ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Άξονες και διαδρομή της ελληνικής παιδείας από την κλασική αρχαιότητα και το Βυζάντιο ως τις μέρες μας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Άξονες και διαδρομή της ελληνικής παιδείας από την κλασική αρχαιότητα και το Βυζάντιο ως τις μέρες μας"

Transcript

1 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Άξονες και διαδρομή της ελληνικής παιδείας από την κλασική αρχαιότητα και το Βυζάντιο ως τις μέρες μας Σταύρου Γιαγκάζογλου Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η παιδεία ως ιδέα και ως πράξη είναι κατόρθωμα του ελληνικού πολιτισμού και αφορά στην πνευματική ολοκλήρωση του ανθρώπου. Κανένας άλλος πολιτισμός δεν προέβαλε και δεν μετέδωσε σε οικουμενική βάση το βίωμα της πνευματικής του παράδοσης ως ιδανικό παιδείας, ευθύνης για τον κόσμο και τον άνθρωπο. Μιλώντας για την ελληνική παιδεία θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι αναφερόμαστε στην κλασική περί παιδείας αντίληψη που συγκρότησαν οι δημιουργίες και τα οράματα του αρχαίου ελληνικού κόσμου και πολιτισμού ως την υψηλότερη ανθρώπινη αξία. Οι Έλληνες ανακάλυψαν τον άνθρωπο εντός του ανθρώπου, όπως διακήρυξε ο Πλάτωνας στην Πολιτεία του. Την αλήθεια αυτή του ανθρώπου απέδωσαν οι Έλληνες με τον όρο παιδεία από το ρήμα παιδεύω. Ο όρος σήμαινε αρχικά την εκπαίδευση, την αγωγή των παίδων. Πώς όμως συνέβη, ώστε μία λέξη τόσο απλή στο νόημά της να υποδηλώνει τελικά το ιδεώδες ολόκληρου του αρχαιοελληνικού πολιτισμού; Πράγματι, με τον όρο ελληνική παιδεία κατά τους μεταγενέστερους αιώνες εννοούμε ακριβώς αυτό. Ποτέ οι αρχαίοι Έλληνες δεν είδαν την παιδεία αποσπασματικά ως φιλολογία ή γραμματολογία. Κατανοώντας διαρκώς και περισσότερο την ενότητα των μεγάλων συγγραφέων, των φιλοσόφων και των ποιητών, προτιμούσαν τον όρο παιδεία δηλαδή αγωγή ή πολιτισμό. Και πράγματι, προς το τέλος της κλασικής περιόδου, κάθε τι το μεγάλο που επέζησε, από τον Όμηρο ως τα τότε, αποτελούσε το κύριο περιεχόμενο της ζωντανής μορφωτικής τους παράδοσης. Η παιδεία δεν μεταδίδει απλώς γνώσεις. είναι η οικείωση της πνευματικής κληρονομιάς, η γνώση της αλήθειας, η ενσωμάτωση στην κοινότητα, η μετοχή στον κοινό λόγο. Η ελληνική περί παιδείας αντίληψη είδε τον άνθρωπο ως ύπαρξη μοναδική και ανεπανάληπτη σε αρμονική σχέση με τον συνάνθρωπό του. Η ιδέα της αγωγής αντιπροσωπεύει το νόημα κάθε ανθρώπινου αγώνα. Αυτή δικαιώνει τελικώς 1

2 την ύπαρξη της ανθρώπινης κοινότητας και ατομικότητας. Με την παιδεία ο Ελληνισμός επιζητεί να καταξιώσει τη σχέση και αλληλεπίδραση ατόμου και κοινωνίας, διεκδικεί τη μέθεξη στο υπερβατικό, για να νικηθεί η φθορά και ο θάνατος. Ο άνθρωπος της ελληνικής παιδείας είναι ο ελεύθερος άνθρωπος που παίρνει υπεύθυνη θέση στα μεγάλα προβλήματα της ύπαρξης, που θέλει να μεταβάλλει τον κόσμο σε κοινωνία ελευθερίας και δικαιοσύνης, που αντιτίθεται σε κάθε τι που νοθεύει τη ζωή. Η κυρίαρχη θέση της φιλολογίας στο παιδευτικό σύστημα της αρχαίας Ελλάδας προσδιορίζονταν από ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα, που έχει αποτυπώσει τη σφραγίδα του σε όλες τις επιμέρους επιτεύξεις των Ελλήνων. Τούτο αποτελούσε τον ιδεώδη σκοπό, προς τον οποίο έτεινε η ζωή και το δημιουργικό τους έργο. Πρόκειται για τη μόρφωση του ανθρώπου και κατ αυτό τον τρόπο την προώθηση μιας νέας μορφής ζωής και σκέψης που την ονομάζουμε πολιτισμό. Ο ορισμός του ελληνικού πολιτισμού ως παιδεία δεν είναι κάτι το αφηρημένο. Υποδηλώνει μια προσπάθεια που διαποτίζει όλα τα δημιουργήματα του ελληνικού τρόπου προσδιορίζοντας και τη μορφή τους. Ας πάρουμε ως παράδειγμα την αρχαιοελληνική φιλολογία και τις ιδέες των Ελλήνων για την ποίηση και την πνευματική δημιουργία. Ένα έργο τέχνης δεν ήταν ποτέ ένα απλό αντικείμενο αισθητικής απόλαυσης. Ήταν ταυτόχρονα και ο φορέας ενός ήθους, ενός προσωπικού λόγου του καλλιτέχνη, ένα δυναμικά ενεργούμενο γεγονός που αποκαλύπτει τον δημιουργό του, που πέτυχε τον τρόπο της έκφρασής του. Με την έννοια αυτή μοιάζει με τα έργα της ελληνικής γλυπτικής. Το θέμα της ποιητικής τέχνης είναι πάντοτε ο άνθρωπος στα ουσιώδη της ύπαρξης του. Εκεί όπου η ποίηση σταματά και το περιεχόμενο της σκέψης αναζητεί τον πεζό λόγο στη ρητορική, την ιστορία, τη φιλοσοφία, ισχύει ο ίδιος κανόνας. Από την ηρωική εποχή του έπους μέχρι τις μεταγενέστερες φάσεις του τραγικού, του πολιτικού και του φιλοσοφικού βιώματος του ανθρώπου, η αρχαιοελληνική φιλολογία μας προσφέρει τη θέαση ενός εξαιρετικού αγώνα για την κατάκτηση της αλήθειας του ανθρώπου. Ο Όμηρος είναι ο κήρυκας της αρετής του ηρωισμού, που ενσωματώνεται στο χορό των ηρώων του Τρωικού πολέμου. Κατόπιν, ο Ησίοδος στο έπος του Έργα και Ημέραι δημιουργεί έναν παράλληλο κώδικα των αρετών του εργαζόμενου ανθρώπου. Οι ελεγειακοί ποιητές Τυρταίος και Σόλων είναι οι μεγάλοι πολιτικοί διδάσκαλοι των συμπολιτών τους. Ο πρώτος είναι ο υμνητής του Σπαρτιατικού ιδεώδους της ανδρείας 2

3 με το οποίο προσπαθεί να εμπνεύσει μιαν ολόκληρη κοινωνία στη διάρκεια ενός κρισιμότατου πολέμου. Ο άλλος, είναι ο κλασικός νομοθέτης, ο αντιπροσωπευτικός ποιητής της δημοκρατίας, που προβάλλει το ιδεώδες της κοινωνικής τάξης, της δικαιοσύνης και της ελεύθερης συναίσθησης των υποχρεώσεων. Οι λυρικοί ποιητές δείχνουν για πρώτη φορά την αφύπνιση της ατομικής ελευθερίας. Η τραγωδία εμβαθύνει στον έμφυτο ηρωισμό της ελληνικής ψυχής που φθάνει ως τη θρησκευτική συνείδηση του τραγικού χαρακτήρα της ζωής. Ανακαλύπτει την πηγή της τραγικής σύνθεσης και δίνει έκφραση στις αθάνατες μορφές της πάσχουσας ανθρωπότητας: Προμηθέας, Οιδίποδας, Αντιγόνη. Η κωμωδία μαστιγώνει τις αδυναμίες της ανθρώπινης φύσης. Η ιστοριογραφία αποκαλύπτει την αιώνια πάλη μεταξύ δικαίου και δύναμης ως την ουσία της πολιτικής ζωής. Όπως ακριβώς η ελληνική φιλολογία και ποίηση απεικονίζουν όλα τα στάδια της ύπαρξης του ανθρώπου και τους νόμους που διέπουν και αναδεικνύουν τον ποιητή ως τον αληθινό προφήτη και διδάσκαλο του έθνους έτσι και η φιλοσοφία αναζητεί τους αμετάβλητους νόμους της φύσης. Παράλληλα, η ελληνική τέχνη ανακαλύπτει για πρώτη φορά τα μυστικά της πλαστικής αναλογίας του σώματος, της ισορροπίας, της κίνησης και της προοπτικής. Να γιατί οι αρχαίοι Έλληνες ήσαν ικανοί να αντιμετωπίσουν το ζήτημα της παιδείας κατά ένα εντελώς πρωτότυπο τρόπο. Η αγωγή είναι κάτι κοινό σ όλους τους λαούς από την εμφάνιση του κοινωνικού βίου των ανθρώπων. Οι Έλληνες, όμως, συνέλαβαν μιαν ανώτερη ιδέα για την παιδεία. Η κοινότητα των καλλιτεχνών και των φιλοσόφων αντιλήφθηκε την παιδεία ως μία πορεία για τη συνειδητή μόρφωση του ζωντανού ανθρώπου. Και τίποτε δεν μπορεί να ξεπεράσει τη φιλοσοφημένη σοβαρότητα και τη δημιουργική ζωντάνια με την οποία οι Έλληνες ανέλαβαν το καθήκον αυτό. Πρόκειται για μία αρχιτεκτονία για τη μόρφωση της ύψιστης αρετής. Όπως ο καλλιτέχνης ή ο ποιητής, ο παιδαγωγός αναζητεί τους ιδεώδεις νόμους και το μέτρο της ανθρώπινης φύσης, για να τους αναπτύξει κατόπιν στον άνθρωπο. Κατά την πρώτη περίοδο των ομηρικών χρόνων η αγωγή ήταν ένας συνδυασμός γυμναστικής και μουσικής που στόχευε στην αρμονία του σώματος και της ψυχής. Σ αυτήν κυρίαρχο ρόλο έπαιζε η ποίηση όχι απλώς ως ψυχαγωγία και έμπνευση αλλά κυρίως ως έκφραση των πνευματικών και ηθικών κριτηρίων. Οι Έλληνες ανακάλυψαν επίσης τους νόμους της μουσικής αρμονίας και τη γραμματική της γλώσσας διαμορφώνοντας ένα ολόκληρο σύστημα λογικής που δεν εγκλωβίσθηκε στη ρητορική αλλά ξανοίχθηκε στην αριθμητική, τη γεωμετρία και τη στερεομετρία. Το κυριότερο όμως είναι ότι συνέδεσαν τα κοσμοϊστορικά αυτά 3

4 επιτεύγματα με το έργο της παιδείας. Την κληρονομιά αυτή δεν κατέχουμε μόνον εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες αλλά και κάθε πολιτισμένος λαός την υιοθέτησε, δίχως μάλιστα να γνωρίζει την ελληνική γλώσσα. Η περί παιδείας αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων αντιτίθεται προς την επαγγελματική και χρηστική εκδοχή. Αποβλέπει στην ανάπτυξη της φύσης και των δεξιοτήτων του ανθρώπου κατά ένα καθολικό τρόπο και όχι να τον κάνει απλώς ικανό για μια ειδικευμένη τεχνική εργασία. Είναι γενική παιδεία, δίχως ωστόσο να σημαίνει απλή προπαίδευση των νοητικών και φυσικών δυνάμεων του ανθρώπου. Μια μονόπλευρη τεχνική που θα βασίζονταν μόνο στη φιλολογία δεν θα έκανε ικανό έναν άνθρωπο για να ζήσει μέσα στην κοινότητα. Για τους Έλληνες η γενική παιδεία σήμαινε και την πολιτική παιδεία. Κατά τους μεγάλους φιλοσόφους του τετάρτου αιώνα, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, η πραγματική κοινωνική αρετή βασίζεται πάνω στη γνώση των υψηλότερων κανόνων της ζωής, την ηθική και την πολιτική. Παρόμοιους κανόνες βέβαια διακήρυξαν και οι μεγάλοι ποιητές. Ωστόσο, με την κατάρρευση κάθε θρησκευτικής και ηθικής παράδοσης στη δημόσια και ιδιωτική ζωή κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο, η φιλοσοφία παρέλαβε την εκπαιδευτική αυτή αποστολή από την ποίηση. Ο φιλοσοφικός νους του Σωκράτη, αντιμετωπίζοντας το κοινωνικό πρόβλημα της εποχής του, προσπάθησε να θεμελιώσει τον ελληνικό τρόπο του βίου πάνω σε μια λογική βάση. Με τη φιλοσοφία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, ο ελληνικός νους έλαβε τη μορφή της οικουμενικότητας και μ αυτή τη διάσταση κατόρθωσε να κατακτήσει τον κόσμο. Οι φιλοσοφικές λύσεις τους πάνω στα πρακτικά προβλήματα της ανθρώπινης ζωής προϋποθέτουν μια θεωρητική γνώση, που περιλαμβάνει την ολότητα του όντος. Είναι η ώρα που γεννιέται το πανεπιστήμιο, στο οποίο καλλιεργείται η θεωρητική καθολικότητα της γνώσης. Καλλιεργείται, όμως, με σκοπό να μορφώσει τον άνθρωπο και να λογοποιήσει την ανθρώπινη κοινότητα. Ο φανερός σκοπός της φιλοσοφίας του Πλάτωνα είναι να οικοδομήσει την κοινωνία πάνω στο στέρεο έδαφος της ατομικής και πολιτικής αρετής. Η αναζήτηση του «αγαθώς ζην» είναι ο πυρήνας της πλατωνικής σκέψης και η διαλεκτική μέθοδος των διαλόγων του ο δρόμος για την πραγμάτωσή του. Η αφύπνιση του λογίζεσθαι και του γνώναι για να κατευθύνεται διαρκώς προς το μέγιστον μάθημα, η θέαση και η μέθεξη στο φως. Το πλατωνικό σπήλαιο και η άνοδος στον κόσμο του φωτός είναι ο μύθος της παιδείας. Και ασφαλώς είναι ο πιο αποκαλυπτικός συμβολισμός της 4

5 πλατωνικής αντίληψης για την παιδεία. πρόκειται για τη βαθμιαία κάθαρση του έρωτα της ανθρώπινης ύπαρξης. Με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη η ανάπτυξη της ελληνικής παιδείας φθάνει στο κορύφωμά της. Η παιδεία δεν είναι απλώς η αγωγή της νεότητας. Διεκδικεί σύνολη τη ζωή του ανθρώπου και αποβαίνει η ύψιστη έκφραση της ύπαρξης. Με αυτή τη συγκροτημένη μορφή, το ελληνικό ιδεώδες του πολιτισμού που εμπεριέχει και τα προηγούμενα στάδια, συνέχισε να επιβιώνει και μετά το τέρμα της πολιτικής και εθνικής ζωής των δημιουργών του. Κάθε περίοδος από την αρχαία ως την κλασική εποχή είχε το ιδεώδες της πάντοτε σε σχέση και αναφορά προς το συγκεκριμένο κοινωνικό σύστημα. Στο πρώτο στάδιο των ομηρικών επών, η διαμόρφωση της κοινωνίας είναι ακόμη αριστοκρατική και το εκπαιδευτικό ιδεώδες είναι η αρετή του ηρωισμού και η πολεμική ανδρεία. Στο στάδιο όπου εμφανίζεται η αστική πολιτεία, αναπτύσσεται η ιδέα της πολιτικής αρετής. Το νέο ιδεώδες είναι ο νομοταγής άνθρωπος, ο άνθρωπος της σωφροσύνης και της δικαιοσύνης. Τελικά, όμως, η φιλοσοφική σκέψη υπερακοντίζει το ιδεώδες και αυτής της πόλεως και της κοινωνίας της. Ύψιστη αρετή είναι η σοφία που αντλεί όλους τους ανθρώπινους νόμους από τον συμπαντικό νόμο. πρόκειται για τη φιλοσοφική αρετή που αντανακλά τη βαθμιαία πρόοδο της ηθικής σκέψης και εκπαιδευτικής συνείδησης σε παγκόσμια και πανανθρώπινα πλαίσια. Η σταδιακή αυτή μετεξέλιξη θέτει τον οργανικό σύνδεσμο μεταξύ παράδοσης και νέας δημιουργίας ή αυθεντίας και πνευματικής ελευθερίας που τόσο δημιουργικά εμφάνισε ο ελληνικός πολιτισμός. Καθένας στηρίζεται στους προηγούμενους και με την τολμηρή κριτική του ελευθερία διατηρεί την παράδοση ανανεώνοντάς την στο δικό του παρόν. Καθώς περιπλανόμαστε στους αιώνες της ελληνικής ιστορίας, ολόκληρο το παρελθόν αναφαίνεται ως παρόν. Είναι η αργόσυρτη διάρκεια του Ελληνισμού κατά κάποιο τρόπο. Συνεπώς, η παιδεία δεν είναι απλώς η οικειοποίηση μιας πνευματικής κληρονομιάς αλλά και η δυνατότητα διαρκούς ανανέωσης και ζωντάνιας της στο εκάστοτε παρόν. Ως ενιαίος πολιτισμός, η ελληνική παιδεία παραδόθηκε όχι μόνο στις μεταγενέστερες γενιές των Ελλήνων αλλά και σε άλλα έθνη τα οποία από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου μιλούσαν την ελληνική γλώσσα και μετείχαν στην ελληνική πολιτιστική κληρονομιά. Πενήντα χρόνια πριν τον Αλέξανδρο ο Ισοκράτης εξέφραζε το οικουμενικό αυτό άνοιγμα του ελληνικού πολιτισμού: «οι μαθηταί (ημών) και των άλλων διδάσκαλοι γεγόνασι, και το των Ελλήνων όνομα πεποίηκε 5

6 μηκέτι του γένους, αλλά της διανοίας δοκείν είναι, και μάλλον Έλληνας καλείσθαι τους της παιδεύσεως της ημετέρας ή τους της κοινής φύσεως μετέχοντας». Ο Ελληνισμός κατέληξε να σημαίνει μία ολόκληρη περίοδο της αρχαίας ιστορίας. Μπορεί η αυτοκρατορία του Αλεξάνδρου να μην επέζησε, επέζησε όμως η ενοποίηση του κόσμου την οποία κατέστησε δυνατή ο οικουμενικός καταλύτης του ελληνικού πολιτισμού. Τη σημασία του κατενόησαν οι Ρωμαίοι γι αυτό και με ενθουσιασμό τον αποδέχθηκαν και τον χρησιμοποίησαν πλάι στην ισχύ τους. Δεν είναι όμως δυνατό να υπεισέλθουμε τώρα στον τρόπο με τον οποίο αφομοίωσαν και στην ποιότητα με την οποία προσέλαβαν και διατήρησαν οι Λατίνοι το ελληνικό πνεύμα. Η πρόσληψη του ελληνικού πολιτισμού από τη Δύση έχει μιαν άλλη ιστορία και προοπτική απ ότι είχε η ζωντανή συνέχειά του στον χώρο της καθ ημάς Ανατολής. Πράγματι η βυζαντινή κοινωνία ως εξελληνισμένη χριστιανική κοινότητα αποτελεί άμεση προέκταση της αρχαίας κοινωνίας. Οι ιστορικοί της Δύσης παραβλέπουν συνήθως το γεγονός αυτό, ότι δηλαδή ο ελληνικός λαός μας προσφέρει το μέσο να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της σκέψης και του πολιτισμού του χωρίς καμιά διακοπή, από τα πρώτα φανερώματά της στην αρχαιότητα με τον Όμηρο ως τον 15 ο αιώνα μ.χ. Συνήθως κάνουν λόγο για παρακμή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού με την έναρξη της βυζαντινής περιόδου. Εκτός από τις ιδεολογικές προϋποθέσεις μιας τέτοιας αποσπασματικής θεώρησης, θα πρέπει να προσθέσουμε στα κίνητρα αυτά των δυτικών ερευνητών. μια βιβλιακή και απόμακρη προσέγγιση του βυζαντινού πολιτισμού. Τι είδους παρακμή είναι αυτή που διαρκεί χίλια και περισσότερα χρόνια; Βεβαίως στο Βυζάντιο, που προβάλλει στην ιστορία ως όψιμο στάδιο του Ελληνισμού, συντίθενται μαζί με την αρχαιοελληνική παράδοση, το ρωμαϊκό δίκαιο και η χριστιανική πίστη. Από τη γόνιμη συνάντηση του Ελληνισμού με τον Χριστιανισμό θα προκύψει το οικοδόμημα του βυζαντινού πολιτισμού. Ο Ελληνισμός εκχριστιανίζεται σταδιακά, προσλαμβάνοντας μια εντελώς νέα σημασία, αυτήν της Ορθοδοξίας. Ο ειδωλολατρικός Ελληνισμός εξέπνευσε σταδιακά. Τα άλλα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού και κατεξοχήν η παιδεία «συγχωνεύονται» με τον Χριστιανισμό. Αυτό που διατηρήθηκε πραγματικά από τον αρχαίο κόσμο στον βυζαντινό μεσαίωνα ήταν η συνείδηση της υπεροχής της ελληνικής παιδείας. Η Καινή Διαθήκη γράφεται στην ελληνική που προσφέρει τη γλωσσική σάρκα της αλήθειας. η νέα πίστη διαδίδεται με 6

7 όχημα την ελληνική γλώσσα. η θεολογία των Ελλήνων πατέρων προκύπτει από τη συνάντησή της με την ελληνική φιλοσοφία. Δίχως τη φιλοσοφική ορολογία των Ελλήνων παραμένει ανερμήνευτη η γένεση και συγκρότηση του ορθόδοξου δόγματος. Η ελληνική πόλις εμπνέει την κοινοτική οργάνωση της Εκκλησίας. Η αρχαιοελληνική δημοκρατία επιδρά στο συνοδικό της σύστημα. Η υμνογραφία και βυζαντινή λειτουργία συνεχίζει την παράδοση της τραγικής ποίησης και του ελληνικού θεάτρου. Η φιλοσοφία βρίσκει νέους δρόμους στην οντολογία των βυζαντινών. Η αρχιτεκτονική και η τέχνη της εικόνας αφορμώνται από την αισθητική της κλασικής και της ελληνιστικής τέχνης, δίνοντας νέες λύσεις μέσα από την χριστιανική θέαση του κόσμου και του ανθρώπου. Τα παραπάνω, βέβαια, δεν έγιναν από τη μια στιγμή στην άλλη, σα μια παρθενογένεση. Επρόκειτο για μια μακρά συνθετική αλληλεπίδραση. Εκεί που εύκολα ορισμένοι βλέπουν απορρίψεις στοιχείων του ελληνικού πολιτισμού στο Βυζάντιο, ίσως θα ήταν ορθότερο να κάνουμε λόγο για ανανεωτικές μεταμορφώσεις. Το μόνο που έχει σημασία εδώ είναι η συνέχεια. Μια από τις σημαντικότερες αιτίες αυτής της συνέχειας είναι το γεγονός ότι στη βυζαντινή επικράτεια, όπως και κατά την ελληνιστική περίοδο, ο Έλληνας δεν δρούσε μέσα σε ένα καθαρά ελληνικό πολιτικό-κρατικό πλαίσιο. Η αυτοκρατορία περιλάμβανε εκτεταμένα εδάφη που δεν ήταν ελληνικά και σε μερικά από αυτά δεν μιλιόταν καν η ελληνική γλώσσα. Το μεγάλο «πρόβλημα των εθνοτήτων» του βυζαντινού κράτους ανάγκαζε τους Έλληνες όπως ακριβώς πριν από αιώνες, να διατηρούν τη συνείδηση ότι, ως Έλληνες, ήσαν κάτι περισσότερο από τους άλλους λαούς, εξαιτίας του πολιτισμού και της παιδείας τους. Ο κατεξοχήν Έλληνας είναι τώρα ο μορφωμένος Έλληνας, και η ελληνική αυτοσυνειδησία σ αυτή την περίοδο είναι κατά κύριο λόγο μορφωτική συνείδηση. Το ένστικτο της αυτοσυντήρησης αρχικά και κατόπιν η αίσθηση της διαχρονικής του παράδοσης έσπρωχνε τον βυζαντινό Έλληνα να στηρίζεται ακόμη περισσότερο στον πολιτισμό και στην παιδεία του. Λέγεται συχνά από δυτικούς λογίους ότι το Βυζάντιο απέρριψε την ελληνική φιλοσοφία και ότι κατά στάδια έχουμε αναγεννήσεις της ελληνικότητας, όταν κάποιοι βυζαντινοί λόγιοι σχολιάζουν πλατωνικά ή αριστοτελικά χειρόγραφα. Όμως μια τέτοια άνθηση και κινητικότητα δεν αποτελεί καμιά αναγέννηση, σα να υπήρχε, δηλαδή, παντελής απουσία των ελληνικών γραμμάτων και της ελληνικότητας και έρχεται μια απότομη κίνηση ως απελευθέρωση από τη βυζαντινή θεολογία, για να δώσει επιτέλους τους αγλαούς καρπούς μιας δημιουργικής γνώσης. Δεν είναι διόλου 7

8 ελληνικότητα η μετάπλαση της φιλοσοφικής γλώσσας σε άλλες δημιουργικές μορφές μέσω της θεολογίας; Δεν ανακαλύπτουμε την εκπληκτική συνέχεια της αρχαιοελληνικής γνωσιολογίας και τη μεταμόρφωση της οντολογίας στους Καππαδόκες, στο Διονύσιο Αρεοπαγίτη, τον Μάξιμο Ομολογητή, τον Γρηγόριο Παλαμά; Θα έχουμε παρακάτω τη δυνατότητα να δούμε πιο λεπτομερειακά στοιχεία για τα παραπάνω. Στο Βυζάντιο δεν έπαψαν ποτέ να μιλούν ελληνικά και τα έργα της αρχαίας Ελλάδας δεν σταμάτησαν ποτέ να αντιγράφονται, να σχολιάζονται και να τροφοδοτούν τη διδασκαλία. Ο Όμηρος και η Βίβλος ήταν το αλφαβητάρι για ό,τι θα ονομάζαμε σήμερα πρώτη βαθμίδα στην εκπαίδευση. Σε όλη τη βυζαντινή ιστορία η ύλη και ο τρόπος της διδασκαλίας έμεινε όπως ήταν και πρωτύτερα τόσο στο σχολικό όσο και στο ανώτερο πανεπιστημιακό επίπεδό της. Γίνεται όμως παιδεία εν Χριστώ. Συνεχίζοντας την κλασική παράδοση, το έργο της εξυφαίνεται στην αποκάλυψη και συγκρότηση της εικόνας του ανθρώπου στην πληρότητα της αλήθειας του τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό και συμπαντικό πλαίσιο. Μόνο που τώρα το μέτρο της αλήθειας του ανθρώπου δεν είναι τόσο το κάλλος, η λογική αρμονία και η ανάγκη της απρόσωπης πάνω στον άνθρωπο φύσης, αλλά το κάλλος, η αλήθεια και ο μανικός έρως του Τριαδικού, δηλαδή, προσωπικού Θεού. Ο ρόλος της παιδείας συνεχίζει να κείται πέρα από μιαν απλή πολιτιστική επινόηση ή κοινωνική «κατηγορία» και συνιστά ελπίδα και πάλη για την «καλή αλλοίωση» του ανθρώπου. Η φιλοσοφία τώρα λέγεται και φιλοκαλία, ο όντως φιλόσοφος είναι ο άγιος. Ιδιωτικοί διδάσκαλοι, μοναχοί παιδαγωγοί, μοναστηριακές σχολές και βιβλιοθήκες, ιδιωτικές, πατριαρχικές και αυτοκρατορικές σχολές υπάρχουν παντού από τον 4 ο ως τον 14 ο αιώνα, δηλαδή από την περίοδο των Καππαδοκών ως την παλαιολόγεια αναγέννηση στις παραμονές της κατάρρευσης. Μέχρι και σήμερα οι πολλαπλώς λεηλατημένες μοναστηριακές βιβλιοθήκες με τους χειρόγραφους κώδικές τους μαρτυρούν τη διαχρονική καλλιέργεια των ελληνικών γραμμάτων στο Βυζάντιο. Για τους αρχαίους Έλληνες το όνομα Έλληνες σήμαινε πολιτισμένους ανθρώπους, σε αντίθεση με τους βαρβάρους. Για τους Έλληνες της βυζαντινής περιόδου το όνομα αυτό σήμαινε τους ειδωλολάτρες σε αντιδιαστολή με τους χριστιανούς. Πρόκειται για μιαν αντίθεση που κληρονομήθηκε από τους πρώτους χρόνους της Εκκλησίας, όταν η τελευταία βρέθηκε αντιμέτωπη με την ειδωλολατρεία κατά την περίοδο των διωγμών. Έλληνας ήταν τότε και ο Ρωμαίος και ο Αιγύπτιος 8

9 και ο ασιανός ειδωλολάτρης. Ο Ελληνισμός ως ειδωλολατρεία πέθανε στο Βυζάντιο και ανασυστήθηκε στις οικουμενικές διαστάσεις της Ορθοδοξίας. Έτσι, οι Έλληνες του Βυζαντίου κατόρθωσαν την οργανική συνέχεια και δημιουργική ανακαίνιση του ελληνικού πολιτισμού. Αρνήθηκαν τον τίτλο του Έλληνα, καταδικάζοντας την αρχαιοελληνική θρησκεία και εν μέρει την φιλοσοφία, προσλαμβάνοντας κριτικά την γνωσιολογία, δηλαδή, και απορρίπτοντας την οντολογία. Ας δούμε επιγραμματικά τις αλλαγές αυτές στο επίπεδο της οντολογίας. Πρώτα πρώτα η ύπαρξη του Θεού είναι προσωπική, δεν προκαθορίζεται από καμία κοσμολογική ανάγκη ούτε ακόμη από την ίδια την ουσία του να υπάρχει ως άκτιστο πρόσωπο, δηλαδή, υπαρκτικό γεγονός ελευθερίας. Η ελευθερία του Προσώπου του δίνει υπόσταση στη θεϊκή φύση του κατά τρόπο πραγματικό και συγκεκριμένο. Η βούληση του Τριαδικού Θεού δημιουργεί εκ του μη όντος (εκ του μηδενός) και δίνει ύπαρξη στα όντα και στην κτίση. Ο κόσμος και ο άνθρωπος δεν είναι τυχαίο ατύχημα αλλά το αποτέλεσμα της προσωπικής ενέργειας, της αγάπης και ελευθερίας του Θεού. Το κτιστό αυτό αποτέλεσμα δεν αυτονομείται, ο κόσμος και ο άνθρωπος δεν εκλαμβάνονται ως αυτοσκοπός έτσι όπως κινούνται στα πλαίσια της φθοράς και του θανάτου. Μέσα από τη δική του ελευθερία, το κτιστό, ο κόσμος και ο άνθρωπος, καλείται να μετάσχει, να ενωθεί με τον άκτιστο Θεό, να κοινωνήσει σε μία ζωή ελεύθερη από τους περιορισμούς του χώρου και του χρόνου, από τη φθορά και τον θάνατο. Η ανάλυση της συμβολής των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας, με πρωτοκορυφαίους τους Τρεις Ιεράρχες, στη φιλοσοφία και στον πολιτισμό με το νέο περιεχόμενο που έδωσαν στην έννοια του προσώπου ξεφεύγει από τα όρια αυτού του δοκιμίου. Ωστόσο, ας σημειώσουμε μονάχα ότι η προσωποκεντρική οντολογία της πατερικής σκέψης είναι κατεξοχήν σχεσιοδυναμική: το πρόσωπο και οι ενέργειες του προσώπου δεν είναι δυνατό να εκδηλώνονται παρά μόνο στο πλαίσιο μιας σχέσης, ενός γεγονότος κοινωνίας. Γι αυτό και η γνώση είναι ερωτικό κατόρθωμα, κατόρθωμα αγαπητικής και ασκητικής αυθυπέρβασης και όχι χρησιμοθηρικής καθυπόταξης των άλλων προσώπων, των πραγμάτων αλλά και ολόκληρης της δημιουργίας. Το ανθρωποείδωλο της παιδείας, όπως αυτή διαμορφώθηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο, στηρίζονταν σε μια εκλεκτική, δημιουργική και ισόρροπη εναρμόνιση της αρχαίας ελληνικής παράδοσης με τη θεολογική πληρότητα της ορθόδοξης θεώρησης για τον κόσμο και τον άνθρωπο. Ο ειδωλολατρικός Ελληνισμός 9

10 χάθηκε ανεπιστρεπτί. Η Ορθοδοξία των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας κέρδισε το μέλλον του Ελληνισμού, γιατί δεν ήταν αντιγραφή, δίχως κατανόηση, όπως συνέβη στη Δύση, δηλαδή επιστροφή, αλλά δημιουργική σύνθεση. Το Βυζάντιο δεν συντήρησε απλώς τα κείμενα και τη γλώσσα της αρχαιοελληνικής παράδοσης αλλά συνέχισε, προχώρησε και ανανοηματοδότησε τους κλασικούς δρόμους στη σκέψη, την τέχνη και τη ζωή. Η ελληνική αντίληψη για την αλήθεια και τη γνώση της αλήθειας συνεχίζεται αναβαπτισμένη σε όλη τη βυζαντινή περίοδο. Ο Χρήστος Γιανναράς θεωρεί ότι η ταύτιση του αληθεύειν με το κοινωνείν είναι το κριτήριο εκείνο, δίχως το οποίο «είναι αδύνατο να κατανοήσουμε το πώς λειτούργησε ο ελληνικός βίος από τον 5 ο π.χ., ως τον 15 ο μ.χ. αιώνα». Αυτή η δυναμική γνωσιολογία θα γίνει η γέφυρα για τη συνάντηση του Ελληνισμού με τον Χριστιανισμό. Οι Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας, ενώ απορρίπτουν ριζικά την αρχαιοελληνική οντολογία (αιωνιότητα του κόσμου, αναγκαιοκρατία, ταύτιση Θεού και κόσμου, μετενσωμάτωση, αιώνια ανακύκληση των όντων και της ιστορίας κλπ.) εντούτοις προσλαμβάνουν και υιοθετούν την αρχαιοελληνική γνωσιολογία, προεκτείνοντας δημιουργικά τον ίδιο ελληνικό φιλοσοφικό λόγο. Μέσα σε αυτό το περιρρέον κλίμα, για τους βυζαντινούς Έλληνες ή καλύτερα Ρωμιούς, ο Χριστιανισμός δεν αποτελούσε πνευματική ασυνέχεια, αλλά ελληνική πνευματική πρόταση της ορθόδοξης πίστης της Εκκλησίας. Έκτοτε, ο δρόμος προς την αρχαία Ελλάδα περνούσε μέσω της Ορθοδοξίας. Και τούτο διότι καμία επιστροφή δεν δημιουργεί ταυτότητα πνευματική, αν είναι απλώς επιστροφή στο παρελθόν. Ο Ιουλιανός απέτυχε όπως και ο Πλήθων ο Γεμιστός και μαζί τους και η ελληνική ταυτότητα που ήθελαν να αναστήσουν, γιατί πήραν απλώς τον ιδεολογικό και ρομαντικό δρόμο της επιστροφής στις μορφές και τα φαντάσματα του παρελθόντος. Η ορθόδοξη θεώρηση που γονιμοποίησε έναν ολόκληρο πολιτισμό, τον πολιτισμό και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα του Βυζαντίου, διαφοροποιείται ριζικά σε όλα τα παραπάνω από τη χριστιανική Δύση, γιατί προσέλαβε και αφομοίωσε διαφορετικά τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό, οργανικά και συνθετικά και όχι αντιγραφικά, αποσπασματικά και χρησιμοθηρικά. Ωστόσο το Βυζάντιο αντιμετωπίσθηκε αρνητικά από την ευρωπαϊκή διανόηση του Διαφωτισμού στην οποία καταχωρήθηκε ως δεισιδαίμων, ως ένας σκοτεινός μεσαίωνας ανατολικού τύπου, ανάξιος προσοχής και ανάλυσης. Η υποτίμηση αυτή του βυζαντινού κόσμου 10

11 και πολιτισμού μετακενώθηκε και στον νεοελληνικό Διαφωτισμό, που διαπότισε τις επιλογές και τους προσανατολισμούς της νεοελληνικής παιδείας ως τα σήμερα. Τον χιλιόχρονο οικουμενικό πολιτισμό του ελληνικού Βυζαντίου καθώς και το μορφωτικό ιδεώδες του συνέχισε η Εκκλησία και μετά την άλωση και τη φυγή των περισσοτέρων λογίων στη Δύση. Τα πενιχρά και υποτυπώδη μέσα κατά την Τουρκοκρατία αλλά και οι νέες συνθήκες που εν τω μεταξύ διαμορφώθηκαν δεν ευνοούσαν σαφώς ψευδαισθήσεις. Γι αυτό και κάθε σύγκριση με τα αντίστοιχα συστήματα της δυτικής Ευρώπης κρίνεται το λιγότερο αντιδεοντολογική. Οι σύντομες αυτές νύξεις δεν αποτελούν παρά ορισμένες αφετηριακές επισημάνσεις, πέρα από οποιαδήποτε ιδεολογική τάση ενός κακώς εννοούμενου χριστιανοορθόδοξου ελληνοκεντρισμού, για να προσεγγίσουμε τα ουσιώδη της ιδιοπροσωπίας και παράδοσής μας ως προϋποθέσεις για να μπολιάσουμε το ιστορικό μας παρελθόν με τις προκλήσεις του παρόντος και του μέλλοντος. Με τους προσανατολισμούς αυτούς που επιχειρήσαμε να σκιαγραφήσουμε, η παιδεία ούτε αρχίζει ούτε είναι δυνατό να τερματίζεται στο πλαίσιο μιας συμβατικής σχολικής αγωγής. Αφορά ολόκληρο το φάσμα του κοινωνικού βίου και ως βίωμα διαχρονικό εκδηλώνεται στις ποικίλες εκδηλώσεις του. Στο ζήτημα της παιδείας εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες μοιάζουμε να τα έχουμε χαμένα, εδώ στον τόπο που γεννήθηκε η παιδεία και ο πολιτισμός. Η παιδεία στις μέρες μας βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από τις παραπάνω διαπιστώσεις και η κρίση της είναι τόσο οξεία ώστε δίκαια θεωρήθηκε από τον Ευάγγελο Παπανούτσο ως το κατεξοχήν πρόβλημά μας. Το πρόβλημα της παιδείας όπως παρουσιάζεται στη χώρα μας είναι ανάγκη να το δούμε κριτικά μέσα από τις επιλογές και τους ιδεολογικούς προσανατολισμούς του νεοελληνικού κράτους. Η παιδεία στον Νεότερο Ελληνισμό χαρακτηρίζεται από μια διχασμένη προσωπικότητα και από παντελή έλλειψη ταυτότητας. Άλλωστε η κρίση της δεν είναι ένα απομονωμένο σύμπτωμα από σύνολη την κοινωνική μας ζωή. Αντίθετα, τέμνει το πρόβλημα της ιδιοπροσωπίας και πολιτιστικής ταυτότητας του Νέου Ελληνισμού. Χρειάζεται, λοιπόν, μια απομυθοποίηση της κρίσης και της συμπτωματολογίας της. Η φυσιογνωμία του Νεώτερου Ελληνισμού προετοιμάσθηκε μέσα από την αργόσυρτη ιστορική πορεία μας στους τελευταίους αιώνες του Βυζαντίου. Διαμορφώθηκε, όμως, κυρίως μετά την άλωση, κατά τη μακρά περίοδο της Τουρκοκρατίας. 11

12 Δύο ασυμφιλίωτοι μύθοι αναδύονται και διαλεκτικά εξυφαίνουν έκτοτε τα χαρακτηριστικά της νεοελληνικής ταυτότητας. Ο μύθος της ελληνικότητας οραματιζόταν την ανασύσταση του Ελληνισμού μέσα από την αναβίωση των κλασικών χρόνων. Ο μύθος της βυζαντινής οικουμενικότητας προσδοκούσε τη συνέχεια του βίου και των πεπρωμένων της χριστιανικής αυτοκρατορίας. Μετά την άλωση, ωστόσο, ενεργοποιήθηκε και λειτούργησε ρεαλιστικά ο βυζαντινός μύθος της ρωμιοσύνης που ένωσε τους ορθόδοξους λαούς υπό το οικουμενικό πατριαρχείο σε μιαν άλλη, οθωμανική αυτή τη φορά, αυτοκρατορία. Ο μύθος αυτός που παρέλαβε και συντήρησε η Εκκλησία, διέσωσε μια συμπαγή αυτοσυνειδησία στους σκοτεινούς αιώνες της δουλείας. Ωστόσο, ο αγνοημένος μύθος της ελληνικότητας που εισήγαγε ο Πλήθων τον 15 ο αι. θα επανακάμψει αιώνες αργότερα. Φιλτραρισμένος αυτή τη φορά από την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό, θα πάρει την ιστορική του ρεβάνς έναντι του άλλου. Κατά την περίοδο του 18 ου -19 ου αι., ο μύθος της ελληνικότητας προτάσσεται και λειτουργεί αποτελεσματικά στις νέες ιστορικές και πολιτικές συνθήκες. Αντίθετα, ο βυζαντινός περιθωριοποιείται, αφού προηγουμένως δανείζει πολλά από τα στοιχεία που τον συγκροτούν για τον εμπλουτισμό του μύθου της αρχαιοελληνικής αναβίωσης. Τα στοιχεία αυτά τροφοδοτούν έκτοτε αντινομικά τα οράματα και τους μετασχηματισμούς της Μεγάλης Ιδέας. Ο κύκλος των αντιθέσεων της νεοελληνικής ιδεολογίας είχε ήδη αρχίσει. Πράγματι, οι ρίζες της παθολογίας αυτής βρίσκονται στην οξύτατη προβληματική που απασχόλησε τον νεώτερο Ελληνισμό κυρίως από τον δέκατο όγδοο αιώνα και συνεχίζει έστω και με ποικίλες παραλλαγές και μεταλλάξεις να απασχολεί την εποχή μας, γιατί η προβληματική αυτή συνδέεται άρρηκτα με τη σκοποθέτηση και το περιεχόμενο της παρεχόμενης στα εκπαιδευτικά ιδρύματα αγωγής. Τον δέκατο όγδοο αιώνα ο νεοελληνικός Διαφωτισμός, μεταφέροντας προβλήματα, αναζητήσεις και απόψεις από τον χώρο της Ευρωπαϊκής Δύσης, έθεσε το ερώτημα για το ανθρωποείδωλο της εθνικής παιδείας, ως αμφισβήτηση για την πληρότητα του μέχρι τότε καθιερωμένου προτύπου. Μέχρι τότε η παιδεία, από την ύστερη βυζαντινή περίοδο ως την Τουρκοκρατία, στηρίχθηκε βασικά και ουσιαστικά στο θεσμό της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Κανένας άλλος καθεστωτικός φορέας δεν διεκδίκησε ούτε ανέλαβε τη σφαιρική κάλυψη του ευαίσθητου χώρου της παιδείας. Ούτε η πολιτεία στο Βυζάντιο, ούτε η κοινοτική αυτοδιοίκηση κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο της Τουρκοκρατίας. 12

13 Αυτονόητη ήταν η μέριμνα της Εκκλησίας, ως ποιμαντική ευθύνη, για την οργάνωση και λειτουργία της παιδείας. Τούτο συνέβη δίχως να διεκδικήσει την κατάκτηση του χώρου της παιδείας από άλλους καθεστωτικούς φορείς. Έτσι διατήρησε άσβεστα την εθνική γλώσσα, κληρονομιά και αυτοσυνειδησία της Ρωμιοσύνης και του Ελληνισμού, όπου αυτός υπήρχε. Τα πράγματα αλλάζουν ριζικά με την απελευθέρωση του Μέχρι σήμερα, η νεοελληνική παιδεία, όπως και κάθε πτυχή της ζωής του σύγχρονου ελλαδικού κράτους (πολιτική, οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική και θρησκευτική) δεν είναι δυνατό να κατανοηθεί με πληρότητα, αν δεν εξετασθεί μέσα από το πρίσμα της εξάρτησης της χώρας μας από κέντρα των δυτικών κοινωνιών. Στο νεοσύστατο κράτος, ο διάλογος για τον επαναπροσδιορισμό της πνευματικής ταυτότητας των Ελλήνων στις νέες συνθήκες έγινε ουσιαστικά ανάμεσα σε δύο καίριους άξονες του Νέου Ελληνισμού. Πρόκειται για το κίνημα του νεοελληνικού Διαφωτισμού και τους εκπροσώπους της ορθόδοξης παράδοσης. Οι δύο αυτές δυνάμεις, καθώς μετεξελίσσονται μέσα στη ροή του χρόνου, συνιστούν τις βάσεις της νεοελληνικής ιδιοπροσωπίας. Οι ιστορικοί συνηθίζουν να αντιθέτουν τους δύο αυτούς παράγοντες μέσα από το γνωστό σχήμα της προόδου και της συντήρησης. Στην πραγματικότητα, όμως, πίσω από τη διαμάχη αυτή προβάλλει καταθλιπτικά το τραγικό προσωπείο της αλλοτρίωσης, της εξάρτησης και της κρίσης του Νεώτερου Ελληνισμού. Τόσο οι οπαδοί του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού όσο και η παράταξη των φερόμενων ως «παραδοσιακών», συνιστούν περιπτώσεις εκδυτικισμένων λογίων που μεταφέρουν άκριτα και μεταπρατικά στην Ελλάδα τις ιδεολογικές αντιθέσεις της Ευρώπης. Η χώρα αυτή υπήρξε κάποτε λίκνο ενός πολιτισμού, που ανθούσε πλέον στη Δυτική Ευρώπη. Οι σύγχρονοι ελληνόφωνοι κάτοικοί της ως φυλετικοί απόγονοι των ένδοξων Ελλήνων έπρεπε τώρα να επαναπροσλάβουν την αρχαία κληρονομιά ως «μετακένωση» των εξ Ευρώπης φώτων. Σύμπας ο νεοελληνικός βίος και πολιτισμός στο σύγχρονο κράτος προσπάθησε να οργανωθεί «κατά τον ευρωπαϊκόν πρότυπον», παραμερίζοντας ή και αλλοιώνοντας καίρια την ορθόδοξη παράδοση του λαού. Η ελληνικότητα του επίσημου κράτους δεν αποτελούσε μια φυσική και ιστορική συνέχεια παρά ένα ρομαντικό ιδεολόγημα που μεταφυτεύθηκε από τη Δύση. Οι περιπέτειες και τα οράματα του ιδεολογήματος αυτού γνώρισαν αλλεπάλληλες μεταλλάξεις και στις μέρες μας αναδιπλώθηκαν σε λογοτεχνικές μονιές της εσωστρέφειας, αφήνοντας 13

14 αδιάφορο τον μέσο νεοέλληνα που αφιονίζεται από τον πολιτισμό της κατανάλωσης και της τηλεοπτικής ψευδαίσθησης. Κι ενώ η ελληνική κοινωνία προσανατολίζεται στο αναπτυξιακό όραμά της, η επίσημη ελλαδική Εκκλησία, υποταγμένη εξ αρχής στον κρατικό φορέα, είτε ηθικολογεί είτε ρητορεύει για τα ιδεώδη του εθνικού βίου, ανατροφοδοτώντας ανεπίγνωστα τους νεοέλληνες με τις παλαιές ιδέες του Διαφωτισμού. Επιμένοντας σε ένα ρόλο που δεν της ανήκει πλέον, η επίσημη Εκκλησία στις μέρες μας φωνασκεί δίχως αποτέλεσμα και ταυτίζεται με μια μερίδα των νεοελλήνων. Αλλά και ο όψιμος ιακωβινισμός των λεγόμενων εκσυγχρονιστών αγνοεί ανιστόρητα ότι η πνευματική ταυτότητα του νεοέλληνα είναι οργανικά συνυφασμένη με την Ορθοδοξία. Είναι άλλο πράγμα το πλαστό ιδεολόγημα της ελληνοχριστιανικής ταυτότητας από τη φυσική ελληνικότητα που διέσωσε η ορθόδοξη παράδοση. Η αρχαιολατρία, η αντίθεση της λόγιας παράδοσης και του δημοτικισμού, οι εθνικές τραγωδίες και ο διχασμός, η πόλωση του πολιτικού βίου, η μειονεξία και οι εξαρτήσεις έναντι της Δύσης, η αντιπαράθεση μεταξύ παράδοσης και εκσυγχρονισμού, οι αλλεπάλληλες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, μαρτυρούν τη βαθύτατη και διαχρονική κρίση ταυτότητας της ελληνικής παιδείας. Στην Ελλάδα του σήμερα ο κύκλος που άνοιξε με την εθνικιστική και μεγαλοϊδεατική ιδεολογία τείνει να κλείσει με το εισαγόμενο εθνομηδενιστικό ιδεολόγημα της παγκοσμιοποίησης. Με την ένταξή μας στην περιφέρεια του συστήματος ανάπτυξης της Δύσεως, αρχίζει σταδιακά και η διείσδυση του ξένου παράγοντα. Με την προστασία του, η δική μας εξάρτηση εκφράζεται πλέον με την υπανάπτυξη στον οικονομικό τομέα (μεταπρατισμός) και στην υποτέλεια στον πολιτικό. Η εξάρτησή μας ολοκληρώνεται και πνευματικά στον ευαίσθητο πολιτιστικό χώρο, ειδικότερα όμως στο νευραλγικό τομέα της παιδείας. Με το δυτικό διαφωτισμό, οικειοποιηθήκαμε ξένους προσανατολισμούς προς την παράδοσή μας. Η σχολαστική φιλοσοφία του δυτικού Μεσαίωνα έδωσε τη θέση της στην κοσμολογική θέα της Αναγέννησης και στον ηθικοκρατικό στοχασμό του Δεϊσμού. Από τον 17 ο αιώνα ο λογοκρατικός σκεπτικισμός (R. Descartes) δρομολόγησε μια μηχανοκρατική αντίληψη για την ύλη και τον κόσμο, απαλλαγμένη από τις θεοκρατικές και ιεροκρατικές αντιλήψεις της σχολαστικής φιλοσοφίας. Η αυτονόμηση του κόσμου και του ανθρώπου από κάθε υπερβατική αυθεντία οδήγησε τελικά στον θεοκρατικό αθεϊσμό του δυτικοευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Εξουδετερώνοντας την αναγκαιότητα της Εκκλησίας και τα παλαιά πρότυπα 14

15 παιδείας, ο δυτικοευρωπαϊκός Διαφωτισμός δημιούργησε ένα νέο ανθρωποείδωλο, τον αυτόνομο άνθρωπο για τη μορφοποίηση του οποίου η αποκλειστική ευθύνη ανατέθηκε στην παιδεία. Αν και μετριασμένες, οι αντιλήψεις αυτές σημάδεψαν τον νεοελληνικό Διαφωτισμό, διαμορφώνοντας ένα βαθύ χάσμα μεταξύ των παραδοσιακών και των διαφωτιστών φθάνοντας πολλές φορές σε ανεπίτρεπτα επίπεδα εμπάθειας και συκοφαντίας. Το κυριότερο όμως, είναι ότι η συνάντηση της παραδοσιακής παιδείας με τις νέες ιδέες του Διαφωτισμού, προκάλεσε σοβαρά προβλήματα προσανατολισμού του εκπαιδευτικού συστήματος. Ωστόσο, η πολυμορφία των εκφράσεων του δυτικοευρωπαϊκού Διαφωτισμού θα μπορούσε να είχε προσφέρει στους οραματιστές μιας εθνικής εκπαιδευτικής αναγεννήσεως - στις νέες συνθήκες της ανεξαρτησίας - πολλές εναλλακτικές δυνατότητες πρόσληψης και δημιουργικής αφομοίωσης των νέων ιδεών και συνάμα σύνθεσης και προσαρμογής με τις ευαισθησίες και τα παραδοσιακά κριτήρια του Ελληνισμού. Από τότε μέχρι τις αλλεπάλληλες «τεχνοκρατικές» μεταρρυθμίσεις των φωταδιστών Ελλήνων παιδαγωγών, η επιλογή ή η σύνθεση μεταξύ του νέου και του παραδοσιακού δεν επιτεύχθηκε ποτέ. Προτιμούμε να ακολουθούμε άκριτα τις δοκιμασμένες ή μη συνταγές ξένων προτύπων, προωθώντας τον λεγόμενο εκσυγχρονισμό της παιδείας. Υφίσταται πάντως ένα χαρακτηριστικό παράδοξο. Η νεοελληνική εκπαίδευση από την κατώτερη ως την ανώτατη βαθμίδα της είχε μέχρι πρότινος ως βάση μια άγονη αρχαιολατρεία. Προβάλλοντας το κλασικό ιδεώδες, δίχως ίχνος από τους Πατέρες της Εκκλησίας ή τους Βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς συγγραφείς στα προγράμματα διδασκαλίας, ο νεοέλληνας αποκόβονταν ηθελημένα από τα βυζαντινά του ριζώματα. Μάθαινε να καυχιέται για τους αρχαίους προγόνους του, αλλά δεν μπορούσε να τους συνδέσει με το άμεσο παρελθόν ή με το παρόν του. Στο Σχολείο μάθαινε ότι ο Ελληνισμός είναι ο κλασικός Ελληνισμός αλλά στην καθημερινή ζωή του που άρχιζε από το παραμύθι για τον μαρμαρωμένο Βασιλιά και περνούσε μέσα από το Βυζαντινό εικόνισμα και τις τελετές της Εκκλησίας ή από το δημοτικό τραγούδι ως το ρεμπέτικο και λαϊκό, τραγουδώντας τους καημούς της φτώχειας, της άπονης ζωής, της αδικίας, της ξενιτιάς, του έρωτα και του θανάτου, ζούσε σε έναν 15

16 άλλο κόσμο. Αυτός ο «άλλος κόσμος» ήταν η φυσική ελληνικότητά του. ο κόσμος της παιδείας ήταν μια ελληνικότητα πλαστή, διανοητική και χωρίς υπαρξιακές ρίζες. Αυτός ο διχασμός στην ιδιοπροσωπία του νεοέλληνα φαίνεται ακόμη πιο έντονα, όταν οι μεταπολιτευτικές μεταρρυθμίσεις επεδίωξαν να συνδέσουν την εκπαίδευση με τις γραφειοκρατικές ανάγκες της διοίκησης των βιομηχανιών και των επιχειρήσεων, επιβάλλοντας αμετάκλητα στον χώρο μας την ευρωπαϊκή αντίληψη και σκέψη. Παρά την κρίση της παιδείας που μαστίζει τις βιομηχανικές χώρες, ο νομοθέτης μας στράφηκε με τυφλή εμπιστοσύνη στα συστήματά τους και συνεπής στην πάγια πρακτική του νεωτερικού Ελληνισμού τα αντέγραψε, χωρίς να υποβληθεί στον κόπο να σκεφθεί, αν ταιριάζουν με τον ψυχισμό και την πνευματική παράδοση των νεοελλήνων, οι οποίοι διαφέρουν ουσιωδώς από τον άνθρωπο της Δύσης. Διαφέρουμε στο αίσθημα, στη μουσική έκφραση, στον έρωτα της θεωρίας, στην ατίθαση ατομικότητά μας, στο φιλότιμο Έτσι μετατρέψαμε τελεσίδικα την πατροπαράδοτη Παιδεία μας σε «εκπαίδευση», όπου η γνώση λειτουργεί κυρίως ως ξένη εκμάθηση, συγκέντρωση πληροφοριών, στείρα απομνημόνευση. μια καλοστημένη μηχανή, όπου δεν υπάρχει συλλειτουργία στο μυστήριο της γνώσης, αλλά λατρεία της πληροφόρησης. Η σύγχρονη παιδεία μας από το Δημοτικό ως το Πανεπιστήμιο, με ενδιάμεσο σταθμό το «θεσμό» των φροντιστηρίων (!), εξαντλείται φανερά στην άχαρη γυμναστική της διάνοιας για την αποθήκευση του γνωστικού υλικού. Το καταναλωτικό πρότυπο που δημιουργεί στον μαθητή την αυταπάτη ότι με τον άγονο ενημερωτισμό αποκομίζει ατομική αυτάρκεια και επαγγελματική ευδοκίμηση, το ίδιο πρότυπο που παράγει τον στυγνό γραφειοκράτη, τον τεχνοκράτη επιστήμονα, τον καιροσκόπο και εκμεταλλευτή επιχειρηματία, προκαλεί κρίση ταυτότητας στον νέο με συνέπειες από την τέλεια αδιαφορία ως την ψυχολογική κατάπτωση για βαθμοθηρικούς λόγους ή την απάθεια, την πλήξη και την ανία, γιατί δεν βρίσκει νόημα σε μια προσπάθεια, που στενεύει τον ορίζοντά του στο εισόδημα. Αν η εκπαίδευση ενός έθνους καθρεφτίζει την πνευματική του κατάσταση τότε το συμπέρασμα μας δεν είναι καθόλου αισιόδοξο. Αφού πρώτα αποκοπήκαμε από τις βυζαντινές καταβολές της ελληνικότητάς μας, πραγματοποιώντας ένα ανιστόρητο άλμα στο νεφελώδες και ρομαντικό κατασκεύασμα της κλασικής 16

17 αρχαιότητας, ύστερα μεταβάλαμε σε αρχαιολογία και διατηρητέα γραφικότητα τη δική μας παράδοση και κληρονομιά. Το πείραμα μιας ελληνικότητας δίχως Ορθοδοξία που έγινε στη νεοελληνική εκπαίδευση απέτυχε και την αποτυχία του την μαρτυρεί η αναζήτηση πολλών προφητικών φωνών του καιρού μας (Σεφέρης, Θεοτοκάς, Ελύτης, Τσαρούχης, Λορεντζάτος, Γιανναράς), η μουσική, η ποίηση, η τέχνη που μένουν ακόμη έξω από τις εκπαιδευτικές παλινωδίες και τους πειραματισμούς. Κι αφού η στείρα και ανέξοδη προγονοπληξία, που επιτείνει το αίσθημα της εθνικής μας μοναξιάς και μειονεξίας, δεν έχει πέραση στη νέα τάξη πραγμάτων, την απορρίψαμε κι αυτήν θαμπωμένοι τώρα πιο δυνατά όχι από τα πνευματικά αλλά από τα ηλεκτρονικά φώτα της Δύσης, από το όραμα της οικονομικής ανάπτυξης, της σύγκλισης, του εκσυγχρονισμού. Είναι τραγική, πλέον, η διαπίστωση ότι τα τελευταία χρόνια η νεοελληνική κοινωνία αποδέχεται παθητικά, δίχως δημιουργικά αντισώματα, μιαν επικίνδυνη διάβρωση από τον σύγχρονο ιμπεριαλισμό, τον «πολιτισμό» της κατανάλωσης. Ένα καλοστημένο πλέγμα από θεάματα, ακροάματα, μορφές ψυχαγωγίας και πρότυπα ζωής που προβάλλονται και επιβάλλονται σα φανταχτερές επιφάνειες από την τηλεοπτική οθόνη, τείνουν να κλονίσουν την εμπιστοσύνη του λαού στον εαυτό του, να αδυνατίσουν την ιστορική του μνήμη, να ναρκώσουν το πνεύμα της ανεξαρτησίας, που θεμελιώνεται στη συνείδηση της πνευματικής του ιδιοπροσωπίας. Η κοινωνία μας βιώνει σήμερα τον υπαρξιακό αποπροσανατολισμό του Ελληνισμού και την συνακόλουθη κρίση ταυτότητας. Μέσα σ αυτά τα πλαίσια ο ρόλος της σύγχρονης παιδείας παρακολουθεί τη μειονεξία των νεοελλήνων απέναντι στην τεχνοκρατική Δύση και στον πολιτισμό της. Το παλαιό πρότυπο του Διαφωτισμού, ο ατομιστής και αυτόνομος άνθρωπος αναπροσαρμόσθηκε στην σύγχρονη εκπαίδευση που στοχεύει στην απόκτηση τυπικών προσόντων, στον ενημερωτισμό, στην εξειδίκευση και επαγγελματική αποκατάσταση. Έγινε εκπαίδευση καταναλωτών, ανυποψίαστη για τα θεμελιώδη της ύπαρξης και της ζωής που κοινωνούνται μέσω της παιδείας. Έγινε αγωγή που στην καλύτερη περίπτωση εκπαιδεύει υπαλλήλους ή ψυχρούς τεχνοκράτες. Μία αγωγή που εξαντλείται στην «επαγγελματική αποκατάσταση» δεν μπορεί να αποβλέπει στην ελευθερία, δεν μπορεί να θέτει ως προτεραιότητα την αλήθεια και τη ζωή. Μια αγωγή ξερών γνώσεων δεν οδηγεί στην αντίληψη για τη ζωή ως σχέση και ως κοινωνία, ως άσκηση και αυτογνωσία. 17

18 Στη ροή αυτού του βίαιου ρεύματος θα πρέπει να αντισταθούμε. Ίσως, όχι πλέον με τεχνοκρατικές εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις αλλά με ριζικούς επαναπροσδιορισμούς της ελληνικής παιδείας, συνδέοντάς την με την παράδοση αυτού του τόπου, τη σύγχρονη ζωή και τις πολύπλευρες εκδηλώσεις της. Ποιοι είμαστε, πού σκοπεύουμε, τι επιδιώκουμε τελικά σα λαός : την οικονομική ανάπτυξη και μόνο, τον όποιο εξευρωπαϊσμό, την παιδεία σαν αυτοσκοπό! Ποια μέτρα ποιότητας έχουμε για τη ζωή και τον κοινό μας βίο; Και τι διδασκόμαστε από χώρες που έχουν από χρόνια τώρα κατακτήσει τα όσα εμείς μακροπρόθεσμα επιδιώκουμε ; Η πόλωση μεταξύ «παραδοσιακών» και «νεωτερικών» κυριαρχεί καταθλιπτικά στην νεοελληνική κοινωνία και ιδεολογία τρεις αιώνες τώρα. Πέρα από τη φαινομενολογία, τις αντιφάσεις και τα τραγικά συμπτώματα του διχασμού αυτού της νεοελληνικής συνείδησης είναι ανάγκη για το παρόν και το μέλλον του τόπου μας να υπερβούμε δημιουργικά τον κύκλο των ψευδώνυμων και μεταπρατικών αντιθέσεων. Πέρα από τις δογματικές επιλογές, είτε των νεωτεριστών είτε των οπαδών της παραδοσιαρχίας στη νεοελληνική σκέψη και ζωή, χρειαζόμαστε επιτακτικά μια εναλλακτική προσπάθειά που να στοχεύει στην ανίχνευση συνθετικών απαντήσεων στα ερωτήματα και στις ζωτικές ανάγκες που θέτει ο σύγχρονος και ραγδαία μεταβαλλόμενος κόσμος. Ο Ελληνισμός φαίνεται πως δεν έχει άλλα περιθώρια για άγονες διαμάχες και εντάσεις. Οι οπαδοί ενός βίαιου εκσυγχρονισμού αντλούν το εθνομηδενιστικό ιδεολόγημά τους αυτή τη φορά από τον μεταμοντέρνο κοσμοπολιτισμό, επιθυμώντας να σαρώσουν κυριολεκτικά τους παραδοσιολάτρες αντιπάλους τους. Στη μηδενιστική οντολογία των εκσυγχρονιστών οι παραδοσιακοί αντιθέτουν έναν ρομαντικό και θεωρητικό λόγο που εξιδανικεύει ανιστόρητα το παρελθόν. Ίσως το μόνο σημείο σύγκλισης, πέρα από το μανιχαϊσμό των δύο αυτών τάσεων, είναι ο ψευδώνυμος και υβριδικός χαρακτήρας της ιδεολογικοπολιτικής τους πόλωσης. Και οι δύο ομάδες αντλούν από εισαγόμενα, μεταπρατικά και νόθα σχήματα αυτοκατανόησης. Γι αυτό το λόγο ίσως ο εκσυγχρονισμός δεν ευδοκίμησε ποτέ στον τόπο μας. Όπως ακριβώς και η παράδοση, για τους νεοέλληνες θιασώτες της, παραμένει ιδεολογικά ανερμήνευτο και φολκλορικό σχήμα που γλιστρά εύκολα σε φονταμενταλιστικές λύσεις και εκδοχές. Θεωρούμε πάντως ότι μία άλλη σχέση ανοικτού και κριτικού διαλόγου ματαξύ παράδοσης και εκσυγχρονισμού στην Ελλάδα του εικοστού πρώτου αιώνα, αποτελεί τη μόνη και ικανή συνθήκη για να μας βγάλει από τα αδιέξοδα της εθνικής 18

19 μοναξιάς και της πολιτιστικής καχεξίας. Η σύγχρονη Ελλάδα χρειάζεται όντως έναν θεσμικό εκσυγχρονισμό δίχως, όμως, συγκρουσιακές ακρότητες και εμμονές με την παράδοση, για να συναντήσει επιτέλους γόνιμα και δημιουργικά τον σύγχρονο κόσμο. Πέρα από τον φονταμενταλισμό και τον εισαγόμενο εκσυγχρονισμό, είναι ανάγκη να διαλεχθεί με τους ανοικτούς ορίζοντες της πραγματικής ιστορίας και όχι με τα ιδεολογικά φαντάσματα, είτε του ωραιοποιημένου παρελθόντος, είτε του καταναλωτικού και ευδαιμονιστικού μέλλοντος. Άνθιση ενός έθνους σημαίνει άνθιση της παιδείας. Σήμερα, εφόσον θέλουμε να συμβάλλουμε δημιουργικά στη διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχουμε ανάγκη να υπερβούμε τους ιδεολογικούς διχασμούς και τη σύγχυση του παρελθόντος. Για να δούμε το πρόσωπό μας, οφείλουμε επιτέλους να συνθέσουμε δημιουργικά τα ποικίλα στοιχεία που συγκροτούν την παράδοσή μας με τη σύγχρονη ζωή και τις πολύπλευρες εκδηλώσεις της, Μια νέα ανοικτή και οικουμενική ανανοηματοδότηση της παιδείας μας είναι ανάγκη να συγκεράσει τις διάφορες όψεις της ελληνικής ταυτότητας και παράδοσης δίχως αποκλεισμούς. 19

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Τέχνη είναι η συνειδητή ενέργεια αλλά και η ιδιαίτερη ικανότητα του ανθρώπου για δημιουργία έργων που προκαλούν αισθητική συγκίνηση και αναπτύσσουν προβληματισμό. Μέσω της τέχνης δεν

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός

Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός 124 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ο Ἀρεοπαγιτικός λόγος του Ισοκράτη είναι το τελευταίο από τα ρητορικά κείµενα που διδάσκεται σύµφωνα µε το Πρόγραµµα Σπουδών στη Θεωρητική Κατεύθυνση της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΊΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ

ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΊΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΊΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ ΣΤΑΎΡΟΥ ΓΙΑΓΚΆΖΟΓΛΟΥ ΣΥΜΒΟΎΛΟΥ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΎ ΙΝΣΤΙΤΟΎΤΟΥ Η παιδεία ως ιδέα και ως πράξη είναι κατόρθωμα του ελληνικού πολιτισμού και αφορά στην πνευματική ολοκλήρωση

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Άρθρο του Ιωάννη Καζάζη Καθηγητή Κλασικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Προέδρου του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Β. Ι. Σχολιασμός άσκησης: ΙΙ. Ενδεικτική απάντηση:

Άσκηση Β. Ι. Σχολιασμός άσκησης: ΙΙ. Ενδεικτική απάντηση: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ & Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 21 ΜΑΪΟΥ 2012 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ & ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 21: Ο ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 21: Ο ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 21: Ο ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 _ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α/Α ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΩΔΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για το Εκκρεμές της ημοκρατίας. 1. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα της κρίσεως συνεχίζει να αποτελεί ένα από τα βάθρα της δημοκρατίας;

Έρευνα για το Εκκρεμές της ημοκρατίας. 1. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα της κρίσεως συνεχίζει να αποτελεί ένα από τα βάθρα της δημοκρατίας; ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΗΜΑΡΧΟΥ ΙΛΙΟΥ κ. ΝΙΚΟΥ ΖΕΝΕΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ» (13.11.2013) ΤΕΥΧΟΣ 03 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ- ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013 Έρευνα για το Εκκρεμές της ημοκρατίας. 1. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα της

Διαβάστε περισσότερα

Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες

Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας Δογματικά θέματα Γνώση εν προσώπω και Ελευθερία // Γνώση εν προσώπω και Αγάπη Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες Β. Μπακούρος Η Χριστιανική

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός ΦΑΣΗ Β: 2 ο δίωρο Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός (θεμελιωτισμός) εκφράζονται οι τάσεις εμμονής

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Χαιρετισµός κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου Προέδρου του ΣΕΒ στην Ηµερίδα που διοργανώνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο µε θέµα: «Οικονοµία Επιχειρηµατικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Σκοποί, περιεχόμενο, φυσιογνωμία και διαθεματική προσέγγιση στα νέα Προγράμματα και Βιβλία ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ

15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ 15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2015-16 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ ΘΕΜΑ: «ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ», ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στη συγκεκριμένη εργασία επιχειρείται

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΟΣ Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ( οδηγίες για τους μαθητές) Φεβρουάριος 2012 1. Τι είναι η «Σύνοδος των Εφήβων»

Διαβάστε περισσότερα

Κοινότητα και κοινωνία

Κοινότητα και κοινωνία Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 53/1984 Κοινότητα και κοινωνία Στάθης Π. Σορώκος* Η διάκριση ανάμεσα στην κοινότητα και την κοινωνία αποτελεί βασικό πρόβλημα, θεωρητικό και πρακτικό, της κοινωνιολογίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκεία: ένα παναθρώπινο φαινόμενο. Διδ. Εν. 3

Θρησκεία: ένα παναθρώπινο φαινόμενο. Διδ. Εν. 3 Θρησκεία: ένα παναθρώπινο φαινόμενο Διδ. Εν. 3 Η έννοια της θρησκείας Ο όρος «θρησκεία» συνδέεται με το φαινόμενο της θρησκείας γενικά και με τις επιμέρους θρησκείες ειδικότερα Με το πολυδιάστατο και

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Να αναγνωρίζεται η ελευθερία του κάθε εκπαιδευτικού να σχεδιάσει το μάθημά του. Βέβαια στην περίπτωση αυτή υπάρχει ο κίνδυνος. αποτελεσμάτων.

Να αναγνωρίζεται η ελευθερία του κάθε εκπαιδευτικού να σχεδιάσει το μάθημά του. Βέβαια στην περίπτωση αυτή υπάρχει ο κίνδυνος. αποτελεσμάτων. Ιωάννης Ε. Βρεττός Αναλυτικό Πρόγραμμα Να δίνονται στους εκπαιδευτικούς όλοι οι στόχοι, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος της απόκλισης και της διαφοροποίησης των αποτελεσμάτων. Στην περίπτωση αυτή δεσμεύεται

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών Εισαγωγή Βασική αντίληψη που διαποτίζει αυτή την εργασία είναι ότι η βαθύτερη παιδαγωγική διάσταση της εικαστικής εκπαίδευσης αναδύεται μέσα από τη συμμετοχή σε μια διεργασία στην οποία συνδέονται άρρηκτα

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Το σύνολο των Πιστωτικών Μονάδων (), που απαιτούνται για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε., ανέρχονται σε 120. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ανά κατεύθυνση ως εξής: 1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΒΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΠΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΣ (12-14 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2005) Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές,

Διαβάστε περισσότερα

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό.

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό. Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια 1 Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο Δρ. Αργύριος Θ. Αργυρίου Διευθυντής Εκπαίδευσης Περιφερειακής ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

25 1. « , ) , , ) «

25 1. « , ) , , ) « ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Τρίτη 27 Μαΐου 2014 ΚΕΙΜΕΝΟ: Όταν µιλούµε για µάζα, εννοούµε µικρό ή µεγάλο πλήθος ανθρώπων, το οποίο υφίσταται µιαν αλλαγή, ψυχική και πνευµατική, από αφορµές συνήθως τυφλής συναισθηµατικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας ελληνιστικός ονομάστηκε o πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων κατά τους τρεις

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1942 Ξεκινά η λειτουργία της Θεολογικής Σχολής Οι σπουδές με βάση το νόμο 1268/1982 και 4009/2011 διαρθρώνονται σε 8 εξάμηνα (4 χρόνια) 1983 Σύμφωνα με το νόμο

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες)

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) Αξίες αδιαµφισβήτητες από γενιά σε γενιά Οι σχέσεις καθορισµένες από ήθη και έθιµα Εξωτερική ηθική Κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Κωνσταντίνος Λιάκος Β2 49 ο Γυμνάσιο Αθηνών 2011-2012 Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Όπως και στον σύγχρονο κόσμο, έτσι

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Ο συγγραφέας εστιάζει στη σημασία των κλασικών μνημείων, τονίζοντας τους λόγους που τα καθιστούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων 185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων Το Τμήμα Επιστημών της Τέχνης αποτελεί ανεξάρτητο Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και λειτουργεί από το ακαδημαϊκό έτος 2000-01. Το Τμήμα ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΩΡΟΙ ΑΝΤΛΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ /ΙΔΕΩΝ

ΧΩΡΟΙ ΑΝΤΛΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ /ΙΔΕΩΝ ΧΩΡΟΙ ΑΝΤΛΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ /ΙΔΕΩΝ ΕΚΘΕΣΗ Β ΚΑΙ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2 Ο ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΛΥΜΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΤΥΠΟΥ: «ΤΡΟΠΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ» ΑΤΟΜΟ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΜΕ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα.

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. 1 Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. Κάποτε, στην αρχαία Εποχή, στην Αθήνα υπήρχε ευημερία σημαντική, κανένας άνθρωπος

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 3η ενότητα: Θεμελιώδη ερωτήματα & κλάδοι της φιλοσοφίας Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη

Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη Γράφει ο Θεόδωρος Ζουρμπάνος Η Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών: Ραφαήλ Σάντι Στάνζα Ντέλλα Σενιατούρα, Βατικανό, 1509 1511 Στη σχολή των Αθηνών παρατηρούμε

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ Τάξη Ηµερήσιου Γενικού Λυκείου

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ Τάξη Ηµερήσιου Γενικού Λυκείου ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 20 05 2008 Γ Τάξη Ηµερήσιου Γενικού Λυκείου Α. Ο δοκιµιογράφος Γ. Σεφέρης πραγµατεύεται την αναγκαιότητα της παράδοσης σε συλλογικό και ατοµικό επίπεδο, επικαλούµενος προσωπικές εµπειρίες.

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες και η Ελληνική φιλοσοφία

Οι τρεις Ιεράρχες και η Ελληνική φιλοσοφία Οι τρεις Ιεράρχες και η Ελληνική φιλοσοφία (π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνού, Ομοτ. Καθηγητού Παν/μίου Αθηνών [ ] Είναι, βέβαια, αδύνατο να κατανοηθεί με πληρότητα και ακρίβεια η στάση αυτή των Τριών Ιεραρχών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ

ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΑΡΩΓΟΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 1) ΚΟΙΝΟΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ 2) ΑΠΟΦΥΓΗ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Ο ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΥΘΟΥΣ Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί γονείς, συνάδελφοι και απόφοιτοι πια των Εκπαιδευτηρίων Δούκα,

Κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί γονείς, συνάδελφοι και απόφοιτοι πια των Εκπαιδευτηρίων Δούκα, Κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί γονείς, συνάδελφοι και απόφοιτοι πια των Εκπαιδευτηρίων Δούκα, Η σημερινή τελετή του τέλους της σχολικής σας διαδρομής είναι ταυτόχρονα και η αρχή ενός νέου ελπιδοφόρου δρόμου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ;

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; Eρωτήματα ποιες επιλογές γίνονται τελικά; ποιες προκρίνονται από το Π.Σ.; ποιες προβάλλονται από το εγχειρίδιο; ποιες υποδεικνύονται από το ίδιο το αντικείμενο; με

Διαβάστε περισσότερα