση της κείμενης νομοθεσίας. Η πρόταση της οδηγίας πλαισίου που συνοδεύει τη στρατηγική προβλέπει την καθιέρωση περιβαλλοντικών κριτηρίων για τον καθορισμό του τέλους του χρόνου ζωής των αποβλήτων. Προτείνεται νέος ορισμός των δραστηριοτήτων ανάκτησης και διάθεσης, με στόχο να υιοθετηθούν καλύτερες περιβαλλοντικές πρακτικές. Προς τούτο καθιερώνονται κατώφλια απόδοσης βάσει των οποίων γίνεται διάκριση μεταξύ δραστηριοτήτων ανάκτησης και δραστηριοτήτων διάθεσης Προστίθεται ο ορισμός της ανακύκλωσης στην πρόταση για την οδηγία πλαίσιο σχετικά με τα απόβλητα. Η στρατηγική προβλέπει τον περιορισμό της παραγωγής αποβλήτων, δίχως να καθορίζεται συνολικός ποσοτικός στόχος δεδομένου ότι θεωρείται ότι ανάλογοι στόχοι δεν συνεπάγονται απαραίτητα βελτίωση του περιβάλλοντος. Η στρατηγική για την πρόληψη της παραγωγής των αποβλήτων αφορά πρωτίστως τη μείωση του περιβαλλοντικού αντικτύπου των αποβλήτων και των προϊόντων που πρόκειται να καταστούν απόβλητα. Για να είναι αποτελεσματική, η προαναφερόμενη μείωση του αντικτύπου πρέπει να αφορά όλα τα στάδια του κύκλου ζωής των πόρων. Επιπλέον, η στρατηγική προσφέρει πλαίσιο συντονισμένης ανάπτυξης των ειδικών εθνικών δράσεων. 6 [COM(2005) 666]. «Ένα βήµα µπροστά για την αειφόρο χρήση των πόρων - θεµατική στρατηγική για την πρόληψη της δηµιουργίας και την ανακύκλωση των αποβλήτων» 36

41 Η στρατηγική προβλέπει την ενθάρρυνση του τομέα της ανακύκλωσης με στόχο την επανένταξη, με ελάχιστο περιβαλλοντικό αντίκτυπο, των αποβλήτων στον οικονομικό κύκλο με τη μορφή προϊόντων ποιότητας. Προβλέπει και άλλα μέτρα, όπως η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τη φορολογία της οριστικής εναπόθεσης των αποβλήτων σε εθνικό επίπεδο καθώς και, μακροπρόθεσμα, τη λήψη μέτρων βάσει της φύσης των υλικών και ενδεχομένως μέτρων συμπλήρωσης των μηχανισμών της αγοράς, σε περίπτωση που δεν επαρκέσουν για την εξασφάλιση της ανάπτυξης της ανακύκλωσης. Η στρατηγική δίδει ιδιαίτερη σημασία στα βιοαποδομήσιμα απόβλητα τα οποία, σύμφωνα με την οδηγία 1999/31/ΕΚ, πρέπει κατά τα δύο τρίτα να αποτελούν αντικείμενο άλλων μορφών επεξεργασίας πλην της τελικής διάθεσης. Η στρατηγική προβλέπει ιδίως την έκδοση κατευθυντήριων γραμμών εκ μέρους της Επιτροπής, την έγκριση διαχειριστικών στρατηγικών από τα κράτη μέλη καθώς και την ένταξη του εν λόγω θέματος στην αναθεώρηση της οδηγίας ΟΠΕΡ και της οδηγίας για την αξιοποίηση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων (λυματολάσπης) στη γεωργία. Γ Πολιτική της ΕΕ για την Προστασία των Εδαφικών πόρων- Στρατηγική Στην προστασία του εδάφους υπεισέρχονται διάφορες πολιτικές, ιδιαιτέρως δε η περιβαλλοντική πολιτική (για την προστασία του αέρα και των υδάτινων πόρων) και η γεωργική πολιτική (γεωργοπεριβαλλοντικά θέματα και καθεστώς πολλαπλής συμμόρφωσης). Η αυξημένη συνειδητοποίηση που υπάρχει σε διεθνές επίπεδο σχετικά με τη σημασία της προστασίας του εδάφους απηχείται στην αναθεώρηση (2003) του Χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία και αειφόρο διαχείριση του εδάφους. Όλα τα κράτη μέλη, καθώς και η Κοινότητα ως σύνολο, είναι συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση της απερήμωσης (UNCCD). Το πρόβλημα αφορά την περιοχή της Μεσογείου. Η Ελλάδα ανήκει στις περιοχές της Ευρώπης που απειλούνται περισσότερο από την ερημοποίηση. Με το πρωτόκολλο (της Σύμβασης των Άλπεων) για την προστασία του εδάφους επιδιώκεται η διατήρηση των οικολογικών λειτουργιών του εδάφους, η πρόληψη της υποβάθμισης του εδάφους και η ορθολογική του χρήση. Στο πρωτόκολλο του Κιότο τονίζεται ότι το έδαφος περιέχει μεγάλο αποθεματικό άνθρακα που πρέπει να προστατευτεί και να αυξηθεί, όπου αυτό είναι δυνατόν. Η παγίδευση του άνθρακα σε γεωργικές εκτάσεις μέσω πρακτικών διαχείρισης της γης μπορεί να συμβάλει σε μετριασμό των κλιματικών αλλαγών. Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος για την αλλαγή του κλίματος (ECCP) σχετικά με τα αποθέματα άνθρακα σε σχέση με γεωργικά εδάφη έχει εκτιμηθεί το δυναμικό αυτό ως ισοδύναμο προς το 1,5 έως 1,7% των ανθρωπογενούς προέλευσης εκπομπών CO2 στην ΕΕ κατά την πρώτη 37

42 περίοδο δεσμεύσεων δυνάμει του πρωτοκόλλου του Κιότο. Στη Σύμβαση για τη βιοποικιλότητα (CBD) αναγνωρίζεται η βιοποικιλότητα του εδάφους ως πεδίο που πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα. Δρομολογήθηκε ήδη μια διεθνής πρωτοβουλία για τη διατήρηση και αειφόρο χρήση της βιοποικιλότητας του εδάφους. Η θεματική στρατηγική για το έδαφος αποδίδει ιδιαίτερη σημασία «στην πρόληψη της διάβρωσης, της υποβάθμισης, της ρύπανσης και της απερήμωσης». Με τον τρόπο αυτό, η Ε.Ε. αναγνωρίζει τις βασικές απειλές για το έδαφος, οι οποίες πρέπει να τύχουν αντιμετώπισης: Η διάβρωση, η οποία πυροδοτείται από συνδυασμό παραγόντων όπως οι απότομες πλαγιές, το κλίμα, οι ακατάλληλες χρήσεις γης, το είδος της φυτικής εδαφοκάλυψης και οι οικολογικές καταστροφές Η μείωση της οργανικής ύλης, η οποία οφείλεται σε αγροτικές και δασοκομικές πρακτικές Η ρύπανση, τόσο εντοπισμένη (π.χ. εξορυκτικές δραστηριότητες, χωματερές, βιομηχανίες, κλπ) όσο και διάχυτη (ατμοσφαιρικές εναποθέσεις, γεωργικές πρακτικές, ανεπαρκής ανακύκλωση και επεξεργασία των αποβλήτων και του νερού, κλπ) Η σφράγιση, δηλαδή η κάλυψη του εδάφους για οικιστικούς σκοπούς, κατασκευή δρόμων ή άλλων έργων αξιοποίησης που καθορίζονται από τις στρατηγικές χωροταξικού προγραμματισμού Η συμπίεση, δηλαδή η μηχανική πίεση του εδάφους που οφείλεται στην κυκλοφορία βαρέων οχημάτων, στην υπερβόσκηση και σε ορισμένες μορφές τουρισμού όπως ο χιονοδρομικός τουρισμός Η μείωση της βιοποικιλότητας στο έδαφος η οποία οφείλεται στη μείωση της οργανικής ύλης καθώς και σε κάποιες γεωργικές πρακτικές όπως η εκτενής χρήση φυτοφαρμάκων Η αλάτωση, η οποία συνήθως συνδέεται με τις πρακτικές άρδευσης και αποτελεί μείζονα αιτία απερήμωσης Πλημμύρες και κατολισθήσεις οι οποίες σχετίζονται άμεσα με το έδαφος και τη χωροταξική διαχείριση Σύμφωνα με την θεματική στρατηγική της Ε.Ε., η προστασία του εδάφους προϋποθέτει ολοκληρωμένη προσέγγιση βάσει των διαθέσιμων δεδομένων καθώς και προσαρμογή και βελτίωση των ασκούμενων πολιτικών. Σε αυτό το πλαίσιο, οι δράσεις αντιμετώπισης των απειλών πρέπει να περιλαμβάνουν: Την ανάπτυξη σχετικής περιβαλλοντικής πολιτικής με την εφαρμογή σχετικών Οδηγιών όπως εκείνων για τη νιτρορύπανση, της Οδηγίας πλαίσιο για τα νερά, την υγειονομική ταφή των αποβλήτων, την πυροπροστασία των δασών, κλπ 38

43 Την εφαρμογή πρακτικών αειφόρου χωροταξικής διαχείρισης, επιβάλλοντας, αν κάτι τέτοιο απαιτείται, περιορισμούς στις χρήσεις γης Την ΚΑΠ, μέσω της οποίας είναι δυνατό να προωθηθούν πρακτικές όπως η βιολογική γεωργία, η διατήρηση των αναβαθμίδων, η ολοκληρωμένη διαχείριση των καλλιεργειών, κλπ Την παρακολούθηση του εδάφους μέσω ανάπτυξης σχετικών συστημάτων καθώς και την παρακολούθηση των κινδύνων που απειλούν το έδαφος Γ Στρατηγική για την Βιοποικιλότητα Η Στρατηγική αποσκοπεί στην πρόβλεψη, πρόληψη και αντιμετώπιση των αιτίων της σημαντικής μείωσης ή απώλειας της βιοποικιλότητας. Διαμορφώνει το πλαίσιο για την έγκριση των κοινοτικών πολιτικών και μέσων που απαιτούνται για την εφαρμογή της σύμβασης. Η στρατηγική είναι διαρθρωμένη γύρω από τέσσερις βασικούς άξονες (θέματα), οι οποίοι αντιστοιχούν στις κυριότερες υποχρεώσεις που έχει αναλάβει η Κοινότητα στο πλαίσιο της σύμβασης για τη βιολογική ποικιλότητα. Εκθέτει επίσης τους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν για την εκπλήρωση των ανωτέρω υποχρεώσεων. Οι άξονες της στρατηγικής είναι οι ακόλουθοι: - διατήρηση και αειφόρος χρήση της βιολογικής ποικιλότητας - επιμερισμός του οφέλους από τη χρήση των γενετικών πόρων - έρευνα, εντοπισμός, παρακολούθηση και ανταλλαγή πληροφοριών - εκπαίδευση, επιμόρφωση και ευαισθητοποίηση. Όσον αφορά τη διατήρηση και αειφόρο χρήση της βιολογικής ποικιλότητας, η στρατηγική προβλέπει επιτόπια (δηλαδή στο φυσικό περιβάλλον) και μη επιτόπια (σε τράπεζες γονιδίων, εργαστήρια, ζωολογικούς ή βοτανικούς κήπους) διατήρηση των ειδών και των οικοσυστημάτων. Ο στόχος αυτός συναρτάται επίσης, με την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και πληθυσμών των ειδών, καθώς και με την προστασία των καλλιεργούμενων φυτικών ειδών ή οικόσιτων ζωικών ειδών που έχουν αποκτήσει ιδιαίτερα γενετικά χαρακτηριστικά. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται αξιολόγηση των δραστηριοτήτων που έχουν επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων αυτών με την παροχή κινήτρων και την επιβολή απαγορεύσεων, ώστε να προωθηθεί η αειφόρος χρήση των συστατικών στοιχείων της βιοποικιλότητας. Όσον αφορά τον επιμερισμό του οφέλους από τη χρήση των γενετικών πόρων, η ΕΕ θα πρέπει να προωθήσει τη συνεργασία μεταξύ των χωρών, προκειμένου να εξασφαλιστεί η πρόσβαση στους φυσικούς πόρους, η μεταφορά τεχνολογίας και η επιστημονική και τεχνική συνεργασία. Η σύμβαση επιβεβαιώνει μεν τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών επί των οικείων φυσικών πόρων, ορίζει όμως επίσης ότι τα συμβαλλόμενα μέρη δεν πρέπει να επιβάλλουν αδικαιολόγητους περιορισμούς στην πρόσβαση στους πόρους. 39

44 Οι προσπάθειες στους τομείς της έρευνας, του εντοπισμού, της παρακολούθησης και της ανταλλαγής πληροφοριών πρέπει να ενταθούν, ώστε να εξασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή της σύμβασης. Στο πλαίσιο αυτό είναι σκόπιμο να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα έργα που αφορούν την εμβάθυνση των γνώσεων, τη δημιουργία δικτύου πληροφοριών και τη διαμόρφωση δεικτών. Προκειμένου να αλλάξουν οι αντιλήψεις και η συμπεριφορά του κοινού - το οποίο θα πρέπει να συνειδητοποιήσει περαιτέρω τη σημασία της προστασίας της βιοποικιλότητας - η παρούσα στρατηγική επιδιώκει να δοθεί έμφαση στην εκπαίδευση, την επιμόρφωση και την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, καθώς και των υπευθύνων για την εφαρμογή των σχετικών με τη στρατηγική μέτρων. Ειδικότερα, η στρατηγική ορίζει τους τομείς δραστηριοτήτων και τους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν σε καθέναν από τους εν λόγω τομείς. Οι τομείς αυτοί και οι κυριότεροι από τους αντίστοιχους στόχους είναι οι εξής: Διατήρηση των φυσικών πόρων: δημιουργία και λειτουργία του δικτύου «Natura 2000», προστασία ορισμένων ευάλωτων ειδών, εφαρμογή νομοθετικών μέσων, όπως της οδηγίας πλαισίου για τα ύδατα, προώθηση των διεθνών δράσεων και αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος κ.λπ. Γεωργία: καλύτερη διατήρηση των γενετικών πόρων που έχουν αξία για τη διατροφή, προαγωγή των ορθών γεωργικών πρακτικών που συντελούν στη διαφύλαξη της γενετικής ποικιλότητας και στον περιορισμό της ρύπανσης (ορίζοντας ειδικότερα ως προϋπόθεση για τη χορήγηση γεωργικών ενισχύσεων την τήρηση οικολογικών κριτηρίων), ενίσχυση των γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων, προώθηση εμπορικών πολιτικών συμβατών με την προστασία της βιοποικιλότητας κ.λπ. Αλιεία: προαγωγή πρακτικών που διευκολύνουν τη διατήρηση και την αειφόρο χρήση των αλιευτικών αποθεμάτων και που έχουν περιορισμένες επιπτώσεις στα παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήματα, αυξημένη προστασία των υδάτινων συστημάτων ιδιαίτερου οικολογικού ενδιαφέροντος κ.λπ. Περιφερειακή πολιτική και χωροταξικός προγραμματισμός: προώθηση χωροταξικών μέτρων ικανών να συμβάλουν στην προστασία της βιοποικιλότητας, ιδίως στους διαδρόμους μεταξύ προστατευόμενων περιοχών, στις αγροτικές περιοχές και στις μη προστατευόμενες ευαίσθητες περιοχές, συνεκτίμηση του περιβαλλοντικού παράγοντα στο πλαίσιο της χρηματοδότησης έργων από τα Διαρθρωτικά Ταμεία κ.λπ. Δάση: μέριμνα ώστε η διαχείριση των δασών να μη θίγει τη βιοποικιλότητα, ούτε την οικολογική ποιότητα των συγκεκριμένων περιοχών και λήψη μέτρων για την αναδάσωση, προαγωγή της έρευνας και της εκτίμησης των επιπτώσεων κ.λπ. Ενέργεια και μεταφορές: λήψη μέτρων κατά της οξύνισης και της αλλαγής του κλίματος, περιορισμός των αρνητικών επιπτώσεων της ανάπτυξης υποδομών, αναζήτηση των βέλτιστων ενεργειακών πηγών κ.λπ. 40

45 Τουρισμός: προαγωγή του αειφόρου τουρισμού, προσδιορισμός των πόλων τουριστικής έλξης που σχετίζονται με το περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα κ.λπ. Αναπτυξιακή βοήθεια και οικονομική συνεργασία: ενσωμάτωση των σχετικών με τη διατήρηση της βιοποικιλότητας στόχων στους μηχανισμούς αναπτυξιακής βοήθειας και οικονομικής συνεργασίας, υποστήριξη της αειφόρου χρήσης των φυσικών πόρων στις αναπτυσσόμενες χώρες, εξασφάλιση του συντονισμού και της συμπληρωματικότητας των μέτρων που λαμβάνονται σε εθνικό (συμπεριλαμβανομένων των τρίτων χωρών), διεθνές και κοινοτικό επίπεδο κ.λπ. Γ Στρατηγική για τους φυσικούς πόρους Η στρατηγική καθορίζει τις κατευθύνσεις της δράσης της ΕΕ για την επόμενη 25ετία, με στόχο την αποδοτικότερη και πλέον αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων καθ' όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους. Στόχος της στρατηγικής είναι ο περιορισμός των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που έχει η χρήση των φυσικών πόρων (εξάντληση των πόρων και ρύπανση), τηρουμένων, εκ παραλλήλου, των στόχων που ορίστηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση. Εμπλέκονται εν προκειμένω όλοι οι τομείς οι οποίοι καταναλώνουν πόρους, με στόχο τη βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων, τον περιορισμό των περιβαλλοντικών επιπτώσεών τους και την υποκατάσταση των εξαιρετικά ρυπογόνων πόρων με εναλλακτικές λύσεις. Προκειμένου να ενισχυθούν οι γνώσεις οι σχετικές με τη χρήση των πόρων και των περιβαλλοντικών επιπτώσεών τους, η στρατηγική προτείνει τη σύσταση κέντρου δεδομένων σχετικού με τους φυσικούς πόρους, του οποίου τη διαχείριση αναλαμβάνει η Επιτροπή. Το εν λόγω κέντρο δεδομένων θα συγκεντρώνει τις πληροφορίες που θα προέρχονται από διάφορους οργανισμούς ανάλυσης και έρευνας (στο πλαίσιο της Επιτροπής και αλλού). Θα διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών και τη διάθεσή τους για τους λαμβάνοντες τις πολιτικές αποφάσεις. Γ Στρατηγική για το Αστικό περιβάλλον Ο στόχος της θεματικής στρατηγικής για το αστικό περιβάλλον είναι να συμβάλει στις συνολικές περιβαλλοντικές επιδόσεις των πόλεων της Ευρώπης, μειώνοντας τη γραφειοκρατία και αυξάνοντας την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής της περιβαλλοντικής πολιτικής και ενθαρρύνοντας τον μακροπρόθεσμο περιβαλλοντικό σχεδιασμό σε τοπικό επίπεδο. Προτείνεται μια σειρά μέτρων τα οποία θα συμβάλλουν στην καλύτερη εφαρμογή της υπάρχουσας πολιτικής και νομοθεσίας της ΕΕ στον τομέα του περιβάλλοντος σε τοπικό επίπεδο με την υποστήριξη και την ενθάρρυνση των τοπικών αρχών να υιοθετήσουν μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση στη διαχείριση του αστικού 41

46 χώρου και με την παρότρυνση προς τα κράτη μέλη να στηρίξουν τη διαδικασία αυτή και να εκμεταλλευθούν τις ευκαιρίες που προσφέρονται σε επίπεδο ΕΕ. Τα μέτρα εστιάζονται στις ακόλουθες κατευθύνσεις: Καθοδήγηση για μια ολοκληρωμένη περιβαλλοντική διαχείριση Αφορα στην υιοθέτηση ολοκληρωμένης προσέγγισης στη διαχείριση του αστικού περιβάλλοντος Για την αποτελεσματική εφαρμογή μέτρων είναι καίριας σημασίας να υπάρχουν σαφώς καθορισμένοι στόχοι, αποδοχή ευθυνών, διαδικασίες παρακολούθησης της προόδου, διαβούλευση με το κοινό, επανεξέταση, έλεγχος και αναφορά. Πολλές επιτυχημένες πόλεις έχουν δημιουργήσει συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης όπως το EMAS ή το ISO για να εξασφαλίσουν την απόδοση πολιτικών στόχων και δημόσιο έλεγχο της προόδου. Καθοδήγηση για σχέδια βιώσιμων αστικών μεταφορών Υποστήριξη της ανταλλαγής βέλτιστης πρακτικής σε επίπεδο ΕΕ Στη στρατηγική δίνεται έμφαση στη συνέργεια με άλλες πολιτικές λόγω του πολυδιάστατου χαρακτήρα και την κάλυψη πολλών περιβαλλοντικών τομέων και θεμάτων που σχετίζονται με τον αστικό χώρο όπως:. Κλιματική αλλαγή Οι αστικές περιοχές έχουν σημαντικό ρόλο να διαδραματίσουν και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στο μετριασμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Κύρια πεδία για τις τοπικές αρχές στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου είναι οι μεταφορές και η δόμηση. Η ευρύτερη εφαρμογή των σχεδίων βιώσιμων αστικών μεταφορών και ταυτόχρονα των ειδικών μέτρων για την προώθηση των ενεργειακά αποδοτικών οχημάτων με χαμηλές εκπομπές CO2 θα βοηθήσουν στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε τοπικό επίπεδο. Η βιώσιμη δόμηση βελτιώνει την ενεργειακή απόδοση και επιφέρει αντίστοιχα μείωση των εκπομπών CO2. Φύση και βιοποικιλότητα Ο βιώσιμος πολεοδομικός σχεδιασμός (κατάλληλος σχεδιασμός της χρήσης γης) θα βοηθήσει στην αναστολή της άναρχης δόμησης και της απώλειας φυσικών ενδιαιτημάτων και της βιοποικιλότητας. Η ολοκληρωμένη διαχείριση του αστικού περιβάλλοντος πρέπει να επικεντρωθεί σε πολιτικές βιώσιμης χρήσης γης, με τις οποίες θα αποφευχθεί η άναρχη δόμηση και θα μειωθεί η στεγανοποίηση του εδάφους, να περιλαμβάνει προώθηση της αστικής βιοποικιλότητας και να εντείνει την ευαισθητοποίηση των πολιτών στις πόλεις. Περιβάλλον και ποιότητα ζωής Τα σχέδια βιώσιμων αστικών μεταφορών θα βοηθήσουν στη μείωση της ρύπανσης του αέρα και της ηχορύπανσης και θα ενθαρρύνουν τη χρήση του 42

47 ποδηλάτου και την πεζοπορίας που έχουν θετική επίδραση στην υγεία και στην καταπολέμηση της παχυσαρκίας. Οι μέθοδοι βιώσιμης δόμησης θα συντελέσουν στην προώθηση της άνεσης, της ασφάλειας, της προσβασιμότητας και θα μετριάσουν τις επιπτώσεις που έχει στην υγεία η ρύπανση του αέρα εντός και εκτός των κτιρίων, ιδίως από τα αιωρούμενα σωματίδια που προέρχονται από τα συστήματα θέρμανσης. Βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων Η βελτιωμένη διαχείριση του αστικού χώρου μπορεί να μετριάσει τις επιπτώσεις από την καθημερινή χρήση πόρων όπως η ενέργεια και το νερό. Η αποτροπή της άναρχης δόμησης μέσω της υψηλής πυκνότητας και της μικτής χρήσης των κτιρίων στις δομημένες περιοχές προσφέρει περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα στη χρήση γης, τις μεταφορές και τη θέρμανση συντελώντας σε χαμηλότερη κατά κεφαλήν χρήση των πόρων. Η ολοκληρωμένη περιβαλλοντική διαχείριση του αστικού χώρου πρέπει να καλύπτει τα τοπικά μέτρα πρόληψης παραγωγής αποβλήτων. Συμπερασματικά αναφέρεται ότι η δημιουργία αστικών περιοχών υψηλής ποιότητας απαιτεί μεγάλη συνέργεια μεταξύ των διαφόρων πολιτικών και πρωτοβουλιών και καλύτερη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διοίκησης. Γ.2.2. Εθνικοί στόχοι περιβαλλοντικής προστασίας Γ Συνοπτική παρουσίαση περιβαλλοντικών στόχων που τίθενται από τις εθνικές Στρατηγικές Σε εθνικό επίπεδο έχει εγκριθεί η Εθνική Στρατηγική για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, το 2002, η οποία βρίσκεται σε διαδικασία αναθεώρησης σε συνέχεια της αναθεώρησης της σχετικής στρατηγικής της ΕΕ. Επίσης, βρίσκεται σε διαδικασία ολοκλήρωσης η έγκριση του Σχεδίου Εθνικής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα. Γ Η Εθνική Στρατηγική για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη Η Εθνική Στρατηγική καθορίζει, σε επίπεδο πολιτικής, το πλαίσιο για την ανάπτυξη ενός Εθνικού Προγράμματος Δράσης, το οποίο εισάγει την περιβαλλοντική διάσταση σε όλες τις πτυχές της ανάπτυξης. Σε πρώτη φάση η Εθνική Στρατηγική καθόρισε τέσσερις τομείς προτεραιότητας για τους οποίους προσδιόρισε συγκεκριμένους στόχους και μέτρα επίτευξης τους: 1. Την ενδυνάμωση των προσπαθειών για την αντιμετώπιση της κλιματικής μεταβολής. 2. Την αναδιάρθρωση του συστήματος μεταφορών στην κατεύθυνση της βιωσιμότητας. 3. Την προστασία της δημόσιας υγείας από τους κινδύνους που εγκυμονεί η υποβάθμιση του περιβάλλοντος, καθώς και οι πρακτικές που εφαρμόζονται σήμερα σε όλο το κύκλωμα της διατροφικής αλυσίδας. 43

48 4. Τη βελτίωση της οικο-αποδοτικότητας στη διαχείριση των φυσικών πόρων. Η Εθνική Στρατηγική είναι συμβατή με τις σχετικές στρατηγικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ταυτόχρονα, είναι προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις της Ελληνικής πραγματικότητας. Η υιοθέτηση της Εθνικής Στρατηγικής Αειφόρου Ανάπτυξης αποσκοπεί στην ισόρροπη εξυπηρέτηση των τριών παραμέτρων που καθορίζουν την κοινωνική ευημερία σε αρμονία με το φυσικό περιβάλλον: Η οικονομική παράμετρος, η κοινωνική παράμετρος, και η περιβαλλοντική παράμετρος,. Θεωρώντας ότι η περιβαλλοντική συνιστώσα της αειφόρου ανάπτυξης είναι ισότιμη με την οικονομική και κοινωνική συνιστώσα, η Εθνική Στρατηγική περιλαμβάνει και αναδεικνύει τις βασικές αρχές της περιβαλλοντικής πολιτικής. Οι αρχές αυτές είναι: Η αρχή της πρόληψης της ρύπανσης Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» Η αρχή της ισότητας και συνευθύνης Στο πλαίσιο άσκησης περιβαλλοντικής πολιτικής, οι αρχές αυτές έχουν εξειδικευτεί και συμπληρωθεί από ένα σύνολο κανόνων που συνοπτικά έχουν ως εξής: Αποσύνδεση της οικονομικής μεγέθυνσης από την περιβαλλοντική υποβάθμιση. Τομεακή ενσωμάτωση. Προτεραιότητα στην αποφυγή και όχι στη διαχείριση των περιβαλλοντικών πιέσεων. Επίλυση των προβλημάτων στην πηγή ή κατά το δυνατόν πλησιέστερα σε αυτήν. Αναγνώριση και διαχείριση στο πλαίσιο της φέρουσας ικανότητας. Οι κεντρικοί στόχοι γύρω από τους οποίους διαρθρώνεται η Εθνική Στρατηγική είναι: Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής Η μείωση των αέριων ρύπων Η μείωση της παραγωγής και η ορθολογική διαχείριση των στερεών αποβλήτων Η ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων Η πρόληψη της ερημοποίησης Η προστασία της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων Στην Στρατηγική αναγνωρίζεται η αλληλεξάρτηση και αλληλοσυσχέτιση περιβαλλοντικών στόχων και τομεακών προτεραιοτήτων σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα 44

49 Στόχοι Τομείς παρέμβασης Κλιματική Ενεργειακός τομέας αλλαγή Μεταφορές Βιομηχανία Αέριοι ρύποι Ενεργειακός τομέας Μεταφορές Βιομηχανία Χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός Στερεά απόβλητα Νοικοκυριά Βιομηχανία Τουρισμός Υδατικοί πόροι Γεωργία Βιομηχανία Νοικοκυριά Ερημοποίηση Γεωργία Κτηνοτροφία Χωροταξικός σχεδιασμός Βιοποικιλότητα Γεωργία Κτηνοτροφία Χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός Η Εθνική Στρατηγική για την Αειφόρο Ανάπτυξη ολοκληρώνεται, συνθέτοντας τις βασικές κατευθύνσεις που προκύπτουν από τα μέτρα μείωσης των περιβαλλοντικών πιέσεων σε τομεακές πολιτικές ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής συνιστώσας. Στη συνέχεια παρουσιάζονται αναλυτικότερα οι στόχοι της Εθνικής Στρατηγικής Ο στόχος για την αντιμετώπιση της κλιματικής μεταβολής συμπίπτει με το στόχο που απορρέει από την εφαρμογή του Πρωτοκόλου του Κυότο και έχει ως χρονική περίοδο αναφοράς το διάστημα Ειδικότερα, στο πλαίσιο της ενιαίας πολιτικής της ΕΕ και της κατανομής των ευθυνών μεταξύ των χωρών μελών που συμφωνήθηκε το 1998, η Ελλάδα έχει δεσμευθεί να μην αυξήσει τις εκπομπές των 6 αερίων του θερμοκηπίου πάνω από 25% (μέσος όρος πενταετίας ) με βάση τις εκπομπές του Με δεδομένο, τον πλανητικό χαρακτήρα της απειλής της κλιματικής μεταβολής, ο εθνικός στόχος για την περίοδο μετά το 2012, θα καθορισθεί και πάλι με βάση τις διεθνείς συμφωνίες και τις αντίστοιχες δεσμεύσεις της ΕΕ. Οι στόχοι για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης συμπίπτουν με τους στόχους που απορρέουν από την εφαρμογή του οδηγίας NECD για τη χρονική περίοδο μέχρι το 2010, ενώ μακροπρόθεσμα θα αναπροσαρμόζεται στο πλαίσιο της κοινής στρατηγικής και των αποφάσεων των αρμοδίων οργάνων της ΕΕ. Παράλληλα, η Ελλάδα έχοντας ήδη περιορίσει δραστικά τις συγκεντρώσεις των αέριων ρύπων στο αστικό περιβάλλον, δεσμεύεται να προχωρήσει σε περαιτέρω μειώσεις έτσι ώστε να μην παρατηρείται υπέρβαση των κατωφλίων που τίθενται σε σχετικές κοινοτικές οδηγίες. 45

50 Οι στόχοι για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων όπως συμπυκνώνονται στον Εθνικό Σχεδιασμό Ολοκληρωμένης Διαχείρισης αποσκοπούν κυρίως στην ασφαλή τους διάθεση και στη μεγιστοποίηση της ανακύκλωσης. Παράλληλα, προωθούνται δράσεις περισσότερο μακροπρόθεσμου χαρακτήρα για τη μείωση της συνολικής παραγόμενης ποσότητας των στερεών αποβλήτων. Ο στόχος για τη διαχείριση των υδατικών πόρων αποτυπώνεται σε ένα Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τους υδατικούς πόρους και αφορά στη βιώσιμη χρήση των διαθέσιμων υδατικών αποθεμάτων, στην αποτελεσματική προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων και στην επίτευξη υψηλής ποιότητας όλων των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων μέχρι το 2015 Οι στόχοι για την αντιμετώπιση της ερημοποίησης όπως συμπυκνώνονται στον Εθνικό Σχέδιο Δράσης αφορούν στην αποτελεσματική αντιμετώπιση των τάσεων για ερημοποίηση στο 35% της επικράτειας που απειλείται άμεσα από τις συνέπειες της ερημοποίησης, και στην πρόληψη της διαδικασίας ερημοποίησης στο 60% της χώρας Ο στόχος για την προστασία της βιοποικιλότητας απορρέει από την Σύμβαση των Ην. Εθνών για τη Βιολογική Ποικιλότητα και αφορά την αντιστροφή των τρεχουσών τάσεων απώλειας της βιοποικιλότητας και την αποτελεσματική προστασία και αποκατάσταση των φυσικών οικοτόπων. Γ2.3. Περιβαλλοντικοί στόχοι που τίθενται από την κοινοτική και εθνική περιβαλλοντική νομοθεσία Συνοπτική παρουσίαση βασικών νομοθετημάτων ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Σε επίπεδο ΕΕ Οδηγία-Πλαίσιο (2008/50/ΕΚ) «για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και καθαρότερο αέρα για την Ευρώπη Σημαντική εξέλιξη για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι η νέα Οδηγία-Πλαίσιο (2008/50/ΕΚ) «για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και καθαρότερο αέρα για την Ευρώπη» η οποία έχει ως στόχο την ανάπτυξη κοινής στρατηγικής αντιμετώπισης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στα κράτη-μέλη της ΕΕ, η οποία δεν έχει ακόμη ενσωματωθεί στην εθνική νομοθεσία. Η νέα Οδηγία ενοποιεί την Οδηγία πλαίσιο για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, τρεις από τις τέσσερις θυγατρικές Οδηγίες (96/62, 99/30, 2002/3) και θεσπίζει πρότυπα και ορίζει επιδιωκόμενα χρονοδιαγράμματα για τη μείωση των συγκεντρώσεων των αιρούμενων σωματιδίων, τα οποία αποτελούν ήδη αντικείμενο νομοθετικών ρυθμίσεων και συγκαταλέγονται στους πλέον επικίνδυνους για την ανθρώπινη υγεία ρύπους. Η νέα Οδηγία προέκυψε από την ανάγκη να εφαρμοστεί μια συνολική και συνεκτική πολιτική για όλους τους αέριους ρύπους που κρίνεται ότι επιδρούν βλαπτικά στον άνθρωπο και το περιβάλλον, αντί της αποσπασματικής αντιμετώπισης με επιμέρους Οδηγίες για ορισμένους ρύπους που υπήρχε μέχρι τώρα. 46

51 Για να προστατευθεί η ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον γενικότερα, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να καταπολεμηθούν οι εκπομπές ρύπων στην πηγή και να εντοπισθούν και εφαρμοσθούν τα αποτελεσματικότερα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών σε τοπικό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο. Γι αυτόν το λόγο θα πρέπει να αποφεύγονται, να προλαμβάνονται ή να μειώνονται οι εκπομπές επικίνδυνων ατμοσφαιρικών ρύπων, θέτοντας παράλληλα κατάλληλους στόχους για τον ατμοσφαιρικό αέρα που να λαμβάνουν υπόψη τα αντίστοιχα πρότυπα, τις κατευθυντήριες γραμμές και τα προγράμματα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της ΕΕ. Επίσης εκδόθηκε η αναθεωρημένη οδηγία 2009/30/ΕΕ για την ποιότητα των καυσίμων «με την οποία τροποποιείται η οδηγία 98/70/ΕΚ όσον αφορά τις προδιαγραφές για τη βενζίνη, το ντίζελ και το πετρέλαιο εσωτερικής καύσης και την καθιέρωση μηχανισμού για την παρακολούθηση και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, τροποποιείται η οδηγία 1999/32/ΕΚ του Συμβουλίου όσον αφορά την προδιαγραφή των καυσίμων που χρησιμοποιούνται στα πλοία εσωτερικής ναυσιπλοΐας και καταργείται η οδηγία 93/12/ΕΟΚ». Στην οδηγία αυτή διατυπώνεται η απαίτηση για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 6% στον κύκλο ζωής των καυσίμων στον τομέα των μεταφορών έως το Μία επιπλέον μείωση κατά 4% έως το 2020 θα επανεξεταστεί το Η οδηγία ορίζει επίσης τα κριτήρια βιωσιμότητας για βιοκαύσιμα που θα βοηθήσουν στην επίτευξη αυτής της μείωσης. Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) από τη ναυτιλία, η οποία ευθύνεται για 2-3% των παγκόσμιων εκπομπών, αυξάνονται κατά 3-4% ετησίως. Η Επιτροπή προβλέπει τη θέσπιση νομοθεσίας για τη μείωσή τους. Οδηγία 96/61 σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης Οδηγία 2003/87 «θέσπιση συστήματος εμπορίας εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της κοινότητας», η οποία τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2004/101. Η Ελλάδα με την ΚΥΑ 54409/2632/2004 συμμορφώθηκε με τις διατάξεις της Οδηγίας 2003/87 και με την ΚΥΑ 9267/468/2007 στην Οδηγία 2004/101. Με την ΠΥΣ 5/2003 εγκρίθηκε το Εθνικό Πρόγραμμα Εκπομπών Αερρίων Θερμοκηπίου , σύμφωνα με το άρθρο 3 του Ν. 3017/2002 Οδηγία 2009/28, EE L 140, , σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές και τη τροποποίηση και τη συνακόλουθη κατάργηση των Οδηγιών 2001/77 και 2003/30. Σε εθνικό επίπεδο Περιλαμβάνει την ενσωμάτωση των ακόλουθων Οδηγιών Οδηγία 96/62, ΚΥΑ υπ' αριθ. 3277/2000 (Καθορισμός γενικών κατευθύνσεων και αρμοδίων αρχών σε θέματα εκτίμησης και διαχείρισης της ποιότητας του αέρα) (ΦΕΚ 180 Β') Οδηγία 98/32, ΚΥΑ υπ' αριθ. 340/2000 (περιεκτικότητα καυσίμων σε θείο) Οδηγία 2000/71, ΚΥΑ υπ' αριθ. 2/2000 (ποιότητα καυσίμων βενζίνης και ντήζελ) 47

52 Οδηγία 99/30, Π.Υ.Σ. υπ' αριθ. 34/2002 (οριακές τιμές ποιότητας του αέρα σε διοξείδιο του θείου, αζώτου, σωματιδίων και μολύβδου) Οδηγία 99/94, ΚΥΑ υπ' αριθ /2002 (πρόγραμμα ενημέρωσης των καταναλωτών για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα των νέων επιβατηγών αυτοκινήτων) Οδηγία 99/13, ΚΥΑ υπ' αριθ /2002 (περιορισμός των εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων) Οδηγία 2000/69 (Οριακές τιμές βενζολίου και διοξειδίου του άνθρακα) - ΚΥΑ υπ' αριθ. 9238/ ΦΕΚ 405 Β'/ Οδηγία 2003/87 (Σύστημα δικαιωμάτων εμπορίας εκπομπής αερίων θερμοκηπίου) - ΚΥΑ υπ' αριθ / ΦΕΚ 1931 Β'/ Οδηγία 2001/80/ΕΚ (Εκπομπές αερίων από μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης) - ΚΥΑ υπ' αριθ / ΦΕΚ 992 Β / Οδηγία 2001/81/ΕΚ (Εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών ορισμένων ρύπων) - ΚΥΑ υπ' αριθ / ΦΕΚ 992 Β / Οδηγία 2002/3/ΕΚ (Όζον στον ατμοσφαιρικό αέρα) - ΚΥΑ υπ' αριθ /2005- ΦΕΚ 1334 Β / Οδηγία 2003/73/ΕΚ (Αντικατάσταση του Παραρτήματος ΙΙΙ του άρθρου 8 της ΚΥΑ υπ' αριθ /2002-Πληροφορίες προς τον καταναλωτή για οικονομία καυσίμου και τις εκπομπές CO2 για νέα επιβατηγά αυτοκίνητα) - ΚΥΑ υπ' αριθ /2006- ΦΕΚ327 Β / Άρθρα 9,10 και 11 Οδηγίας 2003/87 (Έγκριση του εθνικού σχεδίου κατανομής δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων) - ΚΥΑ υπ' αριθ / ΦΕΚ 1216 Β / Οδηγίες 2002/ 88 & 2004/26 - Μείωση εκπομπής ρύπων από μη οδικά οχήματα - ΚΥΑ υπ' αριθ. Δ13/0/121/2007- ΦΕΚ 53 Β'/ Επιπλέον: Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, ΥΠΕΧΩΔΕ (ΦΕΚ 246/Β/ ) Απόφαση ΥΠΕΧΩΔΕ-ΥΜΕ-ΥΟΟ αρ. οικ / (ΦΕΚ Β 2082/ ): Καθορισμός διαδικασιών και λεπτομερειών για την εφαρμογή του άρθρου 3 της Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου "Μέτρα Αντιμετώπισης της Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης" (ΦΕΚ Α 181/ ). ΘΟΡΥΒΟΣ Οδηγία 2002/49/ΕΚ «σχετικά με την αξιολόγηση και τη διαχείριση του περιβαλλοντικού θορύβου» Η Οδηγία έχει ως αντικείμενο την καταπολέμηση του θορύβου που αντιλαμβάνονται οι πληθυσμοί στους δομημένους χώρους, στα δημόσια πάρκα ή σε άλλους, ήρεμους, τόπους ενός οικισμού, στις ήρεμες ζώνες της υπαίθρου, δίπλα στα σχολεία, στα πέριξ των νοσοκομείων καθώς και σε άλλα, ευαίσθητα στον θόρυβο, κτίρια και ζώνες. Δεν εφαρμόζεται στην περίπτωση του θορύβου που παράγεται από το ίδιο το εκτιθέμενο άτομο, στον θόρυβο που προέρχεται από οικιακές δραστηριότητες, στον θόρυβο από τους γείτονες, στον θόρυβο που γίνεται αντιληπτός στους χώρους εργασίας ή στο εσωτερικό των μέσων μεταφοράς, ούτε στον θόρυβο που προέρχεται από στρατιωτικές δραστηριότητες στις στρατιωτικές ζώνες. 48

53 Δίνονται οι δείκτες θορύβου και οι μέθοδοι αξιολόγησής τους. Ο Lden είναι δείκτης του επιπέδου του συνολικού θορύβου την ημέρα, το βράδυ και τη νύχτα, ο οποίος χρησιμοποιείται για την ποσοτικοποίηση της όχλησης που συνδέεται με την έκθεση στο θόρυβο. Ο Lnight είναι δείκτης του ηχητικού επιπέδου κατά την νύκτα, ο οποίος ποσοτικοποιεί τις οχλήσεις του ύπνου. Οι δείκτες θορύβου Lden και Lnight χρησιμοποιούνται για την κατάρτιση στρατηγικών χαρτών θορύβου. Το αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 2008, τα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή για όλους τους οικισμούς άνω των κατοίκων, καθώς και για τους μεγάλους οδικούς και σιδηροδρομικούς άξονες που βρίσκονται στην επικράτειά τους. Το αργότερο στις 30 Ιουνίου 2012, στη συνέχεια δε ανά πενταετία, καταρτίζονται και, ενδεχομένως, εγκρίνονται, στρατηγικοί χάρτες θορύβου στους οποίους εμφαίνεται η κατάσταση κατά τη διάρκεια του προηγουμένου έτους για τους εν λόγω οικισμούς και άξονες. Οι χάρτες θορύβου πρέπει να επανεξετάζονται και, ενδεχομένως, να αναθεωρούνται, ανά πενταετία. Καθιερώνονται τα σχέδια δράσεως στοχεύουν στη διαχείριση των προβλημάτων θορύβου και των επιπτώσεων του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου, εφόσον αυτό είναι αναγκαίο, του περιορισμού του θορύβου. Η Οδηγία ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη με την ΚΥ.Α /724/2006 (ΦΕΚ 384/Β`/ ) «Καθορισμός μέτρων, όρων και μεθόδων για την αξιολόγηση και τη διαχείριση του θορύβου στο περιβάλλον, σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της οδηγίας 2002/49/ΕΚ «σχετικά με την αξιολόγηση και τη διαχείριση του περιβαλλοντικού θορύβου» του Συμβουλίου της » ΥΔΑΤΑ Σε επίπεδο ΕΕ Το κύρια εργαλεία για την εφαρμογή της πολιτικής της ΕΕ για τα ύδατα είναι Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα (Οδηγία 2000/60/ΕΕ, ΟΠΥ), η Οδηγία 2006/118/ΕΚ «σχετικά με την προστασία των υπόγειων υδάτων από τη ρύπανση και την υποβάθμιση» και η Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική (Οδηγία 2008/56/ΕΚ). Επίσης, έχουν εκδοθεί οδηγίες που αφορούν ειδικές χρήσεις των υδάτων (ποιότητα νερού για ανθρώπινη κατανάλωση, ποιότητα υδάτων κολύμβησης, για την επεξεργασία αστικών λυμάτων, για τη διαβίωση των ιχθύων, για τα οστρακοειδή). Οι οδηγίες αυτές ολοκληρώνουν το νομικό πλαίσιο για την προστασία ολόκληρου του κύκλου του νερού. Οι οδηγίες στηρίζονται στην οικοσυστημική προσέγγιση γεγονός που προσδίδει την ολοκληρωμένη προσέγγιση. Σκοπός της ΟΠΥ είναι η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των εσωτερικών επιφανειακών, των μεταβατικών, των παράκτιων και των υπόγειων υδάτων, το οποίο: α) να αποτρέπει την περαιτέρω επιδείνωση, να προστατεύει και να βελτιώνει την κατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων, καθώς και των αμέσως εξαρτώμενων από αυτά χερσαίων οικοσυστημάτων και υγροτόπων σε ό,τι αφορά τις ανάγκες τους σε νερό 49

54 β) να προωθεί τη βιώσιμη χρήση του νερού βάσει μακροπρόθεσμης προστασίας των διαθέσιμων υδάτινων πόρων γ) να αποσκοπεί στην ενίσχυση της προστασίας και τη βελτίωση του υδάτινου περιβάλλοντος, μεταξύ άλλων με ειδικά μέτρα για την προοδευτική μείωση των απορρίψεων, εκπομπών και διαρροών ουσιών προτεραιότητας και με την παύση ή τη σταδιακή εξάλειψη των απορρίψεων, εκπομπών και διαρροών των επικίνδυνων ουσιών προτεραιότητας δ) να διασφαλίζει την προοδευτική μείωση της ρύπανσης των υπογείων υδάτων και να αποτρέπει την περαιτέρω μόλυνσή τους και ε) να συμβάλλει στο μετριασμό των επιπτώσεων από πλημμύρες και ξηρασίες, και να συμβάλλει με αυτό τον τρόπο: - στην εξασφάλιση επαρκούς παροχής επιφανειακού και υπόγειου νερού καλής ποιότητας που απαιτείται για τη βιώσιμη, ισόρροπη και δίκαιη χρήση ύδατος, - σε σημαντική μείωση της ρύπανσης των υπογείων υδάτων, - στην προστασία των χωρικών και θαλάσσιων υδάτων και - στην επίτευξη των στόχων των σχετικών διεθνών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αποσκοπούν στην πρόληψη και την εξάλειψη της ρύπανσης του θαλάσσιου περιβάλλοντος, με κοινοτική δράση για την παύση ή τη σταδιακή εξάλειψη των απορρίψεων, εκπομπών και διαρροών επικίνδυνων ουσιών προτεραιότητας, με απώτατο στόχο να επιτευχθούν συγκεντρώσεις στο θαλάσσιο περιβάλλον οι οποίες, για μεν τις φυσικώς απαντώμενες ουσίες να πλησιάζουν το φυσικό βασικό επίπεδο, για δε τις τεχνητές συνθετικές ουσίες να είναι σχεδόν μηδενικές. Περιβαλλοντικοί στόχοι 1. Προκειμένου να καταστούν λειτουργικά τα προγράμματα για τη λήψη μέτρων που καθορίζονται στα σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού τα κράτη μέλη: α) για τα επιφανειακά ύδατα: i) εφαρμόζουν τα αναγκαία μέτρα για την πρόληψη της υποβάθμισης της κατάστασης όλων των συστημάτων επιφανειακών υδάτων, ii) προστατεύουν, αναβαθμίζουν και αποκαθιστούν όλα τα συστήματα των επιφανειακών υδάτων, το αργότερο δεκαπέντε έτη μετά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της παρούσας οδηγίας, iii) προστατεύουν και αναβαθμίζουν όλα τα τεχνητά, και ιδιαιτέρως τροποποιημένα υδατικά συστήματα, με σκοπό την επίτευξη καλού οικολογικού δυναμικού και καλής χημικής κατάστασης των επιφανειακών υδάτων, το αργότερο δεκαπέντε έτη από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της παρούσας οδηγίας, iv) εφαρμόζουν τα αναγκαία μέτρα με στόχο την προοδευτική μείωση της ρύπανσης από τις ουσίες προτεραιότητας και την παύση ή τη σταδιακή εξάλειψη 50

55 των εκπομπών, των απορρίψεων και των διαρροών επικινδύνων ουσιών προτεραιότητας, β) για τα υπόγεια ύδατα i) λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να προληφθεί ή να περιορισθεί η διοχέτευση ρύπων στα υπόγεια ύδατα και να προληφθεί η υποβάθμιση της κατάστασης όλων των συστημάτων των υπόγεiων υδάτων, ii) προστατεύουν, αναβαθμίζουν και αποκαθιστούν όλα τα συστήματα των υπόγειων υδάτων, διασφαλίζουν ισορροπία μεταξύ της άντλησης και της ανατροφοδότησης των υπόγειων υδάτων, με στόχο την επίτευξη καλής κατάστασης των υπόγειων υδάτων το αργότερο δεκαπέντε έτη από την ημερομηνία έναρξης, iii) εφαρμόζουν τα αναγκαία μέτρα για την αναστροφή κάθε σημαντικής και έμμονης ανοδικής τάσης συγκέντρωσης οιουδήποτε ρύπου, η οποία οφείλεται σε ανθρώπινη δραστηριότητα προκειμένου να μειωθεί προοδευτικά η ρύπανση των υπόγειων υδάτων. γ) για τις προστατευόμενες περιοχές συμμορφώνονται με όλα τα πρότυπα και τους στόχους το αργότερο δεκαπέντε έτη μετά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της παρούσας οδηγίας, εκτός αν προβλέπεται άλλως στην κοινοτική νομοθεσία σύμφωνα με την οποία έχουν καθοριστεί οι επιμέρους προστατευόμενες περιοχές Το 2008 το Συμβούλιο ενέκρινε οδηγία σχετικά με τα ποιοτικά πρότυπα περιβάλλοντος για επιφανειακά ύδατα 7, η οποία καθορίζει τα όρια συγκέντρωσης για άνω από 30 ρυπαντικές ουσίες, όπως τα φυτοφάρμακα, τα βαριά μέταλλα και τα βιοκτόνα και αποτελεί την τελική σημαντική νομοθετική πράξη για την ολοκλήρωση της οδηγίας-πλαίσιο για τα ύδατα. Η οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική προσδιορίζει κοινούς στόχους επί τη βάσει των οποίων τα κράτη μέλη οφείλουν να χαράξουν τις δικές τους στρατηγικές σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και με τρίτες χώρες ώστε να επιτευχθεί μια ικανοποιητική οικολογική κατάσταση στα θαλάσσια ύδατα της δικαιοδοσίας τους. Οι στρατηγικές αυτές αποσκοπούν στη διασφάλιση της προστασίας και αποκατάστασης των ευρωπαϊκών θαλάσσιων οικοσυστημάτων και στη διασφάλιση της οικολογικής βιωσιμότητας των οικονομικών δραστηριοτήτων που συνδέονται με το θαλάσσιο περιβάλλον Η οδηγία πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική είναι το περιβαλλοντικό στήριγμα ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής της ΕΕ 8 και θα βοηθήσει στην καλύτερη ενσωμάτωση περιβαλλοντικών αναγκών σε τομείς όπως η αλιεία, η ναυτιλία και ο τουρισμός. 7 Οδηγία 2008/105/ΕΚ 8 COM(2007)

56 Σε εθνικό επίπεδο: Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Σχεδίου Ν. 3199/2003 (ΦΕΚ 280/Α/ ) «Προστασία και διαχείριση των υδάτων Εναρμόνιση με την οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000» ΠΔ 51/2007 (ΦΕΚ 54/Α/ ) «Καθορισμός μέτρων και διαδικασιών για την ολοκληρωμένη προστασία και διαχείριση των υδάτων σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ» Απόφαση Η.Π.8600/416/Ε103/ (ΦΕΚΒ 356/ ) «Ποιότητα και μέτρα διαχείρισης των υδάτων κολύμβησης, σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της Οδηγίας 2006/7/ΕΚ «σχετικά με τη διαχείριση της ποιότητας των υδάτων κολύμβησης και την κατάργηση της Οδηγίας 76/160/ΕΟΚ» του Ε. Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 15ης Φεβρουαρίου ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Σε επίπεδο ΕΕ Όπως προαναφέρθηκε η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας αποτελεί μία από της προτεραιότητες της πολιτικής της ΕΕ. Βασικό εργαλείο για την επίτευξη των στόχων της πολιτικής αυτής αποτελεί η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Προστατευόμενων Περιοχών NATURA Η εγκατάσταση και λειτουργία του δικτύου αποτελεί την επιδίωξη της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας». Το Δίκτυο NATURA 2000 στοχεύει στη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και των ειδών Κοινοτικού ενδιαφέροντος (δηλαδή αυτών που περιλαμβάνονται στα Παραρτήματα Ι και II της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ) και στη διατήρηση όλων των ειδών πτηνών που ζουν εκ φύσεως σε άγρια κατάσταση, στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης (δηλαδή των πτηνών για τα οποία η Οδηγία 79/409/ΕΟΚ «περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών» καθορίζει τις βασικές κατευθύνσεις προστασίας τους σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης). Το Δίκτυο NATURA 2000 περιλαμβάνει τις περιοχές που αναγνωρίζονται ως Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ) βάσει της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και τις περιοχές που αναγνωρίζονται ως Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) βάσει της Οδηγίας 79/409/ΕΟΚ. Σύμφωνα με την Οδηγία, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν την εποπτεία της κατάστασης της διατήρησης των ειδών και των οικοτόπων που αναφέρει το άρθρο 2, λαμβάνοντας υπόψη κυρίως τους τύπους φυσικών οικοτόπων προτεραιότητας και τα είδη προτεραιότητας, και κάθε έξι χρόνια (από τη λήξη της προθεσμίας που προβλέπει το άρθρο 23) συντάσσουν μια έκθεση για την εφαρμογή των διατάξεων που εκδίδονται στα πλαίσια της παρούσας οδηγίας. Η έκθεση αυτή περιλαμβάνει κυρίως πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα διατήρησης καθώς και την εκτίμηση των επιπτώσεων αυτών των μέτρων στην κατάσταση διατήρησης των τύπων οικοτόπων που αναφέρει το παράρτημα Ι και των ειδών που αναφέρει το παράρτημα ΙΙ και τα κυριότερα αποτελέσματα της εποπτείας που προβλέπει το άρθρο 11. Η έκθεση αυτή, που συντάσσεται σύμφωνα με το 52

57 υπόδειγμα έκθεσης της ΕΕ, διαβιβάζεται στην Επιτροπή και γνωστοποιείται στο κοινό. Στο Άρθρο 6 της Οδηγίας, το οποίο ορίζει το πλαίσιο διατήρησης των περιοχών του δικτύου, αναφέρονται μεταξύ άλλων «Για τις ειδικές ζώνες διατήρησης, τα κράτη μέλη καθορίζουν τα αναγκαία μέτρα διατήρησης που ενδεχομένως συνεπάγονται ειδικά ενδεδειγμένα σχέδια διαχείρισης ή ενσωματωμένα σε άλλα σχέδια διευθέτησης και τα δέοντα κανονιστικά, διοικητικά ή συμβατικά μέτρα που ανταποκρίνονται στις οικολογικές απαιτήσεις των τύπων φυσικών οικοτόπων του Παραρτήματος Ι και των ειδών του Παραρτήματος Π, τα οποία απαντώνται στους τόπους». Στο πλαίσιο της εφαρμογής της Οδηγίας, όπως αυτή ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο, για την περιοχή ισχύουν συνοπτικά οι ακόλουθες δεσμεύσεις: Καθορισμός αναγκαίων μέτρων (σχέδιο διαχείρισης) και εφαρμογή αυτών για τη: - Διασφάλιση της ικανοποιητικής 9 κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων. - Διασφάλιση της ικανοποιητικής 10 κατάστασης των σπάνιων και απειλούμενων ειδών χλωρίδας Σε εθνικό επίπεδο Εφαρμογή προγράμματος παρακολούθησης για την εκτίμηση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων και ειδών των παρ/των της Οδηγίας και της αποτελεσματικότητας της εφαρμογής των διαχεριστικών μέτρων Σύνταξη αναφορών 9 Σύµφωνα µε την Οδηγία η «κατάσταση της διατήρησης ενός φυσικού οικοτό ου» θεωρείται «ικανο οιητική», όταν: α) η εριοχή της φυσικής κατανοµής του στον χώρο και οι εκτάσεις ου εριέχει µένουν σταθερές ή αυξάνονται και β) η δοµή και οι ειδικές λειτουργίες ου α αιτούνται για τη µακρο ρόθεσµη συντήρηση του υφίστανται και είναι δυνατό να συνεχίσουν να υφίστανται κατά το ροβλε τό µέλλον και γ) η κατάσταση της διατήρησης των χαρακτηριστικών ειδών κρίνεται ικανο οιητική 10 «Κατάσταση διατήρησης ενός είδους» είναι το α οτέλεσµα του συνόλου των αραγόντων ου, ε ιδρώντας στο οικείο είδος, είναι δυνατό να αλλοιώσουν µακρο ρόθεσµα την κατανοµή στον χώρο και το µέγεθος των ληθυσµών του στο ευρω αϊκό έδαφος των κρατών µελών στο ο οίο εφαρµόζεται η συνθήκη. Η «κατάσταση της διατήρησης ενός είδους» κρίνεται ως «ικανο οιητική», όταν: α) τα δεδοµένα τα σχετικά µε την ορεία των ληθυσµών του οικείου είδους δείχνουν ότι το είδος αυτό εξακολουθεί και µ ορεί να εξακολουθεί µακρο ρόθεσµα να α οτελεί ένα ζωτικό στοιχείο των φυσικών οικοτό ων στους ο οίους ανήκει και β) η εριοχή της φυσικής κατανοµής στον χώρο του είδους αυτού δεν φθίνει ούτε υ άρχει κίνδυνος να µειωθεί κατά το ροβλε τό µέλλον και γ) υ άρχει και θα συνεχίσει ιθανόν να υ άρχει ενδιαίτηµα σε ε αρκή έκταση ώστε οι ληθυσµοί του να διατηρηθούν µακρο ρόθεσµα. 53

58 Ν. 3044/2002 (ΦΕΚ 197Α/ ) «Μεταφορά συντελεστή δόμησης και ρυθμίσεις άλλων θεμάτων αρμοδιότητας ΥΠΕΧΩΔΕ» ιδρύθηκαν 25 Φορείς Διαχείρισης ισάριθμων προστατευόμενων περιοχών ενώ δύο ακόμα Φορείς Διαχείρισης (Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και Εθνικό Πάρκο Σχοινιά), ιδρύθηκαν με Προεδρικά Διατάγματα. Ν. 2742/99 (ΦΕΚ 207Α/99) για τον «Χωροταξικό σχεδιασμό και αειφόρο ανάπτυξη και άλλες διατάξεις», ο οποίος τροποποιεί και συμπληρώνει τον Ν.1650/1986 και καθορίζει το πλαίσιο της διοίκησης και διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών. Νόμος Πλαίσιο 1650/1986 «Για την προστασία του περιβάλλοντος». Ν. 3208/2003 (ΦΕΚ 303/Α/ ) «Προστασία των δασικών οικοσυστημάτων, κατάρτιση δασολογίου, ρύθμιση εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί δασών και δασικών εν γένει εκτάσεων και άλλες διατάξεις» Ν. 2719/1999 (ΦΕΚ 106Α/99) Κύρωση της Διεθνούς Σύμβασης για τη διατήρηση των αποδημητικών ειδών της άγριας πανίδας και άλλες διατάξεις (Σύμβαση Βόννης) ΚΥΑ 33318/3082/1998 "Καθορισμός μέτρων και διαδικασιών για την διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας χλωρίδας και πανίδας" (ΦΕΚ 1289 Β') με την οποία ενσωματώθηκε η Οδηγία 92/43/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε με την ΚΥΑ Αριθμ. Η.Π /853 /Ε 103 (ΦΕΚ 645/Β/2008) ΚΥΑ /85, /96, /97 με τις οποίες ενσωματώθηκε η Οδηγία 79/409/ΕΚ. Η Διεθνής Σύμβαση για τη βιοποικιλότητα κυρώθηκε από την Ελλάδα με το Ν. 2204/94. Στοχεύει στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την αειφορική χρήση των συστατικών της στοιχείων και τον δίκαιο και ισότιμο επιμερισμό του οφέλους από την αξιοποίηση των γενετικών πόρων. Στο πλαίσιο της Σύμβασης για τη βιοποικιλότητα η Ελλάδα επικύρωσε το Πρωτόκολλο της Καρθαγένης για τη Βιοασφάλεια με το Ν. 3233/2004. Ν. 1135/83 με τον οποίο κυρώθηκε από την Ελλάδα η Σύμβαση της Βέρνης για τη διατήρηση της άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος. ΠΔ 67/1981 «για την προστασία της αυτοφυούς χλωρίδας και της άγριας πανίδας και καθορισμού διαδικασίας συντονισμού και ελέγχου της ερεύνης επί αυτών» ΕΔΑΦΟΣ Η οδηγία για την περιβαλλοντική ευθύνη (Οδηγία 2004/35/ΕΚ (ΕΕ L 143 της , σ. 56).) δημιουργεί εναρμονισμένο πλαίσιο για το καθεστώς ευθύνης που θα πρέπει να εφαρμόζουν όλα τα κράτη στην ΕΕ σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η ρύπανση του εδάφους δημιουργεί σημαντικό κίνδυνο για την υγεία του ανθρώπου. Η οδηγία δεν εφαρμόζεται όμως σε περιπτώσεις ρύπανσης ή ζημίας που προϋπήρχαν της έναρξης ισχύος αυτής. 54

59 Πρόταση Οδηγίας πλαισίου για την προστασία του εδάφους (COM(2006)232). Η Οδηγία-Πλαίσιο για τα εδάφη, έχει προταθεί ως το καλύτερο μέσο που μπορεί να εγγυηθεί μια συνολική προσέγγιση στο ζήτημα της προστασίας του εδάφους, ενώ παράλληλα τηρείται πλήρως η αρχή της επικουρικότητας. Η πρόταση οδηγίας ορίζει το πλαίσιο για την προστασία του εδάφους και τη διατήρηση της ικανότητάς του να επιτελεί καθεμία από τις ακόλουθες περιβαλλοντικές, οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές λειτουργίες: α) παραγωγή βιομάζας, όπου συμπεριλαμβάνονται η γεωργία και η δασοκομία β) αποθήκευση, διήθηση και μετατροπή θρεπτικών στοιχείων, ουσιών και νερού γ) απόθεμα βιοποικιλότητας, π.χ. ενδιαιτημάτων, ειδών χλωρίδας και πανίδας και γονιδίων δ) φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον για τον άνθρωπο και τις δραστηριότητές του ε) πηγή πρώτων υλών στ) απόθεμα άνθρακα ζ) παρακαταθήκη της γεωλογικής και της αρχαιολογικής κληρονομιάς. Για την επίτευξη των ανωτέρω η οδηγία ορίζει μέτρα για την πρόληψη των διεργασιών υποβάθμισης του εδάφους, τόσο των φυσικών όσο και των προκαλούμενων από ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων του ανθρώπου, διεργασίες που υπονομεύουν την ικανότητα του εδάφους να επιτελεί τις ανωτέρω λειτουργίες. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν τον μετριασμό των συνεπειών των εν λόγω διεργασιών και την ανάταξη και αποκατάσταση των υποβαθμισμένων εδαφών τουλάχιστον στο επίπεδο λειτουργικότητας που αρμόζει στην τρέχουσα και την εγκεκριμένη μελλοντική χρήση. ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ν.2742/1999: Χωροταξικός σχεδιασμός και αειφόρος ανάπτυξη και άλλες διατάξεις Σκοπός του νόμου αυτού είναι η θέσπιση θεμελιωδών αρχών και η θεσμοθέτηση σύγχρονων οργάνων, διαδικασιών και μέσων άσκησης χωροταξικού σχεδιασμού που προωθούν την αειφόρο και ισόρροπη ανάπτυξη, κατοχυρώνουν την παραγωγική και κοινωνική συνοχή, διασφαλίζουν την προστασία του περιβάλλοντος στο σύνολο του εθνικού χώρου και στις επιμέρους ενότητές του και ενισχύουν τη θέση της χώρας στο διεθνές και ευρωπαϊκό πλαίσιο. Ο νόμος καθορίζει τα όργανα και τα μέσα χωροταξικού σχεδιασμού. Ειδικά όσο αφορά τα μέσα, καθορίζεται η υποχρέωση εκπόνησης γενικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΠΧΣΑΑ) που θα καλύπτει το σύνολο της χώρας καθώς και περιφερειακών ΠΧΣΑΑ για κάθε Περιφέρεια. Επίσης, προβλέπεται η εκπόνηση Ειδικών ΠΧΣΑΑ τα οποία θα αφορούν τη χωρική διάρθρωση: 55

60 Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Σχεδίου Ορισμένων τομέων ή κλάδων παραγωγικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας Των δικτύων και υπηρεσιών τεχνικής, κοινωνικής και διοικητικής υποδομής εθνικού ενδιαφέροντος Ειδικών περιοχών του εθνικού χώρου και ιδιαίτερα τις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές, τις ορεινές και προβληματικές ζώνες, τις περιοχές που υπάγονται σε διεθνείς ή ευρωπαϊκές συμβάσεις για την προστασία του περιβάλλοντος καθώς και άλλες ενότητες του εθνικού χώρου που παρουσιάζουν κρίσιμα περιβαλλοντικά, αναπτυξιακά και κοινωνικά προβλήματα Ειδικά τα Περιφερειακά ΠΧΣΑΑ προβλέπεται ότι θα πρέπει να προσδιορίζουν, μεταξύ άλλων, τις βασικές προτεραιότητες και τις στρατηγικές επιλογές για την ολοκληρωμένη και την αειφόρο ανάπτυξη του χώρου στο επίπεδο της Περιφέρειας, με προοπτική δεκαπέντε (15) ετών. Όλες οι υπόλοιπες μελέτες χωροταξικής οργάνωσης (Ρυθμιστικά Σχέδια, ΣΧΟΟΑΠ, ΖΟΕ, κλπ) θα πρέπει να εναρμονίζονται με τις επιλογές και τις κατευθύνσεις των Περιφερειακών ΠΧΣΑΑ. Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας (ΦΕΚ 218/β/ ) Το Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, προβλέπει: Καταγραφή και αξιολόγηση της θέσης της Περιφέρειας στο διεθνή και ευρωπαϊκό χώρο, του ρόλου της σε εθνικό επίπεδο και σε σύγκριση με άλλες περιφέρειες καθώς επίσης και τις λειτουργίες διαπεριφερειακού χαρακτήρα που έχει ή μπορεί να αναπτύξει. Καταγραφή και αξιολόγηση των παραγόντων εκείνων που επηρεάζουν τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και διάρθρωση του χώρου στο επίπεδο της Περιφέρειας. Αποτίμηση των χωρικών επιπτώσεων των ευρωπαϊκών, εθνικών και περιφερειακών πολιτικών και προγραμμάτων στο Επίπεδο της Περιφέρειας, και Προσδιορισμό με προοπτική δεκαπέντε (15) ετών των βασικών προτεραιοτήτων και στρατηγικών επιλογών για την ολοκληρωμένη και αειφόρο ανάπτυξη του χώρου στο επίπεδο της Περιφέρειας, οι οποίες θα προωθούν την ισότιμη ένταξή της στον ευρύτερο διεθνή, ευρωπαϊκό και εθνικό χώρο. ΥΠΑΠ 6876/4871/ (ΦΕΚ 128/Α/ ). Έγκριση του Γενικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης. 56

61 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Σε επίπεδο ΕΕ Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Σχεδίου Οδηγία 91/271/ΕΟΚ «για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων». Με την Οδηγία, που αφορά τη συλλογή, επεξεργασία και διάθεση των αστικών λυμάτων και συγκεκριμένων βιομηχανικών υγρών αποβλήτων, καθορίζεται το απαιτούμενο επίπεδο επεξεργασίας, που πρέπει να παρέχεται από τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων (Ε.Ε.Λ.), καθώς και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των απαιτούμενων έργων ανάλογα με τον εξυπηρετούμενο πληθυσμό (εκφραζόμενο σε Μονάδες Ισοδύναμου Πληθυσμού Μ.Ι.Π.- κατά την Οδηγία) και το είδος του αποδέκτη. Κύριος στόχος της Οδηγίας, είναι η προστασία του περιβάλλοντος από τις αρνητικές επιπτώσεις που προκαλεί η διάθεση ανεπεξέργαστων ή ανεπαρκώς επεξεργασμένων αστικών λυμάτων και των παραπροϊόντων τους (ιλύς), καθώς και η απόρριψη υγρών αποβλήτων στο δίκτυο αποχέτευσης από ορισμένους βιομηχανικούς κλάδους. Οδηγία 2006/12/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2006, περί των στερεών αποβλήτων. Η οδηγία κωδικοποιεί και αντικαθιστά την οδηγία 75/442/ΕΟΚ και τις μετέπειτα τροποποιήσεις της. Με την εν λόγω κωδικοποίηση επιχειρείται η διευκρίνιση και ο εξορθολογισμός της κείμενης νομοθεσίας για θέματα αποβλήτων, δίχως να μεταβάλλεται το περιεχόμενο των κανόνων που ισχύουν. Τα μέτρα που ορίζει ισχύουν για κάθε ουσία ή αντικείμενο που ο κάτοχός τους απορρίπτει ή υποχρεούται να απορρίψει δυνάμει των εθνικών διατάξεων των κρατών μελών. Αντίθετα τα μέτρα αυτά δεν ισχύουν για τα καυσαέρια ούτε για τα ραδιενεργά απόβλητα, τα απόβλητα από μεταλλευτικές εργασίες, τα πτώματα ζώων και τα γεωργικά απόβλητα, τα λύματα και τα αποχαρακτηρισμένα εκρηκτικά, εφόσον οι ως άνω κατηγορίες αποβλήτων διέπονται από ειδικές κοινοτικές κανονιστικές ρυθμίσεις. Τα κράτη απαγορεύουν την εγκατάλειψη, την απόρριψη και την ανεξέλεγκτη διάθεση των αποβλήτων και οφείλουν να προάγουν την πρόληψη, την ανακύκλωση και τη μετατροπή των αποβλήτων με στόχο την επαναχρησιμοποίησή τους. Ενημερώνουν την Επιτροπή για κάθε σχέδιο κανονιστικής ρύθμισης η οποία συνεπάγεται ενδεχομένως τη χρήση προϊόντων που μπορεί να αποτελέσουν πηγή τεχνικών δυσκολιών και υπερβολικών δαπανών διάθεσης, και η οποία ενθαρρύνει τη μείωση των ποσοτήτων ορισμένων αποβλήτων, την επεξεργασία των αποβλήτων με στόχο την ανακύκλωση ή την επαναχρησιμοποίησή τους, την αξιοποίηση της ενέργειας από ορισμένα απόβλητα καθώς και τη χρήση φυσικών πόρων που μπορούν να αντικατασταθούν από ανακτηθέντα υλικά. Οι αρμόδιες αρχές που ορίζονται από τα κράτη μέλη για την εφαρμογή των παρόντων μέτρων εκπονούν ένα ή περισσότερα σχέδια διαχείρισης των αποβλήτων, όπου αναφέρονται ιδίως οι τύποι, οι ποσότητες και η προέλευση των προς ανάκτηση ή διάθεση αποβλήτων, οι γενικές τεχνικές προδιαγραφές, όλες οι ειδικές διατάξεις για τα επιμέρους απόβλητα, καθώς και οι χώροι και οι εγκαταστάσεις που προσφέρονται για τη διάθεση των αποβλήτων. Οδηγία 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου, της 24ης Σεπτεμβρίου 1996, σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης 57

62 Η οδηγία (η λεγόμενη «οδηγία IPPC») θεσπίζει την έκδοση άδειας για βιομηχανικές και γεωργικές δραστηριότητες υψηλού δυναμικού ρύπανσης. Για την έκδοση μιας τέτοιας άδειας προϋποτίθεται η τήρηση ορισμένων περιβαλλοντικών απαιτήσεων, έτσι ώστε οι επιχειρήσεις να αναλαμβάνουν οι ίδιες την πρόληψη και τη μείωση της ρύπανσης που ενδεχομένως θα προξενήσουν. Η ολοκληρωμένη πρόληψη και ο έλεγχος της ρύπανσης αφορούν βιομηχανικές και γεωργικές δραστηριότητες, νέες ή ήδη υπάρχουσες, υψηλού δυναμικού ρύπανσης, όπως αυτές ορίζονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας (ενεργειακές βιομηχανίες, παραγωγή και μεταποίηση μετάλλων, εξορυκτική βιομηχανία, χημική βιομηχανία, διαχείριση των αποβλήτων). Σε εθνικό επίπεδο ΚΥΑ 50910/2727/2003 (ΦΕΚ B 1909/ ) «Μέτρα και Όροι για τη Διαχείριση Στερεών Αποβλήτων. Εθνικός και Περιφερειακός Σχεδιασμός Διαχείρισης» ΚΥΑ υπ' αριθ. 1501/2003. Ολοκλήρωση εφαρμογής άρθρου 7 οδηγίας 91/156, (τροποποίηση εθνικού σχεδιασμού διαχείρισης αποβλήτων) ΚΥΑ 13588/725/2006 (ΦΕΚ B 383/ ) «Μέτρα όροι και περιορισμοί για την διαχείριση επικινδύνων αποβλήτων σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της οδηγίας 91/689/ΕΟΚ «για τα επικίνδυνα απόβλητα» του συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου Αντικατάσταση της υπ αριθμ /1546/1997 κοινής υπουργικής απόφασης «Μέτρα και όροι για τη διαχείριση επικινδύνων αποβλήτων»(β 604). Υ.Α /939/2002 (ΦΕΚ 405/Β`/ ) Συμπλήρωση της 19661/1982/99 κοινής υπουργικής απόφασης «τροποποίηση της 5673/400/97 κοινής υπουργικής απόφασης κ.λπ.» (Β/192) - Κατάλογος ευαίσθητων περιοχών για τη διάθεση αστικών λυμάτων σύμφωνα με το άρθ. 5 (παρ. 1) της απόφασης αυτής (Β/1811) και ειδικότερα του άρθ. 2 (παρ. Β) αυτής Γ.2.4. Ενσωμάτωση των στόχων περιβαλλοντικής προστασίας κατά την προετοιμασία του Σχεδίου Επικαιροποίησης του ΡΣΘ Κατά την κατάρτιση του Σχεδίου Επικαιροποίησης του ΡΣΘ ελήφθησαν υπόψη οι απαιτήσεις των περιβαλλοντικών στόχων της ΕΕ και της Ελλάδος σχετικά με την άσκηση περιβαλλοντικής πολιτικής, όπως αυτοί περιγράφηκαν στο προηγούμενο κεφάλαιο. Ειδικότερα, στο πλαίσιο της διαμόρφωσης των ειδικών στόχων και μέτρων της περιβαλλοντικής πολιτικής του νέου ΡΣΘ (άρθρα 24-32) ενσωματώθηκαν οι κατευθύνσεις και αρχές της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ και εξειδικεύθηκαν οι περιβαλλοντικοί στόχοι στη νέα περιοχή του ΡΣΘ. Πέραν του νέου πλαισίου περιβαλλοντικής πολιτικής του ΡΣΘ οι περιβαλλοντικοί στόχοι διατρέχουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό το σύνολο των τομεακών πολιτικών. Το περιβάλλον - πέραν του αναντικατάστατου οικολογικού αποθέματος έχει τη διάσταση του κοινωνικού - οικονομικού «αποθέματος» με βάση και τις αρχές της Αειφόρου Ανάπτυξης, όπως υιοθετήθηκαν από την Πολιτική της Ε.Ε. Το φυσικό 58

63 περιβάλλον αποτελεί το συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας και της περιοχής του ΡΣ. Το πλαίσιο της περιβαλλοντικής πολιτικής του νέου ΡΣΘ στηρίζεται ισότιμα στους τρεις βασικούς πυλώνες της βιώσιμης ανάπτυξης: οικονομία κοινωνία περιβάλλον. Στην οργάνωση της περιβαλλοντικής πολιτικής ενσωματώνονται οι πολιτικές της ΕΕ που αφορούν θέματα όπως: η καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος, η αστική αειφορία, η προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας, η ποιότητα ζωής και η υγεία (περιορισμός της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της ηχορύπανσης κ.λπ.), η αειφόρος χρήση των φυσικών πόρων, η προστασία των υδατικών και εδαφικών πόρων, η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος καθώς και η πρόληψη και ανακύκλωση των αποβλήτων. Οι βασικές επιλογές της περιβαλλοντικής πολιτικής του νέου ΡΣΘ στηρίζονται στην πρόληψη και ανάσχεση της υποβάθμισης των φυσικών πόρων, στην αντικατάσταση / αποκατάσταση των υποβαθμισμένων πόρων για την αποφυγή της μη αναστρέψιμης κατάστασης μέσω ολοκληρωμένου ενιαίου αναπτυξιακούχωροταξικού-περιβαλλοντικού σχεδιασμού. Οι προτεραιότητες και στόχοι που διαμορφώνονται από το Σχέδιο Επικαιροποίησης του ΡΣΘ και αφορούν την περιβαλλοντική πολιτική είναι: Ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης και των αρχών της αειφορίας στο σύνολο των πολιτικών και κυρίως στις παραδοσιακά «αναπτυξιακές» πολιτικές (μεταφορές, βιομηχανία, ενέργεια, γεωργία, αστική ανάπτυξη, τουρισμός), ώστε αυτές να καταστούν εγγενώς βιώσιμες καθώς και στον αναπτυξιακό και χωροταξικό σχεδιασμό της περιοχής της Μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης Ολοκληρωμένος αναπτυξιακός και περιβαλλοντικός σχεδιασμός στις ΠΠ και εφαρμογή ολοκληρωμένων διατομεακών παρεμβάσεων Θεώρηση της προστασίας και διαφύλαξης του φυσικού περιβάλλοντος ως αναντικατάστατου οικολογικού και κοινωνικού - οικονομικού «αποθέματος» και ως αναπτυξιακού πλεονεκτήματος. Προώθηση της αστικής αειφορίας για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και την κοινωνική ευημερία των πολιτών, παρέχοντας τις προϋποθέσεις κατά τις οποίες το επίπεδο ρύπανσης δεν θα επιφέρει επιβλαβείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Προστασία και αποκατάσταση της δομής και λειτουργίας των φυσικών συστημάτων, και ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας. Προστασία, ανάδειξη και αειφορική διαχείριση της γεωργικής γης, των δασών, των ορεινών όγκων, των υγροτόπων, των ρεμάτων, των ακτών, των γεωμορφολογικών σχηματισμών και των άλλων στοιχείων του περιβάλλοντος ως πολύτιμων και αναντικατάστατων φυσικών πόρων. 59

64 Διαφύλαξη των εδαφικών πόρων της ευρύτερης περιοχής Θεσσαλονίκης ως πεπερασμένου και αναντικατάστατου πόρου, ανάσχεση της περαιτέρω υποβάθμισής τους και αποκατάσταση των υποβαθμισμένων εδαφών. Προστασία, διατήρηση και αειφορική χρήση των φυσικών πόρων και διασφάλιση της καλής ποιοτικής και ποσοτικής κατάστασης διατήρησης των φυσικών αποθεμάτων. Χωροταξικός σχεδιασμός για την ανάπτυξη και χωροθέτηση των δραστηριοτήτων με βάση τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων ιδιαίτερα στον παράκτιο χώρο Δημιουργία προϋποθέσεων και υποδομής για τη μακροπρόθεσμη δραστική μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Βελτίωση της ποιότητας της ατμόσφαιρας και του ακουστικού περιβάλλοντος. Προώθηση δράσεων μείωσης της παραγωγής αποβλήτων (ποσοτική μείωση) και της περιεκτικότητάς τους σε επικίνδυνες ουσίες (ποιοτική βελτίωση) καθώς και της αξιοποίησής τους. Προστασία της ζωής και της περιουσίας των πολιτών, καθώς και του περιβάλλοντος, από φυσικές καταστροφές ή τεχνολογικά ατυχήματα. Προώθηση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών για την προστασία του περιβάλλοντος (φυσικού, αστικού, δομημένου) και την Αειφορική Ανάπτυξη για την αλλαγή των αντιλήψεων και συμπεριφορών. Προαγωγή των περιβαλλοντικών τεχνολογιών και συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης Προώθηση των φιλικών στο περιβάλλον πρακτικών στον πρωτογενή τομέα. Κάλυψη της πληθυσμιακής και οικονομικής ανάπτυξης μέσα στην ήδη θεσμοθετημένη αστική γη, και αποφυγή της κατάληψης εξωαστικού χώρου (αρχή της «συμπαγούς πόλης»). Πρόληψη και μείωση της ρύπανσης του περιβάλλοντος και προώθηση αειφόρων προτύπων κατανάλωσης και παραγωγής, ώστε να αποσυνδεθεί η οικονομική μεγέθυνση από την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Στο σύνολο των γενικών και ειδικών στόχων καθώς και στο πρόγραμμα μέτρων των περιβαλλοντικών πολιτικών του νέου ΡΣΘ ελήφθησαν υπόψη και ενσωματώθηκαν οι αρχές της αειφορίας και η προστασία του περιβάλλοντος στο σύνολο των διαδικασιών της οικονομικής και οικιστικής ανάπτυξης καθώς και σε κάθε άλλη διαδικασία που προβλέπεται σε αυτό. 60

65 Γ.2.5. Συνάφεια του ΡΣΘ με άλλα σχετικά σχέδια και προγράμματα Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το ΕΣΠΑ Ο εθνικός αναπτυξιακός σχεδιασμός είναι αποτέλεσμα μίας απαιτητικής προσπάθειας σύνθεσης προτάσεων και συγκερασμού προτεραιοτήτων και καλύπτει μια πολυεπίπεδη προσέγγιση που αγγίζει τις συνολικές αναπτυξιακές επιλογές της οικονομίας και της κοινωνίας της χώρας, τις κατευθύνσεις της Ε.Ε., την οικονομική συγκυρία και τις αντικειμενικές δυνατότητες αποτελεσματικής και αποδοτικής υλοποίησης των έργων. Στο πλαίσιο των διαδικασιών σχεδιασμού πραγματοποιήθηκε μια ευρύτατη διαβούλευση, επιδιώκοντας τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή και συναίνεση στη διαμόρφωση των στρατηγικών επιλογών που θα οδηγήσουν στην επίτευξη ενός μακροπρόθεσμου αναπτυξιακού οράματος για τη χώρα. Στο ΕΣΠΑ προσδιορίζονται οι παρακάτω πέντε (5) θεματικές προτεραιότητες, οι οποίες εξειδικεύουν τη στρατηγική στόχευση της χώρας για τη νέα προγραμματική περίοδο και προωθούν την επίτευξη του αναπτυξιακού οράματος: Επένδυση στον παραγωγικό τομέα της οικονομίας Κοινωνία της γνώσης και καινοτομία Απασχόληση και Κοινωνική Συνοχή Θεσμικό Περιβάλλον Ελκυστικότητα της Ελλάδας και των Περιφερειών, ως τόπο επενδύσεων, εργασίας και διαβίωσης Για κάθε θεματική προτεραιότητα τίθενται οι γενικοί στόχοι και εξειδικεύονται περαιτέρω. Η συνάφεια των περιβαλλοντικών τομέων στους οποίους διαρθρώνεται το ΡΣΘ με το ΕΣΠΑ τεκμηριώνεται μέσω των εξειδικεύσεων των γενικών στόχων 14, 15 και 16 του ΕΣΠΑ με τους οποίους σχετίζονται άμεσα οι ειδικοί στόχοι και τα μέτρα των άρθρων 25, του ΡΣΘ. Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι προαναφερθέντες στόχοι του ΕΣΠΑ. Γενικός στόχος 14 : Ο ασφαλής ενεργειακός εφοδιασμός της χώρας με γνώμονα την αειφορία Ο γενικός στόχος εξειδικεύεται περαιτέρω : στην ολοκλήρωση και τον εκσυγχρονισμό του ηλεκτρικού δικτύου της χώρας στη μείωση της εξάρτησης της χώρας από το πετρέλαιο με τρόπο φιλικό προς το περιβάλλον 61

66 Γενικός στόχος 15 : Η αειφόρος διαχείριση του Περιβάλλοντος Ο γενικός στόχος εξειδικεύεται περαιτέρω στα: «Oρθολογική διαχείριση των εδαφικών συστημάτων»: εστιάζει στην ολοκληρωμένη διαχείριση των στερεών και επικίνδυνων αποβλήτων και την προστασία των εδαφών από τη διάβρωση, την υποβάθμιση, την ερημοποίηση και τη ρύπανση. Βασικό παράγοντα αποτελεί η ολοκλήρωση της υλοποίησης των έργων υποδομής για τη διαχείριση των στερεών και επικίνδυνων αποβλήτων, ώστε να καταστεί εφικτή η επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί από την Εθνική και Κοινοτική Νομοθεσία. «Διαχείριση των Υδατικών Πόρων και η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος»: εστιάζει στην επίτευξη και διατήρηση της καλής κατάστασης σε όλα τα υδατικά συστήματα, στην ανάσχεση της υποβάθμισης επιφανειακών, υπόγειων και θαλάσσιων υδατικών συστημάτων, καθώς και στη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων. Αυτό θα επιτευχθεί με τη διαχείριση των αστικών λυμάτων με προτεραιότητα την κάλυψη των αναγκών με βάση την κατηγοριοποίηση της Οδηγίας 91/271 και την ανάγκη συμμόρφωσης της χώρας στις απαιτήσεις της Εθνικής και Κοινοτικής Νομοθεσίας, την εξασφάλιση πόσιμου νερού σε επαρκείς ποσότητες και καλή ποιότητα και τη διατήρηση και αποκατάσταση καλής ποιότητας νερών κολύμβησης. Επιπλέον, δίνεται έμφαση στην εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60 για την επίτευξη καλής κατάστασης των επιφανειακών & υπόγειων υδάτων και τη διασυνοριακή συνεργασία για την κοινή διαχείριση των διασυνοριακών λεκανών απορροής και την εφαρμογή διατάξεων διεθνών συμβάσεων, που αφορούν την προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος. «Εξασφάλιση και διατήρηση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού και του ακουστικού περιβάλλοντος»: εστιάζει στην επίτευξη και διατήρηση των επιπέδων ποιότητας του ατμοσφαιρικού περιβάλλοντος. Αυτό θα επιτευχθεί με τη στρατηγική μείωση των αέριων εκπομπών και σωματιδίων από τη βιομηχανία, τη μείωση των επιπέδων θορύβου στα αστικά κέντρα και στις ευαίσθητες σε θόρυβο περιοχές ή σε περιοχές ειδικών χρήσεων και τη διαχείριση των πηγών εκπομπής ακτινοβολίας. «Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής»: εστιάζει στην επίτευξη του στόχου σύμφωνα με το Πρωτόκολλο του Κιότο, στη μείωση των εκπομπών αερίων, που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και στην προστασία της στοιβάδας του όζοντος. Αυτό θα επιτευχθεί με τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας, του συστήματος εμπορίας ρύπων και του ειδικού χωροταξικού σχεδιασμού για τις ΑΠΕ. «Διαχείριση κινδύνου»: εστιάζει στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου εθνικού δικτύου πολιτικής προστασίας. Αυτό θα επιτευχθεί με τη συντονισμένη οργανωτική και επιχειρησιακή αναβάθμιση όλων των Υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας για την αντιμετώπιση των φυσικών και τεχνολογικών καταστροφών, το συντονισμό αποκατάστασης, τις υποδομές πολιτικής προστασίας, την ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό των μηχανισμών, των 62

67 εργαλείων και του εξοπλισμού με ταυτόχρονη αξιοποίηση των συνεργειών σε διακρατικό και διασυνοριακό επίπεδο. «Αειφόρος διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος»: εστιάζει στη δημιουργία ενός συνεκτικού, οργανωμένου και λειτουργικού δικτύου προστατευόμενων περιοχών. Αυτό θα επιτευχθεί με την προστασία της βιοποικιλότητας, τη βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων και των πληθυσμών των απειλούμενων και κινδυνευόντων ειδών και περιοχών οικολογικού ενδιαφέροντος, τη διατήρηση και ανάδειξη φυσικών τοπίων υψηλής αισθητικής αξίας, τον ολοκληρωμένο αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό στις προστατευόμενες περιοχές και την ενσωμάτωση της συμμετοχικής διαδικασίας στο σχεδιασμό και τη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών. Γενικός στόχος 16 : Η άσκηση αποτελεσματικής περιβαλλοντικής πολιτικής Ο γενικός στόχος εξειδικεύεται περαιτέρω : στη βελτίωση του σχεδιασμού και της εφαρμογής της περιβαλλοντικής πολιτικής στην ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών στα θέματα περιβαλλοντικής προστασίας Το ΕΣΠΑ καθορίζει γενικούς αναπτυξιακούς στόχους για το σύνολο της χώρας καθώς και ειδικούς για τις πέντε χωρικές ενότητες στις οποίες χωρίζεται η Ελλάδα. Όσον αφορά τη χωρική ενότητα Μακεδονίας Θράκης και συγκεκριμένα τις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας, Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης, Δυτικής Μακεδονίας το αναπτυξιακό όραμα για την περίοδο συμπυκνώνεται στη «δημιουργία μιας βιώσιμης ανταγωνιστικής περιφερειακής οικονομίας με έντονο εξωστρεφή προσανατολισμό και εσωτερική οικονομική, κοινωνική, χωρική και διοικητική συνοχή». Ο προσανατολισμός αυτός στηρίζεται στην ανάδειξη του ρόλου της χωρικής ενότητας ως κόμβου ενέργειας και μεταφορών διεθνούς ακτινοβολίας, στην ενίσχυση του πολυκεντρικού αστικού συστήματός της με τις αναδυόμενες δικτυώσεις μεταξύ συγκεκριμένων αστικών κέντρων και στην αναβάθμιση του ρόλου του μητροπολιτικού κέντρου της Θεσσαλονίκης σε κέντρο υπηρεσιών και καινοτομίας. Ο στόχος είναι πολυλειτουργικός και δίνει έμφαση στην: αξιοποίηση της θέσης της χωρικής ενότητας στο χώρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και ειδικότερα των Βαλκανίων, καθώς και της εγγύτητας στις αναδυόμενες αγορές της Μαύρης Θάλασσας και της Ανατολικής Μεσογείου. υποστήριξη της καινοτομικής επιχειρηματικότητας, ώστε να αναπτυχθούν ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και να δοθεί μια σημαντική ώθηση στην αύξηση της απασχόλησης. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η 63

68 ανάπτυξη και αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού και η συγκρότηση της περιφερειακής αγοράς εργασίας σύμφωνα με τις ανάγκες μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής αναβάθμισης των γνώσεων και των δεξιοτήτων των εργαζομένων και της παραγωγικότητας της εργασίας. ισόρροπη και βιώσιμη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη με στόχο τη μείωση των ανισοτήτων και μεγαλύτερη συμμετοχή όλων στα αποτελέσματα της ανάπτυξης. Η άμβλυνση των ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων θα συμβάλει στη συνοχή του βορειοελλαδικού χώρου, στη δημιουργία περιφερειακής συνείδησης, στην αύξηση της αποτελεσματικότητας των περιφερειακών πολιτικών και δράσεων, στη δημιουργία λειτουργικών δικτυώσεων, σε κοινές δράσεις και στη δημιουργία μιας συμπαγούς χωρικής ενότητας. Κύρια αναπτυξιακή επιλογή για την Κεντρική Μακεδονία, τόσο για την αντιμετώπιση των προκλήσεων όσο και για την εκμετάλλευση ευκαιριών στο πλαίσιο της οικονομίας της γνώσης, είναι η ανάπτυξη μιας περιφερειακής στρατηγικής για την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα, με στόχο το μετασχηματισμό της σε περιοχή καινοτομίας, ισόρροπης και αειφόρου ανάπτυξης. Παράλληλα, η γεωγραφία της περιοχής διαμορφώνει ένα εξαιρετικά ευνοϊκό υπόβαθρο για την ανάπτυξη της Κεντρικής Μακεδονίας και της Θεσσαλονίκης και τη διαμόρφωσή της σε μητροπολιτικό βαλκανικό Κέντρο, αλλά και πόλο διακρατικής συνεργασίας και ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στην ευρύτερη περιοχή της Ν.Α. Ευρώπης. Σημαντικές προϋποθέσεις για την επίτευξη του στόχου αυτού είναι η ανάπτυξη ολοκληρωμένων συστημάτων μεταφορών και η βελτίωση της προσπελασιμότητας της Περιφέρειας, τόσο στο επίπεδο του ΠΣΘ (με παρεμβάσεις που στοχεύουν στη βελτίωση των μεταφορικών υποδομών εντός της μητροπολιτικής περιοχής) όσο και στην ευρύτερη περιφέρεια. Παράλληλα, ο ρόλος της Περιφέρειας στη ΝΑ Ευρώπη και ιδιαίτερα στα Βαλκάνια αναμένεται να ενισχυθεί μέσω της ολοκλήρωσης ένταξής της στα διευρωπαϊκά δίκτυα, της αύξησης των διασυνοριακών διευκολύνσεων και της ανάπτυξης των συνδυασμένων μεταφορών. Η ενίσχυση της εξωστρεφούς επιχειρηματικής δραστηριότητας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας θα επιτευχθεί μέσω της τόνωσης της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων στους κλάδους του δευτερογενή και του τριτογενή τομέα που συμβάλλουν στην περιφερειακή ανταγωνιστικότητα, την παροχή υπηρεσιών στήριξης προς τις επιχειρήσεις με στόχο την αναβάθμιση της παραγόμενης προστιθέμενης αξίας ιδιαίτερα σε κλάδους που πλήττονται από το διεθνή ανταγωνισμό, την ενδυνάμωση του περιφερειακού ιστού ερευνητικών, επιχειρηματικών και καινοτομικών δομών (Ζώνη Καινοτομίας Ανατολικής Θεσσαλονίκης, Πόλος Καινοτομίας Κεντρικής Μακεδονίας, σύστημα Θερμοκοιτίδων, spin-off εταιρειών, clusters τεχνολογικών εταιρειών), της προώθησης της χρήσης ΤΠΕ και της παροχής ψηφιακών υπηρεσιών σε επιχειρήσεις της Περιφέρειας αλλά και της προώθησης της τοπικής επιχειρηματικότητας σε τομείς που αξιοποιούν ΤΠE. 64

69 Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το Ε.Π. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Ο Στρατηγικός Στόχος για τον Τομέα Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης κατά την Περίοδο είναι: «Η Προστασία, Αναβάθμιση και Αειφορική Διαχείριση του Περιβάλλοντος ώστε να αποτελέσει το υπόβαθρο για την προστασία της δημόσιας υγείας, την άνοδο της ποιότητας ζωής των πολιτών καθώς και βασικό παράγοντα βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας». Οι Άξονες Προτεραιότητας που εφαρμόζουν και για την εξεταζόμενη αλλά και τις υπόλοιπες Περιφέρειες της χώρας και είναι οι εξής: ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1. Προστασία Ατμοσφαιρικού Περιβάλλοντος & Αστικές Μεταφορές Αντιμετώπιση Κλιματικής Αλλαγής Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 2. Προστασία και Διαχείριση Υδατικών Πόρων ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 3. Πρόληψη & Αντιμετώπιση Περιβαλλοντικού Κινδύνου ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4. Προστασία Εδαφικών Συστημάτων Διαχείριση Στερεών Αποβλήτων ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 5. Τεχνική Βοήθεια Οι υπόλοιποι Άξονες Προτεραιότητας του Ε.Π., από τους οποίους, όμως δεν χρηματοδοτείται η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, καθώς οι πόροι θα προέρχονται από το ΕΤΠΑ, είναι: ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 6. Προστασία Ατμοσφαιρικού Περιβάλλοντος Αντιμετώπιση Κλιματικής Αλλαγής ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 7. Προστασία & Διαχείριση Υδατικών Πόρων ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 8. Πρόληψη & Αντιμετώπιση Περιβαλλοντικού Κινδύνου ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 9. Προστασία Φυσικού Περιβάλλοντος & Βιοποικιλότητας ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 10. Θεσμοί & Μηχανισμοί ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 11. Τεχνική Βοήθεια Τόσο οι Γενικοί Στόχοι όσο και τα μέτρα και οι κατευθύνσεις του Σχεδίου Επικ. του ΡΣΘ συσχετίζονται άμεσα με τους γενικούς και ειδικούς στόχους των τεσσάρων προαναφερόμενων Αξόνων Προτεραιότητας του ΕΠΕΡΑΑ σε ότι αφορά τα μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος και τις περιβαλλοντικές υποδομές. Τα μέτρα και οι κατευθύνσεις του Σχεδίου Επικ. του ΡΣΘ που έχουν συνάφεια με τους ειδικούς στόχους του Ε.Π. περιέχονται στα Άρθρα 19, 20, 21, και 28 65

70 (Παράρτημα ΙΙΙ της παρούσης μελέτης), όπως παρουσιάζεται και στη συνέχεια στον πίνακα. 66

71 Πίνακας 3.1: Συσχέτιση του Σχεδίου Επικαιροποίησης του ΡΣΘ με το πρόγραμμα: «Ε.Π. Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη » Άξονες Προτεραιότητας Ε.Π. Άρθρα Σχεδίου Επικαιροποίησης ΡΣΘ Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1. Προστασία Ατμοσφαιρικού Περιβάλλοντος & Αστικές Μεταφορές Αντιμετώπιση Κλιματικής Αλλαγής Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 2. Προστασία και Διαχείριση Υδατικών Πόρων ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 3. Πρόληψη & Αντιμετώπιση Περιβαλλοντικού Κινδύνου ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4. Προστασία Εδαφικών Συστημάτων Διαχείριση Στερεών Αποβλήτων 67

72 Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το Ε.Π. ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Οι Στρατηγικοί Στόχοι του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4 η Προγραμματική Περίοδο είναι οι : Διατήρηση και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας, της δασοκομίας και του αγροδιατροφικού τομέα (γενικός στρατηγικός στόχος 1) Προστασία του περιβάλλοντος και αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων (γενικός στρατηγικός στόχος 2) Βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονομίας (γενικός στρατηγικός στόχος 3) Δημιουργία τοπικών ικανοτήτων για την απασχόληση και τη διαφοροποίηση στις αγροτικές περιοχές μέσω της προσέγγισης Leader (γενικός στρατηγικός στόχος 4). Το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί μέσω των ακόλουθων Αξόνων και Μέτρων: Άξονας 1: Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας 111 Δράσεις επαγγελματικής κατάρτισης και ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένης της διάδοσης επιστημονικών γνώσεων και καινοτόμων πρακτικών, για τα άτομα που απασχολούνται στους τομείς της 112 Εγκατάσταση νέων γεωργών 113 Πρόωρη συνταξιοδότηση γεωργών και γεωργικών εργατών 114 Χρήση συμβουλευτικών υπηρεσιών από τους γεωργούς και τους δασοκαλλιεργητές 121 Εκσυγχρονισμός των γεωργικών εκμεταλλεύσεων 122 Βελτίωση της οικονομικής αξίας των δασών 123 Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκομικών προϊόντων 125 Βελτίωση και ανάπτυξη της υποδομής που σχετίζεται με την ανάπτυξη και προσαρμογή της γεωργίας και της δασοκομίας 126 Αποκατάσταση του γεωργικού παραγωγικού δυναμικού που έχει πληγεί από φυσικές καταστροφές και εισαγωγή των κατάλληλων δράσεων πρόληψης 131 Παροχή βοήθειας σε γεωργούς για να προσαρμοσθούν σε απαιτητικά πρότυπα βασιζόμενα στην κοινοτική νομοθεσία 132 Στήριξη γεωργών που συμμετέχουν σε συστήματα για την ποιότητα τροφίμων 133 Στήριξη ομάδων παραγωγών για δραστηριότητες ενημέρωσης και προώθησης των προϊόντων στο πλαίσιο συστημάτων για την ποιότητα τροφίμων 68

73 Άξονας 2: Βελτίωση του περιβάλλοντος και της υπαίθρου 211 Ενισχύσεις για φυσικά μειονεκτήματα στους γεωργούς ορεινών περιοχών 212 Ενισχύσεις στους γεωργούς περιοχών με μειονεκτήματα, εκτός των ορεινών περιοχών 214 Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις 216 Στήριξη για μη παραγωγικές επενδύσεις 221 Πρώτη δάσωση γεωργικών γαιών 223 Πρώτη δάσωση μη γεωργικών γαιών 224 Ενισχύσεις Natura Αποκατάσταση του δασοκομικού δυναμικού και εισαγωγή δράσεων πρόληψης 227 Στήριξη για μη παραγωγικές επενδύσεις Άξονας 3: Ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και διαφοροποίηση της αγροτικής οικονομίας 311 Διαφοροποίηση προς μη γεωργικές δραστηριότητες 312 Στήριξη της δημιουργίας και ανάπτυξης πολύ μικρών επιχειρήσεων 313 Ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων 321 Βασικές υπηρεσίες για την οικονομία και τον αγροτικό πληθυσμό 322 Ανακαίνιση και ανάπτυξη των χωριών 323 Διατήρηση και αναβάθμιση της αγροτικής κληρονομιάς 341 Απόκτηση δεξιοτήτων, εμψύχωση και εφαρμογή Άξονας 4: Εφαρμογή της προσέγγισης Leader 41 Στρατηγικές τοπικής ανάπτυξης 411 Ανταγωνιστικότητα 413 Ποιότητα ζωής/ διαφοροποίηση 421 Διατοπική και διεθνική συνεργασία 431 Λειτουργία της ομάδας τοπικής δράσης, απόκτηση δεξιοτήτων και εμψύχωση Τα μέτρα και οι κατευθύνσεις που προδιαγράφονται στο Σχέδιο Επικ. του ΡΣΘ που βρίσκονται σε άμεση συσχέτιση με τα μέτρα του «Ε.Π. ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ » παρουσιάζονται κυρίως στο Άρθρο 18 «Οικονομία της πόλης και της Μητροπολιτικής Περιοχής» και το Άρθρο 40 «Οργάνωση περιοχών παραγωγικών δραστηριοτήτων και υπηρεσιών». 69

74 Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το Ε.Π. ΑΛΙΕΙΑ Το στρατηγικό όραμα του Ε.Π. Αλιεία είναι ««Η βιώσιμη και αειφόρος ανάπτυξη του τομέα της Αλιείας στην κατεύθυνση ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και της διατήρησης της κοινωνικής & οικονομικής συνοχής», το οποίο εξειδικεύεται μέσω μιας σειράς στρατηγικών στόχων, οι οποίοι ικανοποιούνται από την υλοποίηση αντίστοιχων Αξόνων Προτεραιότητας του Επιχειρησιακού Προγράμματος. Οι στρατηγικοί στόχοι του Ε.Π. Αλιεία είναι: Σ.Σ.1: Η επίτευξη διαρκούς ισορροπίας μεταξύ των αλιευτικών πόρων και των αντίστοιχων αλιευτικών δραστηριοτήτων, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την οικονομική βιωσιμότητα του κλάδου, σύμφωνα με τις αρχές της κοινής αλιευτικής πολιτικής. Σ.Σ 2.1: Η αειφόρος ανάπτυξη του κλάδου της υδατοκαλλιέργειας, η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των παραγόμενων προϊόντων και των επιχειρήσεων και η διασφάλιση της βιωσιμότητας του κλάδου (οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική βιωσιμότητα). Σ.Σ 2.2: Η Ανάπτυξη βιώσιμων επιχειρήσεων στον κλάδο της μεταποίησης και εμπορίας αλιευτικών προϊόντων και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρησιακών δομών. Σ.Σ 3 : Η βελτίωση του αναγκαίου περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων του τομέα της Αλιείας και η επιδίωξη της επίτευξης των στόχων της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής. Σ.Σ 4: Η αειφόρος ανάπτυξη επιλεγμένων αλιευτικών περιοχών. Σ.Σ.5: Η προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα αυτού που σχετίζεται με τον αλιευτικό τομέα. Σ.Σ.6: Η διατήρηση, ενίσχυση και αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού του τομέα, με παράλληλη στήριξη της ισότητας των ευκαιριών. Το Ε.Π. Αλιεία αποτελείται από 5 Άξονες Προτεραιότητας με αντίστοιχα μέτρα, τα οποία είναι: Άξονας 1 Μέτρα για την προσαρμογή του αλιευτικού στόλου Μέτρο 1.1. Μόνιμη παύση δραστηριοτήτων Μέτρο 1.2. Προσωρινή παύση αλιευτικών δραστηριοτήτων Μέτρο 1.3. Επενδύσεις επί αλιευτικών σκαφών και επιλεκτικότητα των αλιευτικών εργαλείων Μέτρο 1.4. Παράκτια αλιεία μικρής κλίμακας Μέτρο 1.5. Κοινωνικοοικονομικές αποζημιώσεις για την διαχείριση του στόλου Άξονας 2. Υδατοκαλλιέργεια, αλιεία εσωτερικών υδάτων, μεταποίηση και εμπορία προϊόντων αλιείας & υδατοκαλλιέργειας Μέτρο 2.1 Υδατοκαλλιέργεια 70

75 Μέτρο 2.2 Αλιεία εσωτερικών υδάτων Μέτρο 2.3 Επενδύσεις στον τομέα της μεταποίησης και εμπορίας Άξονας 3 Μέτρα κοινού ενδιαφέροντος Μέτρο 3.1 Συλλογικές δράσεις Μέτρο 3.2 Μέτρα προστασίας και ανάπτυξης της υδρόβιας πανίδας και χλωρίδας Μέτρο 3.3 Αλιευτικοί λιμένες, τόποι εκφόρτωσης και καταφύγια Μέτρο 3.4 Ανάπτυξη νέων αγορών και εκστρατείες προώθησης Μέτρο 3.5 Πιλοτικά σχέδια Μέτρο 3.6 Τροποποίηση αλιευτικών σκαφών για άλλες δραστηριότητες Άξονας 4 Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών Μέτρο 4.1 Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών Άξονας 5 Τεχνική Βοήθεια Μέτρο 5.1 Τεχνική Βοήθεια Σχετικά με την αλιεία το Σχέδιο Επικαιροποίησης του ΡΣΘ (Άρθρο 40) προβλέπει: Ανάπτυξη της παράκτιας αλιείας στο πλαίσιο των αρχών της αειφορίας και στήριξη της υδατοκαλλιεργητικής δραστηριότητας με βιώσιμο τρόπο και προστασία των περιοχών στις οποίες αναπτύσσεται από μη συμβατές δραστηριότητες Εφαρμογή μέτρων ελέγχου της υπεραλίευσης και προστασίας του παράκτιου θαλάσσιου περιβάλλοντος Εκσυγχρονισμό των υφισταμένων μονάδων υδατοκαλλιεργειών και εφαρμογή μεθόδων διαχείρισης πιο φιλικών προς το περιβάλλον, την ίδρυση νέων μονάδων σε κατάλληλες θέσεις είτε μεμονωμένα, ιδιαίτερα σε περιοχές που δεν αναμένονται σημαντικές πιέσεις ή και παρουσιάζουν αναπτυξιακή υστέρηση, είτε σε οργανωμένους υποδοχείς, και τη σταδιακή απομάκρυνση όσων λειτουργούν σε ακατάλληλες θέσεις με την παροχή σχετικών κινήτρων Επιπλέον στο άρθρο 31 προβλέπονται: Προώθηση της αειφορικής άσκησης της αλιείας, μέτρα για την προστασία και διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, προώθηση των ΠΟΑΥ Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το Ε.Π. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ Το Ε.Π. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ έχει δύο κύριους στρατηγικούς στόχους: 71

76 1. Τη βελτίωση της προσβασιμότητας και της προσπελασιμότητας των περιοχών της χώρας με την ανάπτυξη των Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφορών κατά προτεραιότητα, καθώς και με την ανάπτυξη των μεταφορικών υποδομών σε Εθνικό / Περιφερειακό επίπεδο (οδικών, σιδηροδρομικών, θαλάσσιων, αεροπορικών και αστικών μεταφορικών υποδομών), με γνώμονα τη βιώσιμη ανάπτυξη και την αειφορία του συστήματος μεταφορών. 2. Την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας του συστήματος μεταφορών, με τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών μετακίνησης, με έμφαση στη μείωση του χρόνου και του κόστους μετακινήσεων, με τη βελτίωση της ασφάλειας των μεταφορών και με την αύξηση του επιπέδου εξυπηρέτησης και της συνολικής προστιθέμενης αξίας του συστήματος. Αποτελείται από δύο Ομάδες Αξόνων Προτεραιότητας, μία για κάθε ένα από τα Κοινοτικά ταμεία που χρηματοδοτούν το Πρόγραμμα, το Ε.Τ.Π.Α και το Ταμείο Συνοχής αντίστοιχα. Επίσης, για κάθε Ομάδα Αξόνων Προτεραιότητας, διαμορφώνονται θεματικές Υπο-ομάδες, έτσι ώστε να επιτυγχάνεται καλύτερη ταξινόμηση και ομαδοποίηση των αξόνων σε σχέση με τα μεταφορικά υποσυστήματα και μέσω της κωδικοποίησης του Άξονα να διευκολύνεται η αντιστοίχησή του με το μεταφορικό υποσύστημα στο οποίο αναφέρεται. Οι θεματικές Υπο-ομάδες που διαμορφώνονται είναι: - ΥΠΟ-ΟΜΑΔΕΣ ΑΞΟΝΩΝ 1: ΧΕΡΣΑΙΕΣ ΥΠΕΡΑΣΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΥΠΟ-ΟΜΑΔΕΣ ΑΞΟΝΩΝ 2: ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΚΑΙ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΥΠΟ-ΟΜΑΔΑ ΑΞΟΝΩΝ 3: ΑΣΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΥΠΟ-ΟΜΑΔΑ ΑΞΟΝΩΝ 4 : ΑΣΦΑΛΕΙΑ / ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΚΤΥΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Οι Άξονες Προτεραιότητας είναι δεκατρείς (13): ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΟΜΑΔΑΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΕΤΠΑ ΥΠΟ-ΟΜΑΔΑ ΑΞΟΝΩΝ 1: ΧΕΡΣΑΙΕΣ ΥΠΕΡΑΣΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ 1ος Άξονας - ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Α: ΟΔΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΟΔΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΑΜΙΓΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ 2ος Άξονας - ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Β: ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΑΘΕ/Π ΚΑΙ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΑΜΙΓΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ ΥΠΟ-ΟΜΑΔΑ ΑΞΟΝΩΝ 2: ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΚΑΙ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ 3ος Άξονας - ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Γ: ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΛΙΜΑΝΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΑΜΙΓΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ 4ος Άξονας - ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Δ: ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΑΜΙΓΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ 72

77 ΥΠΟ-ΟΜΑΔΑ ΑΞΟΝΩΝ 3: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ & ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ 5ος Άξονας ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Ε: ΟΔΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΔΙΚΤΥΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΑΜΙΓΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ 6ος Άξονας ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΑΞΟΝΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΕΤΠΑ ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΟΜΑΔΑΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΑΜΕΙΟ ΣΥΝΟΧΗΣ ΥΠΟ-ΟΜΑΔΑ ΑΞΟΝΩΝ 1: ΧΕΡΣΑΙΕΣ ΥΠΕΡΑΣΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ 7ος Άξονας - ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Ζ: ΟΔΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΟΔΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ 8ος Άξονας - ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Η: ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΑΘΕ/Π & ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΥΠΟ-ΟΜΑΔΑ ΑΞΟΝΩΝ 2: ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΚΑΙ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ 9ος Άξονας - ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Θ: ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΛΙΜΑΝΙΑ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ 10ος Άξονας - ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Ι: ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΑ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΥΠΟ-ΟΜΑΔΑ ΑΞΟΝΩΝ 3: ΑΣΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ 11ος Άξονας - ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΙΑ: ΚΑΘΑΡΕΣ ΑΣΤΙΚΕΣ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΕΣ - ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΥΠΟ-ΟΜΑΔΑ ΑΞΟΝΩΝ 4: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΚΤΥΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ & ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ 12ος Άξονας ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΙΒ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΚΤΥΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ 13ος Άξονας ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΙΓ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΑΞΟΝΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΑΜΕΙΟΥ ΣΥΝΟΧΗΣ Οι άξονες προτεραιότητας της πρώτης Ομάδας χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης - ΕΤΠΑ και υλοποιούνται σε Περιφέρειες αμιγούς στόχου σύγκλισης, ενώ οι άξονες προτεραιότητας της δεύτερης Ομάδας χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Συνοχής και υλοποιούνται τόσο σε Περιφέρειες αμιγούς στόχου σύγκλισης, όσο και σε Περιφέρειες μεταβατικής στήριξης (phasing out και phasing in). Στο Ε.Π. για την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας προβλέπονται: Στον 7ο Άξονα «ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Ζ: ΟΔΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΟΔΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ» από τα μεγάλα έργα προβλέπονται: Αναβάθμιση αυτ/μου στο τμήμα «Κλειδί Πολύκαστρο Εύζωνοι», Έργο Γέφυρα: Αποπεράτωση του κάθετου άξονα Θεσσαλονίκη Σέρρες 73

78 Προμαχώνας, Επέκταση εξωτερικής περιφερειακής Θεσσαλονίκης και σύνδεσης Εγνατίας οδού με το αεροδρόμιο «Μακεδονία», Έργο Γέφυρα: Υποθαλάσσια αρτηρία Θεσσαλονίκης. Στον 8ο Άξονα «ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Η: ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΑΘΕ/Π & ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ» προβλέπονται γενικά δράσεις αναδιοργάνωσης του ΟΣΕ και των σιδηροδρομικών συνδέσεων. Από τα μεγάλα έργα προβλέπονται: αναβάθμιση της Σ.Γ. Θεσσαλονίκης Προμαχώνα, Σιδηροδρομική σύνδεση ΠΑΘΕ Λιμένας Θεσσαλονίκης και κατασκευή νέου εμπορευματικού κέντρου. Στον 10 ο Άξονα «ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Ι: ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΑ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ» προβλέπεται η ολοκλήρωση της αναβάθμισης του αερολιμένα Θεσσαλονίκης «Μακεδονία». Στον 11ο Άξονα «ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΙΑ: ΚΑΘΑΡΕΣ ΑΣΤΙΚΕΣ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΕΣ - ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ», προβλέπεται η ανάπτυξη του προαστιακού σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης. Στον 12ο Άξονα «ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΙΒ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΚΤΥΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ» περιλαμβάνονται δράσεις για την εφαρμογή συστημάτων τηλεματικής, τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας και την ηλεκτρονική διαχείριση της οδικής κυκλοφορίας. Επιπλέον, περιλαμβάνει παρεμβάσεις για την επέκταση του εθνικού συστήματος διαχείρισης της θαλάσσιας κυκλοφορίας VTMIS, με εφαρμογή στο σύνολο του ελληνικού χώρου, καθώς και συστήματα και διαδικασίες για την περιβαλλοντική διαχείριση των λιμένων και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος από την ρύπανση. Περιλαμβάνονται, τέλος, δράσεις για τη βελτίωση της διαχείρισης της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας, τη βελτίωση της διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας με την εγκατάσταση ειδικών συστημάτων ελέγχου της αεροναυτιλίας και γενικά για τη βελτίωση της ασφάλειας του συστήματος μαζικών μεταφορών. Τα μέτρα που προβλέπονται από τους Άξονες 7 έως 13 του Ε.Π. βρίσκονται σε άμεση συσχέτιση με τα προβλεπόμενα μέτρα και τις κατευθύνσεις του Άρθρου 23 του ΡΣΘ που αναφέρεται στις «Μεταφορές και δημόσια συγκοινωνία». Γ Συνάφεια του ΡΣΘ με το Π.Ε.Π. Κεντρικής Μακεδονίας Το αναπτυξιακό όραμα / στρατηγικός στόχος της Μακεδονίας - Θράκης για την περίοδο διατυπώνεται ως ακολούθως: «ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΜΙΑΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΕ ΕΝΤΟΝΟ ΕΞΩΣΤΡΕΦΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ, ΧΩΡΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ». Ο προσανατολισμός αυτός στηρίζεται στην ανάδειξη του ρόλου της ΧΕ ως 74

79 κόμβου ενέργειας και μεταφορών διεθνούς ακτινοβολίας, στην ενίσχυση του πολυκεντρικού αστικού συστήματος της με τις αναδυόμενες δικτυώσεις μεταξύ συγκεκριμένων αστικών κέντρων και στην αναβάθμιση του ρόλου της μητροπολιτικού κέντρου της Θεσσαλονίκης σε κέντρο υπηρεσιών και καινοτομίας. Με βάση το παραπάνω όραμα καθορίζονται οι γενικοί στόχοι της ΧΕ Μακεδονίας - Θράκης για την περίοδο που είναι οι εξής: 1. Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του παραγωγικού συστήματος μέσω της αξιοποίησης των πολλαπλών δυνατοτήτων που παρέχει η μετάβαση στην οικονομία της γνώσης. 2. Η αξιοποίηση της θέσης της ΧΕ στο χώρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και ειδικότερα των Βαλκανίων, καθώς και της εγγύτητας στις αναδυόμενες αγορές της Μαύρης Θάλασσας και της Ανατολικής Μεσογείου. 3. Η ισόρροπη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη στο πλαίσιο της αειφορίας με στόχο τη μείωση των ανισοτήτων και μεγαλύτερη συμμετοχή όλων στα αποτελέσματα της ανάπτυξης. Οι γενικοί στόχοι της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας για την περίοδο είναι οι εξής: 1. Ενίσχυση του αναπτυξιακού ρόλου και προοπτικών της Θεσσαλονίκης. 2. Ένταξη και αξιοποίηση της δυναμικής της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης. 3. Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του παραγωγικού ιστού της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. 4. Διασφάλιση της συνοχής στο εσωτερικό της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. 5. Προστασία του περιβάλλοντος με ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στην αναπτυξιακή διαδικασία στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Η αρχιτεκτονική του Ε.Π. στηρίζεται σε μία κοινή δομή για όλα τα Προγράμματα ώστε να είναι ευχερέστερη η ενιαία διαχειριστική προσέγγιση και ο συντονισμός των ενεργειών παρακολούθησης και υλοποίησης. Η θεματική διάρθρωση των Αξόνων Προτεραιότητας του Επιχειρησιακού Προγράμματος Μακεδονίας - Θράκης που αφορούν την ΠΚΜ είναι η ακόλουθη: Άξονας Προτεραιότητας 1: Υποδομές και Υπηρεσίες Προσπελασιμότητας στην ΠΚΜ Άξονας Προτεραιότητας 4: Ψηφιακή Σύγκλιση και Επιχειρηματικότητα στην ΠΚΜ Άξονας Προτεραιότητας 7: Αειφόρος Ανάπτυξη και Ποιότητα Ζωής στην ΠΚΜ 75

80 Άξονες Προτεραιότητας 10.1 & 10.2: Τεχνική Υποστήριξη Εφαρμογής Στη συνέχεια του Κεφαλαίου, ακολουθεί εκτενέστερη ανάλυση της συσχέτισης των δράσεων του ΠΕΠ με το Σχέδιο Επικ. του ΡΣΘ, σε σχέση με τις αναλύσεις συσχετίσεως του Σχεδίου με τα υπόλοιπα Σχέδια και Προγράμματα που προηγήθηκαν, καθώς υπάρχει κοινό χωρικό πεδίο εφαρμογής, οράματα (αειφόρος ανάπτυξη, προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων και ανάδειξη της Περιφέρειας) και οι παρεμβάσεις του ενός θα επηρεάσουν την εφαρμογή του άλλου. Συγκεκριμένα, η συγκριτική μελέτη έχει εμβαθύνει σε επίπεδο προτεινόμενων δράσεων των ΑΠ του ΠΕΠ προκειμένου να εντοπιστούν και αναδειχθούν οι ομοειδείς και ομόρροπες κατευθύνσεις. Όπως συνάγεται από τον Πίνακα που ακολουθεί, τα μέτρα και οι κατευθύνσεις που δίνει το Σχέδιο βρίσκονται στην ίδια κατεύθυνση με αυτά του ΠΕΠ και μάλιστα ένα σημαντικό πλήθος αυτών είναι ταυτόσημα, γεγονός που καταδεικνύει την αναγνώριση και τον πλήρη προσδιορισμό των αναγκών της Περιφέρειας και των δράσεων που πρέπει να αναληφθούν για την αειφόρο ανάπτυξής της και την ανάδειξη του Μητροπολιτικού χαρακτήρα και ρόλου της. 76

81 Πίνακας 3.2: Συσχέτιση του Σχεδίου Επικαιροποίησης του ΡΣΘ με το ΠΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας Άξονες Προτεραιότητας Άρθρα Σχεδίου Επικαιροποίησης ΡΣΘ ΠΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας Άξονας Προτεραιότητας 1: Υποδομές και Υπηρεσίες Προσπελασιμότητας στην ΠΚΜ Άξονας Προτεραιότητας 4: Ψηφιακή Σύγκλιση και Επιχειρηματικότητα στην ΠΚΜ Άξονας Προτεραιότητας 7: Αειφόρος Ανάπτυξη και Ποιότητα Ζωής στην ΠΚΜ 77

82 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ: ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ Δ.1. Γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής του ΡΣΘ Η περιοχή εφαρμογής του επικαιροποιημένου Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης οριοθετήθηκε μετά από δημόσια διαβούλευση σε τρεις εναλλακτικές προτάσεις που επεξεργάστηκε και δημοσιοποίησε το ΥΠΕΧΩΔΕ, και στην οποία έλαβαν μέρος εκθέτοντας τις απόψεις και τις παρατηρήσεις τους ενδιαφερόμενοι αυτοδιοικητικοί οργανισμοί α και β βαθμίδας και κοινωνικοί φορείς της Θεσσαλονίκης και της Κ. Μακεδονίας γενικότερα. Οι εναλλακτικές αυτές προτάσεις στηρίχτηκαν στο Σενάριο ΙΙΙ «Ρυθμιστικό Σχέδιο στα όρια της Μητροπολιτικής Περιοχής Θεσσαλονίκης», που αναπτύχθηκε στο Κεφάλαιο 3 της Μελέτης Επικαιροποίησης του ΡΣΘ και περιλαμβάνει τους αναπτυξιακούς άξονες και το οικιστικό πλέγμα της λειτουργικής περιφέρειας Θεσσαλονίκης καθώς και τα μείζονος σημασίας οικοσυστήματα της περιοχής. Η νέα περιοχή εφαρμογής του ΡΣΘ, η επεξεργασία της συνολικής στρατηγικής και οι ειδικότεροι στόχοι για την αειφόρο χωρική ανάπτυξη και οργάνωση αφορούν ολόκληρους τους νομούς Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής και Κιλκίς και τους δήμους Πέλλας και Γιαννιτσών του ν. Πέλλας, Αλεξάνδρειας, Μελίκης και Πλατέως του ν. Ημαθίας και Αιγινίου, Κολινδρού, Μεθώνης και Πύδνας του ν. Πιερίας. To γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής του Νέου ΡΣΘ περιλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας (εξαιρουμένου ολόκληρου του νομού Σερρών). Η συνολική έκταση της περιοχής εφαρμογής ανέρχεται σε km 2, ενώ η ΠΚΜ έχει συνολική έκταση km 2 καλύπτοντας το 14,5% της συνολικής έκτασης της χώρας. 11 Συνοπτικά στην περιοχή εφαρμογής του επικαιροποιημένου Ρυθμιστικού Σχεδίου, όπως οριοθετείται, περιλαμβάνονται: - ένα οικιστικό δίκτυο με το μητροπολιτικό και τα περιφερειακά κέντρα σε ιεραρχική διάταξη καθώς και οι περιοχές στις οποίες συγκεντρώνονται οι οικιστικές λειτουργίες και εκδηλώνονται οι τάσεις επέκτασης και διάχυσης των αστικών δραστηριοτήτων κατοικίας, εμπορίου, διοίκησης, εκπαίδευσης, έρευνας, αναψυχής και λοιπών υπηρεσιών, - οι περιοχές στις οποίες ασκούνται οι βασικές παραγωγικές δραστηριότητες που υποστηρίζουν την αναπτυξιακή δυναμική και βιωσιμότητα του μητροπολιτικού συστήματος, όπως κρίσιμης σημασίας αγροτικές εκτάσεις, οι κύριες βιομηχανικές συγκεντρώσεις και εγκαταστάσεις διαμετακόμισης, σημαντικές θέσεις εξόρυξης, και ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, και οι σημαντικότεροι τουριστικοί πόροι με τις βασικές υποδομές του τομέα, 11 Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Κεντρικής Μακεδονίας. Υπ.Α.Α.Τ. 78

83 - δίκτυα οδικών και τεχνικών υποδομών με καθοριστικές αναπτυξιακές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις, όπως διεθνείς και εθνικοί άξονες, πύλες εισόδου στη χώρα, τόποι συγκέντρωσης και διαχείρισης απορριμμάτων και αποβλήτων, διεθνή και περιφερειακά δίκτυα, - επαρκή και κατάλληλα εδαφικά αποθέματα για την οικιστική ανάπτυξη και την οργανωμένη χωροθέτηση παραγωγικών εγκαταστάσεων και τεχνικών υποδομών, παρέχοντας εναλλακτικές δυνατότητες εγκατάστασης και διεξόδους εκτόνωσης κορεσμένων περιοχών, - αδιάσπαστα οικοσυστήματα και προστατευόμενες περιοχές κάθε είδους, και ιδιαίτερα οι λίμνες Κορώνεια και Βόλβη με ολόκληρο τον υδροκρίτη, οι ορεινοί όγκοι με τις προστατευόμενες περιοχές Χολομώντα, Χορτιάτη, Κουρί με την ευρύτερη αναδασωτέα περιοχή του Σειχ Σου, οι λεκάνες με τις ευρύτερες περιοχές των ποταμών Αξιού και Γαλλικού, ολόκληρη η προστατευόμενη περιοχή των εκβολών Γαλλικού Αξιού Αλιάκμονα, ο εσωτερικός και μέσος Θερμαϊκός Κόλπος και η ευαίσθητη παράκτια ζώνη, και τέλος, Στην περιοχή του ΡΣΘ περιλαμβάνονται όλες οι δραστηριότητες που επηρεάζουν τα ευαίσθητα οικοσυστήματα και γενικότερα έχουν αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις στην ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή, διαμορφώνοντας τις προϋποθέσεις ολοκληρωμένης περιβαλλοντικής πολιτικής που θα καλύπτει πέραν της περιοχής του ΡΣΘ και τις οικιστικές, αγροτικές, βιομηχανικές, τουριστικές και λοιπές δραστηριότητες ΟΤΑ των ν. Κιλκίς, Χαλκιδικής, Πέλλας, Ημαθίας και Πιερίας. Δ.2. Περιεχόμενο του ΡΣΘ -Έργα και δραστηριότητες που προβλέπονται Το προτεινόμενο σχέδιο νόμου του επικαιροποιημένου ΡΣΘ αποτελείται από οχτώ (8) συνολικά κεφάλαια, στο καθένα από τα οποία εμπεριέχεται μια σειρά από τα 45 συνολικά άρθρα (Παράρτημα Ι). Στο πρώτο κεφάλαιο (Κεφάλαιο Α άρθρα 1 έως και 3) προσδιορίζονται ο ορισμός, τα περιεχόμενα και οι διαδικασίες σύνταξης, έγκρισης και αναθεώρησης του ΡΣΘ. Στο δεύτερο κεφάλαιο (Κεφάλαιο Β άρθρα 4 έως και 7) ρυθμίζονται τα σχετικά ζητήματα με τη διοίκηση, τη διαχείριση και την οργανωτική δομή του ΟΡ.ΘΕ. Στο τρίτο κεφάλαιο (Κεφάλαιο Γ άρθρα 8 έως και 11) διατυπώνονται τα γενικά χαρακτηριστικά του επικαιροποιημένου ρυθμιστικού σχεδίου Θεσσαλονίκης. Στο τέταρτο κεφάλαιο (Κεφάλαιο Δ άρθρα 12 έως και 15) προσδιορίζεται ο σκοπός και οι στόχοι του. Στο πέμπτο κεφάλαιο (Κεφάλαιο Ε άρθρα 16 έως και 23) προωθούνται στρατηγικές επιλογές και μέτρα για την ολοκληρωμένη ανάπτυξη και την 79

84 αειφόρο οργάνωση του ευρύτερου χώρου ευθύνης του ΟΡ.ΘΕ. για τις ακολουθούμενες τομεακές πολιτικές. Στο έκτο κεφάλαιο (Κεφάλαιο ΣΤ άρθρα 24 έως και 32) συγκεντρώνονται οι ακολουθούμενες περιβαλλοντικές πολιτικές για την προστασία και ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος της ευρύτερης περιοχής ευθύνης του Οργανισμού. Στο έβδομο κεφάλαιο (Κεφάλαιο Ζ άρθρα 33 έως και 37) προσδιορίζονται οι χωρικές και διατομεακές πολιτικές για την ολοκληρωμένη χωρική οργάνωση και ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής ευθύνης του Οργανισμού. Στο όγδοο κεφάλαιο (Κεφάλαιο Η άρθρα 38 έως και 44) συγκεντρώνονται οι βασικές διαπιστώσεις για την αποτελεσματική εφαρμογή του ΡΣΘ και διατυπώνονται κατευθύνσεις για την παρακολούθηση και αξιολόγηση της εφαρμογής του. Στο άρθρο 45 με τη μορφή παραρτημάτων δίνονται οι προτάσεις για τους Φορείς διαχείρισης των Στερεών Αποβλήτων καθώς και οι δείκτες των τομεακών πολιτικών και περιβάλλοντος 80

85 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε: ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ Το Άρθρο 5 της Οδηγίας 2001/42/ΕΕ για τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση αναφέρει πως σε περίπτωση που απαιτείται εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων για κάποιο σκοπό «εκπονείται περιβαλλοντική μελέτη στην οποία εντοπίζονται, περιγράφονται και αξιολογούνται οι ενδεχόμενες σημαντικές επιπτώσεις που θα έχει στο περιβάλλον η εφαρμογή του Σχεδίου ή προγράμματος, καθώς και λογικές εναλλακτικές δυνατότητες λαμβανομένων υπόψη των στόχων και του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής του Σχεδίου ή προγράμματος». Στόχος των εναλλακτικών αυτών λύσεων είναι η ανίχνευση της κατάστασης των εξεταζόμενων παραμέτρων στο μέλλον και η προσπάθεια περιγραφής της τελικής κατάστασης, δηλαδή της κατάστασης μετά την υλοποίηση των προτεινόμενων μέτρων έργων. Σε κάθε περίπτωση, η κατάρτιση των σεναρίων βασίζεται στην υπόθεση ότι το μέλλον δεν προκύπτει από τη γραμμική εξέλιξη μεμονωμένων παραμέτρων, αλλά από τη συνέργεια και την αλληλεπίδραση μεταξύ πολλών επιμέρους παραμέτρων, που αφορούν τόσο το παρόν όσο και το παρελθόν. Για τη διαμόρφωση του τελικού Σχεδίου του ΡΣΘ όπως προαναφέρεται στο πλαίσιο υλοποίησης της ΣΜΠΕ, υλοποιήθηκε η Μελέτη επικαιροποίησης του ΡΣΘ στην οποία συμμετείχε ένας μεγάλος αριθμός εξειδικευμένων επιστημόνων και μελετητών. Στο πλαίσιο της μελέτης πραγματοποιήθηκε μεταξύ άλλων η ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης, η αξιολόγηση του ισχύοντος ΡΣΘ και ΠΠΠ, η συγκέντρωση της υφιστάμενης πληροφορίας για τα θέματα που πραγματεύεται το ΡΣΘ και το ΠΠΠ, το έργο του ΟΡΘΕ, η αξιολόγηση των κρίσιμων περιβαλλοντικών ζητημάτων. Κατά τη διαμόρφωση του επικαιροποιημένου ΡΣΘ εξετάζονται εναλλακτικά σενάρια σε δύο επίπεδα: - 1 ο Επίπεδο: εναλλακτικά σενάρια ανάπτυξης και χωρικών προτύπων - 2 ο Επίπεδο: εναλλακτικά σενάρια χωρικής οριοθέτησης εφαρμογής/επιρροής του επικαιροποιημένου ΡΣΘ. Ως προς το 2 ο επίπεδο σεναρίων θα πρέπει να σημειωθεί ότι πραγματοποιήθηκε δημόσια διαβούλευση σε τρεις εναλλακτικές προτάσεις που επεξεργάστηκε και δημοσιοποίησε το ΥΠΕΧΩΔΕ, και στην οποία έλαβαν μέρος εκθέτοντας τις απόψεις και τις παρατηρήσεις τους ενδιαφερόμενοι αυτοδιοικητικοί οργανισμοί α και β βαθμίδας και κοινωνικοί φορείς της Θεσσαλονίκης και της Κ. Μακεδονίας γενικότερα. Οι εναλλακτικές αυτές προτάσεις στηρίχτηκαν πάνω στο Σενάριο ΙΙΙ «Ρυθμιστικό Σχέδιο στα όρια της Μητροπολιτικής Περιοχής Θεσσαλονίκης», που αναπτύχθηκε στο Κεφάλαιο 3 του Α σταδίου της Μελέτης Επικαιροποίησης του ΡΣΘ και περιλαμβάνει τους αναπτυξιακούς άξονες και το οικιστικό πλέγμα της λειτουργικής περιφέρειας Θεσσαλονίκης καθώς και τα μείζονος σημασίας οικοσυστήματα της περιοχής. Στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής διάστασης των εναλλακτικών σεναρίων εξετάζεται ο συνδυασμός των δύο επιπέδων σεναρίων ενταγμένων σε τρία βασικά εναλλακτικά σενάρια που συνοψίζουν τα ανωτέρω διαμορφωμένα επίπεδα σεναρίων. 81

86 Περιβαλλοντική διάσταση των σεναρίων Στη συνέχεια επιχειρείται μία πρόβλεψη των επιπτώσεων του κάθε σεναρίου σε αναπτυξιακό και σε περιβαλλοντικό επίπεδο στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης. Σενάριο 0. Μηδενική λύση (do nothing) ή απαισιόδοξο σενάριο Στη μηδενική λύση οι παραδοχές είναι: α) ως προς την χωρική εφαρμογή του ΡΣΘ η διατήρηση των θεσμοθετημένων ορίων της ΕΠΘ, με μόνη αλλαγή την ενσωμάτωση σε αυτή των δημοτικών διαμερισμάτων του Δήμου Καλλιθέας που δεν περιλαμβάνονται στο ισχύον ΡΣ, β) ως προς τα πρότυπα χωρικής οργάνωσης λαμβάνονται η παραδοχή της ασθενούς ρυθμιστικής παρέμβασης. Το πρότυπο που θα διαμορφωθεί θα χαρακτηρίζεται από: Συνέχιση και επίταση της εξάπλωσης των αστικών χρήσεων, ακύρωση των θεσμοθετημένων ορίων των οικιστικών υποδοχέων, επέκταση των εγκαταλειμμένων εγκαταστάσεων, έξαρση της εκτός σχεδίου δόμησης, κατασπατάληση και κατακερματισμό του περιαστικού χώρου, εξάντληση των εδαφικών αποθεμάτων και φυσικών πόρων, υπέρβαση ακόμη και των φυσικών περιορισμών με την αναζήτηση κατοικίας σε πλεονεκτικότερες κάθε φορά περιοχές. Μείωση της διαθέσιμης αγροτικής γης με αρνητικές επιπτώσεις στην παραγωγή και επιδείνωση των περιβαλλοντικών συνθηκών. Περαιτέρω αποδυνάμωση της χωρικής συνοχής σε όλες τις ζώνες της ΕΠΘ, σταδιακή εξαφάνιση του ιδιαίτερου χαρακτήρα ΠΖ και ΛΠ. Ενίσχυση των τάσεων μετεγκατάστασης των κατοίκων από τις παλιότερες περιοχές του ΠΣΘ, επιτάχυνση της υποβάθμισης τους και ένταση των ρυθμών προαστιοποίησης. Οι περιοχές β κατοικίας στη ζώνη επιρροής του μητροπολιτικού κέντρου μετασχηματίζονται ταχύτατα σε περιοχές α κατοικίας. Εμβάθυνση των κοινωνικών διακρίσεων στο χώρο, διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής και πολλαπλασιασμό των θυλάκων κοινωνικού αποκλεισμού. Ανατροπή της διαμορφωμένης ιεραρχίας των κέντρων και αποδιάρθρωση του διαμορφωμένου πλέγματος κεντρικών λειτουργιών, αποτέλεσμα της κυριαρχίας των δυνάμεων της αγοράς. Υπερδιόγκωση της συγκέντρωσης υπεραγορών ανατολικά και εμφάνιση νέων σε άλλα σημεία της περιφέρειας αξιοποιώντας τα νέα οδικά δίκτυα, με συνέπεια την περαιτέρω απαξίωση του ιστορικού κέντρου και τη συνέχιση της φθίνουσας πορείας πολλών τοπικών αγορών. Αδυναμία των εγκαταστημένων μητροπολιτικών υποδομών να ανταποκριθούν σε πιθανή νέα ζήτηση υπηρεσιών και εκτόνωση των πιέσεων σε θέσεις συγκυριακά διαθέσιμες. 82

87 Εντεινόμενη διάχυση σε όλη την έκταση της ΕΠΘ καθώς και στην ευρύτερη μητροπολιτική περιφέρεια των παραγωγικών δραστηριοτήτων κάθε είδους, με ανεξέλεγκτες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, αυξανόμενο λειτουργικό κόστος και μειούμενη παραγωγικότητα Μόνιμη υστέρηση των μεταφορικών και τεχνικών υποδομών και των δικτύων να ανταποκριθούν με επάρκεια στην αστική εξάπλωση και επιδείνωση των δεικτών αστικής αειφορίας. Αδυναμία ελέγχου των πιέσεων σε βάρος των φυσικών πόρων, επιδείνωση των όρων προστασίας των προστατευόμενων οικοσυστημάτων, συνολικότερη περιβαλλοντική υποβάθμιση γ) ως προς το αναπτυξιακό πρότυπο: Η παραγωγική ικανότητα της μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης θα αυξάνει με ρυθμούς που βαίνουν μειούμενοι αλλά σε κάθε σενάριο βελτιώνουν τη θέση της στη Χώρα και ενισχύουν το μητροπολιτικό της ρόλο. Η απασχόληση θα αυξάνει επίσης με διαφοροποιούμενους ρυθμούς, ενώ η γενική τάση δείχνει περαιτέρω τριτογενοποίηση της οικονομίας με διατήρηση ωστόσο σημαντικού μεριδίου του δευτερογενούς τομέα και σταθερή παρουσία του αγροτικού. Το παραγωγικό πρότυπο διατηρεί κατά βάση τη διαμορφωμένη δομή με επιμέρους διαφοροποιήσεις στις κλαδικές εξειδικεύσεις που απορρέουν από συνεχιζόμενες αναδιαρθρώσεις υπέρ των περισσότερο δυναμικών αι ανταγωνιστικών κλάδων, ιδιαίτερα των υπηρεσιών, χωρίς να απαξιώνονται οι παραδοσιακοί κλάδοι. Ο προβλεπόμενος πληθυσμός του έτους στόχου για την ΕΠΘ ( ατ.) υπολείπεται κατά 25% της χωρητικότητας των θεσμοθετημένων οικιστικών υποδοχέων. Οι εντός σχεδίου εκτάσεις των οικισμών της ΕΠΘ ( ha) διαθέτουν προγραμματική χωρητικότητα χιλ ατ., δηλ 300 χιλ. περισσότερους από τον προβλεπόμενο. Υπερβάλλουσα είναι επίσης κατά 17% η χωρητικότητα των εντός σχεδίων περιοχών του ΠΣΘ (1.082 χιλ. ατ.) σε σχέση με τον προβλεπόμενο πληθυσμό (920 χιλ.) του πιθανού σεναρίου. Κατά συνέπεια, δεν προκύπτει κατ αρχήν λόγος νέων οικιστικών επεκτάσεων, πέραν των ήδη θεσμοθετημένων Η διατήρηση της βιωσιμότητας του αγροτικού τομέα, ο οποίος συμμετέχει στο παραγωγικό πρότυπο, τόσο στην παραγωγή όσο και στην απασχόληση, προϋποθέτει την ανάσχεση της μεταβολής του γεωργικού χαρακτήρα των εκτάσεων που καλλιεργούνται και τον περιορισμό της μείωσης της συνολικής έκτασης τους σε επίπεδα του 5% κατά την προσεχή 15ετία. Επομένως, στα πρότυπα χωρικής οργάνωσης της ΕΠΘ πρέπει εξασφαλιστούν οι εκτάσεις που είναι απαραίτητες και οι οποίες δεν πρέπει να υπολείπονται περισσότερο από 5% από τις υφιστάμενες. 83

88 Οι οργανωμένοι υποδοχείς για τις δραστηριότητες του δευτερογενούς τομέα στα όρια της ΕΠΘ, που είναι ήδη θεσμοθετημένοι ή προβλέπονται από τα ΓΠΣ που εκπονούνται, ανταποκρίνονται κατ αρχήν στις απαιτήσεις των αναπτυξιακών προβλέψεων (επιφάνεια τάξεως ha). Στο παραγωγικό πρότυπο της μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης ιδιαίτερη θέση και σημασία έχουν οι δυναμικοί κλάδοι των νέων τεχνολογιών και των Logistics. Για τις νέες τεχνολογίες διαπιστώνεται ότι οι διαθέσιμες εκτάσεις καλύπτουν τις μεσο-μακροπρόθεσμες ανάγκες. Αντίθετα, θα πρέπει να εξασφαλιστούν συνολικά περί τα 250 εκτ γης για την ανάπτυξη των υπηρεσιών μεταφοράς, αποθήκευσης, συσκευασίας κλπ που εμφανίζουν ήδη μεγάλη δυναμική. Η ισχυροποίηση και η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τριτογενούς τομέα, που είναι το δυναμικά εξελισσόμενο στοιχείο των αναπτυξιακών σεναρίων και συγχρόνως καθοριστικό χαρακτηριστικό της μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης σε εθνική κλίμακα και διεθνή ακτινοβολία, προϋποθέτει την αναζήτηση νέων χώρων, διπλάσιων από τους ήδη υφιστάμενους και αρθρωμένους και οργανικά ενσωματωμένους στον αστικό ιστό. Με βάση τα ανωτέρω και λαμβάνοντας υπόψη: - το ραγδαίο μετασχηματισμό της οικιστικής δομής της ΕΠΘ λόγω κυρίως διάχυσης παραγωγικών δραστηριοτήτων, ανάπτυξης νέων πόλων μαζικής κατανάλωσης και αναψυχής, εντεινόμενων τάσεων προαστιακής κατοίκησης. - τις σωρευτικές αρνητικές επιπτώσεις από τη διάχυση των αστικών δραστηριοτήτων στον εξωαστικό χώρο, και ιδίως εξαντλούνται εδαφικά αποθέματα, απαξιώνεται και συρρικνώνεται η αγροτική γη, ασκούνται έντονες πιέσεις στα οικοσυστήματα, αποδιοργανώνεται ο αστικός ιστός, πολλαπλασιάζονται οι ανεπάρκειες των μεταφορικών και άλλων υποδομών. - τη διαμόρφωση στο εσωτερικό του ΠΣ περιοχών με χαμηλή ποιότητα περιβάλλοντος κατοικίας, καταγράφεται ανεπάρκεια κοινωνικών υποδομών, δημόσιων χώρων και χώρων πρασίνου, διαπιστώνεται η προϊούσα παλαίωση τμημάτων του οικιστικού αποθέματος, ασκούνται ισχυρές πιέσεις στο ιστορικό εμπορικό κέντρο και τις τοπικές αγορές, εμφανίζεται πληθυσμιακή στασιμότητα του κέντρου. - την υφιστάμενη υποβάθμιση των λειτουργιών των οικοσυστημάτων (υγροτοπικών, δασικών, παράκτιων, εδαφικών) - την ποιοτική και ποσοτική υποβάθμιση των φυσικών πόρων και αποθεμάτων, - την κακή ποιότητα της ατμόσφαιρας, - την κακή ποιότητα του ακουστικού περιβάλλοντος, - την υποβάθμιση των αστικών στοιχείων της βιοποικιλότητας 84

89 - τις ραγδαίες αλλαγές που έχουν επέλθει στο ευρωπαϊκό, διεθνές και εθνικό θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο σχετικά με την προστασία των στοιχείων του περιβάλλοντος - τη σχετικά ασθενή ρυθμιστική παρέμβαση - τις περιορισμένες δυνατότητες ολοκληρωμένου χωροταξικού, πολεοδομικού, περιβαλλοντικού και αναπτυξιακού σχεδιασμού λόγω της περιορισμένης περιοχής εφαρμογής του ΡΣ. Ο περιορισμός της ευθύνης του ΟΡΘΕ στα όρια της επαρχίας Θεσσαλονίκης ακυρώνει οποιαδήποτε δυνατότητα ολοκληρωμένης ρύθμισης των χωρικών, οικιστικών, αναπτυξιακών και περιβαλλοντικών συνιστωσών του μητροπολιτικού συστήματος στην κατεύθυνση της αειφορίας και βιωσιμότητας. Ειδικότερα: Μένει εκτός οποιαδήποτε ρυθμιστικής ή προγραμματικής παρέμβασης η ευρύτερη περιοχή επιρροής της Μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης, και αυτό παρά τις ρητές και συγκεκριμένες αναφορές των ανώτερων επιπέδων σχεδιασμού (Γ, Π και ΕΠΧΣΑΑ). Δεν καλύπτονται περιοχές που εμφανίζουν δυναμική οικιστική ανάπτυξη α κατοικίας, όπως οι οικισμοί του δήμου Μυγδονίας. Η ζώνη β κατοικίας των δυτικών ακτών της Χαλκιδικής που μετασχηματίζεται ταχέως σε α κατοικία για τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης μένει εκτός ρυθμιστικής αρμοδιότητας το&u