Σημειώσεις επί του έργου του D.W. Winnicott, με αφορμή το επιθανάτιο κείμενό του «Φόβος κατάρρευσης».

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σημειώσεις επί του έργου του D.W. Winnicott, με αφορμή το επιθανάτιο κείμενό του «Φόβος κατάρρευσης»."

Transcript

1 Σημειώσεις επί του έργου του D.W. Winnicott, με αφορμή το επιθανάτιο κείμενό του «Φόβος κατάρρευσης». Σάββας Μπακιρτζόγλου ψυχολόγος ψυχαναλυτής O Winnicott σε ένα δικό του ποίημα, δείχνει να αναφέρεται σε μια θύμηση γεμάτη θλίψη, όπου ο ψυχικός πόνος του παιδιού ασχολείται με τον πόνο της μάνας, ξεχνώντας ή παραμερίζοντας ίσως τις δικές του έγνοιες και επιθυμίες. Άλλωστε, κστά τον Bollas (1999), ο Eliot στο ποίημα «Η στιγμή της μητρικής θλίψης» ( the certain hour of maternal sorrow ), μας υπενθυμίζει σε ποιόν βαθμό η απελπισία, η θλίψη και η απογοήτευση διατρέχουν την ψυχή όλων των μαμάδων, διαταράσσοντας τη διάθεσή τους H συνάντηση του Winnicott με το παιδί αποτελεί πεδίο έμπνευσης και έκπληξης, όπου και οι δύο πρωταγωνιστές εισβάλλουν με την πρόθεση κάτι να μάθουν, κάτι να ακούσουν. Είναι κάπως έτσι που οδηγήθηκε στην επινόηση του squiggle, ενός είδους συζήτησης ανάμεσα στον θεραπευτή και το παιδί, κατά την διάρκεια της οποίας ανακαλύπτουν ο ένας τον άλλον, σχεδιάζοντας ελεύθερα, συνειρμικά, πάνω σ ένα κομμάτι χαρτί. Πρόκειται για μια θεραπευτική δοκιμασία, μια ονειρική οθόνη, ένα μεταβατικό μέσο γνωριμίας με κοινό εργαλείο. Τω όντι, οι θεραπευτικές συνεδρίες του Winnicott με τα παιδιά γίνονταν διαμέσου του σχεδίου. Ο ίδιος ξεκινούσε να κάνει πάνω σε ένα κομμάτι χαρτί αυθόρμητα μια γραμμή, στην οποία εν συνεχεία το παιδί προσέθετε διάφορα στοιχεία. Τέλος, συζητούσαν επί του νοήματος. Ακλουθούσε η αντίστροφη διαδρομή, κατά την οποίαν ήταν τώρα ο Winniccott που τροποποιούσε το σχέδιο του παιδιού δημιουργώντας τοιουτοτρόπως χώρο και αφορμές για νέα σχόλια και ανταλλαγές. Η θεραπευτική ιδιότητα, κατά τον συγγραφέα, είναι η δημιουργία/ ενσάρκωση ενός καλού θεραπευτικού περιβάλλοντος, εντός του οποίου ο θεραπευτής φροντίζει εξωτερικά, αυτό που απασχολεί τον ασθενή εσωτερικά. Τον Winnicott απασχόλησε διακαώς η συμμετοχή του περιβάλλοντος στην ψυχική εξέλιξη (διάβαζε με θαυμασμό τους Freud και Darwin). Έδωσε έμφαση 1

2 στις συνέπειες για το παιδί, της στέρησης του πλαισίου και του ελέγχου από την πλευρά του περιβάλλοντος. Η δημιουργικότητα του καινούργιου και του προσωπικού εκ μέρους του υποκειμένου, εμφανίζεται στο μέτρο που το άλλο, το μη προσωπικό, είναι παρόν στη μετάδοση μιας εμπειρίας που πρέπει να βιωθεί ως αυτό δημιουργία. Κατά τον Winnicott το περιβάλλον αποτελεί μέρος του κόσμου του παιδιού και ταυτόχρονα δεν του ανήκει. Είναι η θεώρηση του ατόμου διακινούμενου στο πλαίσιο ενός χώρου. Η έννοια του περιβάλλοντος τον απασχόλησε και στην προσπάθεια κατανόησης της νεανικής εγκληματικότητας. Ο συγγραφέας, προτείνει τη χωρική μελέτη του πεδίου που προκύπτει από τη συνάντηση δύο ψυχικών κόσμων με βάση τη σχέση μητέρας παιδιού. Περιορίζει το ρόλο του άντρα σε έναν προστατευτικό πατέρα που φροντίζει το ζεύγος μητέραςπαιδιού. Kατά την θεωρία του, το μωρό είναι ένα ανθρώπινο όν εξαρχής με τον δικό του ψυχικό κόσμο, και συνεπώς τις δικές του ψυχικές άμυνες. Επομένως, οι διαταραχές, οι ψυχικές νόσοι και τα προβλήματα μπορούν να εκδηλωθούν πολύ πρόωρα. Ο Winnicott υπογραμμίζει ότι το περιβάλλον-πρωτίστως η μητέρα-οφείλει να παρουσιάσει στο παιδί τον εξωτερικό κόσμο (εξωτερικές διεγέρσεις), διατηρώντας την αυταπάτη χωρίς την οποία η συνάντηση του παιδιού με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα θα ήταν τραυματική. Τότε οδηγεί το παιδί σε μόνιμη χαλάρωση, μέσω της ψευδαισθητικής ικανοποίησης της επιθυμίας. Στα πλαίσια της «αρκετά καλής μητρικότητας», η μητέρα είναι ικανή να ταυτιστεί διαισθητικά με το παιδί της έτσι ώστε να ικανοποιήσει αρχικά τις σωματικές του ανάγκες, στη συνέχεια τις συγκινησιακές. Ασυνείδητα προσεκτική στην αναπτυσσόμενη ικανότητα του παιδιού της να επιβιώνει, η μητέρα αυτή γίνεται όλο και περισσότερο εναισθησιακή (emphatic) έτσι ώστε το Εγώ του παιδιού να ισχυροποιείται και να προάγεται η διαφοροποίηση Εγώ-Μη Εγώ (διαφοροποίηση του παιδιού από τη μητέρα/ δυνατότης του ατόμου να είναι μόνο μέσω εσωτερίκευσης της μητρικής υποστήριξης). Η «αρκετά καλή μητρικότητα» του Winnicott αφορά στη μητέρα που απαντά στο νεύμα του παιδιού, που του δίνει μία πρόσκαιρη αυταπάτη παντοδυναμίας. Έτσι μπορεί να αρνείται αυτή την επώδυνη πραγματικότητα. Για παράδειγμα η μαμά του απουσιάζει (επικίνδυνη πραγματικότητα) και αυτό την φαντάζεται να το φροντίζει, αναπαριστά την απουσία της, οπότε ευχαριστιέται. Πρόκειται για τη δυνατότητα μιας στροφής επί εαυτού (θετική μορφή του ναρκισσισμού). Αν είναι οι ψυχοτραυματισμοί της πρώτης ηλικίας αυτοί που καθορίζουν το βρέφος τότε αυτό θα καθηλωθεί σε αυτήν την τραυματική πραγματικότητα (υπερτροφικό Εγώ -πραγματικότητα) χωρίς δυνατότητες ψευδαισθητικής διαφυγής από αυτήν. Εδώ οι αυτοερωτισμοί εκπίπτουν, χωλαίνει η ψυχική εργασία, ο ευχουχισμός έχει το πάνω χέρι επί του πραγματικού (και όχι συμβολικά). Ο Δημόπουλος (2013) σημειώνει ότι είναι μέσα από την διαδρομή προς την ψευδαισθητική ικανοποίηση που δομείται ο πυρήνας του Εγώ. 2

3 Το άρθρο του Winnicott «φόβος κατάρρευσης» (1974) αφορά πρωτίστως στις δύσκολες μεθοριακές περιπτώσεις ασθενών. Είναι σημαντικό στοιχείο σε μερικούς ασθενείς, όχι σε όλους. Σχετίζεται με την παρελθούσα ατομική εμπειρία και με καμώματα του περιβάλλοντος του ασθενούς. Ο συγγραφέας κάνει λόγο για την ύπαρξη μιας καθολικότητας του φαινομένου, το οποίο κάνει έτσι ώστε ο αναλυτής να αναγνωρίζει, να συναισθάνεται/συμμερίζεται τον ασθενή του, όταν εκείνος εκδηλώνει αυτόν τον φόβο με έντονο τρόπο. Συνήθως ο ασθενής που έχει αυτόν το φόβο, δεν παραπονείται για αυτόν από την αρχή της θεραπείας. Ο αναλυόμενος έχει καλά οργανωμένες άμυνες, έτσι ώστε ο φόβος κατάρρευσης να έρχεται στην επιφάνεια μόνο αφού η θεραπεία έχει προχωρήσει και ο ασθενής έχει παλινδρομήσει και εξαρτηθεί. Οι παλινδρόμηση (regression) και η εξάρτηση (dependence) θεωρούνται από τον Winnicott ουσιαστικές στιγμές στην πορεία ενός ατόμου και στην πορεία μιας θεραπείας. Κατά τον συγγραφέα, στη ζωή του το άτομο προχωρά πηγαίνοντας από την απόλυτη εξάρτηση σε μια σχετική ανεξαρτησία ή σχετική εξάρτηση κι έπειτα προς την ανεξαρτησία. Ο Winnicott φαντάστηκε έναν κόσμο όπου το παιδί μάχεται και αμύνεται για να υπάρξει ως ένα και μόνο άτομο. Η κατάσταση της πρωταρχικής μητρικής φροντίδας στο στάδιο της απόλυτης εξάρτησης περιλαμβάνει σημαντικές λειτουργίες, με τις οποίες η μητέρα διασφαλίζει την αίσθηση της απόλυτης συνέχειας της υπόστασης του βρέφους, και τη σταδιακή εισαγωγή του στον κόσμο των αντικειμενοτρόπων σχέσεων. Κατά την περίοδο της απόλυτης εξάρτησης ενόσω η μητέρα παρέχει βοηθητική εγωτική λειτουργία στο παιδί, το νεογνό δεν έχει αποχωρίσει το Εγώ του από το Μη Εγώ του. Εδώ δεν έχει ακόμα τα μέσα να αναγνωρίσει τη μητρική φροντίδα, δεν μπορεί να αποκτήσει έλεγχο σε ότι είναι καλά ή κακά καμωμένο, είναι μονό σε θέση να ωφεληθεί από αυτό ή να υποστεί τις συνέπειες της διαταραχής του. Κατά τον Winnicott ο όρος me παραπέμπει σε αυτό το οποίο το νεογνό αναγνωρίζει ως δικό του. Όταν η εξάρτηση στην θεραπεία εγκατασταθεί τότε, υπό αυτό ακριβώς το καθεστώς της εξάρτησης, τα λάθη και οι αποτυχίες του αναλυτή ( το περιβάλλον του αναλυόμενου) γίνονται, αμέσως, αιτίες φοβιών και φόβου κατάρρευσης. Η κατάρρευση μπορεί να συζητηθεί ως αποτυχία μιας αμυντικής οργάνωσης του αναλυόμενου. Αλλά άμυνα απέναντι σε τι; 3

4 Στις ψυχονευρώσεις, οι άμυνες του Εγώ οργανώνονται εναντίον του άγχους ευνουχισμού. Στα ψυχωσικά φαινόμενα προεξάρχει η κατάρρευση της συγκρότησης ενός ενιαίου εαυτού, οπότε το Εγώ οργανώνει άμυνες εναντίον του φόβου αυτής της κατάρρευσης της οργάνωσής του. Την ίδια στιγμή όμως, όσο παραμένει σε συνθήκη εξάρτησης στη διάρκεια της ανάλυσης, δε μπορεί να οργανωθεί απέναντι στην αποτυχία του αναλυτή (του περιβάλλοντος). Ο Winniccott πρεσβεύει ότι, η διαδικασία ωρίμανσης συνοδεύει το άτομο στη ζωή του, μόνο στο μέτρο κατά το οποίο υπάρχει ένα διευκολυντικό περιβάλλον. Χαρακτηρίζει ως διευκολυντικό, το περιβάλλον εκείνο το οποίο είναι σε θέση να ακολουθεί ένα είδος δικής του ανάπτυξης, και να εξελίσσεται αυτό το ίδιο, καθώς προοδευτικά τείνει να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις του εν αναπτύξει ατόμου. Πρεσβεύει την ιδέα μιας μητέρας στο διαπασών η οποία προσαρμόζεται και αναπτύσσεται συνάμα και παράλληλα με την ανάπτυξη του μικρού παιδιού. Το διευκολυντικό περιβάλλον περιγράφεται ως υποστηρικτικό (holding), εφόσον υποστηρίζει το αναπτυσσόμενο άτομο. Στη φάση του κρατήματος το βρέφος βρίσκεται στο μέγιστο της εξάρτησης: όλος ο 1 ος χρόνος ζωής μπορεί να ονομαστεί φάση κρατήματος. Αφορά στη διαδικασία κατά την οποία η ταύτιση της μητέρας με το παιδί της, τής επιτρέπει να του προσφέρει μια υποστήριξη προσαρμοσμένη στα μέτρα του, ειδικότερα σε αυτήν τη φάση της ζωής του που είναι ευάλωτο. Η «αρκετά καλή μαμά» (good enough mother), ταυτίζεται με το παιδί της για μπορεί να γνωρίζει αυτό που εκείνο νοιώθει, ώστε να του δώσει ακριβώς αυτό που χρειάζεται. Αυτό θα δημιουργήσει προοδευτικά στο παιδί ένα αίσθημα εμπιστοσύνης ως προς στον κόσμο, τόσο απέναντι στον εσωτερικό όσο και στον εξωτερικό. Ο Winnicott συνδέει την έννοια του holding με την επαγρυπνούσα μητέρα. Είναι η μαμά η οποία δανείζει αναπαραστάσεις στο παιδί, δίνει νοήματα, ευχαριστεί, γονιμοποιεί. Αυτό ακριβώς είναι το «κράτημα» (holding). Σημαίνει ότι η μητέρα μπορεί π.χ να θηλάζει το παιδί της και ταυτόχρονα να σκέπτεται γι αυτό, νοηματοδοτεί εκεί που το παιδί δε μπορεί. Όταν το «κράτημα» της μαμάς δεν εξασφαλίζει την κάλυψη του ανώριμου Εγώ του βρέφους τότε η συνάντησή του με τον έξω κόσμο (ή με την ενόρμηση) είναι τραυματική. Επομένως υπογραμμίζεται ο αλεξιερεθιστικός ρόλος της μάνας. Μια υπερπροστατευτική, υπερπαρούσα, υπερδιεγείρουσα μαμά (σχολαστική, πρωκτικά εισβάλλουσα, διεισδυτική) μπορεί να βιώνεται τραυματικά από το μικρό παιδί. H πολύ ερεθιστική μαμά είναι υπερβολικά κοντά στο παιδί της, προτρέχει σε κάθε του βήμα, δεν το αφήνει να πάει στο επόμενο στάδιο, να εξελιχθεί. Επί παραδείγματι το παιδί παίζει και η μάνα του λέει «φάε το γιαούρτι σου, ντύσου» κ.λ.π. Εδώ το παιδί θα καταλήξει να μη μπορεί να είναι μόνο του χωρίς την 4

5 παρουσία της. Αυτή η μάνα δε λαμβάνει υπόψη το παιδί αλλά αγωνιά για το πώς να διευθετήσει /εντάξει τις δικές της διεγέρσεις χρησιμοποιώντας το παιδί σαν ασπίδα. Η υπερπαρουσία της θα εμποδίσει το παιδί να αναπτύξει ένα επαρκώς λειτουργικό αλεξιερεθιστικό σύστημα. Η ανάπτυξη της σκέψης και του ψυχικού οργάνου εν γένει προϋποθέτει στέρηση. Το μωρό εξελίσσεται μέσα και από την απουσία της μητέρας του. Όταν η μαμά του απουσιάζει (επικίνδυνη πραγματικότητα) για να τα βγάλει πέρα αναπτύσσει ψυχικές δυνατότητες (εξέλιξη), άλλως ειπείν βρίσκει τη μαμά μέσα του (στροφή επί εαυτού) αναπαριστώντας την: την φαντάζεται π.χ. να το φροντίζει οπότε ευχαριστιέται (ψευδαισθητική ικανοποίηση της επιθυμίας). Πρόκειται για την ανάπτυξη της σκέψης του ψυχικού οργάνου. Το ίδιο τραυματικά μπορεί να βιώνεται και ένα εξαιρετικά στερητικό περιβάλλον (π.χ. πολλές απαγορεύσεις φτωχά ερεθίσματα, περιορισμοί κ.λ.π.. Αυτό αφορά στην μη επένδυση του παιδιού από το πρωτογενές αντικείμενο άλλως ειπείν τη μαμά ή όποια την υποκαθιστά. Στη συνέχεια το περιβάλλον χειρίζεται (handling) το παιδί. Ο όρος αυτός, συγγενής με αυτόν του «κρατήματος», αναφέρεται σε πλευρές της μητρικής φροντίδας όπως το άλλαγμα, το τάισμα, την ευαισθησία της μαμάς ως προς την επιδερμίδα του παιδιού της, τις καθημερινές φροντίδες κ.α. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να νοιώσει το παιδί τη μοναδικότητα του, γεγονός που αποτελεί συστατικό στοιχείο της απαρτίωσης του εγώ. To παιδί μαθαίνει να αναγνωρίζει το σώμα του. Ο ικανοποιητικός χειρισμός της μητέρας βοηθάει το παιδί να αποδεχθεί το σώμα του, και να αισθανθεί ότι είναι ακριβώς αυτός ο εαυτός του εδράζεται σ αυτό το σώμα. Ανάμεσα στη μαμά και το παιδί της δημιουργείται μια ψυχοσωματική συνέργεια ως εάν οι δυό τους να συνιστούν μια μόνο και την ίδια ενότητα. Κατά τον Winniccott το βρέφος δε θα μπορούσε να υπάρχει μόνο του, αποτελεί πρωτίστως άρρηκτο μέρος μιας σχέσης. Τέλος, το περιβάλλον παρουσιάζεται στο υποκείμενο, ώστε να σχετιστούν κάτω από αμοιβαίες συναισθηματικές συνθήκες ενός δούναι και λαβείν (αντικειμενοτρόπος σχέση). Στον αντίποδα του διευκολυντικού, μπορεί να βρίσκεται το ελλιπές περιβάλλον αλλά, το χειρότερο πράγμα που μπορεί να συμβεί σε ένα μωρό, είναι αυτό το οποίο ο Winniccott ονομάζει απρόσιτο περιβάλλον, όπου το παιδί υφίσταται τα μαρτύρια του Tαντάλου. Τάνταλος: μυθολογικός βασιλιάς της Φρυγίας, γνωστός για την τιμωρία που του επέβαλαν οι Θεοί, να ζει σε ένα λάκκο με νερό που του έφθανε μέχρι το λαιμό, κάτω από κλαδιά με καρπούς, χωρίς όμως να μπορεί να πιεί όταν διψά, ούτε να φάει όταν πεινά, επειδή το νερό και οι καρποί 5

6 απομακρύνονταν, όταν προσπαθούσε να τα φτάσει. Το μαρτύριο του Τάνταλου: σημαίνει το να μη μπορεί κανείς να απολαύσει αγαθά που βρίσκονται κοντά του, που του είναι προσιτά. Kατά τον Winnicott, η διαφορά του καλού γονέα από τον λιγότερο καλό δεν έγκειται στον αριθμό των λαθών που θα κάνει, αλλά στο πώς θα επεξεργαστεί και θα διορθώσει τα λάθη του. Ο ανασφαλής γονιός πέφτοντας στη παγίδα να κυνηγήσει το τέλειο, αρνείται συνήθως τα λάθη του. Γίνεται έτσι ενοχικός, εγωιστής στη προσπάθεια του να περισώσει την αξιοπρέπεια του και να υπερασπιστεί την αξία του. Παράλληλα πανικοβάλλεται κι επιθυμεί αποκατάσταση των λαθών του εδώ και τώρα με αποτέλεσμα να μη μπορεί να ξεφύγει από αυτά και να τα επαναλαμβάνει συνεχώς. Αντίθετα ο γονιός που παραδέχεται τα σφάλματα του είναι πιο προσιτός, αποδεικνύεται ψυχραιμότερος άρα αποτελεσματικότερος και προθυμότερος να ξαναπροσπαθήσει ώστε να μην επαναλάβει εκ νέου τα ίδια λάθη. Τα μικρά παιδιά που τα παράτησε το περιβάλλον τους, νοιώθουν ασύλληπτες αγωνίες και κινδυνεύουν στη συνέχεια να αναπτύξουν σχιζοειδικά συμπτώματα. Γίνεται λόγος για συναισθηματικά ελλείμματα του περιβάλλοντος (έλλειψη της μαμάς, απουσία της οριστική ή προσωρινή, δυσκολία της να επιδαψιλεύσει το παιδί με τις πρωτογενείς και αναγκαίες φροντίδες), τα οποία καταλήγουν να προξενούν μη ανατάξιμες συνέπειες στην εξέλιξη του παιδιού. Διακρίνουμε τις τραυματικές συναισθηματικές ελλείψεις σε ποσοτικές και ποιοτικές. Οι ποσοτικές συναισθηματικές ελλείψεις έχουν να κάνουν με την φυσική απουσία του πρωτογενούς μητρικού αντικειμένου είτε εξαρχής (εργασίες του R. Spitz, 1945, σχετικά με τον ιδρυματισμό), είτε αφού το βρέφος είχε προηγουμένως δομήσει έναν δεσμό μαζί του με συνέπεια την ανακλιτική κατάθλιψη (κατά Spitz, 1946). Η κατάθλιψη αυτή περιλαμβάνει τρείς φάσεις: α) της φρίκης (συντριβής), β) της απελπισίας, και γ) του αποχωρισμού. Στη διάρκεια αυτών των τριών φάσεων το παιδί αρχικά κινείται πρωτίστως προς άγραν του χαμένου ανακλιτικού αντικειμένου, ενώ στη συνέχεια, συντετριμμένο, εισέρχεται σε μια κατάσταση διάψευσης λιγότερο ή περισσότερο εκσεσημασμένης, ανάλογα με το επίπεδο δόμησης των εσωτερικευμένων αντικειμένων του (κατάκτηση της σταθερότητας /συνέχειας του αντικειμένου) και του χρόνου που διήρκεσε ο αποχωρισμός. Στη βάση αυτής της αμυντικής διαδικασίας, επισυμβαίνει μια στροφή των εχθρικών ενορμήσεων του παιδιού εναντίον εαυτού, ενώ η απώλεια του μητρικού στήθους, συμπαρασύρει αυτήν του στοματικού οργάνου (το παιδί σταματάει να τρώει), το οποίο αρχικά του επέτρεπε να χρησιμοποιεί τον μαστό. Κατά τον Winnicott κάτω από αυτές τις στερητικές συνθήκες, μπορεί να παρατηρείται επίσης απώλεια της δημιουργικής ικανότητας του υποκειμένου, και αναστολή ή διάλυση της ενορμητικότητάς του. Oι ποιτικές συναισθηματικές ελλείψεις αφορούν στις καταστάσεις όπου ένα βρέφος βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα αντικείμενο (περιβάλλον) το οποίο δεν του επιτρέπει να ζει την ενορμητικότητά του με έναν ανεκτό τρόπο, επειδή δεν μπορεί να την εμπεριέξει (μη διευκολυντικό περιβάλλον). Πρόκειται εδώ για ένα ελλειμματικό περιβάλλον το οποίο δεν καταφέρνει παράλληλα και 6

7 ταυτόχρονα να εξασφαλίσει την ικανοποίηση των αναγκών του βρέφους και να προάξει την αυτονομία του. Αυτό το περιβάλλον δεν κατανοεί τα σήματα του βρέφους, ούτε την σκέψη του. Ο Κreisler μελέτησε τόσο τις καταθλίψεις ( κατάθλιψη λευκή και άδεια) των παιδιών κάτω απ αυτές τις συνθήκες, όσο και την ψυχοσωματική τους υπανάπτυξη. Άλλοι συγγραφείς, μελέτησαν σε ανάλογες περιπτώσεις τη σοβαρή παθολογία του ναρκισσισμού (εσωτερικό άδειο/κενό, έλλειψη εμπιστοσύνης), και τη δυσανεξία στη ματαίωση, που οδηγεί στην αμεσότητα του περάσματος στην πράξη, ειδικότερα κατά την εφηβεία (αντκοινωνικότης). Ο Winnicott υποστήριζε ότι η αντικοινωνική πράξη του εφήβου εκδηλώνεται από τη στιγμή που το παιδί ξεκινά να εγκαθιστά μια σχέση με το αντικείμενο και να επενδύει ένα πρόσωπο. Άλλως ειπείν, η αντικοινωνική πράξη στην εφηβεία συνιστά ένδειξη, κατά έναν οξύμωρον τρόπο, αντικειμενοτρόπων επενδύσεων. Έχουν επίσης περιγραφεί μικτές συναισθηματικές ελλείψεις κατά τις οποίες όπου προεξάρχει η ασυνέχεια των μητρικών φροντίδων και η ανεπαρκής υποστήριξη/κράτημα του βρέφους. Το αποτέλεσμα είναι οι συνεχείς μεταπτώσεις και οι ναρκισσιστικές ανεπάρκειες κατά την φάση του αποχωρισμού εξατομίκευσης ( στάδιο ψυχοσεξουαλικής εξέλιξης κατά Mahler). O Winnicott (1984), μελέτησε εκ του σύνεγγυς τις συνέπειες των συναισθηματικών ελλείψεων στα βρέφη που είχαν τοποθετηθεί στα ιδρύματα, τα νοσοκομεία, και στη συνέχεια, τις ανάδοχες οικογένειες, άλλως ειπείν σε οικογενειακό περιβάλλον. Προεξήρχαν σε αυτά τα παιδιά η κατάθλιψη, και γενικότερα οι παθολογίες της οριακότητας, και αντικοινωνικότητας και της ψύχωσης. Η Dolto περιέγραψε σε ανάλογες περιπτώσεις, αποσυνδέσεις ξαφνικές και διαρκείς, ως συνέπεια πρώιμων συνθηκών ιδρυματισμού, ή/και εξαιτίας συνεχών αλλεπάλληλων αλλαγών των παρόχων των βρεφικών φροντίδων (συνεχές πέρασμα του παιδιού σε άλλα χέρια).. Εδώ οι ζωτικές του ανάγκες ικανοποιούνται, όμως αυτό λαμβάνει χώρα εντός ενός περιβάλλοντος όπου δεν υπάρχουν ανταλλαγές λεκτικές, μιμητικές ή κινητικές. Κάτω απ αυτές τις συνθήκες, η ενορμητικότης του παιδιού γίνεται αυτιστική, φτάνει σε αδιέξοδο και βρίσκει, εν τέλει έναν τερατολογικό συμβολισμό στο παραλήρημα. Ο συγγραφέας θεώρησε την αναλυτική κατάσταση ανάλογη με την φάση του holding στο παιδί. Όταν ο αναλυτής είναι αφηρημένος, ο ασθενής μπορεί να εκλάβει την αφηρημάδα του ως ανικανότητά του να τον κρατήσει (holding), να κρατήσει το πνεύμα και την ψυχή του. Ορίζει ως βασική προϋπόθεση της αναλυτικής εργασίας την ικανότητα του ασθενούς να είναι μόνος του παρουσία του αναλυτή του. Αυτό κλινικά μπορεί να εκφράζεται μέσω της σιωπής του ασθενούς η οποία ως τέτοια όχι μόνο δεν είναι ένδειξη αντίστασης, αλλά το αντίθετο, συνιστά μια κατάκτηση για αυτόν. Ο Winniccott (1958) μιλώντας για την ικανότητα του υποκειμένου να είναι μόνο, κάνει λόγο για τη σχέση του ενός η οποία προσδιορίζει αυτήν την δυνατότητα, σε αντιδιαστολή με τη σχέση των τριών, στην κλασσική οιδιπόδεια συνθήκη, και τη σχέση των δύο (μητέρα βρέφος) στην καταθλιπτική θέση της Klein. Μιλώντας για την ικανότητα του να είναι κάποιος μόνος, ο συγγραφέας εννοεί την εμπειρία/δυνατότητα του παιδιού να είναι μόνο ενώ η 7

8 μητέρα του είναι παρούσα. Αφορά στην εμπειρία του να είναι μόνο ενώ κάποιος άλλος είναι παρών. Είναι ένας ιδιαίτερος τύπος σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ του νηπίου και τη μαμά του, κατά την οποία το παιδί είναι μόνο αλλά με την ταυτόχρονη παρουσία της μαμάς η οποία είναι εκεί είτε ως φυσική παρουσία είτε υποκαθιστώμενη /συμβολιζόμενη από το μωρουδιακό κρεβατάκι, το καροτσάκι κ.λ.π. Είναι μια σχέση ανάμεσα σε δύο, ένας εκ των οποίων είναι οπωσδήποτε μόνος. Μπορεί και οι δύο να είναι μόνοι αλλά, εν πάσει περιπτώσει, η παρουσία ενός εκάστου είναι σημαντική και απαραίτητη για τον άλλον. Αυτή η συνθήκη προσιδιάζει με την ατμόσφαιρα που επισυβαίνει στη ζωή μας μετά τον ερωτικό οργασμό: μετά από μια πολύ ικανοποιητική σεξουαλική επαφή έκαστος εκ των συντρόφων είναι μόνος και το απολαμβάνει. Ο Winniccott υποστηρίζει ότι η ικανότητα του υποκειμένου να απολαμβάνει το να είναι μόνος μαζί με κάποιον άλλο (με την παρουσία του άλλου) ο οποίος είναι επίσης μόνος, αποτελεί μια ένδειξη υγείας. Εδώ το υποκείμενο μοιράζεται τη μοναξιά του με τον άλλο, είναι μια κατάσταση συναισθηματικής ωριμότητας. Ο συγγραφέας συνδέει την ικανότητα του υποκειμένου να είναι μόνο με την δυνατότητά του να διαχειρίζεται λυσιτελώς τις συγκινήσεις του που προκύπτουν από την πρωταρχική σκηνή. Το παιδί αντιλαμβάνεται ή φαντάζεται μια ερεθιστική σχέση ανάμεσα στους γονείς του. Τούτο γίνεται αποδεκτό από το παιδί εφόσον αυτό είναι υγιές, και αφορά στην ανοχή της αμφιθυμίας του απέναντι σ αυτούς, σε μια συγχώνευση/μείξη/ ουδετεροποίηση των επιθετικών και ερωτικών τάσεων, ιδεών και φαντασιών του, σε μια ικανότητά του να ταυτίζεται με έκαστο εκ των γονέων του. Ο ασθενής και ο αναλυτής παίζουν (είναι ο καθένας μόνος του) διαμέσου των ιδεών τους, των εικόνων τους, των φαντασιών τους και στη συνέχεια παίζουν μαζί, εκεί όπου συναντιώνται οι συνειρμικές διαδικασίες των δύο, κάθε φορά όπου αυτή η συνάντηση των δύο, επιτρέπει στον αναλυτή να εγκαταστήσει μια σύνδεση ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν του ασθενούς του. Είναι ο Winiccott ο οποίος εισήγαγε την έννοια του «παίζειν» στην αναλυτική θεωρία. Όρισε την ψυχανάλυση ως μια ύψιστα εξειδικευμένη μορφή του παίζειν, στην υπηρεσία της επικοινωνίας με τον εαυτόν και τους άλλους. Πρόσθεσε ότι η ψυχοθεραπευτική εργασία λαμβάνει χώρα επί της τομής των δύο χώρων του παιχνιδιού, του ασθενούς του αναλυτού. Βεβαίως αυτή η ιδέα ήταν παρούσα και στον νου του Freud, όταν συνέκρινε τη φαντασία των νευρωτικών, η οποία αποσκοπεί στο να αντικαταστήσει ή να τροποποιήσει μια δυσφορική πραγματικότητα, με το παιχνίδι των παιδιών. Κατ αυτόν στη μεταβίβαση επισυμβαίνει μια χρήσιμη και αβλαβής επαναλαμβανόμενη διαδικασία (επανάληψη των παιδικών συγκρούσεων κατά την ψυχαναλυτική διαδικασία), η οποία συνιστά το έδαφος, τον χώρο του παιχνιδιού, μια ενδιάμεση περιοχή μεταξύ της αρρώστιας και της πραγματικής ζωής. Είναι διαμέσου αυτής της περιοχής όπου επιτυγχάνεται η μετάβαση από την μια στην άλλη. Το παιχνίδι είναι μια συνιστώσα της ψυχικής ζωής. Συμπεριλαμβάνει και το σώμα, είναι σοβαρή και απαραίτητη για την ψυχοσεξουαλική εξέλιξη των παιδιών αλλά αποτελεί εξίσου ζωτικό μέρος της ζωής και της παιδείας των ενηλίκων. Εδώ είναι που εκκολάπτεται, συν τω χρόνω, η φαντασία (αυταπάτη) και η δημιουργική τους δεινότης η οποία εκφράζεται στους τομείς της τέχνης, της 8

9 θρησκείας, της επιστημοσύνης κ.λ.π. Είναι ένας ενδιάμεσος χώρος ο οποίος αφορά στην ικανότητα του Εγώ να επινοεί, να αντιλαμβάνεται ένα αντικείμενο και να οργανώνει μαζί του μια στοργική σχέση. Πρόκειται για το χώρο στον οποίο ερείδεται ο συμβολισμός (συμβολική σκέψη), αφορά στην ιδέα ότι η δημιουργική επικοινωνία και το παιχνίδι λαμβάνουν χώρα εντός μιας τρίτης ζώνης/περιοχής ή περιοχής πειραματισμού, άλλως ειπείν εντός ενός διαπροσωπικού χώρου όπου οι συνεισφορές ενός εκάστου από αυτούς που παίζουν (ή εποικοινωνούν στη θεραπευτική συνθήκη), τέμνονται, συναντώνται, επικαλύπτονται. Εμπειρία, φαντασίωση, προσωπικό βιώμα, δομούν έναν χώρο ύπαρξης, μέσα στον οποίον καλείται να ταξιδέψει ο αναλυτής. Κατά τον Αλούπη (2005), το ταξίδι τούτο θα χτίσει έναν κοινό χώρο συνάντησης με καινούργια βιώματα που θα μπορέσουν να φέρουν στο φώς παρελθούσες εμπειρίες, ελλειμματικές, τραυματικές, μοιραίες και ουσιώδεις. Κατά τον Bacon (στον Αλούπη 2005), μας εκπλήσσει η έντονη φροντίδα του Winiccott να οργανώνει χώρους προστατευμένους από κάθε είδους παρέμβαση και αμφισβήτηση, μέσα στους οποίους είναι δυνατόν να παίξει και να μεγαλώσει ένα παιδί. Κατά τον Winnicott η δημιουργικότητα του ενήλικου αντιστοιχεί είναι ανάλογη με το δημιουργικό παιχνίδι του παιδιού. Η ικανότητα για το παιχνίδι προεκτείνεται στη συνέχεια μέσα στην φαντασιακή ζωή και τη δημιουργική δουλειά. Ο Freud υποστήριζε ότι συνεισφέρει εξαιρετικά στην ενορμητική διεργασία και αποφόρτιση των εντάσεων. Το παιχνίδι υπακούει στην αρχή της ευχαρίστησης (αρχή της ηδονής) σε αντιδιαστολή με την κριτική σκέψη, η οποία ερείδεται στην πραγματικότητα. Το αντίθετο του παιχνιδιού δεν είναι η σοβαρότητα αλλά η πραγματικότητα. Η σημασία του έχει τονιστεί από κλασσικούς διανοητές. Κατά τον Schiller «ο άνθρωπος παίζει όταν είναι στην κυριολεξία άνθρωπος και είναι ολοκληρωμένος άνθρωπος όταν παίζει». Στην παιδαγωγική και στην ψυχοθεραπεία το παιχνίδι συνιστάται κυρίως για την ενίσχυση της μάθησης και την αλλαγή της συμπεριφοράς. Πρόκειται επίσης για μια δραστηριότητα των ζώων με πρωτεργάτες τα ανώτερα θηλαστικά. Πέρα από τον Winnicott που χρησιμοποίησε τον σχεδιασμό (squiggle) και το παιχνίδι με το παιδί για διαγνωστικούς λόγους, επιπροσθέτως οι Freud Anna και Κlein Μelanie, το χρησιμοποίησαν κατά την πορεία της ψυχαναλυτικής διεργασίας με παιδιά. Ο Winniccott παρατηρεί τα εξής εξελικτικά στάδια στην ανάπτυξη του παιδιού: της διασύνδεσης (integrating), της εγκατοίκησης (indwelling) και της αντικειμενοτρόπου σχέσης. Α) Η διασύνδεση περιλαμβάνει την προοδευτική εξέλιξη του ατόμου σε ένα μοναδικό /ενοποιημένο υποκείμενο, καθώς αυτό συγκεντρώνει/συμμαζεύει τα σκόρπιες, ασύνδετες μεταξύ τους κιναισθητικές εμπειρίες του (εγκατάσταση ενός ενοποιημένου εαυτού). Το υποκείμενο από εδώ και στο εξής έχει το αίσθημα μιας εξατομικευμένης ύπαρξης. Η φάση της διασύνδεσης έπεται της πρωτογενούς κατάστασης της μη σύνδεσης. Η εξέλιξη από τη μια φάση στην άλλη επιτυγχάνεται καθώς το βρέφος είναι φροντισμένο από το περιβάλλον, είναι ασφαλές στα ζεστά, το νανουρίζουν και το φωνάζουν με το όνομά του. Κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης, το στάδιο της μη σύνδεσης ενυπάρχει εν δυνάμει εντός του: ο καθένας επιστρέφει εκεί σε στιγμιότυπα της ζωής του 9

10 όπου αναπαύεται, χαλαρώνει, ονειροπολεί ή βλέπει όνειρα, υπό την προϋπόθεση ότι έχει επαρκή εμπιστοσύνη στο περιβάλλον ώστε να επιτρέψει στον εαυτόν του να τον πάρει το κύμα αυτής της παλινδρομικής ώσης. Ο Winnicott συνδέει την ικανότητα για δημιουργία αλλά και γενικότερα τις καλλιτεχνικές εμπειρίες του ενήλικα, με τη δυνατότητά του να παραμένει σε επαφή με τον αρχαϊκό μη διασυνδεμένο εαυτόν του. Ως προς την ψυχοθεραπεία, αναφέρεται στην δυνατότητα του αναλυόμενου να μπορεί να επιστρέφει (παλινδρομεί) σε μια κατάσταση μη σύνδεσης. Με αυτήν την έννοια η κατάσταση της μη σύνδεσης είναι ένα θετικό φαινόμενο, απολύτως διάφορο της αποσύνδεσης (ή αποσυγκρότσης ή αποδιοργάνωσης), η οποία συνιστά ένα ψυχοπαθολογικό φαινόμενο, εν είδει ψυχικής άμυνας, ακριβώς ενάντια στην επιστροφή στην αρχαϊκή φάση της μη σύνδεσης. Κατά τον Winnicott, η τρέλα δεν είναι παλινδρόμηση, αλλά πρόκειται για μια έσχατη και παθητική καταφυγή στην μηπαλινδρόμηση. Β) Η εγκατοίκηση. Ο Winnicott θεωρεί ότι το βιολογικό σωματικό όν γίνεται ψυχικό άτομο μέσα από μια διαδικασία, μια ψυχοσωματική συνέργεια. Εδώ το σώμα δε γίνεται ψυχή, αλλά αποτελεί φορέα και συνεργό της ψυχής. Γ) Η αντικειμενοτρόπος σχέση. Το τελευταίο στάδιο της συνάντησης του υποκειμένου με το αντικείμενο είναι, κατά τον συγγραφέα, κεντρικό ως προς τη δόμηση του εαυτού του παιδιού. Ο Winnicott μας υπενθυμίζει σε ποιο βαθμό η κίνηση προς τα εμπρός στην ανάπτυξη, ενέχει στενά την απειλή μιας παλίνδρομης, κίνησης οπισθοχώρησης στην σχιζοφρένεια. Κάνει λόγο για αρχέγονες αγωνίες όπως εξής φόβοι: επιστροφής στην κατάσταση της μη σύνδεσης, αέναης πτώσης, απώλειας της ψυχοσωματικής συνέργειας και αποτυχίας της εγκατοίκησης, απώλειας της έννοιας του πραγματικού, απώλειας της ικανότητας για αντικειμενοτρόπες σχέσεις κ.λ.π. Οι καταστάσεις αυτές συνοδεύνται, κατ αντιστοιχίαν, από τις προσήκουσες άμυνες: αποσύνδεση, αυτόυποστήριξη, αποπροσωποίηση, πρωτογενής ναρκισσισμός, αυτισμός. Ο Winnicott δεν αντιλαμβάνεται/καταννοεί την ψυχωσική αρρώστια ως κατάρρευση, αλλά ως αμυντική οργάνωση σχετική με μια αρχέγονη/ ασύλληπτη αγωνία. Κατ αυτόν η ψύχωση, συμπεριλαμβανομένου του παιδικού αυτισμού, είναι μια αμυντική οργάνωση. 10

11 Ο Winniccott σχετίζει τις αρχέγονες αγωνίες με την ψύχωση. Πρόκειται για την αρχαϊκή/ ασύλληπτη τάξη των πραγμάτων, η οποία προδιαθέτει στο σχηματισμό των αμυντικών διεργασιών. Ο κλινικός φόβος κατάρρευσης είναι ο φόβος μιας κατάρρευσης που έχει ήδη υπάρξει ως εμπειρία. Είναι ο φόβος μιας πρωταρχικής αγωνίας που προκαλεί και την προσήκουσα αμυντική οργάνωση. Πρόκειται για μια πρωτίστως ψυχική κατάρρευση, εξαιτίας μιας σοβαρής περιβαλοντικής ανεπάρκειας, σε ένα πολύ πρώιμο στάδιο της ζωής του υποκειμένου, τόσο ώστε ο εαυτός του να μη μπορεί να την αντιμετωπίσει, να τη βιώσει, να την απαρτιώσει και εντάξει, να την νοηματοδοτήσει και, μέσα απ αυτήν τη διαδικασία να καταφέρει να συντηρήσει μια ανάμνηση. Η απώλεια του αντικειμένου έλαβε χώρα πριν την κατάκτηση της διαφοροποίησης εαυτού αντικειμένου. Δεν πρόκειται για μια μεταβολίσιμη απώλεια του αντικειμένου διαμέσου της ενδοβολής (πένθος) ή της ενσωμάτωσης (μελαγχολία) αλλά για ένα βίωμα εκμηδενισμού και εκσεσημασμένης αγωνίας. Ιδού σε ποιο βαθμό η σοβαρή παθογένεια των πρώιμων ελλειμμάτων και στερήσεων, πριν από την οργάνωση του εαυτού, μπορούν να οδηγήσουν στην εγκατάσταση μιας ψύχωσης, μιας ψυχωτικής κατάθλιψης (ρήξεις στη συνέχεια των ψυχικών λειτουργιών), ή σε μια αντικοινωνική τάση. Η κατάρρευση του υποκειμένου ή ο φόβος που καταστρέφει τη ζωή του έχει ήδη υπάρξει, έχει μεταφερθεί μακριά, κρύβεται βαθειά στο ασυνείδητο. Εδώ γίνεται αναφορά σε ένα ασυνείδητο όπου το Εγώ είναι πολύ ανώριμο, με περιορισμένη διασυνδετική ικανότητα (αδύναμο ώστε να συμμαζεύει/απαρτιώνει τα σκόρπια κομμάτια και εμπειρίες του εαυτού). Είναι σαν κάτι το οποίο τον αφορά προσωπικά αλλά δεν του ανήκει ψυχικά. Bρισκόμαστε εδώ απέναντι σε ένα χρονικό παράδοξο, λόγω της πρωιμότητας του κατακλυσμιαίου συμβάντος. Στην προκειμένη περίπτωση ο ασθενής συνεχίζει να απειλείται/φοβάται επί συνεχούς βάσεως κάτι που ανήκει στο παρελθόν, επειδή η αρχαϊκή εμπειρία αγωνίας δεν εντάχθηκε στον παρελθόντα χρόνο, λόγω διασυνδετικής ανημποόριας: η αρχέγονη αγωνία δε μπορεί να ενταχθεί στο παρελθόν παρά μόνον εφόσον το Εγώ του ασθενούς μπορέσει να την εντάξει στη δική του εμπειρία του ενεστώτα χρόνου, και του παντοδύναμου ελέγχου του. Ο ασθενής συνεχίζει να ψάχνει ψυχαναγκαστικά, αυτό που δεν έχει γίνει ακόμα εμπειρία, είναι σα να το ψάχνει στο μέλλον, ενώ 11

12 αυτό το κάτι, είναι ήδη γεγονός. Ο Winnicott υποστηρίζει ότι, εφόσον ο ασθενής αποδεχτεί, διαμέσου της ερμηνείας, ότι αυτό που δεν έχει γίνει ακόμα δική του εμπειρία συνέβη όντως στο παρελθόν, τότε η αγωνία μπορεί να βιωθεί επί του παραγματικού και επί του παρόντος στο πλαίσιο της μεταβίβασης, ως αντίδραση στα λάθη και τις αποτυχίες του αναλυτή (αποτυχίες του διευκολυντικού περιβάλλοντος, του holding του αναλυτή). Η ανάλυση δεν τελειώνει, μολονότι είναι αυτό που επιθυμούν αναλυτής και αναλυόμενος, αν προηγουμένως το πράγμα που φοβάται ο ασθενής δε γίνει εμπειρία. Τω όντι, μια διέξοδος για τον ασθενή είναι να καταρρεύσει σωματικά ή ψυχικά. Διαφορετικά, αν η κατάρρευση δε λάβει χώρα στην ανάλυση, είναι ως εάν, αναλυτής και αναλυόμενος, να συνεργούν ώστε να παρουσιάζονται συνέχεια εμπόδια και το τέλος της ανάλυσης να αναβάλλεται επί μονίμου βάσεως. Απαιτείται βέβαια, να συνοδεύεται η κατάρρευση, αυτή που θα λάβει χώρα στη διάρκεια της θεραπείας, από αναλυτική κατανόηση και εναισθησία (insight) εκ μέρους του ψυχοθεραπευτού, έτσι ώστε να αποφευχθεί ο πιθανός εγκλεισμός του ασθενούς στο ψυχιατρείο. Εν κατακλείδι, ο φόβος κατάρρευσης είναι η αγωνία του υποκειμένου να ξαναζήσει την εμπειρία απειλητικών συνθηκών στις οποίες βρέθηκε κατά το παρελθόν. Η συνθήκη της κατάρρευσης επικαιροποιείται στην περίπτωση κατά την οποία, στην ενεστώσα ζωή του μπορεί να εκπίπτει, όπως και τότε, η στήριξη που λαμβάνει στο περιβάλλον του (μη διευκολυντικό περιβάλλον). Ο Winnicott προάγει την ιδέα ότι η κατάρρευση έχει ήδη συμβεί, στην αρχή, περίπου, της ζωής του ατόμου. Ο ασθενής χρειάζεται να το «θυμηθει», αλλά δεν είναι δυνατόν να θυμηθεί κάτι που δεν έχει ακόμα συμβεί, γιατί ο ασθενής δεν ήταν εκεί για να του συμβεί. Άλλως ειπείν, ο φόβος κατάρρευσης είναι ο φόβος ενός παρελθόντος γεγονότος, που δεν έχει βιωθεί ακόμα ως εμπειρία. Η αναγκαιότητα αυτής της εμπειρίας, είναι ισοδύναμη με αυτήν της ενθύμησης/ανάμνησης στην ανάλυση των νευρωσικών. Ο μόνος τρόπος να «θυμηθεί» ο ασθενής σε αυτήν την περίπτωση είναι να βιώσει αυτό το πράγμα του παρελθόντος στο παρόν, δηλαδή στη μεταβίβαση. Τότε, αυτό το πράγμα του παρελθόντος και του μέλλοντος γίνεται υλικό του εδώ και τώρα, γίνεται εμπειρία του ασθενούς για πρώτη φορά. Αυτό ισοδυναμεί με τη θύμηση και το αποτέλεσμα. Η όλη διαδικασία παραπέμπει στην άρση της απώθησης που 12

13 επισυμβαίνει στη ζωή/ανάλυση του ψυχονευρωσικού ασθενούς. Κατά την ανάλυση αυτοί οι φόβοι αγγίζονται κατά την εξέλιξη της μεταβίβασης Ο Winnicott μεταφέρει την έννοια του φόβου κατάρρευσης και στον φόβο του θανάτου. Κατά τον συγγραφέα οι θρησκευτικές διδασκαλίες απορροφούν αυτόν τον φόβο αναπτύσσοντας ιδέες/πεποιθήσεις περί της μετά θάνατον ζωής, οι οποίες δεν αποτελούν παρά διάψευση του γεγονότος του θανάτου. Εντούτοις, κάποιοι αναζητούν ψυχαναγκαστικά τον θάνατο (κατ αναλογίαν με την ψυχαναγκαστική ενασχόληση με το άγχος κατάρρευσης). Και εδώ ακόμα, η υπόσχεση για μεταθανάτια ζωή αποτυγχάνει. Και σ αυτήν την περίπτωση, αυτό που αναζητιέται είναι ο θάνατος ο οποίος συνέβη χωρίς να γίνει εμπειρία, χωρίς να βιωθεί. Ο συγγραφέας σημειώνει χαρακτηριστικά ότι ο Keats ήταν σχεδόν ερωτευμένος με τον γαλήνιο θάνατο. Σύμφωνα με τη δική του κατανόηση, o ποιητής επιθυμούσε έντονα τη γαλήνη που θα επερχόταν αν είχε μπορέσει να θυμηθεί το γεγονός του θανάτου του, αλλά για να θυμηθεί έπρεπε να βιώσει την εμπειρία του θανάτου του στο παρόν. Ένας ασθενής του Winnicott έκανε λόγο για «φαινομενικό θάνατο», με την έννοια πως ό,τι του είχε συμβεί στο παρελθόν ήταν θάνατος μόνο ως φαινόμενο και όχι ένα γεγονός πραγματικό που μπορούμε να παρατηρήσουμε. Ο (ψυχικός) θάνατος σαν κάτι που ναι μεν συνέβη στον ασθενή αλλά τον οποίον εκείνος δεν ήταν αρκετά ώριμος για να εγγράψει ως εμπειρία, έχει το νόημα της αφάνισης. Πρόκειται για μια συνθήκη όπου η συνέχεια του Είναι διακόπηκε λόγω παραβίασης του χώρου του από περιβαλλοντικούς παράγοντες, στους οποίους η παραβίαση επετράπη λόγω της αποτυχίας/ελλειμματικότητας του διευκολυντικού περιβάλλοντος. Ο Winnicott κάνει λόγο για την έννοια της φαλκίδευσης (impingement=καταπάτηση): Πρόκειται για περιβαλλοντικές πράξεις και γεγονότα που διαταράσσουν την αυθεντική πορεία/εξέλιξη του νηπίου και αργότερα του παιδιού. Θεωρεί ότι δεν είναι βλαπτικές όλες οι φαλκιδεύσεις, και ότι μια μικρή ποσότης τους μπορεί να αφομοιώνεται και να οδηγεί στην ανάπτυξη του Εγώ. Ωστόσο οι πρώιμες και έντονες φαλκιδεύσεις προξενούν προξενούν αντιδράσεις στο παιδί και οδηγούν στο σχηματισμό του ψευδούς εαυτού. Οι συνεχιζόμενες φαλκιδεύσεις μπορεί να οδηγήσουν στον κατακερματισμό της προσωπικότητας. Η αφάνιση είναι μια κατάσταση όπου ο φόβος είναι συγκλονιστικότερος από το άγχος ευνουχισμού, και παραπέμπει, σύμφωνα με ορισμέους συγγραφείς, στο άγχος αποχωρισμού. Η εξαφάνιση του 13

14 αντικειμένου θα έφερνε το παιδί αντιμέτωπο με το φόβο ότι δε θα μπορούσε να εστιάσει τις ενορμητικές του ώσεις και έτσι θα το εξέθετε στον κίνδυνο της απώλειας της επιθυμίας και της ευχαρίστησης απ αυτήν. Ο συγγραφέας σχετικά, με τον αυτοκτονικό ιδεασμό, αναφέρει ότι πολλοί άνδρες και γυναίκες σπαταλούν τη ζωή τους με το ερώτημα αν η αυτοκτονία αποτελεί λύση, δηλαδή αν συνιστάα λύση το να στέλνει το σώμα στο θάνατο, ο οποίος έχει ήδη επέλθει στη ζωή. Συνεχίζει υποστηρίζοντας ότι η αυτοκτονία δεν αποτελεί απάντηση, αλλά χειρονομία απελπισίας. Μια σχιζοφρενής ασθενής του η οποία τελικά αυτοκτόνησε, του ζητούσε να την βοηθήσει να αυτοκτονήσει για έναν αληθινό λόγο αντί για έναν ψεύτικο Φαίνεται ότι η ασθενής αυτοκτόνησε επειδή ο αναλυτής της δεν κατάφερε να της επιβεβαιώσει πως είχε πεθάνει στα πρώτα χρόνια της ζωής της. Τελικά είναι σα να αυτοκτόνησε για ένα ψεύτικο λόγο και όχι για τον αληθινό. Ο αληθινός λόγος που γύρευε ήταν η βίωση στο παρόν ενός παλιού, αρχαϊκού και ξεχασμένου θανάτου. Αν είχε λάβει αυτήν την επιβεβαίωση, ο σωματικός της θάνατος θα αναβαλλόταν και θα περίμενε να εκπληρωθεί διαμέσου των γηρατειών. Κάποιοι έχουν ανάγκη να βιώσουν ως εμπειρία το κενό και αυτό το κενό είναι πρωτογενές, ανήκει στο παρελθόν, σε μια εποχή όπου η ωριμότητα δεν είχε φτάσει σε βαθμό που να κρατά δυνατή αυτήν την εμπειρία: τίποτα δεν του συνέβη τότε, από αυτό που θα έπρεπε (χρήσιμα) να του είχε συμβεί (για να δοθεί νόημα στην κατάσταση του κενού, απαιτείται σημαντική ωριμότητα). Είναι πιο εύκολο για κάποιον να θυμηθεί ένα τραύμα από το να θυμηθεί ότι δε συνέβη τίποτα όταν θα έπρεπε κάτι να έχει συμβεί. Εν κατακλείδι, το αίσθημα του κενού που εμφανίζεται σε μια θεραπεία, είναι μια κατάσταση κατά την οποία ο ασθενής προσπαθεί να βιώσει σαν εμπειρία μια παρελθούσα κατάσταση που δε μπορεί να την θυμηθεί εκτός αν την βιώσει ως εμπειρία για πρώτη φορά, στην ανάλυση. Ο Winnicott υποστηρίζει ότι ο ασθενής λόγω του εκσεσημασμένου φόβου του για το απαίσιο κενό, αμυντικά οργανώνει ένα ελεγχόμενο από αυτόν αίσθημα κενού, μην τρώγωντας ή μη μαθαίνοντας, ή αντίθετα, θα τείνει γεμίζει το κενό ανελέητα με μια τρελή ψυχαναγκαστική βουλιμία, μια αμυντική λειτουργία ενάντια στον τρομακτικό φόβο του άδειου. Όταν ο ασθενής, χάρη στην εξάρτηση από τον αναλυτή, μπορέσει 14

15 να προσεγγίσει το ίδιο το κενό και να υποφέρει απ αυτήν την κατάσταση, τότε άρχεται η διαδικασία της εσωτερίκευσης (αντί για τη βουλιμία), ο ασθενής γεμίζει το κενό με περιεχόμενο, και αρχίζει να αιασθάνεται ευχάριστα. Η βάση όλης της μάθησης (όπως και της διατροφής), είναι το αίσθημα κενού. Αν αυτό το κενό δε βιώθηκε ως τέτοιο από την αρχή, τότε μεταβάλλεται σε μια κατάσταση που το άτομο φοβάται και αναζητά (οξύμωρο). Η κρίση βουλιμίας είναι ένα φρενήρες επεισόδιο, κάτω από συνθήκες απώλειας του ελέγχου. Γίνεται λόγος για βουλιμία της τροφής, επίσης για βουλιμία αντικειμένων (υπερκατανάλωση, πολυφαρμακία, παθολογικό shopping, υπερσεξουαλικότητα). Ανήκει στις στοματικές εκδηλώσεις, και στις έξεις (τοξικομανία χωρίς ναρκωτικά), σύμπτωμα σταυροδρόμι ανάμεσα στο κενό περιεχομένου του ψυοσωματικού συμπτώματος (σωματοποίηση) και του υστερικού σημαίνοντος. Είναι ένα παθολογικό συμπεριφορικό σύμπτωμα, παρορμητικού υπόβαθρου, άνευ ψυχικού περιεχομένου, αποτέλεσμα μιας ελλιπούς ψυχικοποίησης. Με αυτήν την έννοα ενέχει μια αμυντική λειτουργία ενάντια στην ψυχωτική αποδιοργάνωση, ή μια υφαίρπουσα κατάθλιψη. Ο συγγραφέας, κατ αναλογίαν και με τις άλλες αναζητήσεις, με ψυχαναγκαστικόν τρόπο, αρνητικών εμπειριών εκ μέρους του υποκειμένου, ( όπως της κατάρρευσης, του θανάτου, του κενού), κάνει λόγο και για την αναζήτηση της μη ύπαρξης, ως μια αμυντική λειτουργία. Η ύπαρξη αναπαρίσταται μέσω των προβολικών διαδικασιών: είναι διαμέσου της προβολής που αποφεύγεται για το υποκείμενο το βάρος της ευθύνης της ύπαρξης, στην καταθλιπτική θέση της Klein), ή η επιθετικότητα (καταδίωξη) του υποκειμένου στην σχιζοπαρανοειδή θέση. Στις θρησκείες η έννοια της μη ύπαρξης εμφανίζεται μέσα από την ιδέα της ενότητας με το Θεό ή το Σύμπαν. Ειδικότερα σε γραπτά και διδασκαλίες υπαρξιστών, η ύπαρξη μεταβάλλεται σε αντικείμενο λατρείας, σε μια προσπάθεια αντίθεσης (οργανωμένη άμυνα) στην προσωπική τάση για μη ύπαρξη, η οποία αποτελεί μέρος μιας οργανωμένης άμυνας. Υποστηρίζει ο Winnicott, ότι η ύπαρξη δε μπορεί να ξεκινήσει, παρά μόνο με βάση την μη ύπαρξη, και ότι πολύ νωρίς, πριν ακόμη από τη γέννηση σίγουρα κατά τη διάρκεια του τοκετού κινητοποιείται η συναίσθηση ενός πρώιμου Εγώ, το οποίο χρονικά βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από την συγκρότηση του εαυτού. Συμπληρώνει ότι το άτομο δε μπορεί ν αναπτυχθεί αν είναι αποχωρισμένο από την ψυχοσωματική εμπειρία και από τον πρωτογενή ναρκισσισμό. 15

16 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Bollas C. Τhe mystery of things, Routledge, London, 1999 De Mijolla A. Dictionnaire International de la psychanalyse, Calmann Lévy, Paris 2002 Επιστημονικά άρθρα από το συνέδριο «Οn trauma and analytic play», jerusalem March 1986, I.P.A meeting Μπακιρτζόγλου Σ., Σημειώσεις προς τους δευτεροετείς φοιτητές του Mεταπτυχιακού Προγράμματος Κλινικής Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών : «Πρωτοποριακή έρευνα για την θεραπευτική επαφή δια μέσου των σκύλων με τη M.K.O. SAPT Hellas και το Θεραπευτήριο Χρονίων Παθήσεων Ανατολικής Αθήνας (Μονάδα Μελισσίων)», Χειμερινό εξάμηνο Μπακιρτζόγλου Σ., Σημειώσεις τριήμερου βιωματικού/εκπαιδευτικού σεμιναρίου «Η αιμορραγική ρήξη του ψυχικού μας ιστού: περί της ανατομίας του τραυματικού», Aθήνα, 4 6 Απριλίου 2014 Winniccot D., «Φόβος κατάρρευσης», εκδ. Άγρα, Αθήνα 2005 Winniccot D., «The capacity to be alone», Int J Psychoanal Sep Oct;39(5):

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή της Α. Ποταμιάνου στον σύγχρονο προβληματισμό που αφορά τις ψυχικές καθηλώσεις και τις σωματικές προσδέσεις μέσα

Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή της Α. Ποταμιάνου στον σύγχρονο προβληματισμό που αφορά τις ψυχικές καθηλώσεις και τις σωματικές προσδέσεις μέσα ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ Η Α. Ποταμιάνου στο βιβλίο της «Το τραυματικό» πραγματεύεται ένα θέμα εξαιρετικά επίκαιρο. H προβληματική του τραυματικού είναι παρούσα στην καθημερινότητα του υποκειμένου, μέσα από επώδυνα

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής. Το ψυχαναλυτικό λεξιλόγιο του ιδρυματισμού.

Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής. Το ψυχαναλυτικό λεξιλόγιο του ιδρυματισμού. Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής Το ψυχαναλυτικό λεξιλόγιο του ιδρυματισμού. Είναι πρωτίστως κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου όπου μελετήθηκε η πρωιμότητα της ζωής του βρέφους,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος ψυχαναλυτής Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής Παράρτημα ΑΜΕΑ Ανατολικής Αθήνας (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας 1 9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας ΤΑ ΠΕΠΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΥΝΟΥΧΙΣΜΟΥ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΩΘΗΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΔΙΑΨΕΥΣΗ Βασίλης Δηµόπουλος Στην ψυχανάλυση η έννοια του ευνουχισµού αναφέρεται σε µία πολυσύνθετη

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

OI ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ: ΜΕΡΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ

OI ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ: ΜΕΡΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ OI ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ: ΜΕΡΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ Σάββας Μπακιρτζόγλου ψυχολόγος ψυχαναλυτής 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κατά τον Winniccott, όπως αναφέρεται από την Ι. Lasvergnas (1994), ο κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες;

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Δρ. Ευγενία Σουμάκη Παιδοψυχίατρος - Ψυχαναλύτρια Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ.

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας Δημοσκοπική Έρευνα Εισαγωγή Στην εφηβική ηλικία μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές πρόσληψης της τροφής, για παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ. «Σωµατικός Πόνος: Μια Ιδιάζουσα Σχέση µε το Αντικείµενο»

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ. «Σωµατικός Πόνος: Μια Ιδιάζουσα Σχέση µε το Αντικείµενο» ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ «Σωµατικός Πόνος: Μια Ιδιάζουσα Σχέση µε το Αντικείµενο» Θα ήθελα να ξεκινήσω τον σχολιασµό µου εστιάζοντας την προσοχή µου στην ιδιάζουσα προβληµατική την

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Τρόποι αντιµετώπισης του άγχους. Πρόληψη και θεραπεία της κατάθλιψης. Ψυχολόγος - Howard

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια:

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια: ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θέµατα της παρουσίασης Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή Σακελλαρίου Κίµων Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα H οικογένεια ως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 180 ώρες (40 ώρες θεωρία, 50 ώρες εποπτεία, 90 ώρες πρακτική)

Διάρκεια: 180 ώρες (40 ώρες θεωρία, 50 ώρες εποπτεία, 90 ώρες πρακτική) ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΕΦΗΒΩΝ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΩΝ: Rorschach, Thematic Apperception Test T.A.T., Children s Apperception Test C.A.T., Ιχνογράφημα, Μύθοι της Duss, Συμπλήρωση Προτάσεων.

Διαβάστε περισσότερα

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις.

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις. Μερικές πλευρές του ζητήµατος των οριακών οργανώσεων, µε αφορµή- αναφορά στο βιβλίο της Α. Ποταµιάνου «Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις» 1 από τον Β. Δηµόπουλο Η Άννα Ποταµιάνου,

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

«Xρηστική Σκέψη και Σωματοποίηση» Σ.Μπακιρτζόγλου Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής

«Xρηστική Σκέψη και Σωματοποίηση» Σ.Μπακιρτζόγλου Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής Σειρά Βιωματικών Εκπαιδευτικών Σεμιναρίων «ΕΠΕΚΕΙΝΑ». Απόσπασμα από τις σημειώσεις του βιωματικού σεμιναρίου με θέμα «Σωματοποίηση-Ψυχοσωματικές Νόσοι» «Xρηστική Σκέψη και Σωματοποίηση» Σ.Μπακιρτζόγλου

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Αλίκη Κατσαρού Ιατρική Ψυχολόγος, M.Sc., Ψυχοθεραπεύτρια, υπ. Μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Ο Φρόυντ, στο βιβλίο του «Η Ερμηνεία των ονείρων» γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Tα παιδιά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Εµφάνιση ασθένειας στην αρχή µιας ψυχοθεραπείας. Gerard Szwec

Εµφάνιση ασθένειας στην αρχή µιας ψυχοθεραπείας. Gerard Szwec Εµφάνιση ασθένειας στην αρχή µιας ψυχοθεραπείας. Gerard Szwec Εκτεταµένη περίληψη της εισήγησης στο 3 ο Συµπόσιο της ΕΨΣΕ «Εκδήλωση σωµατικής νόσου κατά την ψυχαναλυτική διαδικασία» Πριν µερικά χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Προσαρμογή κειμένου ενημερωτικό φυλλάδιο των εκδόσεων «Ελληνικά Γράμματα»: Γιώργος Ραφαηλίδης υπεύθυνος στο ΓραΣΕΠ Αιγινίου 1 Σύγχρονη µορφή

Διαβάστε περισσότερα

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ»

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» ΤΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΙ? ΠΩΣ ΘΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!! Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» Αυτοεκτίμηση είναι η θετική εικόνα που

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Κρίση και Κλινική/οι: Ψυχολογική αποδόµηση της Κρίσης. Ηθική ενός Επαγγέλµατος

Κρίση και Κλινική/οι: Ψυχολογική αποδόµηση της Κρίσης. Ηθική ενός Επαγγέλµατος Κρίση και Κλινική/οι: Ψυχολογική αποδόµηση της Κρίσης. Ηθική ενός Επαγγέλµατος Εισηγητής: ηµήτρης Σδρόλιας Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής, Αναλυτής, Υπ. ιδάκτορας Φιλοσοφίας και Ψυχανάλυσης. Las Meninas,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης

Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης του Dr. Jerome Liss, M.D. j.liss@fastwebnet.it Η συνεδρία µε τον Ψυχοθεραπευτή ή τον Σύµβουλο έχει σκοπό να ενθαρρύνει την ανάδυση αναµνήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν τους ετοιμοθάνατους :

Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν τους ετοιμοθάνατους : Αντιμετώπιση ασθενών τελικού σταδίου Γιάννης Αυγουστάτος ψυχίατρος ψυχοθεραπευτής ψυχοθεραπευτής Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΕΥ ΕΞΑΜΗΝΟ: Α ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Ναρκισσισμός: 100 χρόνια μετά» 27-29 Μαρτίου 2015 Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 10.00-11.00 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Προεδρία: Ν. Χαμπέρης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;»

«Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;» «Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;» Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου. Αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Κατά τη διάρκειά της συντελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχικές Μεταβάσεις. Αλλαγές Αντικειμένου και Ψυχικές Αναδομήσεις: οι Κίνδυνοι της Ψυχικής Μετάβασης. Χρήστος Ζερβής

Ψυχικές Μεταβάσεις. Αλλαγές Αντικειμένου και Ψυχικές Αναδομήσεις: οι Κίνδυνοι της Ψυχικής Μετάβασης. Χρήστος Ζερβής Ψυχικές Μεταβάσεις Αλλαγές Αντικειμένου και Ψυχικές Αναδομήσεις: οι Κίνδυνοι της Ψυχικής Μετάβασης Χρήστος Ζερβής Στo πλαίσιο της ψυχαναλυτικής θεωρίας, και ξεκινώντας από τον Freud, το αντικείμενο της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

«Αντικειµενοτρόπες σχέσεις: Από την αγάπη του εαυτού (ναρκισσισµός) στην αγάπη των άλλων. Η περιπέτεια µιας εξελικτικής διαδροµής»

«Αντικειµενοτρόπες σχέσεις: Από την αγάπη του εαυτού (ναρκισσισµός) στην αγάπη των άλλων. Η περιπέτεια µιας εξελικτικής διαδροµής» «Αντικειµενοτρόπες σχέσεις: Από την αγάπη του εαυτού (ναρκισσισµός) στην αγάπη των άλλων. Η περιπέτεια µιας εξελικτικής διαδροµής» TΡΙΗΜΕΡΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ (1-3 Νοεµβρίου 2013) Σηµειώσεις Σάββας Μπακιρτζόγλου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ KEIMENOY RENE ROUSSILLON «ΨΥΧΙΚΗ ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ».

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ KEIMENOY RENE ROUSSILLON «ΨΥΧΙΚΗ ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ». ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ KEIMENOY RENE ROUSSILLON «ΨΥΧΙΚΗ ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ». Σχολιάστρια: Έλενα Κοσµά Η παρουσία του René Roussillon ως κεντρικού οµιλητή στο 4 ο Συµπόσιο Ψυχοσωµατικής θέτει, κατά την άποψη µου, εκ νέου το

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθενή με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζήκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτής

Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθενή με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζήκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτής Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθεν με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτς ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΑΣΘΕΝΗ ΚΑΙ Φόβος Άγχος Σοκ Δυσπιστία Θυμός Άρνηση Ενοχ Απόγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

2012-2013. Το Ηλεκτρονικό παιχνίδι

2012-2013. Το Ηλεκτρονικό παιχνίδι 2012-2013 Το Ηλεκτρονικό παιχνίδι «Μπορείς ν ανακαλύψεις περισσότερα για έναν άνθρωπο μέσα σε μία ώρα παιχνιδιού απ ότι μέσα σ ένα χρόνο συζήτησης» Πλάτων 427-347 π.χ. Ερευνητική Εργασία Β Τάξης 1ου Γενικού

Διαβάστε περισσότερα

Οι σχέσεις των εφήβων

Οι σχέσεις των εφήβων Οι σχέσεις των εφήβων «Το πρόσωπο με τις πολλές στιγμές, συγκινήσεις και φορτίσεις, που ζει το σήμερα» Δρ. Θάνος Ε. Ασκητής Νευρολόγος-Ψυχίατρος Πρόεδρος του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Άδηλη µνήµη. Αθανάσιος ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ 1. Σχολιασµός στο κείµενο της Άννας Ποταµιάνου Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες

Άδηλη µνήµη. Αθανάσιος ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ 1. Σχολιασµός στο κείµενο της Άννας Ποταµιάνου Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες Άδηλη µνήµη Αθανάσιος ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ 1 Σχολιασµός στο κείµενο της Άννας Ποταµιάνου Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες Το κείµενο της Άννας Ποταµιάνου σχετικά µε τις αµνηµονικές διαδικασίες θέτει κεντρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Kεφάλαιο 1: Εισαγωγή: Οι αιτίες της συμπεριφοράς και τα κίνητρα... 17 Αιτιακή σκέψη και κίνητρα... 18 Ορισμός κινήτρων... 19 Είδη κινήτρων... 20 Κίνητρα στα ζώα... 20 Σύνοψη...

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα