ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Άξονες και διαδρομή της ελληνικής παιδείας από την κλασική αρχαιότητα και το Βυζάντιο ως τις μέρες μας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Άξονες και διαδρομή της ελληνικής παιδείας από την κλασική αρχαιότητα και το Βυζάντιο ως τις μέρες μας"

Transcript

1 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Άξονες και διαδρομή της ελληνικής παιδείας από την κλασική αρχαιότητα και το Βυζάντιο ως τις μέρες μας Σταύρου Γιαγκάζογλου Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η παιδεία ως ιδέα και ως πράξη είναι κατόρθωμα του ελληνικού πολιτισμού και αφορά στην πνευματική ολοκλήρωση του ανθρώπου. Κανένας άλλος πολιτισμός δεν προέβαλε και δεν μετέδωσε σε οικουμενική βάση το βίωμα της πνευματικής του παράδοσης ως ιδανικό παιδείας, ευθύνης για τον κόσμο και τον άνθρωπο. Μιλώντας για την ελληνική παιδεία θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι αναφερόμαστε στην κλασική περί παιδείας αντίληψη που συγκρότησαν οι δημιουργίες και τα οράματα του αρχαίου ελληνικού κόσμου και πολιτισμού ως την υψηλότερη ανθρώπινη αξία. Οι Έλληνες ανακάλυψαν τον άνθρωπο εντός του ανθρώπου, όπως διακήρυξε ο Πλάτωνας στην Πολιτεία του. Την αλήθεια αυτή του ανθρώπου απέδωσαν οι Έλληνες με τον όρο παιδεία από το ρήμα παιδεύω. Ο όρος σήμαινε αρχικά την εκπαίδευση, την αγωγή των παίδων. Πώς όμως συνέβη, ώστε μία λέξη τόσο απλή στο νόημά της να υποδηλώνει τελικά το ιδεώδες ολόκληρου του αρχαιοελληνικού πολιτισμού; Πράγματι, με τον όρο ελληνική παιδεία κατά τους μεταγενέστερους αιώνες εννοούμε ακριβώς αυτό. Ποτέ οι αρχαίοι Έλληνες δεν είδαν την παιδεία αποσπασματικά ως φιλολογία ή γραμματολογία. Κατανοώντας διαρκώς και περισσότερο την ενότητα των μεγάλων συγγραφέων, των φιλοσόφων και των ποιητών, προτιμούσαν τον όρο παιδεία δηλαδή αγωγή ή πολιτισμό. Και πράγματι, προς το τέλος της κλασικής περιόδου, κάθε τι το μεγάλο που επέζησε, από τον Όμηρο ως τα τότε, αποτελούσε το κύριο περιεχόμενο της ζωντανής μορφωτικής τους παράδοσης. Η παιδεία δεν μεταδίδει απλώς γνώσεις. είναι η οικείωση της πνευματικής κληρονομιάς, η γνώση της αλήθειας, η ενσωμάτωση στην κοινότητα, η μετοχή στον κοινό λόγο. Η ελληνική περί παιδείας αντίληψη είδε τον άνθρωπο ως ύπαρξη μοναδική και ανεπανάληπτη σε αρμονική σχέση με τον συνάνθρωπό του. Η ιδέα της αγωγής αντιπροσωπεύει το νόημα κάθε ανθρώπινου αγώνα. Αυτή δικαιώνει τελικώς 1

2 την ύπαρξη της ανθρώπινης κοινότητας και ατομικότητας. Με την παιδεία ο Ελληνισμός επιζητεί να καταξιώσει τη σχέση και αλληλεπίδραση ατόμου και κοινωνίας, διεκδικεί τη μέθεξη στο υπερβατικό, για να νικηθεί η φθορά και ο θάνατος. Ο άνθρωπος της ελληνικής παιδείας είναι ο ελεύθερος άνθρωπος που παίρνει υπεύθυνη θέση στα μεγάλα προβλήματα της ύπαρξης, που θέλει να μεταβάλλει τον κόσμο σε κοινωνία ελευθερίας και δικαιοσύνης, που αντιτίθεται σε κάθε τι που νοθεύει τη ζωή. Η κυρίαρχη θέση της φιλολογίας στο παιδευτικό σύστημα της αρχαίας Ελλάδας προσδιορίζονταν από ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα, που έχει αποτυπώσει τη σφραγίδα του σε όλες τις επιμέρους επιτεύξεις των Ελλήνων. Τούτο αποτελούσε τον ιδεώδη σκοπό, προς τον οποίο έτεινε η ζωή και το δημιουργικό τους έργο. Πρόκειται για τη μόρφωση του ανθρώπου και κατ αυτό τον τρόπο την προώθηση μιας νέας μορφής ζωής και σκέψης που την ονομάζουμε πολιτισμό. Ο ορισμός του ελληνικού πολιτισμού ως παιδεία δεν είναι κάτι το αφηρημένο. Υποδηλώνει μια προσπάθεια που διαποτίζει όλα τα δημιουργήματα του ελληνικού τρόπου προσδιορίζοντας και τη μορφή τους. Ας πάρουμε ως παράδειγμα την αρχαιοελληνική φιλολογία και τις ιδέες των Ελλήνων για την ποίηση και την πνευματική δημιουργία. Ένα έργο τέχνης δεν ήταν ποτέ ένα απλό αντικείμενο αισθητικής απόλαυσης. Ήταν ταυτόχρονα και ο φορέας ενός ήθους, ενός προσωπικού λόγου του καλλιτέχνη, ένα δυναμικά ενεργούμενο γεγονός που αποκαλύπτει τον δημιουργό του, που πέτυχε τον τρόπο της έκφρασής του. Με την έννοια αυτή μοιάζει με τα έργα της ελληνικής γλυπτικής. Το θέμα της ποιητικής τέχνης είναι πάντοτε ο άνθρωπος στα ουσιώδη της ύπαρξης του. Εκεί όπου η ποίηση σταματά και το περιεχόμενο της σκέψης αναζητεί τον πεζό λόγο στη ρητορική, την ιστορία, τη φιλοσοφία, ισχύει ο ίδιος κανόνας. Από την ηρωική εποχή του έπους μέχρι τις μεταγενέστερες φάσεις του τραγικού, του πολιτικού και του φιλοσοφικού βιώματος του ανθρώπου, η αρχαιοελληνική φιλολογία μας προσφέρει τη θέαση ενός εξαιρετικού αγώνα για την κατάκτηση της αλήθειας του ανθρώπου. Ο Όμηρος είναι ο κήρυκας της αρετής του ηρωισμού, που ενσωματώνεται στο χορό των ηρώων του Τρωικού πολέμου. Κατόπιν, ο Ησίοδος στο έπος του Έργα και Ημέραι δημιουργεί έναν παράλληλο κώδικα των αρετών του εργαζόμενου ανθρώπου. Οι ελεγειακοί ποιητές Τυρταίος και Σόλων είναι οι μεγάλοι πολιτικοί διδάσκαλοι των συμπολιτών τους. Ο πρώτος είναι ο υμνητής του Σπαρτιατικού ιδεώδους της ανδρείας 2

3 με το οποίο προσπαθεί να εμπνεύσει μιαν ολόκληρη κοινωνία στη διάρκεια ενός κρισιμότατου πολέμου. Ο άλλος, είναι ο κλασικός νομοθέτης, ο αντιπροσωπευτικός ποιητής της δημοκρατίας, που προβάλλει το ιδεώδες της κοινωνικής τάξης, της δικαιοσύνης και της ελεύθερης συναίσθησης των υποχρεώσεων. Οι λυρικοί ποιητές δείχνουν για πρώτη φορά την αφύπνιση της ατομικής ελευθερίας. Η τραγωδία εμβαθύνει στον έμφυτο ηρωισμό της ελληνικής ψυχής που φθάνει ως τη θρησκευτική συνείδηση του τραγικού χαρακτήρα της ζωής. Ανακαλύπτει την πηγή της τραγικής σύνθεσης και δίνει έκφραση στις αθάνατες μορφές της πάσχουσας ανθρωπότητας: Προμηθέας, Οιδίποδας, Αντιγόνη. Η κωμωδία μαστιγώνει τις αδυναμίες της ανθρώπινης φύσης. Η ιστοριογραφία αποκαλύπτει την αιώνια πάλη μεταξύ δικαίου και δύναμης ως την ουσία της πολιτικής ζωής. Όπως ακριβώς η ελληνική φιλολογία και ποίηση απεικονίζουν όλα τα στάδια της ύπαρξης του ανθρώπου και τους νόμους που διέπουν και αναδεικνύουν τον ποιητή ως τον αληθινό προφήτη και διδάσκαλο του έθνους έτσι και η φιλοσοφία αναζητεί τους αμετάβλητους νόμους της φύσης. Παράλληλα, η ελληνική τέχνη ανακαλύπτει για πρώτη φορά τα μυστικά της πλαστικής αναλογίας του σώματος, της ισορροπίας, της κίνησης και της προοπτικής. Να γιατί οι αρχαίοι Έλληνες ήσαν ικανοί να αντιμετωπίσουν το ζήτημα της παιδείας κατά ένα εντελώς πρωτότυπο τρόπο. Η αγωγή είναι κάτι κοινό σ όλους τους λαούς από την εμφάνιση του κοινωνικού βίου των ανθρώπων. Οι Έλληνες, όμως, συνέλαβαν μιαν ανώτερη ιδέα για την παιδεία. Η κοινότητα των καλλιτεχνών και των φιλοσόφων αντιλήφθηκε την παιδεία ως μία πορεία για τη συνειδητή μόρφωση του ζωντανού ανθρώπου. Και τίποτε δεν μπορεί να ξεπεράσει τη φιλοσοφημένη σοβαρότητα και τη δημιουργική ζωντάνια με την οποία οι Έλληνες ανέλαβαν το καθήκον αυτό. Πρόκειται για μία αρχιτεκτονία για τη μόρφωση της ύψιστης αρετής. Όπως ο καλλιτέχνης ή ο ποιητής, ο παιδαγωγός αναζητεί τους ιδεώδεις νόμους και το μέτρο της ανθρώπινης φύσης, για να τους αναπτύξει κατόπιν στον άνθρωπο. Κατά την πρώτη περίοδο των ομηρικών χρόνων η αγωγή ήταν ένας συνδυασμός γυμναστικής και μουσικής που στόχευε στην αρμονία του σώματος και της ψυχής. Σ αυτήν κυρίαρχο ρόλο έπαιζε η ποίηση όχι απλώς ως ψυχαγωγία και έμπνευση αλλά κυρίως ως έκφραση των πνευματικών και ηθικών κριτηρίων. Οι Έλληνες ανακάλυψαν επίσης τους νόμους της μουσικής αρμονίας και τη γραμματική της γλώσσας διαμορφώνοντας ένα ολόκληρο σύστημα λογικής που δεν εγκλωβίσθηκε στη ρητορική αλλά ξανοίχθηκε στην αριθμητική, τη γεωμετρία και τη στερεομετρία. Το κυριότερο όμως είναι ότι συνέδεσαν τα κοσμοϊστορικά αυτά 3

4 επιτεύγματα με το έργο της παιδείας. Την κληρονομιά αυτή δεν κατέχουμε μόνον εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες αλλά και κάθε πολιτισμένος λαός την υιοθέτησε, δίχως μάλιστα να γνωρίζει την ελληνική γλώσσα. Η περί παιδείας αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων αντιτίθεται προς την επαγγελματική και χρηστική εκδοχή. Αποβλέπει στην ανάπτυξη της φύσης και των δεξιοτήτων του ανθρώπου κατά ένα καθολικό τρόπο και όχι να τον κάνει απλώς ικανό για μια ειδικευμένη τεχνική εργασία. Είναι γενική παιδεία, δίχως ωστόσο να σημαίνει απλή προπαίδευση των νοητικών και φυσικών δυνάμεων του ανθρώπου. Μια μονόπλευρη τεχνική που θα βασίζονταν μόνο στη φιλολογία δεν θα έκανε ικανό έναν άνθρωπο για να ζήσει μέσα στην κοινότητα. Για τους Έλληνες η γενική παιδεία σήμαινε και την πολιτική παιδεία. Κατά τους μεγάλους φιλοσόφους του τετάρτου αιώνα, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, η πραγματική κοινωνική αρετή βασίζεται πάνω στη γνώση των υψηλότερων κανόνων της ζωής, την ηθική και την πολιτική. Παρόμοιους κανόνες βέβαια διακήρυξαν και οι μεγάλοι ποιητές. Ωστόσο, με την κατάρρευση κάθε θρησκευτικής και ηθικής παράδοσης στη δημόσια και ιδιωτική ζωή κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο, η φιλοσοφία παρέλαβε την εκπαιδευτική αυτή αποστολή από την ποίηση. Ο φιλοσοφικός νους του Σωκράτη, αντιμετωπίζοντας το κοινωνικό πρόβλημα της εποχής του, προσπάθησε να θεμελιώσει τον ελληνικό τρόπο του βίου πάνω σε μια λογική βάση. Με τη φιλοσοφία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, ο ελληνικός νους έλαβε τη μορφή της οικουμενικότητας και μ αυτή τη διάσταση κατόρθωσε να κατακτήσει τον κόσμο. Οι φιλοσοφικές λύσεις τους πάνω στα πρακτικά προβλήματα της ανθρώπινης ζωής προϋποθέτουν μια θεωρητική γνώση, που περιλαμβάνει την ολότητα του όντος. Είναι η ώρα που γεννιέται το πανεπιστήμιο, στο οποίο καλλιεργείται η θεωρητική καθολικότητα της γνώσης. Καλλιεργείται, όμως, με σκοπό να μορφώσει τον άνθρωπο και να λογοποιήσει την ανθρώπινη κοινότητα. Ο φανερός σκοπός της φιλοσοφίας του Πλάτωνα είναι να οικοδομήσει την κοινωνία πάνω στο στέρεο έδαφος της ατομικής και πολιτικής αρετής. Η αναζήτηση του «αγαθώς ζην» είναι ο πυρήνας της πλατωνικής σκέψης και η διαλεκτική μέθοδος των διαλόγων του ο δρόμος για την πραγμάτωσή του. Η αφύπνιση του λογίζεσθαι και του γνώναι για να κατευθύνεται διαρκώς προς το μέγιστον μάθημα, η θέαση και η μέθεξη στο φως. Το πλατωνικό σπήλαιο και η άνοδος στον κόσμο του φωτός είναι ο μύθος της παιδείας. Και ασφαλώς είναι ο πιο αποκαλυπτικός συμβολισμός της 4

5 πλατωνικής αντίληψης για την παιδεία. πρόκειται για τη βαθμιαία κάθαρση του έρωτα της ανθρώπινης ύπαρξης. Με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη η ανάπτυξη της ελληνικής παιδείας φθάνει στο κορύφωμά της. Η παιδεία δεν είναι απλώς η αγωγή της νεότητας. Διεκδικεί σύνολη τη ζωή του ανθρώπου και αποβαίνει η ύψιστη έκφραση της ύπαρξης. Με αυτή τη συγκροτημένη μορφή, το ελληνικό ιδεώδες του πολιτισμού που εμπεριέχει και τα προηγούμενα στάδια, συνέχισε να επιβιώνει και μετά το τέρμα της πολιτικής και εθνικής ζωής των δημιουργών του. Κάθε περίοδος από την αρχαία ως την κλασική εποχή είχε το ιδεώδες της πάντοτε σε σχέση και αναφορά προς το συγκεκριμένο κοινωνικό σύστημα. Στο πρώτο στάδιο των ομηρικών επών, η διαμόρφωση της κοινωνίας είναι ακόμη αριστοκρατική και το εκπαιδευτικό ιδεώδες είναι η αρετή του ηρωισμού και η πολεμική ανδρεία. Στο στάδιο όπου εμφανίζεται η αστική πολιτεία, αναπτύσσεται η ιδέα της πολιτικής αρετής. Το νέο ιδεώδες είναι ο νομοταγής άνθρωπος, ο άνθρωπος της σωφροσύνης και της δικαιοσύνης. Τελικά, όμως, η φιλοσοφική σκέψη υπερακοντίζει το ιδεώδες και αυτής της πόλεως και της κοινωνίας της. Ύψιστη αρετή είναι η σοφία που αντλεί όλους τους ανθρώπινους νόμους από τον συμπαντικό νόμο. πρόκειται για τη φιλοσοφική αρετή που αντανακλά τη βαθμιαία πρόοδο της ηθικής σκέψης και εκπαιδευτικής συνείδησης σε παγκόσμια και πανανθρώπινα πλαίσια. Η σταδιακή αυτή μετεξέλιξη θέτει τον οργανικό σύνδεσμο μεταξύ παράδοσης και νέας δημιουργίας ή αυθεντίας και πνευματικής ελευθερίας που τόσο δημιουργικά εμφάνισε ο ελληνικός πολιτισμός. Καθένας στηρίζεται στους προηγούμενους και με την τολμηρή κριτική του ελευθερία διατηρεί την παράδοση ανανεώνοντάς την στο δικό του παρόν. Καθώς περιπλανόμαστε στους αιώνες της ελληνικής ιστορίας, ολόκληρο το παρελθόν αναφαίνεται ως παρόν. Είναι η αργόσυρτη διάρκεια του Ελληνισμού κατά κάποιο τρόπο. Συνεπώς, η παιδεία δεν είναι απλώς η οικειοποίηση μιας πνευματικής κληρονομιάς αλλά και η δυνατότητα διαρκούς ανανέωσης και ζωντάνιας της στο εκάστοτε παρόν. Ως ενιαίος πολιτισμός, η ελληνική παιδεία παραδόθηκε όχι μόνο στις μεταγενέστερες γενιές των Ελλήνων αλλά και σε άλλα έθνη τα οποία από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου μιλούσαν την ελληνική γλώσσα και μετείχαν στην ελληνική πολιτιστική κληρονομιά. Πενήντα χρόνια πριν τον Αλέξανδρο ο Ισοκράτης εξέφραζε το οικουμενικό αυτό άνοιγμα του ελληνικού πολιτισμού: «οι μαθηταί (ημών) και των άλλων διδάσκαλοι γεγόνασι, και το των Ελλήνων όνομα πεποίηκε 5

6 μηκέτι του γένους, αλλά της διανοίας δοκείν είναι, και μάλλον Έλληνας καλείσθαι τους της παιδεύσεως της ημετέρας ή τους της κοινής φύσεως μετέχοντας». Ο Ελληνισμός κατέληξε να σημαίνει μία ολόκληρη περίοδο της αρχαίας ιστορίας. Μπορεί η αυτοκρατορία του Αλεξάνδρου να μην επέζησε, επέζησε όμως η ενοποίηση του κόσμου την οποία κατέστησε δυνατή ο οικουμενικός καταλύτης του ελληνικού πολιτισμού. Τη σημασία του κατενόησαν οι Ρωμαίοι γι αυτό και με ενθουσιασμό τον αποδέχθηκαν και τον χρησιμοποίησαν πλάι στην ισχύ τους. Δεν είναι όμως δυνατό να υπεισέλθουμε τώρα στον τρόπο με τον οποίο αφομοίωσαν και στην ποιότητα με την οποία προσέλαβαν και διατήρησαν οι Λατίνοι το ελληνικό πνεύμα. Η πρόσληψη του ελληνικού πολιτισμού από τη Δύση έχει μιαν άλλη ιστορία και προοπτική απ ότι είχε η ζωντανή συνέχειά του στον χώρο της καθ ημάς Ανατολής. Πράγματι η βυζαντινή κοινωνία ως εξελληνισμένη χριστιανική κοινότητα αποτελεί άμεση προέκταση της αρχαίας κοινωνίας. Οι ιστορικοί της Δύσης παραβλέπουν συνήθως το γεγονός αυτό, ότι δηλαδή ο ελληνικός λαός μας προσφέρει το μέσο να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της σκέψης και του πολιτισμού του χωρίς καμιά διακοπή, από τα πρώτα φανερώματά της στην αρχαιότητα με τον Όμηρο ως τον 15 ο αιώνα μ.χ. Συνήθως κάνουν λόγο για παρακμή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού με την έναρξη της βυζαντινής περιόδου. Εκτός από τις ιδεολογικές προϋποθέσεις μιας τέτοιας αποσπασματικής θεώρησης, θα πρέπει να προσθέσουμε στα κίνητρα αυτά των δυτικών ερευνητών. μια βιβλιακή και απόμακρη προσέγγιση του βυζαντινού πολιτισμού. Τι είδους παρακμή είναι αυτή που διαρκεί χίλια και περισσότερα χρόνια; Βεβαίως στο Βυζάντιο, που προβάλλει στην ιστορία ως όψιμο στάδιο του Ελληνισμού, συντίθενται μαζί με την αρχαιοελληνική παράδοση, το ρωμαϊκό δίκαιο και η χριστιανική πίστη. Από τη γόνιμη συνάντηση του Ελληνισμού με τον Χριστιανισμό θα προκύψει το οικοδόμημα του βυζαντινού πολιτισμού. Ο Ελληνισμός εκχριστιανίζεται σταδιακά, προσλαμβάνοντας μια εντελώς νέα σημασία, αυτήν της Ορθοδοξίας. Ο ειδωλολατρικός Ελληνισμός εξέπνευσε σταδιακά. Τα άλλα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού και κατεξοχήν η παιδεία «συγχωνεύονται» με τον Χριστιανισμό. Αυτό που διατηρήθηκε πραγματικά από τον αρχαίο κόσμο στον βυζαντινό μεσαίωνα ήταν η συνείδηση της υπεροχής της ελληνικής παιδείας. Η Καινή Διαθήκη γράφεται στην ελληνική που προσφέρει τη γλωσσική σάρκα της αλήθειας. η νέα πίστη διαδίδεται με 6

7 όχημα την ελληνική γλώσσα. η θεολογία των Ελλήνων πατέρων προκύπτει από τη συνάντησή της με την ελληνική φιλοσοφία. Δίχως τη φιλοσοφική ορολογία των Ελλήνων παραμένει ανερμήνευτη η γένεση και συγκρότηση του ορθόδοξου δόγματος. Η ελληνική πόλις εμπνέει την κοινοτική οργάνωση της Εκκλησίας. Η αρχαιοελληνική δημοκρατία επιδρά στο συνοδικό της σύστημα. Η υμνογραφία και βυζαντινή λειτουργία συνεχίζει την παράδοση της τραγικής ποίησης και του ελληνικού θεάτρου. Η φιλοσοφία βρίσκει νέους δρόμους στην οντολογία των βυζαντινών. Η αρχιτεκτονική και η τέχνη της εικόνας αφορμώνται από την αισθητική της κλασικής και της ελληνιστικής τέχνης, δίνοντας νέες λύσεις μέσα από την χριστιανική θέαση του κόσμου και του ανθρώπου. Τα παραπάνω, βέβαια, δεν έγιναν από τη μια στιγμή στην άλλη, σα μια παρθενογένεση. Επρόκειτο για μια μακρά συνθετική αλληλεπίδραση. Εκεί που εύκολα ορισμένοι βλέπουν απορρίψεις στοιχείων του ελληνικού πολιτισμού στο Βυζάντιο, ίσως θα ήταν ορθότερο να κάνουμε λόγο για ανανεωτικές μεταμορφώσεις. Το μόνο που έχει σημασία εδώ είναι η συνέχεια. Μια από τις σημαντικότερες αιτίες αυτής της συνέχειας είναι το γεγονός ότι στη βυζαντινή επικράτεια, όπως και κατά την ελληνιστική περίοδο, ο Έλληνας δεν δρούσε μέσα σε ένα καθαρά ελληνικό πολιτικό-κρατικό πλαίσιο. Η αυτοκρατορία περιλάμβανε εκτεταμένα εδάφη που δεν ήταν ελληνικά και σε μερικά από αυτά δεν μιλιόταν καν η ελληνική γλώσσα. Το μεγάλο «πρόβλημα των εθνοτήτων» του βυζαντινού κράτους ανάγκαζε τους Έλληνες όπως ακριβώς πριν από αιώνες, να διατηρούν τη συνείδηση ότι, ως Έλληνες, ήσαν κάτι περισσότερο από τους άλλους λαούς, εξαιτίας του πολιτισμού και της παιδείας τους. Ο κατεξοχήν Έλληνας είναι τώρα ο μορφωμένος Έλληνας, και η ελληνική αυτοσυνειδησία σ αυτή την περίοδο είναι κατά κύριο λόγο μορφωτική συνείδηση. Το ένστικτο της αυτοσυντήρησης αρχικά και κατόπιν η αίσθηση της διαχρονικής του παράδοσης έσπρωχνε τον βυζαντινό Έλληνα να στηρίζεται ακόμη περισσότερο στον πολιτισμό και στην παιδεία του. Λέγεται συχνά από δυτικούς λογίους ότι το Βυζάντιο απέρριψε την ελληνική φιλοσοφία και ότι κατά στάδια έχουμε αναγεννήσεις της ελληνικότητας, όταν κάποιοι βυζαντινοί λόγιοι σχολιάζουν πλατωνικά ή αριστοτελικά χειρόγραφα. Όμως μια τέτοια άνθηση και κινητικότητα δεν αποτελεί καμιά αναγέννηση, σα να υπήρχε, δηλαδή, παντελής απουσία των ελληνικών γραμμάτων και της ελληνικότητας και έρχεται μια απότομη κίνηση ως απελευθέρωση από τη βυζαντινή θεολογία, για να δώσει επιτέλους τους αγλαούς καρπούς μιας δημιουργικής γνώσης. Δεν είναι διόλου 7

8 ελληνικότητα η μετάπλαση της φιλοσοφικής γλώσσας σε άλλες δημιουργικές μορφές μέσω της θεολογίας; Δεν ανακαλύπτουμε την εκπληκτική συνέχεια της αρχαιοελληνικής γνωσιολογίας και τη μεταμόρφωση της οντολογίας στους Καππαδόκες, στο Διονύσιο Αρεοπαγίτη, τον Μάξιμο Ομολογητή, τον Γρηγόριο Παλαμά; Θα έχουμε παρακάτω τη δυνατότητα να δούμε πιο λεπτομερειακά στοιχεία για τα παραπάνω. Στο Βυζάντιο δεν έπαψαν ποτέ να μιλούν ελληνικά και τα έργα της αρχαίας Ελλάδας δεν σταμάτησαν ποτέ να αντιγράφονται, να σχολιάζονται και να τροφοδοτούν τη διδασκαλία. Ο Όμηρος και η Βίβλος ήταν το αλφαβητάρι για ό,τι θα ονομάζαμε σήμερα πρώτη βαθμίδα στην εκπαίδευση. Σε όλη τη βυζαντινή ιστορία η ύλη και ο τρόπος της διδασκαλίας έμεινε όπως ήταν και πρωτύτερα τόσο στο σχολικό όσο και στο ανώτερο πανεπιστημιακό επίπεδό της. Γίνεται όμως παιδεία εν Χριστώ. Συνεχίζοντας την κλασική παράδοση, το έργο της εξυφαίνεται στην αποκάλυψη και συγκρότηση της εικόνας του ανθρώπου στην πληρότητα της αλήθειας του τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό και συμπαντικό πλαίσιο. Μόνο που τώρα το μέτρο της αλήθειας του ανθρώπου δεν είναι τόσο το κάλλος, η λογική αρμονία και η ανάγκη της απρόσωπης πάνω στον άνθρωπο φύσης, αλλά το κάλλος, η αλήθεια και ο μανικός έρως του Τριαδικού, δηλαδή, προσωπικού Θεού. Ο ρόλος της παιδείας συνεχίζει να κείται πέρα από μιαν απλή πολιτιστική επινόηση ή κοινωνική «κατηγορία» και συνιστά ελπίδα και πάλη για την «καλή αλλοίωση» του ανθρώπου. Η φιλοσοφία τώρα λέγεται και φιλοκαλία, ο όντως φιλόσοφος είναι ο άγιος. Ιδιωτικοί διδάσκαλοι, μοναχοί παιδαγωγοί, μοναστηριακές σχολές και βιβλιοθήκες, ιδιωτικές, πατριαρχικές και αυτοκρατορικές σχολές υπάρχουν παντού από τον 4 ο ως τον 14 ο αιώνα, δηλαδή από την περίοδο των Καππαδοκών ως την παλαιολόγεια αναγέννηση στις παραμονές της κατάρρευσης. Μέχρι και σήμερα οι πολλαπλώς λεηλατημένες μοναστηριακές βιβλιοθήκες με τους χειρόγραφους κώδικές τους μαρτυρούν τη διαχρονική καλλιέργεια των ελληνικών γραμμάτων στο Βυζάντιο. Για τους αρχαίους Έλληνες το όνομα Έλληνες σήμαινε πολιτισμένους ανθρώπους, σε αντίθεση με τους βαρβάρους. Για τους Έλληνες της βυζαντινής περιόδου το όνομα αυτό σήμαινε τους ειδωλολάτρες σε αντιδιαστολή με τους χριστιανούς. Πρόκειται για μιαν αντίθεση που κληρονομήθηκε από τους πρώτους χρόνους της Εκκλησίας, όταν η τελευταία βρέθηκε αντιμέτωπη με την ειδωλολατρεία κατά την περίοδο των διωγμών. Έλληνας ήταν τότε και ο Ρωμαίος και ο Αιγύπτιος 8

9 και ο ασιανός ειδωλολάτρης. Ο Ελληνισμός ως ειδωλολατρεία πέθανε στο Βυζάντιο και ανασυστήθηκε στις οικουμενικές διαστάσεις της Ορθοδοξίας. Έτσι, οι Έλληνες του Βυζαντίου κατόρθωσαν την οργανική συνέχεια και δημιουργική ανακαίνιση του ελληνικού πολιτισμού. Αρνήθηκαν τον τίτλο του Έλληνα, καταδικάζοντας την αρχαιοελληνική θρησκεία και εν μέρει την φιλοσοφία, προσλαμβάνοντας κριτικά την γνωσιολογία, δηλαδή, και απορρίπτοντας την οντολογία. Ας δούμε επιγραμματικά τις αλλαγές αυτές στο επίπεδο της οντολογίας. Πρώτα πρώτα η ύπαρξη του Θεού είναι προσωπική, δεν προκαθορίζεται από καμία κοσμολογική ανάγκη ούτε ακόμη από την ίδια την ουσία του να υπάρχει ως άκτιστο πρόσωπο, δηλαδή, υπαρκτικό γεγονός ελευθερίας. Η ελευθερία του Προσώπου του δίνει υπόσταση στη θεϊκή φύση του κατά τρόπο πραγματικό και συγκεκριμένο. Η βούληση του Τριαδικού Θεού δημιουργεί εκ του μη όντος (εκ του μηδενός) και δίνει ύπαρξη στα όντα και στην κτίση. Ο κόσμος και ο άνθρωπος δεν είναι τυχαίο ατύχημα αλλά το αποτέλεσμα της προσωπικής ενέργειας, της αγάπης και ελευθερίας του Θεού. Το κτιστό αυτό αποτέλεσμα δεν αυτονομείται, ο κόσμος και ο άνθρωπος δεν εκλαμβάνονται ως αυτοσκοπός έτσι όπως κινούνται στα πλαίσια της φθοράς και του θανάτου. Μέσα από τη δική του ελευθερία, το κτιστό, ο κόσμος και ο άνθρωπος, καλείται να μετάσχει, να ενωθεί με τον άκτιστο Θεό, να κοινωνήσει σε μία ζωή ελεύθερη από τους περιορισμούς του χώρου και του χρόνου, από τη φθορά και τον θάνατο. Η ανάλυση της συμβολής των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας, με πρωτοκορυφαίους τους Τρεις Ιεράρχες, στη φιλοσοφία και στον πολιτισμό με το νέο περιεχόμενο που έδωσαν στην έννοια του προσώπου ξεφεύγει από τα όρια αυτού του δοκιμίου. Ωστόσο, ας σημειώσουμε μονάχα ότι η προσωποκεντρική οντολογία της πατερικής σκέψης είναι κατεξοχήν σχεσιοδυναμική: το πρόσωπο και οι ενέργειες του προσώπου δεν είναι δυνατό να εκδηλώνονται παρά μόνο στο πλαίσιο μιας σχέσης, ενός γεγονότος κοινωνίας. Γι αυτό και η γνώση είναι ερωτικό κατόρθωμα, κατόρθωμα αγαπητικής και ασκητικής αυθυπέρβασης και όχι χρησιμοθηρικής καθυπόταξης των άλλων προσώπων, των πραγμάτων αλλά και ολόκληρης της δημιουργίας. Το ανθρωποείδωλο της παιδείας, όπως αυτή διαμορφώθηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο, στηρίζονταν σε μια εκλεκτική, δημιουργική και ισόρροπη εναρμόνιση της αρχαίας ελληνικής παράδοσης με τη θεολογική πληρότητα της ορθόδοξης θεώρησης για τον κόσμο και τον άνθρωπο. Ο ειδωλολατρικός Ελληνισμός 9

10 χάθηκε ανεπιστρεπτί. Η Ορθοδοξία των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας κέρδισε το μέλλον του Ελληνισμού, γιατί δεν ήταν αντιγραφή, δίχως κατανόηση, όπως συνέβη στη Δύση, δηλαδή επιστροφή, αλλά δημιουργική σύνθεση. Το Βυζάντιο δεν συντήρησε απλώς τα κείμενα και τη γλώσσα της αρχαιοελληνικής παράδοσης αλλά συνέχισε, προχώρησε και ανανοηματοδότησε τους κλασικούς δρόμους στη σκέψη, την τέχνη και τη ζωή. Η ελληνική αντίληψη για την αλήθεια και τη γνώση της αλήθειας συνεχίζεται αναβαπτισμένη σε όλη τη βυζαντινή περίοδο. Ο Χρήστος Γιανναράς θεωρεί ότι η ταύτιση του αληθεύειν με το κοινωνείν είναι το κριτήριο εκείνο, δίχως το οποίο «είναι αδύνατο να κατανοήσουμε το πώς λειτούργησε ο ελληνικός βίος από τον 5 ο π.χ., ως τον 15 ο μ.χ. αιώνα». Αυτή η δυναμική γνωσιολογία θα γίνει η γέφυρα για τη συνάντηση του Ελληνισμού με τον Χριστιανισμό. Οι Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας, ενώ απορρίπτουν ριζικά την αρχαιοελληνική οντολογία (αιωνιότητα του κόσμου, αναγκαιοκρατία, ταύτιση Θεού και κόσμου, μετενσωμάτωση, αιώνια ανακύκληση των όντων και της ιστορίας κλπ.) εντούτοις προσλαμβάνουν και υιοθετούν την αρχαιοελληνική γνωσιολογία, προεκτείνοντας δημιουργικά τον ίδιο ελληνικό φιλοσοφικό λόγο. Μέσα σε αυτό το περιρρέον κλίμα, για τους βυζαντινούς Έλληνες ή καλύτερα Ρωμιούς, ο Χριστιανισμός δεν αποτελούσε πνευματική ασυνέχεια, αλλά ελληνική πνευματική πρόταση της ορθόδοξης πίστης της Εκκλησίας. Έκτοτε, ο δρόμος προς την αρχαία Ελλάδα περνούσε μέσω της Ορθοδοξίας. Και τούτο διότι καμία επιστροφή δεν δημιουργεί ταυτότητα πνευματική, αν είναι απλώς επιστροφή στο παρελθόν. Ο Ιουλιανός απέτυχε όπως και ο Πλήθων ο Γεμιστός και μαζί τους και η ελληνική ταυτότητα που ήθελαν να αναστήσουν, γιατί πήραν απλώς τον ιδεολογικό και ρομαντικό δρόμο της επιστροφής στις μορφές και τα φαντάσματα του παρελθόντος. Η ορθόδοξη θεώρηση που γονιμοποίησε έναν ολόκληρο πολιτισμό, τον πολιτισμό και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα του Βυζαντίου, διαφοροποιείται ριζικά σε όλα τα παραπάνω από τη χριστιανική Δύση, γιατί προσέλαβε και αφομοίωσε διαφορετικά τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό, οργανικά και συνθετικά και όχι αντιγραφικά, αποσπασματικά και χρησιμοθηρικά. Ωστόσο το Βυζάντιο αντιμετωπίσθηκε αρνητικά από την ευρωπαϊκή διανόηση του Διαφωτισμού στην οποία καταχωρήθηκε ως δεισιδαίμων, ως ένας σκοτεινός μεσαίωνας ανατολικού τύπου, ανάξιος προσοχής και ανάλυσης. Η υποτίμηση αυτή του βυζαντινού κόσμου 10

11 και πολιτισμού μετακενώθηκε και στον νεοελληνικό Διαφωτισμό, που διαπότισε τις επιλογές και τους προσανατολισμούς της νεοελληνικής παιδείας ως τα σήμερα. Τον χιλιόχρονο οικουμενικό πολιτισμό του ελληνικού Βυζαντίου καθώς και το μορφωτικό ιδεώδες του συνέχισε η Εκκλησία και μετά την άλωση και τη φυγή των περισσοτέρων λογίων στη Δύση. Τα πενιχρά και υποτυπώδη μέσα κατά την Τουρκοκρατία αλλά και οι νέες συνθήκες που εν τω μεταξύ διαμορφώθηκαν δεν ευνοούσαν σαφώς ψευδαισθήσεις. Γι αυτό και κάθε σύγκριση με τα αντίστοιχα συστήματα της δυτικής Ευρώπης κρίνεται το λιγότερο αντιδεοντολογική. Οι σύντομες αυτές νύξεις δεν αποτελούν παρά ορισμένες αφετηριακές επισημάνσεις, πέρα από οποιαδήποτε ιδεολογική τάση ενός κακώς εννοούμενου χριστιανοορθόδοξου ελληνοκεντρισμού, για να προσεγγίσουμε τα ουσιώδη της ιδιοπροσωπίας και παράδοσής μας ως προϋποθέσεις για να μπολιάσουμε το ιστορικό μας παρελθόν με τις προκλήσεις του παρόντος και του μέλλοντος. Με τους προσανατολισμούς αυτούς που επιχειρήσαμε να σκιαγραφήσουμε, η παιδεία ούτε αρχίζει ούτε είναι δυνατό να τερματίζεται στο πλαίσιο μιας συμβατικής σχολικής αγωγής. Αφορά ολόκληρο το φάσμα του κοινωνικού βίου και ως βίωμα διαχρονικό εκδηλώνεται στις ποικίλες εκδηλώσεις του. Στο ζήτημα της παιδείας εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες μοιάζουμε να τα έχουμε χαμένα, εδώ στον τόπο που γεννήθηκε η παιδεία και ο πολιτισμός. Η παιδεία στις μέρες μας βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από τις παραπάνω διαπιστώσεις και η κρίση της είναι τόσο οξεία ώστε δίκαια θεωρήθηκε από τον Ευάγγελο Παπανούτσο ως το κατεξοχήν πρόβλημά μας. Το πρόβλημα της παιδείας όπως παρουσιάζεται στη χώρα μας είναι ανάγκη να το δούμε κριτικά μέσα από τις επιλογές και τους ιδεολογικούς προσανατολισμούς του νεοελληνικού κράτους. Η παιδεία στον Νεότερο Ελληνισμό χαρακτηρίζεται από μια διχασμένη προσωπικότητα και από παντελή έλλειψη ταυτότητας. Άλλωστε η κρίση της δεν είναι ένα απομονωμένο σύμπτωμα από σύνολη την κοινωνική μας ζωή. Αντίθετα, τέμνει το πρόβλημα της ιδιοπροσωπίας και πολιτιστικής ταυτότητας του Νέου Ελληνισμού. Χρειάζεται, λοιπόν, μια απομυθοποίηση της κρίσης και της συμπτωματολογίας της. Η φυσιογνωμία του Νεώτερου Ελληνισμού προετοιμάσθηκε μέσα από την αργόσυρτη ιστορική πορεία μας στους τελευταίους αιώνες του Βυζαντίου. Διαμορφώθηκε, όμως, κυρίως μετά την άλωση, κατά τη μακρά περίοδο της Τουρκοκρατίας. 11

12 Δύο ασυμφιλίωτοι μύθοι αναδύονται και διαλεκτικά εξυφαίνουν έκτοτε τα χαρακτηριστικά της νεοελληνικής ταυτότητας. Ο μύθος της ελληνικότητας οραματιζόταν την ανασύσταση του Ελληνισμού μέσα από την αναβίωση των κλασικών χρόνων. Ο μύθος της βυζαντινής οικουμενικότητας προσδοκούσε τη συνέχεια του βίου και των πεπρωμένων της χριστιανικής αυτοκρατορίας. Μετά την άλωση, ωστόσο, ενεργοποιήθηκε και λειτούργησε ρεαλιστικά ο βυζαντινός μύθος της ρωμιοσύνης που ένωσε τους ορθόδοξους λαούς υπό το οικουμενικό πατριαρχείο σε μιαν άλλη, οθωμανική αυτή τη φορά, αυτοκρατορία. Ο μύθος αυτός που παρέλαβε και συντήρησε η Εκκλησία, διέσωσε μια συμπαγή αυτοσυνειδησία στους σκοτεινούς αιώνες της δουλείας. Ωστόσο, ο αγνοημένος μύθος της ελληνικότητας που εισήγαγε ο Πλήθων τον 15 ο αι. θα επανακάμψει αιώνες αργότερα. Φιλτραρισμένος αυτή τη φορά από την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό, θα πάρει την ιστορική του ρεβάνς έναντι του άλλου. Κατά την περίοδο του 18 ου -19 ου αι., ο μύθος της ελληνικότητας προτάσσεται και λειτουργεί αποτελεσματικά στις νέες ιστορικές και πολιτικές συνθήκες. Αντίθετα, ο βυζαντινός περιθωριοποιείται, αφού προηγουμένως δανείζει πολλά από τα στοιχεία που τον συγκροτούν για τον εμπλουτισμό του μύθου της αρχαιοελληνικής αναβίωσης. Τα στοιχεία αυτά τροφοδοτούν έκτοτε αντινομικά τα οράματα και τους μετασχηματισμούς της Μεγάλης Ιδέας. Ο κύκλος των αντιθέσεων της νεοελληνικής ιδεολογίας είχε ήδη αρχίσει. Πράγματι, οι ρίζες της παθολογίας αυτής βρίσκονται στην οξύτατη προβληματική που απασχόλησε τον νεώτερο Ελληνισμό κυρίως από τον δέκατο όγδοο αιώνα και συνεχίζει έστω και με ποικίλες παραλλαγές και μεταλλάξεις να απασχολεί την εποχή μας, γιατί η προβληματική αυτή συνδέεται άρρηκτα με τη σκοποθέτηση και το περιεχόμενο της παρεχόμενης στα εκπαιδευτικά ιδρύματα αγωγής. Τον δέκατο όγδοο αιώνα ο νεοελληνικός Διαφωτισμός, μεταφέροντας προβλήματα, αναζητήσεις και απόψεις από τον χώρο της Ευρωπαϊκής Δύσης, έθεσε το ερώτημα για το ανθρωποείδωλο της εθνικής παιδείας, ως αμφισβήτηση για την πληρότητα του μέχρι τότε καθιερωμένου προτύπου. Μέχρι τότε η παιδεία, από την ύστερη βυζαντινή περίοδο ως την Τουρκοκρατία, στηρίχθηκε βασικά και ουσιαστικά στο θεσμό της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Κανένας άλλος καθεστωτικός φορέας δεν διεκδίκησε ούτε ανέλαβε τη σφαιρική κάλυψη του ευαίσθητου χώρου της παιδείας. Ούτε η πολιτεία στο Βυζάντιο, ούτε η κοινοτική αυτοδιοίκηση κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο της Τουρκοκρατίας. 12

13 Αυτονόητη ήταν η μέριμνα της Εκκλησίας, ως ποιμαντική ευθύνη, για την οργάνωση και λειτουργία της παιδείας. Τούτο συνέβη δίχως να διεκδικήσει την κατάκτηση του χώρου της παιδείας από άλλους καθεστωτικούς φορείς. Έτσι διατήρησε άσβεστα την εθνική γλώσσα, κληρονομιά και αυτοσυνειδησία της Ρωμιοσύνης και του Ελληνισμού, όπου αυτός υπήρχε. Τα πράγματα αλλάζουν ριζικά με την απελευθέρωση του Μέχρι σήμερα, η νεοελληνική παιδεία, όπως και κάθε πτυχή της ζωής του σύγχρονου ελλαδικού κράτους (πολιτική, οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική και θρησκευτική) δεν είναι δυνατό να κατανοηθεί με πληρότητα, αν δεν εξετασθεί μέσα από το πρίσμα της εξάρτησης της χώρας μας από κέντρα των δυτικών κοινωνιών. Στο νεοσύστατο κράτος, ο διάλογος για τον επαναπροσδιορισμό της πνευματικής ταυτότητας των Ελλήνων στις νέες συνθήκες έγινε ουσιαστικά ανάμεσα σε δύο καίριους άξονες του Νέου Ελληνισμού. Πρόκειται για το κίνημα του νεοελληνικού Διαφωτισμού και τους εκπροσώπους της ορθόδοξης παράδοσης. Οι δύο αυτές δυνάμεις, καθώς μετεξελίσσονται μέσα στη ροή του χρόνου, συνιστούν τις βάσεις της νεοελληνικής ιδιοπροσωπίας. Οι ιστορικοί συνηθίζουν να αντιθέτουν τους δύο αυτούς παράγοντες μέσα από το γνωστό σχήμα της προόδου και της συντήρησης. Στην πραγματικότητα, όμως, πίσω από τη διαμάχη αυτή προβάλλει καταθλιπτικά το τραγικό προσωπείο της αλλοτρίωσης, της εξάρτησης και της κρίσης του Νεώτερου Ελληνισμού. Τόσο οι οπαδοί του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού όσο και η παράταξη των φερόμενων ως «παραδοσιακών», συνιστούν περιπτώσεις εκδυτικισμένων λογίων που μεταφέρουν άκριτα και μεταπρατικά στην Ελλάδα τις ιδεολογικές αντιθέσεις της Ευρώπης. Η χώρα αυτή υπήρξε κάποτε λίκνο ενός πολιτισμού, που ανθούσε πλέον στη Δυτική Ευρώπη. Οι σύγχρονοι ελληνόφωνοι κάτοικοί της ως φυλετικοί απόγονοι των ένδοξων Ελλήνων έπρεπε τώρα να επαναπροσλάβουν την αρχαία κληρονομιά ως «μετακένωση» των εξ Ευρώπης φώτων. Σύμπας ο νεοελληνικός βίος και πολιτισμός στο σύγχρονο κράτος προσπάθησε να οργανωθεί «κατά τον ευρωπαϊκόν πρότυπον», παραμερίζοντας ή και αλλοιώνοντας καίρια την ορθόδοξη παράδοση του λαού. Η ελληνικότητα του επίσημου κράτους δεν αποτελούσε μια φυσική και ιστορική συνέχεια παρά ένα ρομαντικό ιδεολόγημα που μεταφυτεύθηκε από τη Δύση. Οι περιπέτειες και τα οράματα του ιδεολογήματος αυτού γνώρισαν αλλεπάλληλες μεταλλάξεις και στις μέρες μας αναδιπλώθηκαν σε λογοτεχνικές μονιές της εσωστρέφειας, αφήνοντας 13

14 αδιάφορο τον μέσο νεοέλληνα που αφιονίζεται από τον πολιτισμό της κατανάλωσης και της τηλεοπτικής ψευδαίσθησης. Κι ενώ η ελληνική κοινωνία προσανατολίζεται στο αναπτυξιακό όραμά της, η επίσημη ελλαδική Εκκλησία, υποταγμένη εξ αρχής στον κρατικό φορέα, είτε ηθικολογεί είτε ρητορεύει για τα ιδεώδη του εθνικού βίου, ανατροφοδοτώντας ανεπίγνωστα τους νεοέλληνες με τις παλαιές ιδέες του Διαφωτισμού. Επιμένοντας σε ένα ρόλο που δεν της ανήκει πλέον, η επίσημη Εκκλησία στις μέρες μας φωνασκεί δίχως αποτέλεσμα και ταυτίζεται με μια μερίδα των νεοελλήνων. Αλλά και ο όψιμος ιακωβινισμός των λεγόμενων εκσυγχρονιστών αγνοεί ανιστόρητα ότι η πνευματική ταυτότητα του νεοέλληνα είναι οργανικά συνυφασμένη με την Ορθοδοξία. Είναι άλλο πράγμα το πλαστό ιδεολόγημα της ελληνοχριστιανικής ταυτότητας από τη φυσική ελληνικότητα που διέσωσε η ορθόδοξη παράδοση. Η αρχαιολατρία, η αντίθεση της λόγιας παράδοσης και του δημοτικισμού, οι εθνικές τραγωδίες και ο διχασμός, η πόλωση του πολιτικού βίου, η μειονεξία και οι εξαρτήσεις έναντι της Δύσης, η αντιπαράθεση μεταξύ παράδοσης και εκσυγχρονισμού, οι αλλεπάλληλες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, μαρτυρούν τη βαθύτατη και διαχρονική κρίση ταυτότητας της ελληνικής παιδείας. Στην Ελλάδα του σήμερα ο κύκλος που άνοιξε με την εθνικιστική και μεγαλοϊδεατική ιδεολογία τείνει να κλείσει με το εισαγόμενο εθνομηδενιστικό ιδεολόγημα της παγκοσμιοποίησης. Με την ένταξή μας στην περιφέρεια του συστήματος ανάπτυξης της Δύσεως, αρχίζει σταδιακά και η διείσδυση του ξένου παράγοντα. Με την προστασία του, η δική μας εξάρτηση εκφράζεται πλέον με την υπανάπτυξη στον οικονομικό τομέα (μεταπρατισμός) και στην υποτέλεια στον πολιτικό. Η εξάρτησή μας ολοκληρώνεται και πνευματικά στον ευαίσθητο πολιτιστικό χώρο, ειδικότερα όμως στο νευραλγικό τομέα της παιδείας. Με το δυτικό διαφωτισμό, οικειοποιηθήκαμε ξένους προσανατολισμούς προς την παράδοσή μας. Η σχολαστική φιλοσοφία του δυτικού Μεσαίωνα έδωσε τη θέση της στην κοσμολογική θέα της Αναγέννησης και στον ηθικοκρατικό στοχασμό του Δεϊσμού. Από τον 17 ο αιώνα ο λογοκρατικός σκεπτικισμός (R. Descartes) δρομολόγησε μια μηχανοκρατική αντίληψη για την ύλη και τον κόσμο, απαλλαγμένη από τις θεοκρατικές και ιεροκρατικές αντιλήψεις της σχολαστικής φιλοσοφίας. Η αυτονόμηση του κόσμου και του ανθρώπου από κάθε υπερβατική αυθεντία οδήγησε τελικά στον θεοκρατικό αθεϊσμό του δυτικοευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Εξουδετερώνοντας την αναγκαιότητα της Εκκλησίας και τα παλαιά πρότυπα 14

15 παιδείας, ο δυτικοευρωπαϊκός Διαφωτισμός δημιούργησε ένα νέο ανθρωποείδωλο, τον αυτόνομο άνθρωπο για τη μορφοποίηση του οποίου η αποκλειστική ευθύνη ανατέθηκε στην παιδεία. Αν και μετριασμένες, οι αντιλήψεις αυτές σημάδεψαν τον νεοελληνικό Διαφωτισμό, διαμορφώνοντας ένα βαθύ χάσμα μεταξύ των παραδοσιακών και των διαφωτιστών φθάνοντας πολλές φορές σε ανεπίτρεπτα επίπεδα εμπάθειας και συκοφαντίας. Το κυριότερο όμως, είναι ότι η συνάντηση της παραδοσιακής παιδείας με τις νέες ιδέες του Διαφωτισμού, προκάλεσε σοβαρά προβλήματα προσανατολισμού του εκπαιδευτικού συστήματος. Ωστόσο, η πολυμορφία των εκφράσεων του δυτικοευρωπαϊκού Διαφωτισμού θα μπορούσε να είχε προσφέρει στους οραματιστές μιας εθνικής εκπαιδευτικής αναγεννήσεως - στις νέες συνθήκες της ανεξαρτησίας - πολλές εναλλακτικές δυνατότητες πρόσληψης και δημιουργικής αφομοίωσης των νέων ιδεών και συνάμα σύνθεσης και προσαρμογής με τις ευαισθησίες και τα παραδοσιακά κριτήρια του Ελληνισμού. Από τότε μέχρι τις αλλεπάλληλες «τεχνοκρατικές» μεταρρυθμίσεις των φωταδιστών Ελλήνων παιδαγωγών, η επιλογή ή η σύνθεση μεταξύ του νέου και του παραδοσιακού δεν επιτεύχθηκε ποτέ. Προτιμούμε να ακολουθούμε άκριτα τις δοκιμασμένες ή μη συνταγές ξένων προτύπων, προωθώντας τον λεγόμενο εκσυγχρονισμό της παιδείας. Υφίσταται πάντως ένα χαρακτηριστικό παράδοξο. Η νεοελληνική εκπαίδευση από την κατώτερη ως την ανώτατη βαθμίδα της είχε μέχρι πρότινος ως βάση μια άγονη αρχαιολατρεία. Προβάλλοντας το κλασικό ιδεώδες, δίχως ίχνος από τους Πατέρες της Εκκλησίας ή τους Βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς συγγραφείς στα προγράμματα διδασκαλίας, ο νεοέλληνας αποκόβονταν ηθελημένα από τα βυζαντινά του ριζώματα. Μάθαινε να καυχιέται για τους αρχαίους προγόνους του, αλλά δεν μπορούσε να τους συνδέσει με το άμεσο παρελθόν ή με το παρόν του. Στο Σχολείο μάθαινε ότι ο Ελληνισμός είναι ο κλασικός Ελληνισμός αλλά στην καθημερινή ζωή του που άρχιζε από το παραμύθι για τον μαρμαρωμένο Βασιλιά και περνούσε μέσα από το Βυζαντινό εικόνισμα και τις τελετές της Εκκλησίας ή από το δημοτικό τραγούδι ως το ρεμπέτικο και λαϊκό, τραγουδώντας τους καημούς της φτώχειας, της άπονης ζωής, της αδικίας, της ξενιτιάς, του έρωτα και του θανάτου, ζούσε σε έναν 15

16 άλλο κόσμο. Αυτός ο «άλλος κόσμος» ήταν η φυσική ελληνικότητά του. ο κόσμος της παιδείας ήταν μια ελληνικότητα πλαστή, διανοητική και χωρίς υπαρξιακές ρίζες. Αυτός ο διχασμός στην ιδιοπροσωπία του νεοέλληνα φαίνεται ακόμη πιο έντονα, όταν οι μεταπολιτευτικές μεταρρυθμίσεις επεδίωξαν να συνδέσουν την εκπαίδευση με τις γραφειοκρατικές ανάγκες της διοίκησης των βιομηχανιών και των επιχειρήσεων, επιβάλλοντας αμετάκλητα στον χώρο μας την ευρωπαϊκή αντίληψη και σκέψη. Παρά την κρίση της παιδείας που μαστίζει τις βιομηχανικές χώρες, ο νομοθέτης μας στράφηκε με τυφλή εμπιστοσύνη στα συστήματά τους και συνεπής στην πάγια πρακτική του νεωτερικού Ελληνισμού τα αντέγραψε, χωρίς να υποβληθεί στον κόπο να σκεφθεί, αν ταιριάζουν με τον ψυχισμό και την πνευματική παράδοση των νεοελλήνων, οι οποίοι διαφέρουν ουσιωδώς από τον άνθρωπο της Δύσης. Διαφέρουμε στο αίσθημα, στη μουσική έκφραση, στον έρωτα της θεωρίας, στην ατίθαση ατομικότητά μας, στο φιλότιμο Έτσι μετατρέψαμε τελεσίδικα την πατροπαράδοτη Παιδεία μας σε «εκπαίδευση», όπου η γνώση λειτουργεί κυρίως ως ξένη εκμάθηση, συγκέντρωση πληροφοριών, στείρα απομνημόνευση. μια καλοστημένη μηχανή, όπου δεν υπάρχει συλλειτουργία στο μυστήριο της γνώσης, αλλά λατρεία της πληροφόρησης. Η σύγχρονη παιδεία μας από το Δημοτικό ως το Πανεπιστήμιο, με ενδιάμεσο σταθμό το «θεσμό» των φροντιστηρίων (!), εξαντλείται φανερά στην άχαρη γυμναστική της διάνοιας για την αποθήκευση του γνωστικού υλικού. Το καταναλωτικό πρότυπο που δημιουργεί στον μαθητή την αυταπάτη ότι με τον άγονο ενημερωτισμό αποκομίζει ατομική αυτάρκεια και επαγγελματική ευδοκίμηση, το ίδιο πρότυπο που παράγει τον στυγνό γραφειοκράτη, τον τεχνοκράτη επιστήμονα, τον καιροσκόπο και εκμεταλλευτή επιχειρηματία, προκαλεί κρίση ταυτότητας στον νέο με συνέπειες από την τέλεια αδιαφορία ως την ψυχολογική κατάπτωση για βαθμοθηρικούς λόγους ή την απάθεια, την πλήξη και την ανία, γιατί δεν βρίσκει νόημα σε μια προσπάθεια, που στενεύει τον ορίζοντά του στο εισόδημα. Αν η εκπαίδευση ενός έθνους καθρεφτίζει την πνευματική του κατάσταση τότε το συμπέρασμα μας δεν είναι καθόλου αισιόδοξο. Αφού πρώτα αποκοπήκαμε από τις βυζαντινές καταβολές της ελληνικότητάς μας, πραγματοποιώντας ένα ανιστόρητο άλμα στο νεφελώδες και ρομαντικό κατασκεύασμα της κλασικής 16

17 αρχαιότητας, ύστερα μεταβάλαμε σε αρχαιολογία και διατηρητέα γραφικότητα τη δική μας παράδοση και κληρονομιά. Το πείραμα μιας ελληνικότητας δίχως Ορθοδοξία που έγινε στη νεοελληνική εκπαίδευση απέτυχε και την αποτυχία του την μαρτυρεί η αναζήτηση πολλών προφητικών φωνών του καιρού μας (Σεφέρης, Θεοτοκάς, Ελύτης, Τσαρούχης, Λορεντζάτος, Γιανναράς), η μουσική, η ποίηση, η τέχνη που μένουν ακόμη έξω από τις εκπαιδευτικές παλινωδίες και τους πειραματισμούς. Κι αφού η στείρα και ανέξοδη προγονοπληξία, που επιτείνει το αίσθημα της εθνικής μας μοναξιάς και μειονεξίας, δεν έχει πέραση στη νέα τάξη πραγμάτων, την απορρίψαμε κι αυτήν θαμπωμένοι τώρα πιο δυνατά όχι από τα πνευματικά αλλά από τα ηλεκτρονικά φώτα της Δύσης, από το όραμα της οικονομικής ανάπτυξης, της σύγκλισης, του εκσυγχρονισμού. Είναι τραγική, πλέον, η διαπίστωση ότι τα τελευταία χρόνια η νεοελληνική κοινωνία αποδέχεται παθητικά, δίχως δημιουργικά αντισώματα, μιαν επικίνδυνη διάβρωση από τον σύγχρονο ιμπεριαλισμό, τον «πολιτισμό» της κατανάλωσης. Ένα καλοστημένο πλέγμα από θεάματα, ακροάματα, μορφές ψυχαγωγίας και πρότυπα ζωής που προβάλλονται και επιβάλλονται σα φανταχτερές επιφάνειες από την τηλεοπτική οθόνη, τείνουν να κλονίσουν την εμπιστοσύνη του λαού στον εαυτό του, να αδυνατίσουν την ιστορική του μνήμη, να ναρκώσουν το πνεύμα της ανεξαρτησίας, που θεμελιώνεται στη συνείδηση της πνευματικής του ιδιοπροσωπίας. Η κοινωνία μας βιώνει σήμερα τον υπαρξιακό αποπροσανατολισμό του Ελληνισμού και την συνακόλουθη κρίση ταυτότητας. Μέσα σ αυτά τα πλαίσια ο ρόλος της σύγχρονης παιδείας παρακολουθεί τη μειονεξία των νεοελλήνων απέναντι στην τεχνοκρατική Δύση και στον πολιτισμό της. Το παλαιό πρότυπο του Διαφωτισμού, ο ατομιστής και αυτόνομος άνθρωπος αναπροσαρμόσθηκε στην σύγχρονη εκπαίδευση που στοχεύει στην απόκτηση τυπικών προσόντων, στον ενημερωτισμό, στην εξειδίκευση και επαγγελματική αποκατάσταση. Έγινε εκπαίδευση καταναλωτών, ανυποψίαστη για τα θεμελιώδη της ύπαρξης και της ζωής που κοινωνούνται μέσω της παιδείας. Έγινε αγωγή που στην καλύτερη περίπτωση εκπαιδεύει υπαλλήλους ή ψυχρούς τεχνοκράτες. Μία αγωγή που εξαντλείται στην «επαγγελματική αποκατάσταση» δεν μπορεί να αποβλέπει στην ελευθερία, δεν μπορεί να θέτει ως προτεραιότητα την αλήθεια και τη ζωή. Μια αγωγή ξερών γνώσεων δεν οδηγεί στην αντίληψη για τη ζωή ως σχέση και ως κοινωνία, ως άσκηση και αυτογνωσία. 17

18 Στη ροή αυτού του βίαιου ρεύματος θα πρέπει να αντισταθούμε. Ίσως, όχι πλέον με τεχνοκρατικές εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις αλλά με ριζικούς επαναπροσδιορισμούς της ελληνικής παιδείας, συνδέοντάς την με την παράδοση αυτού του τόπου, τη σύγχρονη ζωή και τις πολύπλευρες εκδηλώσεις της. Ποιοι είμαστε, πού σκοπεύουμε, τι επιδιώκουμε τελικά σα λαός : την οικονομική ανάπτυξη και μόνο, τον όποιο εξευρωπαϊσμό, την παιδεία σαν αυτοσκοπό! Ποια μέτρα ποιότητας έχουμε για τη ζωή και τον κοινό μας βίο; Και τι διδασκόμαστε από χώρες που έχουν από χρόνια τώρα κατακτήσει τα όσα εμείς μακροπρόθεσμα επιδιώκουμε ; Η πόλωση μεταξύ «παραδοσιακών» και «νεωτερικών» κυριαρχεί καταθλιπτικά στην νεοελληνική κοινωνία και ιδεολογία τρεις αιώνες τώρα. Πέρα από τη φαινομενολογία, τις αντιφάσεις και τα τραγικά συμπτώματα του διχασμού αυτού της νεοελληνικής συνείδησης είναι ανάγκη για το παρόν και το μέλλον του τόπου μας να υπερβούμε δημιουργικά τον κύκλο των ψευδώνυμων και μεταπρατικών αντιθέσεων. Πέρα από τις δογματικές επιλογές, είτε των νεωτεριστών είτε των οπαδών της παραδοσιαρχίας στη νεοελληνική σκέψη και ζωή, χρειαζόμαστε επιτακτικά μια εναλλακτική προσπάθειά που να στοχεύει στην ανίχνευση συνθετικών απαντήσεων στα ερωτήματα και στις ζωτικές ανάγκες που θέτει ο σύγχρονος και ραγδαία μεταβαλλόμενος κόσμος. Ο Ελληνισμός φαίνεται πως δεν έχει άλλα περιθώρια για άγονες διαμάχες και εντάσεις. Οι οπαδοί ενός βίαιου εκσυγχρονισμού αντλούν το εθνομηδενιστικό ιδεολόγημά τους αυτή τη φορά από τον μεταμοντέρνο κοσμοπολιτισμό, επιθυμώντας να σαρώσουν κυριολεκτικά τους παραδοσιολάτρες αντιπάλους τους. Στη μηδενιστική οντολογία των εκσυγχρονιστών οι παραδοσιακοί αντιθέτουν έναν ρομαντικό και θεωρητικό λόγο που εξιδανικεύει ανιστόρητα το παρελθόν. Ίσως το μόνο σημείο σύγκλισης, πέρα από το μανιχαϊσμό των δύο αυτών τάσεων, είναι ο ψευδώνυμος και υβριδικός χαρακτήρας της ιδεολογικοπολιτικής τους πόλωσης. Και οι δύο ομάδες αντλούν από εισαγόμενα, μεταπρατικά και νόθα σχήματα αυτοκατανόησης. Γι αυτό το λόγο ίσως ο εκσυγχρονισμός δεν ευδοκίμησε ποτέ στον τόπο μας. Όπως ακριβώς και η παράδοση, για τους νεοέλληνες θιασώτες της, παραμένει ιδεολογικά ανερμήνευτο και φολκλορικό σχήμα που γλιστρά εύκολα σε φονταμενταλιστικές λύσεις και εκδοχές. Θεωρούμε πάντως ότι μία άλλη σχέση ανοικτού και κριτικού διαλόγου ματαξύ παράδοσης και εκσυγχρονισμού στην Ελλάδα του εικοστού πρώτου αιώνα, αποτελεί τη μόνη και ικανή συνθήκη για να μας βγάλει από τα αδιέξοδα της εθνικής 18

19 μοναξιάς και της πολιτιστικής καχεξίας. Η σύγχρονη Ελλάδα χρειάζεται όντως έναν θεσμικό εκσυγχρονισμό δίχως, όμως, συγκρουσιακές ακρότητες και εμμονές με την παράδοση, για να συναντήσει επιτέλους γόνιμα και δημιουργικά τον σύγχρονο κόσμο. Πέρα από τον φονταμενταλισμό και τον εισαγόμενο εκσυγχρονισμό, είναι ανάγκη να διαλεχθεί με τους ανοικτούς ορίζοντες της πραγματικής ιστορίας και όχι με τα ιδεολογικά φαντάσματα, είτε του ωραιοποιημένου παρελθόντος, είτε του καταναλωτικού και ευδαιμονιστικού μέλλοντος. Άνθιση ενός έθνους σημαίνει άνθιση της παιδείας. Σήμερα, εφόσον θέλουμε να συμβάλλουμε δημιουργικά στη διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχουμε ανάγκη να υπερβούμε τους ιδεολογικούς διχασμούς και τη σύγχυση του παρελθόντος. Για να δούμε το πρόσωπό μας, οφείλουμε επιτέλους να συνθέσουμε δημιουργικά τα ποικίλα στοιχεία που συγκροτούν την παράδοσή μας με τη σύγχρονη ζωή και τις πολύπλευρες εκδηλώσεις της, Μια νέα ανοικτή και οικουμενική ανανοηματοδότηση της παιδείας μας είναι ανάγκη να συγκεράσει τις διάφορες όψεις της ελληνικής ταυτότητας και παράδοσης δίχως αποκλεισμούς. 19

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΊΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ

ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΊΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΊΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ ΣΤΑΎΡΟΥ ΓΙΑΓΚΆΖΟΓΛΟΥ ΣΥΜΒΟΎΛΟΥ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΎ ΙΝΣΤΙΤΟΎΤΟΥ Η παιδεία ως ιδέα και ως πράξη είναι κατόρθωμα του ελληνικού πολιτισμού και αφορά στην πνευματική ολοκλήρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Β. Ι. Σχολιασμός άσκησης: ΙΙ. Ενδεικτική απάντηση:

Άσκηση Β. Ι. Σχολιασμός άσκησης: ΙΙ. Ενδεικτική απάντηση: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ & Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 21 ΜΑΪΟΥ 2012 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ & ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Άρθρο του Ιωάννη Καζάζη Καθηγητή Κλασικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Προέδρου του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Ο συγγραφέας εστιάζει στη σημασία των κλασικών μνημείων, τονίζοντας τους λόγους που τα καθιστούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη

Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη Γράφει ο Θεόδωρος Ζουρμπάνος Η Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών: Ραφαήλ Σάντι Στάνζα Ντέλλα Σενιατούρα, Βατικανό, 1509 1511 Στη σχολή των Αθηνών παρατηρούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

109 Φιλολογίας Αθήνας

109 Φιλολογίας Αθήνας 109 Φιλολογίας Αθήνας Σκοπός Τα Τμήματα Φιλολογίας σκοπό έχουν να αναδεικνύουν επιστήμονες ικανούς να ερευνούν τον αρχαίο ελληνικό, βυζαντινό και νεοελληνικό κόσμο, όπως αυτός εκφράζεται μέσα από τα φιλολογικά,

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας» Δράμα 29-10-2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η Νίκη της Δράμας» Πραγματοποιήθηκαν στις 28 Οκτώβρη 2013 τα αποκαλυπτήρια του μνημείου - σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΗΣ 2011-2012 Κομοτηνή Νοέμβριος 2013 1 Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΗ. ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΗ επιμέλεια Μαρία Κάππου:

ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΗ. ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΗ επιμέλεια Μαρία Κάππου: ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΤΗ ΦΥΣΗ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ Θέματα/έννοιες που συνδέονται με τη γνώση Γλώσσα Γλωσσική εκπαίδευση Αναλφαβητισμός Επιστήμη Παιδεία Πνευματικός άνθρωπος-επιστήμονας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Η σειρά σεμιναρίων με θέμα ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ διοργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟΔΟΣ» ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ www.proodos.gr 1 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 5 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014 «Ελεύθερος χρόνος και

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή 1ης σελίδας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

Αρχή 1ης σελίδας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Αρχή 1ης σελίδας ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 Ονοματ/μο: Ημερομηνία: ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Ιστορικό του Τμήματος Το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ιδρύθηκε με το Π.Δ 365/1993(ΦΕΚ 156/13-9-1993 τεύχος Α') και άρχισε

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ Εμείς οι άνθρωποι χρειαζόμαστε να υπάρχει σε όλα τα πράγματα μια αρχή, μια συνέχεια και ένα τέλος. Χρειαζόμαστε ακόμα να έχουμε ένα μέτρο για να μετράμε τα πάντα, έτσι ώστε να φέρνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Φιλία Προϋποθέσεις ορθής φιλίας: Σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου. Ειλικρίνεια και τιμιότητα. Κατανόηση προβλημάτων. Αλληλοβοήθεια. Κοινά ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα