Τέχνη και ψύχωση. ιεπιστηµονική Φροντίδα Υγείας (2010) Τόµος 2, Τεύχος 1, Μαλλιαρού Μ., 1 Σαράφης Π. 2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τέχνη και ψύχωση. ιεπιστηµονική Φροντίδα Υγείας (2010) Τόµος 2, Τεύχος 1, 10-17. Μαλλιαρού Μ., 1 Σαράφης Π. 2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ"

Transcript

1 ιεπιστηµονική Φροντίδα Υγείας (2010) Τόµος 2, Τεύχος 1, Τέχνη και ψύχωση Μαλλιαρού Μ., 1 Σαράφης Π. 2 1 Λοχαγός (ΥΝ), MSc, Υπ. ιδάκτωρ ΕΚΠΑ 2 Υποπλοίαρχος (ΥΝ) Π.Ν., MSc, MSc, PhD, Ν.Ν. Αθηνών ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σκοπός: Η ερµήνευση της ιδιαίτερης ζωγραφικής γλώσσας των ψυχωσικών µε στόχο την κατανόηση του τι θα µπορούσε να επικοινωνήσει ζωγραφικά ο ψυχωτικός άρρωστος και τον τρόπο που εκφράζει την έντονη ανάγκη του να κατασκευάσει πάλι την πραγµατικότητα, να συνθέσει πάλι το εγώ του και να ελέγξει τους φόβους και τις απειλές που αισθάνεται. Σκοπός ακόµη της παρούσας βιβλιογραφικής ανασκόπησης είναι να διερευνηθούν οι τρόποι µε τους οποίους η νοσηλευτική ψυχικής υγείας µπορεί να χρησιµοποιήσει θεραπευτικά την έκφραση µέσα από την τέχνη και να οδηγήσει στην κάθαρση Υλικό-µέθοδος: Επιχειρείται βιβλιογραφική ανασκόπηση για τις θεραπευτικές προεκτάσεις και προσεγγίσεις της νοσηλευτικής ψυχικής υγείας µέσα από την τέχνη. Η αναζήτηση βιβλιογραφίας πραγµατοποιήθηκε µε συστηµατικό τρόπο στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδοµένων αλλά και µέσα από πλήθος βιβλίων και άρθρων ελληνικών και διεθνών ψυχιατρικών και νοσηλευτικών περιοδικών. Αποτελέσµατα: Η εικαστική θεραπεία προσφέρει ένα καθρέφτη στα συναισθήµατα και στις σκέψεις. ίνοντας µορφή σε συναισθήµατα µέσα από την εικόνα αποτελεί ένα βήµα για την επίτευξη ελέγχου πάνω τους. Η τέχνη παρουσιάζει µια διάλεκτο πολύ µεγάλης αξίας ικανής να µεταβιβάσει µερικές φορές το ανέκφραστο και να µεταδώσει δονήσεις και δράµατα του βάθους της ανθρώπινης ζωής. Συµπεράσµατα: Η παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση θα οδηγήσει τους νοσηλευτές ψυχικής υγείας να ανακαλύψουν νέους τρόπους επικοινωνίας και να εµπλουτίσουν τις δυνατότητες τους για παροχή ολιστικής ποιοτικής και εξατοµικευµένης φροντίδας στο ψυχικά ασθενές άτοµο. Η τέχνη βοηθά το άτοµο να βρει νέες λύσεις και δίνει ζωή στην νεκρή ενέργεια ώστε να εκφρασθούν τα εσωτερικά συναισθήµατα και οι ατοµικές εµπειρίες στον εξωτερικό κόσµο. Λέξεις-κλειδιά: τέχνη, ψύχωση, νοσηλευτής ψυχικής υγείας 10 Υπεύθυνος Αλληλογραφίας: Μαλλιαρού Μ.., Τερψιθέα , Λάρισα τηλ:

2 Interscientific Health Care (2010) Vol 2, Issue 1, Art and Psychosis Malliarou M. 1, Sarafis P. 2 1 Captain Hellenic Navy 2 Lieutenant Hellenic Navy ABSTRACT Aim: The interpretation of the special paint language of psychotics in order to understand of what he could communicate and the way he shows his urge to build again reality, compose his ego again and to verify the fears and threats that he feels. The purpose of this literature review is to investigate the ways that mental health nursing can use expression through art therapeutically in order to lead to catharsis. Material-Method: a bibliographic review is attempted for the therapeutic implications and approaches of mental health nursing using art. The literature review was carried out in a systematic way in electronic databases, but also through number of books and articles in Greek and international psychiatric and medical periodicals.results: Art therapy offers a mirror to the feelings and thoughts. Giving format in sentiments through the image is a step towards achieving control over them. Art is a dialect of a great value that could be used to transfer sometimes the unexespressed and to transmit vibrations and tragedies of the depth of human life.conclusions: This bibliographic review will lead mental health nurses to discover new ways of communication and to enrich their capabilities to provide holistic, qualitative, individual care in mental patient. Art helps person to find new solutions and gives life to the dead energy in order internal feelings and individual experiences to be expressed to the outside world. Keywords: Nurse art, psychosis, mental health nursing. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην αρχαία Ελλάδα ο ψυχικά παράξενος συνάνθρωπος ο οποίος είχε την δυνατότητα να εκφράζεται δε θεωρείτο πρόσωπο στιγµατισµένο αλλά ιερό. Ήταν αποδεκτό µέλος της κοινωνίας µε όλες τις ιδιαιτερότητες του. Στον καλλιτεχνικό χώρο οι ψυχικώς επισφαλείς γνώριζαν πάντοτε το πιο φιλόξενο άσυλο. Στα χρόνια της Αναγέννησης οι διανοούµενοι συζητούσαν πολύ για τη λεγόµενη «λευκή» µελαγχολία η οποία όφειλε να συνοδεύει κάθε δηµιουργική έµπνευση. Στα χρόνια του έντονου µοντερνισµού στο τέλος του 19 ου αιώνα οι αυτοκαταστροφικοί καλλιτέχνες, οι πάσχοντες από ψυχογενή αλκοολισµό θεωρούντο περισσότερο εµπνευσµένοι από τους άλλους. 1 Από τα βάθη των αιώνων µέχρι σήµερα οι εικαστικές τέχνες όπως και τα όνειρα, εικονογραφούν τον ψυχικό µας κόσµο δίνουν µορφή στις ελπίδες, στις προσδοκίες, στους φόβους µας. Συχνά οι πιο εµπνευσµένες από αυτές τις εικόνες ξεφεύγουν από τα στενά ατοµικά πλαίσια και µιλούν σε όλους µας, οπότε η καλλιτεχνική έκφραση παύει να είναι ατοµική υπόθεση και γίνεται συλλογική, όπως συνέβη πολλές φορές µε το έργο καλλιτεχνών που έζησαν οριακά, στις παρυφές της συνηθισµένης κοινωνικής ζωής. Για την σύγχρονη τέχνη όλες οι καταστάσεις ζωής έχουν αισθητική αξία, αρκεί να ανασκάπτουν το βάθος της ψυχής για να βρουν τις ρίζες της ανθρώπινης ύπαρξης. 1 Η ιστορία του ενδιαφέροντος για την ζωγραφική των ψυχωτικών αρχίζει στο δεύτερο µισό του 19 ου αιώνα. Η πρώτη ζωγραφιά ψυχιατρικού ασθενή παρουσιάστηκε επισήµως το 1872 σε µια µελέτη του Γάλλου ψυχιάτρου Auguste Tardieu. Ο Max Simon, στο βιβλίο του Les ecrits et les dessins des alienes (1888), αναφέρεται στη διαγνωστική αξία που µπορεί να έχουν τα έργα των ασθενών αλλά και στο θεραπευτικό αποτέλεσµα της ζωγραφικής διαδικασίας, εφόσον ο ασθενής διατηρείται απασχοληµένος. Από πολλούς θεωρήθηκε ότι τα έργα των ατόµων µε ψύχωση είναι δυνατό να συµβάλλουν συµπληρωµατικά στην κλινική διάγνωση. Έτσι, ο Jean Vinchon ταξινοµεί για πρώτη φορά το 1924 τα είδη της ασθένειας µε τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά της καλλιτεχνικής δηµιουργίας 2 : 11 Corresponding Author: : Malliarou Μ.., Τerpsithea , Larisa tel:

3 -Μανία και Κατάθλιψη. Το χρώµα αποκτά εδώ βαρύτητα. Έντονο και φωτεινό στη µανία, σκούρο στην κατάθλιψη. Συχνά τελείες, σε διεγερµένη κατάθλιψη. - Παράνοια. Οι εικόνες έχουν πάντα µια σύνδεση µε την πραγµατικότητα. -Επιληψία. Τα έργα χαρακτηρίζονται από διακοσµητική τάση και πνευµατιστικά σχέδια. -Άνοια και ολιγοφρένεια. Τα έργα αποτελούνται κυρίως από άµορφες φιγούρες. -Σχιζοφρένεια. Στα έργα κυριαρχούν ακραίες και µπερδεµένες µορφές έκφρασης. Το 1919 ο Η Prinzhorn παρουσίασε στην ψυχιατρική κλινική της Heidelberg τα έργα που είχε συλλέξει από ψυχιατρικά ιδρύµατα της Γερµανίας, της Αυστρίας και της Ελβετίας. Μεγάλο ενδιαφέρον για το θέµα αυτό εκφράστηκε µετά την έκδοση του βιβλίου του, το 1922 Η ζωγραφική των ψυχικά αρρώστων, όπου υποστήριζε: Η τέχνη των ψυχικά πασχόντων προσεγγίζει τόσο πολύ τη µοντέρνα τέχνη καθώς ανταποκρίνεται στις µυστικιστικές φιλοδοξίες της εποχής µας. Τα έργα αυτά χαρακτηρίζονται από ποιότητα, ταλέντο, αυθεντικότητα και δεξιοτεχνία. Μετά το 1980, τα έργα αυτά εµφανίστηκαν σε µουσεία της Ευρώπης και της Αµερικής και σήµερα η συλλογή αυτή εκτίθεται στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Βαρκελώνης 3. Το 1992 ο Delgado δηµοσίευσε την εργασία του Το σχέδιο των ψυχοπαθών, όπου εφάρµοζε την ψυχαναλυτική προσέγγιση στη µελέτη της γραφικής παραγωγής και στην αναζήτηση αρχετυπικών συµβόλων και συµβόλων σεξουαλικής φύσης 4. Ο Heuer, ένας από τους πρώτους διαδόχους του Jung στη µελέτη της ζωγραφικής των ατόµων µε ψύχωση, εξέφρασε την άποψη πως η ζωγραφική αποτελεί µια πιο άµεση αναπαράσταση του ασυνείδητου από τις λέξεις και πως θα µπορούσε να προσφέρει πολλά στη διάγνωση και την ψυχοθεραπεία 5. Παράλληλα, στο διαγνωστικό επίπεδο ο 0. Cesar προτείνει την ακόλουθη ταξινόµηση 6 : α) γραµµικά συµβολικά σχέδια που προσοµοιάζουν µε πρωτόγονα σχέδια ή ζωγραφική παιδιών β) γραµµικά γεωµετρικά σχέδια που προσοµοιάζουν µε την αφηρηµένη τέχνη γ) σχέδια που εµπεριέχουν φροϋδικά σύµβολα και προσοµοιάζουν γενικά σε δηµιουργίες του Βυζαντίου και του Μεσαίωνα δ) chiaro scuro (ασπρόµαυρα σχέδια) 5 Οι διαγνωστικές προσεγγίσεις οδήγησαν, σε γενικές γραµµές, στην ανακάλυψη ορισµένων ζωγραφικών µανιερισµών. Η σχιζοφρένεια χαρακτηρίζεται από µια στυλιζαρισµένη και επαναλαµβανόµενη χρήση µορφών χωρίς καµία προσχεδιασµένη οργάνωση (bourrage), µια τάση να καλυφθεί όλος ο χώρος, από το φόβο του κενού (horror vacui) και την απόρριψη του χρώµατος ή µια προτίµηση για µαύρα ή γενικά µονόχρωµα έργα. Οι προσεγγίσεις που αναφέραµε βλέπουν τον ιδιαίτερο αυτό χώρο της τέχνης µέσα από µια ψυχιατρική οπτική, όπου η καλλιτεχνική παραγωγή των ατόµων µε ψύχωση έχει ή δεν έχει αξία µόνο όσον αφορά το διαγνωστικό µέρος. Ωστόσο, µέσα 12 από αυτές τις συγκεκριµένες γραφικές αναπαραστάσεις και τη ζωγραφική γλώσσα µπορεί κανείς να δει ουσιαστικά σηµεία έτσι ώστε να µπορέσει να κατανοήσει καλύτερα τον άρρωστο του, τι αυτός προσπαθεί να εκφράσει και ποιες είναι οι αγωνίες και οι φόβοι του. Στην παρούσα εργασία γίνεται προσπάθεια ερµήνευσης της ιδιαίτερης ζωγραφικής γλώσσας των ψυχωσικών µε στόχο την κατανόηση του τι θα µπορούσε να επικοινωνήσει ζωγραφικά ο ψυχωτικός άρρωστος και τον τρόπο που εκφράζει την έντονη ανάγκη του να κατασκευάσει πάλι την πραγµατικότητα, να συνθέσει πάλι το εγώ του και να ελέγξει τους φόβους και τις απειλές που αισθάνεται. 1 Η έννοια της Τέχνης Η ανακάλυψη και ανάπτυξη του εαυτού θα µπορούσε να παροµοιαστεί µε ένα µακρύ ταξίδι το οποίο πραγµατοποιείται σε πολλά επίπεδα. Για την ανάπτυξη του εαυτού οι άνθρωποι έχουν χρησιµοποιήσει διάφορα µέσα και τρόπους καθ όλη την διάρκεια της ιστορίας. Ένας από τους τρόπους αυτούς είναι και η τέχνη. Η τέχνη εµπεριέχεται σε κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα αρκεί να υπάρχει έµπνευση. Η τέχνη σε όλες της τις µορφές και εκφράσεις, βρίσκεται σε άµεση συνάρτηση µε τη ζωή και την εξέλιξη του πολιτισµού. Η τέχνη µε τους συµβολισµούς της συµβάλλει στην ανακάλυψη την ανάπτυξη και έκφραση πτυχών που περιέχουν δηµιουργική δύναµη. Συνδέει το παρελθόν µε το παρόν και γίνεται γέφυρα επικοινωνίας του ατόµου µε τους συνάνθρωπους του. Εκφράζει την ελπίδα, τα όνειρα, το φόβο, την δηµιουργικότητα γι αυτό είναι πιο εύκολο να την εµπιστευθούµε και να κατανοήσουµε τις θεραπευτικές της ιδιότητες. 1 Η έννοια της ψύχωσης Είναι γνωστό ότι έχουν διατυπωθεί πολλές και ποικίλες απόψεις για την φύση της ψυχικής αρρώστιας που κυµαίνονται από την άποψη που θεωρεί την ψυχική αρρώστια µια βιοχηµική ανωµαλία µέχρι εκείνη που αρνείται τελείως την ύπαρξη της. Η αρρώστια είναι µια φυσική κατάσταση που συχνά, αναγκάζει το άτοµο που νοσεί να αναλάβει το ρόλο του άρρωστου. Κανείς δεν µπορεί να εξηγήσει ακριβώς γιατί κάποιος εκφράζει το πρόβληµα του µε ένα έλκος στοµάχου και άλλος το εκφράζει µε το φόβο να µπει σε ανελκυστήρα. 4 Σε επιστηµονικά συγγράµµατα αναφέρεται ότι «ψύχωση ορίζεται µια µείζονα ψυχική διαταραχή στην οποία σκέψη, συναίσθηµα, επικοινωνία και συµπεριφορά είναι τόσο σοβαρά διαταραγµένα ώστε η ικανότητα του ατόµου να αντεπεξέρχεται στις απαιτήσεις της καθηµερινής ζωής παρακωλύεται σηµαντικά». 1 Η ψυχική αρρώστια βρίσκεται στο άκρο ενός συνεχούς και εκδηλώνεται µε διαταραχές στην µνήµη, τη σκέψη, το συναίσθηµα, την επικοινωνία, τις διαπροσωπικές σχέσεις. 5 Όλες οι εξελίξεις κάνουν όλο και περισσότερο εµφανές ότι όσο η δυτική ψυχιατρική αναζητεί ένα ορισµό της ψυχικής υγείας τόσο ανακαλύπτει ότι κυνηγάει µια χίµαιρα και τελικά διαπιστώνει ότι δεν µπορεί να προσφέρει µια θεραπεία στην ανθρώπινη

4 κατάσταση, ελεύθερη από οποιαδήποτε πολιτιστική παράδοση, αξίες και ιδεολογία. Εποµένως τόσο τα διαγνωστικά κριτήρια όσο κι η θεραπευτική αγωγή όταν πρόκειται γι αυτό που λέµε ψυχική ασθένεια, θα πρέπει να καθορίζονται σε µεγάλο βαθµό από την πολιτιστική υποδοµή του αρρώστου. Αυτή η αντίληψη για την υγεία καθιέρωσε το νέο θεραπευτή και την ψυχοθεραπεία. Η ψυχοθεραπεία εµφανίστηκε µε πολλές µορφές, χαρακτήρα κι ύφος. Ασκήθηκε σε ατοµικό, οµαδικό, οικογενειακό, συζυγικό επίπεδο. Στην προσπάθεια εξεύρεσης νέων τρόπων προσέγγισης των ασθενών δηµιουργήθηκαν θεραπευτικές τεχνικές όπως: gestalt therapy, χοροθεραπεία, µουσικοθεραπεία, δραµατοθεραπεία, εικαστική ψυχοθεραπεία κ.α 1 Η έννοια της θεραπείας Η έννοια της θεραπείας είναι αρκετά ταλαιπωρηµένος κατά το πέρασµα των αιώνων. Αυτό που σήµερα έχουµε στο νου όταν µιλάµε για θεραπεία δεν έχει καµιά σχέση µε ότι είχαν στο νου οι επιστήµονες προηγούµενων αιώνων µα και ότι θα έχουν των επόµενων. Στην αρχαιότητα και στο µεσαίωνα µέχρι τα µέσα του 17ου αιώνα, η θεραπεία των τρελών ήταν δουλειά των ιερέων Κατά τον µεσαίωνα άπειροι ήταν αυτοί που ακολουθούσαν την δια της πίστεως θεραπεία. Στο Βυζάντιο οι ήσυχοι ψυχοπαθείς θεωρούντο φορείς καλού πνεύµατος σε αντίθεση µε τους ανήσυχους που θεωρούντο υποκατάστατο του Σατανά. Είναι εξακριβωµένο ότι πολλά µοναστήρια χρησιµοποιούσαν ζουρλοµανδύα. Η εγχείριση της τρέλας ήταν σύνηθες θέµα στα έργα των νεότερων Φλαµανδών ζωγράφων. Το 1886 ο Dr. G. Aubry είχε δει ψυχοπαθείς δεµένους από το λαιµό µε µια µεγάλη αλυσίδα και από τις δυο µεριές της πόρτας της εκκλησίας. Στη νεότερη εφεύρεση των ψυχιατρείων κλείστηκαν, αποµονώθηκαν οι ασθενείς σε κελιά µε σιδερένια κάγκελα, δένονταν µε αλυσίδες, και για κρεβάτι είχαν σωρούς µε υγρά και βρώµικα άχυρα ενώ τις γιορτές περνούσε ο κόσµος να χαζέψει τους τρελούς. 6 Από τα λίγα ιστορικά στοιχεία που παραθέτονται για τις µεθόδους θεραπείας των ψυχασθενών ανά τους αιώνες βλέπουµε τα στάδια από τα οποία πέρασε ο ψυχικά ασθενής µέχρι να θεωρηθεί ένα άτοµο µε τις δικές του ιδιαιτερότητες ένα άτοµο που πρέπει να αντιµετωπίζεται ως ολοκληρωµένη προσωπικότητα µε τις δικές του ανάγκες που χρειάζεται ξεχωριστή και εξατοµικευµένη θεραπευτική αντιµετώπιση. Η θεραπεία καθορίζεται από το νόηµα που η κάθε εποχή δίνει στην αρρώστια, από αυτό που χαρακτηρίζεται ως άρρωστο στο σωµατικό, ψυχικό, ψυχοκοινωνικό και κοινωνικό επίπεδο. Τα όρια είναι ασαφή, ωστόσο η διάγνωση µπορεί να γίνει βάση κάποιων µεθόδων που ο θεραπευτής κρίνει ότι είναι καλό να ακολουθήσει. Σήµερα όταν λέµε θεραπεία εννοούµε τη διεύρυνση του εσωτερικού κόσµου του ατόµου: την εσωτερική του ανάπτυξη, την ψυχολογική του ωρίµανση και ακόµη την ικανότητα να χρησιµοποιεί όσο το δυνατό πιο πολλές από τις δυνατότητες που του κληροδότησε τόσο η βιολογική του κατασκευή (κληρονοµικότητα) όσο και το εξωτερικό περιβάλλον. Στην έννοια της θεραπείας περιλαµβάνεται και η βελτίωση των διαπροσωπικών σχέσεων, η αποτελεσµατική επικοινωνία και η απόκτηση κοινωνικής συµπεριφοράς, καθώς και η ικανότητα επίλυσης προβληµάτων. Η θεραπεία µέσω των εικαστικών προέρχεται από δυο κυρίως τοµείς: την ψυχολογία και την εικαστική τέχνη. Θεραπεία µέσω των εικαστικών σηµαίνει στην κυριολεξία χρήση των εικαστικών µε θεραπευτικό τρόπο. Ζητείται από τους ασθενείς να εκφράσουν τα συναισθήµατα, τα όνειρα και τα εσωτερικά τους βιώµατα µέσω των ποικίλων καλλιτεχνικών µέσων, όπως η ζωγραφική, ο πηλός και τα άλλα εικαστικά µέσα. Το έργο τέχνης θεωρείται αναπαράσταση του αντικειµενικού κόσµου, αλλά το άτοµο που δηµιουργεί το έργο προβάλλει πάνω του τµήµατα του εαυτού του. Έτσι το ίδιο το έργο τέχνης εµπεριέχει αναπαραστάσεις και του εαυτού και του αντικειµένου. Στην δηµιουργική τέχνη πάντα γίνεται µια συνάντηση. Οι καλλιτέχνες συναντούν τα τοπία, τις ιδέες ή τα εσωτερικά οράµατα που θέλουν να εξωτερικεύσουν. Όσο δηµιουργούν, απορροφώνται µέσα στα τοπία και γίνονται κοµµάτι του έργου τέχνης. Ταυτόχρονα όµως βγαίνουν και έξω από αυτό και προσπαθούν να το δουν από διάφορες προοπτικές. Το έργο τέχνης επίσης γίνεται τόπος συνάντησης ή γέφυρα ανάµεσα στον θεραπευτή και τον ασθενή όπου µπορούν να συναντηθούν σε κοινό έδαφος. Η θεραπευτική διαδικασία για τους ασθενείς είναι µια συνεχής πάλη για να ανακαλύψουν αληθινές εσωτερικές αναπαραστάσεις και σύµβολα ώστε να αναπτύξουν πιο πλούσιες και πιο ζωντανές πραγµατικότητες. Οι θεραπευτές δίνουν διέξοδο στο άτοµο, µέσα από συνεχή προσπάθεια διατήρησης ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος που θα προσφέρει στους ασθενείς το χώρο, την ενέργεια και την ορµή για να αλλάξουν. Ο ασθενής και ο θεραπευτής δηµιουργούν µαζί µια µήτρα όπου ζωντανεύει η λεκτική και η µη λεκτική επικοινωνία. Αυτός ο περίπλοκος τρόπος συναλλαγής παίρνει µορφή παρόµοια σε µια συµφωνία ή ένα έργο τέχνης, όπου πολλαπλά επίπεδα συνείδησης και νοήµατος υπάρχουν ταυτόχρονα. 7 Σύνδεση τέχνης και θεραπείας Οι βασικές απόψεις για τον τρόπο που συνδέεται η τέχνη µε την θεραπεία είναι δύο: α) Η τέχνη στην θεραπεία Η πρωταρχική αξία της τέχνης είναι η αυθεντική έκφραση και η επικοινωνία µε ένα συµβολικό χαρακτήρα. Η θεραπευτική της επίδραση υπάρχει στο βαθµό που τα προϊόντα της τέχνης χρησιµοποιούνται ψυχοθεραπευτικά β) Η τέχνη σαν θεραπεία Η τέχνη αυτή καθαυτή είναι θεραπευτική γιατί η δηµιουργία ολοκληρώνει την προσωπικότητα. 7 Γενικότερα η ψυχική κατάσταση του ανθρώπου αντανακλάται στην τέχνη µε έναν άµεσο τρόπο και το προϊόν της τέχνης επιδρά ξανά πάνω σε αυτόν που το έφτιαξε αποκαλύπτοντας τον εαυτό του και σε ένα βαθµό ολοκληρώνοντας τον. Στην ζωγραφική η έκφραση είναι πιο συµβολική και λιγότερο ακριβής. Φαντασίες και συγκρούσεις ενδοψυχικές µπορεί να αναδυθούν χωρίς καν η σηµασία τους να 13

5 συνειδητοποιηθεί από το πρόσωπο που τις ζωγραφίζει. Η θεραπευτική της ζωγραφικής λειτουργεί µέσα από την κάθαρση και την επικοινωνία. Ο Αριστοτέλης θεωρούσε ότι η τέχνη καθαιρεί την ψυχή από τα πάθη της. Η έκφραση ενός προβλήµατος µέσα από την ζωγραφική παρέχει ανακούφιση. Γενικά θεωρείται ότι αν η ζωγραφιά που κάνει ο ασθενής αφεθεί χωρίς ανάγνωση, χωρίς ερµηνεία και σχόλια για το τι σηµαίνει και το τι θέλει να επικοινωνήσει τότε η ζωγραφική λειτουργεί απλά σαν κάθαρση, δηλαδή ελάττωση της εσωτερικής συναισθηµατικής πίεσης. Πολλοί ανακουφίζονται αν ζωγραφίζουν τον διώκτη ή τον εφιάλτη τους, όπως οι πρωτόγονοι ανακουφίζονταν κάνοντας το µοντέλο των δαιµόνων τους ή πίστευαν ότι αποκτούν δύναµη πάνω στον εχθρό κάνοντας το αγαλµατάκι του. Κάθε ζωγραφιά αποτελεί µια επικοινωνία είτε τα µηνύµατα τους κατανοούνται είτε όχι. Οι ψυχολογικά διαταραγµένοι ασθενείς είναι σηµαντικό να επικοινωνούν. Με την ζωγραφική ενθαρρύνεται αυτή η επικοινωνία. Λέγεται ότι η τέχνη είναι ο τόπος συνάντησης του εσωτερικού και του εξωτερικού κόσµου. ιατηρεί την επικοινωνία όταν τα αλλά µέσα αποτυγχάνουν ή υποκαθιστά µέσα έκφρασης των οποίων η χρήση δυνητικά θα µπορούσε να προκαλέσει καταστρεπτικές συνέπειες. 7 Η τέχνη των ψυχασθενών αλλά και η εκφραστική τέχνη τείνουν να αποτελούν άµεσα αντίγραφα του εσωτερικού κόσµου του καλλιτέχνη. Το άτοµο µε ψύχωση βρίσκει το δικό του κανάλι για να εκφραστεί κι αυτό το κανάλι είναι το καινούργιο στοιχείο που προστίθεται στον χώρο της τέχνης, προσφέροντας µια ευρύτερη γνώση και αντίληψη της όλης πραγµατικότητας. Χαρακτηριστικά σηµεία στη ζωγραφική των ψυχωσικών Σε ορισµένους καλλιτέχνες φαίνεται η ψύχωση να µην είχε κάποια επίδραση στο έργο τους, σε άλλους οδήγησε σε αρνητικές αλλαγές και σε άλλους θα λέγαµε ότι είχε ακόµη και θετική επίδραση. Οπωσδήποτε δεν θα µπορούσαµε να δώσουµε κάποια απάντηση στην παραδοξότητα αυτού του φαινοµένου. Είναι ένας χώρος που τα τελευταία χρόνια άρχισε να διερευνάται ουσιαστικά και να δηµιουργεί πολλά ερωτηµατικά. Ο ψυχολογικός µηχανισµός της παλινδρόµησης στην υπηρεσία του εγώ µε την παράλληλη λειτουργία και άλλων µηχανισµών, όπως της εξιδανίκευσης και µετουσίωσης, θέτει τον περιορισµό ότι, εφόσον στην ψύχωση το εγώ αποδιοργανώνεται, ο µηχανισµός αυτός δεν µπορεί να ισχύσει στην περίπτωση της. Ωστόσο και ο ίδιος ο Kris δέχεται την παρουσία τέχνης σε καλλιτέχνες που µπήκαν σε ψύχωση, θα µπορούσαµε να θεωρήσουµε ότι τοµείς του εγώ, όπως το ταλέντο, η φαντασία και γενικότερα η δηµιουργικότητα, σε πολλούς ενεργούς καλλιτέχνες αντιστέκονται στην ψύχωση ενώ σε άλλους, που δεν ήταν καλλιτέχνες προηγουµένως, πιθανώς η ψύχωση να δρα ενεργοποιητικά πάνω στους τοµείς αυτούς. 1 Οι ψυχωσικοί καλλιτέχνες έχουν ένα ιδιαίτερο κανάλι έκφρασης στον τρόπο µε τον οποίο ζωγραφίζουν. Η συχνότητα της εµφάνισης των 14 ιδιαίτερων αυτών χαρακτηριστικών είναι µεγαλύτερη στους ψυχωτικούς καλλιτέχνες και τα χαρακτηριστικά αυτά είναι κοινά, ανεξάρτητα από τη χώρα προέλευσης του καλλιτέχνη. Σηµαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι ένας µεγάλος αριθµός από τους ψυχωσικούς αυτούς ζωγράφους δεν είχε καµία σχέση µε την τέχνη προηγουµένως έτσι ώστε δεν θα µπορούσαµε να πούµε ότι επηρεάστηκαν από άλλους ζωγράφους ή τεχνοτροπίες. Συνεπώς η εικαστική αυτή γλώσσα αποκτά ιδιαίτερη σηµασία, καθώς σε διάφορες χώρες, αποµονωµένοι ζωγράφοι, χωρίς κάποια εκπαίδευση ή επιρροή, µε µόνο κοινό στοιχείο την ψύχωση, εκφράζονται ζωγραφικά µε ίδιους τρόπους. Η εικαστική αυτή γλώσσα δεν έχει διαγνωστική βαρύτητα αλλά µας δίνει ένα εργαλείο για να καταλάβουµε βαθύτερα τις αγωνίες, τις ανάγκες και φόβους, αλλά και γενικότερα τον κόσµο που µπορεί να βιώνει ένα άτοµο που είναι σε ψύχωση. 1 Τα ιδιαίτερα αυτά χαρακτηριστικά είναι τα παρακάτω: Φόβος κενού (horror vacui) Φορµαλισµός (διακοσµητικά, γεωµετρικά σχήµατα, συµµετρία, τάξη, ισορροπία, πλαισίωση του πίνακα, χαρτογράφηση, επαναληπτικότητα) Συµπύκνωση θεµάτων Συνέχιση µιας µορφής µέσα σε άλλες Μη διαφοροποίηση µορφής-φόντου Μορφές σε σκιές Εικόνες X-rays Αρνητικές µορφές (αρνητικό /θετικό) Συµβολισµοί: α)κοινά σύµβολα (µάτια, σεξ, σταυροί κλπ.), β)προσωπικά σύµβολα (αστέρι στο µάγουλο, 3 µάτια, κλπ.) ιπλό νόηµα µορφών Έλλειψη βάθους Εκφραστικό κενό Άκαµπτες µορφές Ο φόβος του κενού (Horror vacui) θα µπορούσε να εκφράζει το προψυχωτικό άγχος που βλέπει κανείς ιδιαίτερα στην αρχή της ψύχωσης και που αφορά τη διαδικασία του κατακερµατισµού του εγώ και την παλινδρόµηση στην εποχή που το εγώ δεν είχε ολοκληρωθεί. Έτσι, η ανάγκη για γέµισµα των κενών θα λέγαµε ότι αντιστοιχεί σε µια ανάγκη για σύνθεση του εγώ. 1 Οι ασθενείς µπορεί να αναστατωθούν από την αδυναµία να συσχετίσουν τον εαυτό τους µε τον γύρω κόσµο που οπισθοχωρεί και αδειάζει. Τροµοκρατούνται από τα αισθήµατα αποµόνωσης που νιώθουν και την αδυναµία τους να αποτελέσουν µέρος του κόσµου. Γι αυτόν τον λόγο ίσως υπάρχει και η ανάγκη να δηµιουργηθούν µορφές από το κενό. 1 Η τάση για δόµηση του εγώ καθίσταται φανερή στην ανάγκη να δοµήσουν τον κόσµο που τους περιβάλλει, ο οποίος έχει αποδιοργανωθεί λόγω της ψύχωσης. Στη διάσταση αυτή θα µπορούσαµε να εντάξουµε τη συχνή τάση να αποτυπώνουν το θέµα σαν κάτοψη ή σαν χαρτογράφηση. Σε πολλούς πίνακες υπάρχει συµµετρία και τάξη και εµφανής προσπάθεια για ισορροπία. 1

6 Η δόµηση πετυχαίνεται συχνά µε τη χρήση γεωµετρικών σχηµάτων και πλαισίωση του πίνακα. Η χρήση διαφόρων διακοσµητικών στοιχείων και η επαναληπτικότητα συντελούν επίσης στην επιτυχία του στόχου αυτού. Όλα αυτά τα δοµικά στοιχεία θα λέγαµε ότι δείχνουν την εσωτερική ανάγκη για δόµηση του εγώ που προβάλλεται και αποτυπώνεται πάνω στον πίνακα. 1 Το βίωµα της απώλειας των ορίων του εγώ και της διάχυσης της ταυτότητας µπορούµε να πούµε ότι εκφράζεται µέσα από την συµπύκνωση των θεµάτων και από τη συνέχιση της µιας µορφής σε µια άλλη. Αυτά τα χαρακτηριστικά εκφράζουν την απώλεια αλλά και προσπάθεια για αναδόµηση των απολεσθέντων ορίων του εγώ. Η αίσθηση του εαυτού δηµιουργεί ένα αίσθηµα ατοµικότητας, µοναδικότητας και αυτοκατεύθυνσης, ενώ στα άτοµα µε κάποια ψυχωτική διαταραχή αυτή η αίσθηση του εαυτού διαταράσσεται. Αντίστοιχα, η συχνά µη διαφοροποίηση µορφής-φόντου δηλώνει επίσης την διάχυση της ταυτότητας και των ορίων του εγώ. Όταν η οπτική επαφή µε τον έξω κόσµο χάνει την αµεσότητα της και συσχετίζεται µε ενδογενείς νοητικές δυνάµεις, ο Laing υποστηρίζει ότι το σώµα αποκτά µια µεταβατική θέση µεταξύ του εγώ και του κόσµου των άλλων. Ο άνθρωπος γίνεται ασώµατος. Το σώµα χάνει την επαφή µε το νου, ο άνθρωπος είναι αποξενωµένος, γίνεται µεσάζων µεταξύ του πολιορκηµένου εαυτού και του εχθρικού του περιβάλλοντος. Η εξωτερική απειλή που αισθάνεται συχνά το άτοµο όταν είναι σε ψύχωση εκφράζεται µέσα από µορφές σε σκιές, εικόνες X-rays, αρνητικές µορφές, συµβολισµούς και διπλό νόηµα µορφών. Οι µορφές σε σκιές συµβολίζουν κάποια απειλή και πιθανόν να συνδέονται όπως και η παρουσία συµβόλων µε ιδέες δίωξης. 1 Οι ψυχικά πάσχοντες δηµιουργούν συχνά έναν εικαστικό χώρο διαφανή, ώστε να µπορέσουν να περικλείσουν στο ίδιο σχήµα πολλά και ποικίλα αντικείµενα. Έτσι στα σχέδια τους µπορούµε να δούµε τα µικρά ενός λιονταριού µέσα στο σώµα του ζώου, σα να ήταν διαφανές και να µας επέτρεπε να δούµε το εσωτερικό του. 9 Οι εικόνες X-rays εκφράζουν την απειλητική αίσθηση που δηµιουργείται όταν κάποιος µπορεί να δει µέσα στο σώµα και, κατ' επέκταση, στο µυαλό και στη σκέψη. Αντίστοιχα, θα µπορούσε να θεωρήσει κανείς ότι οι αρνητικές µορφές θυµίζουν παραισθήσεις ή ψευδαισθήσεις ή αναδύσεις εικόνων από το ασυνείδητο, γεγονός που ενισχύεται από το ότι συχνά, ιδιαίτερα οι σουρεαλιστές ζωγράφοι, αφήνουν να διαφανεί κάποια άλλη µορφή που δηµιουργείται από το κενό. Στους ψυχωτικούς ζωγράφους η αποτύπωση των µορφών αυτών στη ζωγραφική επιφάνεια αποτελεί παράλληλα και ένα τρόπο ελέγχου των µορφών αυτών. Οι συµβολισµοί που χρησιµοποιούνται αποτελούν και αυτοί µια ανάγκη αποτύπωσης και ελέγχου της πραγµατικότητας. Συχνά τα σύµβολα είναι κοινά και εύκολο να γίνουν κατανοητά (όπως σταυροί, σεξ, µάτια) όταν τα συσχετίσει κανείς µε τις ιδέες που συχνά έχουν διωκτικό χαρακτήρα ή άλλο περιεχόµενο (µεγαλείου, δίωξης, κλπ.), π.χ. στα έργα του Zinelli και του Sonnenstem µπορεί κανείς να παρατηρήσει σύµβολα µε θρησκευτικό και σεξουαλικό περιεχόµενο. Άλλοτε τα σύµβολα είναι ακατανόητα για τους θεατές καθώς έχουν προσωπική σηµασία. 1 Τέλος, η έλλειψη βάθους, το εκφραστικό κενό και η ακαµψία των µορφών αντιστοιχούν και εκφράζουν τη συναισθηµατική αποµάκρυνση από την πραγµατικότητα. Ο ζωγράφος σε ψύχωση είναι βυθισµένος στον κόσµο του και το συναίσθηµα του είναι αµβλύ ή επίπεδο. Με βάση αυτά τα στοιχεία, ίσως µπορούµε να ερµηνεύσουµε την ακαµψία των µορφών και το εκφραστικό τους κενό, στοιχεία τα οποία πηγάζουν από τη συναισθηµατική κατάσταση του καλλιτέχνη. Στον πίνακα κατά κάποιο τρόπο προβάλλονται η ακαµψία και η έλλειψη συναισθηµατικότητας. Η Τέχνη στη Νοσηλευτική Η τέχνη µπορεί να έχει τεράστια ευεργετήµατα απέναντι σε οποιοδήποτε ειδικό ή µη πληθυσµό, βοηθά τον άνθρωπο κατά την διαδικασία της ενδοσκόπησης του, επίσης του διεγείρει την φαντασία, τον βοηθά στην επικοινωνία µέσα από την δηµιουργία και την αυτοέκφραση, τον κοινωνικοποιεί, προκαλεί την αλλαγή, τον απελευθερώνει και µέσα από τον πειραµατισµό και την εξερεύνηση τον κάνει να βιώνει συναισθήµατα ίσως άγνωστα ακόµη και για τον ίδιο ή θαµµένα µέχρι τότε από τον ίδιο. Από την αυγή της ανθρώπινης ιστορίας η τέχνη χρησιµοποιήθηκε ως µέσο επικοινωνίας. Όλοι οι άνθρωποι επικοινωνούν σε διάφορα επίπεδα, για διάφορους σκοπούς και µε πολλούς τρόπους. Ολόκληρη η νοσηλευτική επιστήµη είναι µια διαπροσωπική διεργασία. Καλείται να αναπτύξει ευαισθησία και δεξιότητα στην επικοινωνία κατά τρόπο ώστε να αυξήσει το νοσηλευτικό θεραπευτικό δυναµικό της. Η εικαστική θεραπεία µπορεί να βοηθήσει την νοσηλευτική να εκπληρώσει πολλούς από τους υπάρχοντες στόχους της όπως: την ανάρρωση και την ενστάλαξη ελπίδος στο άτοµο µε ψυχικά προβλήµατα. Η τέχνη εµπλουτίζει την δυνατότητα για παροχή ποιοτικής φροντίδας στους ασθενείς µε το να βοηθάει στην αύξηση της έκφρασης των συναισθηµάτων και µε το να διευκολύνει την ενδοσκόπηση. Ένας εξειδικευµένος νοσηλευτής σε κάποια από τις δηµιουργικές θεραπείες µπορεί όχι µόνο να χρησιµοποιήσει τις γνώσεις του στα πλαίσια της απασχολησιοθεραπείας αλλά εµβαθύνοντας στο πρόβληµα του ασθενούς µπορεί να φθάσει να κατανοεί και να βοηθά το άτοµο να αναπτύξει δεξιότητες, αυτογνωσία. και να εγκαθιδρύσει κανάλια επικοινωνίας µε τον εαυτό και τους γύρω του που ίσως είχαν κοπεί εδώ και καιρό. Κάθε µορφή τέχνης µπορεί να βοηθήσει το νοσηλευτή να αποκαταστήσει επαφή µε τον ασθενή που έχει χαθεί στα σκοτάδια του µυαλού του, κάθε µορφή τέχνης µπορεί να βοηθήσει τον νοσηλευτή να καταλάβει πράγµατα που ο καθένας δεν θα τα εξέφραζε ποτέ λεκτικά µέσα από τις αναπαραστάσεις της πραγµατικότητας είτε µέσα από τον πίνακα ζωγραφικής. Η τέχνη δίνει την ευκαιρία 15

7 στην νοσηλευτική να αυξήσει τους τρόπους και τις µεθόδους επικοινωνίας µε τον ασθενή. Πως βοηθά το άτοµο η εικαστική προσέγγιση από το νοσηλευτή; Βοηθά το άτοµο να εκφράσει συναισθήµατα δύσκολα να εκφρασθούν Ενεργοποιεί την φαντασία και την δηµιουργικότητα του ατόµου Αυξάνει την αυτοεκτίµηση και την αυτοπεποίθηση του ατόµου Βοηθά το άτοµο να αναπτύξει υγιείς ικανότητες Βοηθά τα άτοµο να αναγνωρίσει αισθήµατα, να οδηγηθεί σε ανάπτυξη της προσωπικότητας του Οδηγεί το άτοµο να µοιράζεται καταστάσεις σε ένα ασφαλές περιβάλλον ιευκρινίζει θέµατα και ανησυχίες Μειώνει το άγχος και τους φόβους του ατόµου Προσδίδει στο άτοµο µια αίσθηση ελευθερίας ίνει τη δυνατότητα για πολυαισθητηριακές προσεγγίσεις Βοηθά το άτοµο να βιώσει την ολοκλήρωση της δηµιουργιας Είναι ακόµη ένα µέσο που βοήθα στην επανένταξη του ατόµου Ενισχύει την αποστιγµατοποίηση της ψυχικής νόσου Βοήθα στη κοινωνικοποίηση του ατόµου Αποτελεί βοηθητικό µέσο εργασιοθεραπείας ίνει την ευκαιρία στον ψυχικά ασθενή να δείξει την θετική δηµιουργική του πλευρα 1 Με την βοήθεια της εικαστικής προσέγγισης ο νοσηλευτής µπορεί να οδηγήσει το άτοµο σε θετικές αλλαγές, είτε στην προσωπικότητα του, είτε σε όλη του τη ζωή. Υπογραµµίζεται η διαδικασία της δηµιουργίας του αντικειµένου και όχι το αποτέλεσµα. Προγράµµατα που χρησιµοποιούν αυτής της φύσης τις προσεγγίσεις βοηθούν τον νοσηλευτή να εµπλουτίσει την ποιότητα της θεραπείας και της υποστήριξης, αυξάνοντας την αυτοέκφραση των ασθενών, την επικοινωνία µέσα και από µη λεκτικές διαδικασίες έκφρασης. Η τέχνη δίνει µια µόνιµη παρουσίαση της εσωτερικής κατάστασης του ατόµου και αντικατοπτρίζει τις αλλαγές που γίνονται µέσω της θεραπευτικής διαδικασίας. Η προσέγγιση του ατόµου µε την βοήθεια των εικαστικών και όλων των άλλων µέσων έκφρασης της τέχνης δίνει την δυνατότητα να αντιµετωπίζεται ανάλογα µε τις δικές του ανάγκες αλλά και τις ευαισθησίες του εκφράζοντας την δηµιουργική του δύναµη και την µοναδικότητα της προσωπικότητας του σηµατοδοτώντας την ανάγκη για εξατοµικευµένη παρέµβαση και φροντίδα. Η τέχνη προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας, µια διαφορετική γλώσσα. Την γλώσσα του συµβολισµού και της εικόνας. Είναι ιδιαίτερα χρήσιµη σε ανθρώπους που βρίσκουν τα λόγια δύσκολα ή ανεπαρκή για να εκφράσουν αυτά που επιθυµούν. Είναι επίσης χρήσιµη και σε ανθρώπους, οι οποίοι στηρίζονται τόσο πολύ στον λόγο (στο διανοητικό, στη σκέψη) ώστε χάνουν επαφή µε το συναίσθηµα Η θεραπεία µε την βοήθεια των τεχνών προσφέρει έναν «καθρέφτη» στα συναισθήµατα και στις σκέψεις. Σε αντίθεση µε τον προφορικό λόγο, η εικόνα είναι κάτι που µένει. Είναι λοιπόν ένα είδος χειροπιαστής µνήµης γιατί ο άνθρωπος µπορεί να επιστρέψει σε µια εικόνα που έκανε παλιά και να την διερευνήσει ξανά. Το έργο τέχνης γίνεται συµβολική γλώσσα για τα εσωτερικά τους συναισθήµατα και τους βοηθά να οικοδοµήσουν µια γέφυρα ανάµεσα στην εσωτερική και την εξωτερική πραγµατικότητα. Εκφραζόµενος κάποιος µέσα από τα δηµιουργήµατα του αποκτά έναν απόλυτα προσωπικό και ιδιαίτερο τρόπο για να επικοινωνήσει αυτά που γνωρίζει ή αυτά που δεν γνωρίζει. Έτσι λοιπόν τονώνεται η µοναδικότητα του θεραπευµένου και καλλιεργείται η αυτοπεποίθηση του. Η θεραπεία µέσω των εικαστικών προσφέρει ισορροπία ανάµεσα στην αποµόνωση και την επικοινωνία µε τους άλλους. Μπορείς στην αρχή να αποσυρθείς, να στοχαστείς, να εξερευνήσεις µέσω των υλικών, µόνος, µέσα στην ψυχή σου σιωπηλά. Μετά µπορείς να βγεις και να έρθεις σε επαφή µε τους άλλους, να τους δείξεις τι έφτιαξες και να µιλήσεις γι αυτό. ιατηρεί την επικοινωνία όταν τα αλλά µέσα αποτυγχάνουν ή υποκαθιστά µέσα έκφρασης των οποίων η χρήση δυνητικά θα µπορούσε να προκαλέσει καταστρεπτικές συνέπειες 10. Οι νοσηλευτές µπορούν να παρέχουν ποιοτική νοσηλευτική φροντίδα εγκαθιδρύοντας κανάλια επικοινωνίας µε τους ασθενείς τους µέσα από την τέχνη. Η νοσηλευτική µπορεί να χρησιµοποιήσει την τέχνη για να βοηθήσει τα άτοµα µε τα οποία ασχολείται επί καθηµερινής βάσης να 10 : διευρύνουν τον εσωτερικό τους κόσµο ωριµάσουν ψυχολογικά βελτιώσουν τις διαπροσωπικές τους σχέσεις αποκτήσουν κοινωνική συµπεριφορά εκφράσουν τα συναισθήµατα τους ανακαλύψουν εσωτερικές αναπαραστάσεις και σύµβολα να συνδιαλλαγούν και να επικοινωνήσουν µειώσουν την συναισθηµατική πίεση που νιώθουν και να αναπτύξουν εµπιστοσύνη στους ανθρώπους και τα αντικείµενα γύρω τους Η θεραπευτική της ζωγραφικής λειτουργεί µέσα από την κάθαρση Πως όµως λειτουργεί η κάθαρση; Η έκφραση ενός προβλήµατος µέσα από την ζωγραφική και η συναισθηµατική συµµετοχή σαν βίωµα παρέχει ανακούφιση. Η συναισθηµατική εκφόρτωση µε τη βοήθεια είτε της ζωγραφικής είτε του χορού είτε του θεάτρου οδηγεί στη απελευθέρωση καταπιεσµένων συναισθηµάτων. Βοηθά έτσι ώστε να ανακουφίζονται οι εσωτερικές ψυχικές συγκρούσεις Κινητοποιείται το άγνωστο ως τότε συναίσθηµα Αναδύεται στην επιφάνεια το ασυνείδητο συναίσθηµα της ένοχης και του άγχους

8 Επιτυγχάνεται η ενδοσκόπηση και τέλος µέσα από την ταύτιση µε κάποιο ρόλο επέρχεται η αλλαγή Επίλογος Το έργο και η τρέλα ήταν πάντα δεµένα πιο βαθιά και σε ένα διαφορετικό επίπεδο: µε τρόπο παράδοξο, συναντιόνταν ακριβώς στο σηµείο όπου το ένα απόκλειε το άλλο, γιατί υπήρχε µια περιοχή, όπου η τρέλα αρνιόταν το έργο, το αµφισβητούσε, το µαταίωνε ειρωνικά. Έρευνες έχουν αποδείξει ότι ένας µεγάλος αριθµός ανθρώπων εκφράζεται µέσα από την εικαστική δηµιουργία. Έχει αποδειχτεί ότι η τέχνη είναι πνευµατική τροφή. Το έχουν κατανοήσει αυτό οι ψυχίατροι, γι αυτό προσπαθούν δια µέσου της τέχνης να διερευνήσουν τον πρώτιστο αυτό κόσµο, που δεν µοιάζει µε τον κοινό κόσµο. Με την τέχνη µπορούµε να εισέλθουµε σε ένα κόσµο που δεν εξηγείται µε την κοινή λογική 9 Σήµερα, η δηµιουργικότητα των ασθενών βοηθά στην αποστιγµατοποίηση από τη µια και στην επανενταξιακή διαδικασία από την άλλη µέσα από την κάθαρση του ατόµου, την οµαδική δουλειά και την ταύτιση µε το αντικείµενο. Η αισθητική εµπειρία λοιπόν φαίνεται να ανασύρει από ασυνείδητες πηγές πράγµατα που διαφορετικά δεν ενεργοποιούνται. 1 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Βασιλειάδης Π. Τέχνη και ψύχωση. Εντός εκτός και επί της ψυχιατρικής Εκδόσεις university studio press. Θεσσαλονίκη. 2. Γουόλερ Ν. Οµαδική ιαντιδραστική Art therapy Εκδόσεις: university studio press. Θεσσαλονίκη. 3. εληβοριά Γ. Μορφές της τρέλας στη νεοελληνική πεζογραφία. Εντός εκτός και επί της ψυχιατρικής Εκδόσεις university studio press Θεσσαλονίκη. 4. Kourkouta L. Ancient Greek psychotherapy for contemporary nurses.journal of psychosocial nursing 2002;40 (8). 5. Λαντγκάρντεν Β. Ε. Οικογενειακή Εικαστική Θεραπεία Εκδόσεις Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα. 6. Λοϊζος Λ. Ν. Ψυχολογία και Τέχνη (Γιουγκικά Αρχέτυπα στο Salvador Dali) Εκδόσεις Μπίµπης Θεσσαλονίκη. 7. Μανος Ν. Βασικά στοιχεία κλινικής ψυχιατρικής Αναθεωρηµένη έκθεση Εκδόσεις university studio press Θεσσαλονίκη. 8. Maizels J. Raw creation outsider art and beyond Phaidon press London 9. Thevoz M. Collection de l art brut ed Skira Lausanne. 10. Ντέιλη Τ, Γουόλερ Ν. Θεραπεία µέσω τέχνης (η εικαστική προσέγγιση) Εκδόσεις: Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα 17

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY Η θεραπεία μέσω των εικαστικών τεχνών, διεθνώς γνωστή ως Art Therapy, αξιοποιώντας τη θεραπευτική δύναμη της εικαστικής δημιουργικής πράξης σε χώρους θεραπευτικούς,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ Γιάννης Μαλογιάννης Ψυχίατρος Βασικοί στόχοι ΓΣΘ στη Σχιζοφρένεια Εναλλακτικές ερµηνείες σχιζοφρενικών συµπτωµάτων Ελάττωση της επίδρασης των θετικών και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

H ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΓΝΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - THE USE OF PLAY THERAPY IN HEALTH AND EDUCATION

H ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΓΝΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - THE USE OF PLAY THERAPY IN HEALTH AND EDUCATION H ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΓΝΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - THE USE OF PLAY THERAPY IN HEALTH AND EDUCATION H Παιγνιοθεραπεία ως μέθοδος θεραπείας χρησιμοποιεί το παιχνίδι ως βασικό επικοινωνιακό και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ THE USE OF ART THERAPY IN EDUCATION AND HEALTH

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ THE USE OF ART THERAPY IN EDUCATION AND HEALTH Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ THE USE OF ART THERAPY IN EDUCATION AND HEALTH Η θεραπεία μέσω των εικαστικών τεχνών, διεθνώς γνωστή ως Art Therapy, αξιοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής.

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. CREATIVE BRIEF Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. ΟΙ (ΨΥΧΟΓΕΝΕΙΣ) ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ «Διαχρονικές αξίες στην εκπαίδευση σε ένα περιβάλλον που αλλάζει μέσα από τον ανατρεπτικό οραματιστή καλλιτέχνη Γιάννη Γαΐτη» (Βιωματικό εργαστήριο με την αξιοποίηση του μοντέλου PERKINS) ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Δρ Πέτρος Κολοβός Ειδικό Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό Η Συμμετοχή στη Φροντίδα Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ «ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΥΣΗΣ» στην Αφηγηµατική Θεραπεία

ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ «ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΥΣΗΣ» στην Αφηγηµατική Θεραπεία 1 Αδάµ Χαρβάτης, Ψυχολόγος, MSc, Phd ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ «ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΥΣΗΣ» στην Αφηγηµατική Θεραπεία Επεξεργασία των σχετικών ιδεών και πρακτικών της Αφηγηµατικής Θεραπείας, στηριγµένη και εµπνευσµένη από τα

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Τρόποι αντιµετώπισης του άγχους. Πρόληψη και θεραπεία της κατάθλιψης. Ψυχολόγος - Howard

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Researcher, University of Greenwich Scientific Director, Tetras Consultants. Στέφανος Μιχιώτης, 2010, cc by-nc-nd

Researcher, University of Greenwich Scientific Director, Tetras Consultants. Στέφανος Μιχιώτης, 2010, cc by-nc-nd ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Οργανωσιακή Κουλτούρα & Αλλαγή Στέφανος Μιχιώτης Researcher, University of Greenwich Scientific Director, Tetras Consultants Περιεχόμενο 1 ης συνάντησης Το σύστημα αντιλήψεων και η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Κώστας Ρ. Σολδάτος Ομότ. Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Διευθυντής Μ.Φ.Ψ.Υ. Ευγενιδείου Θεραπευτηρίου Διάλεξη 14.10.2015 (Α Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ)

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης employ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΣΡΟΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Επιστηµονική Επιµέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Edward de Bono s. Six Thinking Hats. Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων)

Edward de Bono s. Six Thinking Hats. Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων) Edward de Bono s Six Thinking Hats Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων) ρ. Αικατερίνη Πουστουρλή, για το ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΕΡΡΩΝ 19-01- Dr.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος ψυχαναλυτής Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής Παράρτημα ΑΜΕΑ Ανατολικής Αθήνας (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια.

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Στίγμα Τρελός. Ψυχοπαθής. Σχιζοφρενής. Παρανοϊκός. Όχι καλά. Αυτοί οι όροι χρησιμοποιούνται συχνά με ένα υποτιμητικό τρόπο για να περιγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Επιθυµητής Συµπεριφοράς Στη Σχολική Τάξη

Ανάπτυξη Επιθυµητής Συµπεριφοράς Στη Σχολική Τάξη Ανάπτυξη Επιθυµητής Συµπεριφοράς Στη Σχολική Τάξη Ελισάβετ Γεωργίου D.Ed.-M.A. Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. «Ουδείς εκών κακός» Σωκράτης Εάν ανατρέξουµε στην ιστορία της σχολικής µάθησης, θα δούµε ότι από αρχαιοτάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα»

Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα» Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα» Φύλλο δασκάλου 1.1 Ένταξη δραστηριότητας στο πρόγραμμα σπουδών Τάξη: Ε και ΣΤ Δημοτικού. Γνωστικά αντικείμενα:

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό!

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Επιμέλεια-μετάφραση: Αλέξανδρος Νικολόπουλος, Ph.D. Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Πόσο ψυχολογικά προετοιμασμένος μπορεί να είστε πριν από έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Π α ι χ ν ι δ ο κ α µ ώ µ α τ α εργαστήρι παιχνιδιού ερβενίων 43, 106 81 Αθήνα τηλ.: 210-8259.289 www.paixnidokamomata. ερβενίων 43, Αθήνα

Π α ι χ ν ι δ ο κ α µ ώ µ α τ α εργαστήρι παιχνιδιού ερβενίων 43, 106 81 Αθήνα τηλ.: 210-8259.289 www.paixnidokamomata. ερβενίων 43, Αθήνα Εκπαιδευτική εµψύχωση βιωµατικό σεµινάριο για εκπαιδευτικούς ιοργάνωση: Παιχνιδοκαµώµατα για µικρούς & µεγάλους ερβενίων 43, Αθήνα 02-03 09-10 16-17 & 23-24 Νοεµβρίου 2013 ηλώσεις συµµετοχής: έως 29-10-2013

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Τα συναισθήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των έφηβων μαθητών.

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα