ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ"

Transcript

1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Ο ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕ ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην παρούσα ερευνητική εργασία έλαβαν μέρος 14 μαθητές» Σχηματίστηκαν 4 ομάδες που επεξεργάστηκαν συγκριτικά διάφορες πηγές και πτυχές για τη ζωή των αρχαίων Ελλήνων και των Βυζαντινών» Οι μαθήτριες Αϊντα Ζοταϊ, Κάσα Αρντενίσα και Αργυρώ Δήμου διερεύνησαν το εκπαιδευτικό σύστημα στην αρχαιότητα και στο Βυζάντιο» Οι μαθήτριες Έλμα Μέτο, Παναγιώτα Σεφεράι, Χαρά Καβαλιεράτου και Ιβάνοβα Νεντιάλκα διερεύνησαν αντίστοιχα, τη μουσική, τη διατροφή, το συμπόσιο και το χορό στην αρχαιότητα και στο Βυζάντιο» Οι μαθήτριες Μαρία Τριανταφύλλου, Χριστιάνα Σέβα τη ζωή των γυναικών, το θεσμό του γάμου και της οικογένειας σε συνεργασία με τη Τζεβαϊρε Τρόκα που μελέτησε την αρχιτεκτονική της οικίας. Η ομάδα των Αλεξάνδρα Ζαρανίκα, Ελένη Ντέμο, Έγκλα Βαγγελή και Σπύρου Κουτσούκη διερεύνησαν την ενδυμασία αντρική και γυναικεία, τη δημόσια υγιεινή και τα παιχνίδια στην αρχαιότητα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η εργασία βασίζεται κυρίως σε συγκριτική διερεύνηση του τότε με το σήμερα και στόχος της ήταν να αναδειχθούν οι εκφάνσεις της άγνωστης ζωής των προγόνων μας αλλά και να επισημανθούν οι διαφορές με το σήμερα» ΠΡΟΛΟΓΟΣ Tο θέμα της ερευνητικής εργασίας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και βέβαια είναι ανεξάντλητο» Κίνητρο για την επιλογή του υπήρξε η φιλομάθεια και η ανάγκη για εμβάθυνση στην άγνωστη ζωή των προγόνων μας» Η επιλογή των θεμάτων έγινε με βάση τα ενδιαφέροντα και τις προτιμήσεις των μαθητών» ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ο ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΒΙΟΣ Προτού αναφερθούμε επισταμένως στο εκπαιδευτικό σύστημα στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο αξίζει να κάνουμε κάποιες επισημάνσεις αντί προλόγου» Είναι γνωστό σε όλους πως η ελληνική παιδεία τα τελευταία χρόνια βρέθηκε στο επίκεντρο συγκρούσεων και κινητοποιήσεων ως αντίδραση σε μέτρα και μεταρρυθμίσεις στην πρωτοβάθμια, στη δευτεροβάθμια και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση» Είναι γεγονός αναμφισβήτητο πως μαθητές και εκπαιδευτικοί διαμαρτύρονται για τα τρωτά του εκπαιδευτικού συστήματος ενώ οι μεταρρυθμίσεις δεν έχουν οδηγήσει στη βελτίωση της ποιότητας του μορφωτικού επιπέδου μαθητών και φοιτητών» Είναι αλήθεια ότι η παιδεία συνεχώς εξελίσσεται και προσαρμόζεται στις προκλήσεις και ανάγκες κάθε εποχής» Ωστόσο η σημαντικότερη διαπίστωση που μπορούμε να κάνουμε μέσα από την αναγωγή στο παρελθόν είναι ότι η ελληνική παιδεία άρχισε ως ιδιωτική στην αρχαιότητα και σταδιακά έγινε δημόσια» Και στο 1

2 παρελθόν οι έχοντες χρήματα μπορούσαν να προσφέρουν ανώτερη μόρφωση στα παιδιά τους ενώ οι φτωχοί παρέμεναν αμόρφωτοι» Σα να θέλει, λοιπόν, να κλείσει ο κύκλος αυτός θα μπορούσαμε να πούμε πως και σήμερα προωθείται η ιδιωτική παιδεία ενώ παρασιτοζωεί η δημόσια» ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Το αθηναϊκό σύστημα αποβλέπει στη σωματική και πνευματική ανάπτυξη» Ο Αθηναίος ήταν προσωπικότητα συνδυασμένη με ικανότητες στρατηγού, δικαστή, νομοθέτη, καλλιτέχνη και αθλητή» Μετά τα επτά χρόνια τα κορίτσια ασχολούνται με τα οικιακά, ενώ τα αγόρια καθοδηγούνται από τον παιδαγωγό και το σχολείο» Η εκπαίδευση ως τα 13 χρόνια είναι υποχρεωτική» Από το δέκατο χρόνο και πάνω μαθαίνουν ανάγνωση, γραφή και αριθμητική» Στην Αθήνα η εκπαίδευση αφορά μόνο τα αγόρια» Τα σχολεία ήσαν ιδιωτικά» Υποχρεώνονταν όμως να τηρούν κάποιους κανονισμούς» Από τον 5 ο αιώνα άρχισαν να ιδρύονται τα Γυμνάσια» Οι νέοι είχαν τη δυνατότητα να ασκούν ταυτόχρονα το πνεύμα και το σώμα» Ο παιδαγωγός, οικιακός δούλος συνόδευε το παιδί στο Διδασκαλείο» Από τον πρώτο του δάσκαλο ο μικρός Αθηναίος μάθαινε ανάγνωση, συλλαβισμό, γραφή, αριθμητική» Αργότερα τον αναλάμβανε ο κιθαριστής για να τον μυήσει στην τέχνη της μουσικής» Αφού το παιδί αποκτούσε αυτές τις στοιχειώδεις γνώσεις ερχόταν σε επαφή με την ηρωική και διδακτική ποίηση[όμηρο-ησίοδο]» Ο παιδοτρίβης φρόντιζε για τη σωματική εκγύμναση των μαθητών στην παλαίστρα» Φυσικά δεν έλειπαν και πιο γενικά μαθήματα όπως αριθμητική, χειροτεχνία, ιχνογραφία» Ο βασικός σκοπός, όμως, της εκπαίδευσης των αγοριών ήταν η καλή και ηθική συμπεριφορά και για να το πετύχουν αυτό κατέφευγαν σε σκληρά μέτρα, όπως να εκβιάζουν τα μικρά αγόρια με φοβέρες και ξυλιές» Αυτό βέβαια αποφευγόταν, εάν συμμορφώνονταν σύμφωνα με την αγωγή που τους επέβαλαν οι γονείς τους» Στο 18 ο έτος της ηλικίας τους πλέον τα αγόρια ονομάζονταν έφηβοι και άρχιζε η δίχρονη στρατιωτική τους θητεία, το πιο σημαντικό μέρος της εκπαίδευσής τους» Από την άλλη πλευρά τα κορίτσια δέχονταν μία πιο ήπια εκπαίδευση, καθώς και από τα έξι μέχρι τα δεκατέσσερα ασχολούνταν με θέματα του σπιτιού, αφού το σκεπτικό εκείνης της εποχής ήταν πως οι γυναίκες προορίζονταν για το νοικοκυριό και οι άντρες για το στρατό» Η εκπαίδευση που δέχονταν τα κορίτσια ήταν ουσιαστικά η προετοιμασία για να γίνουν μια οικοδέσποινα ικανή να διευθύνει τα απαραίτητα του οίκου της και καλή σύζυγος και μητέρα» Την εκπαίδευσή τους αναλάμβαναν οι μητέρες τους ή οι παραμάνες τους» Βέβαια κάποιες φορές μάθαιναν τα ίδια πράγματα με τα αγόρια αλλά όχι στην ίδια έκταση» Μάθαιναν επίσης γραφή, μουσική και διάφορες θρησκευτικές και μυθολογικές γνώσεις, όπως να κάνουν λογαριασμούς και να απαγγέλλουν ποιήματα» Η δική τους εκπαίδευση έληγε στην 2

3 ηλικία των δεκατεσσάρων ετών, όπου έμπαιναν στην εφηβεία και ύστερα τις πάντρευαν οι γονείς τους» ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗ ΣΠΑΡΤΗ Εντελώς αντίθετος ήταν ο τρόπος ανατροφής στη Σπάρτη, η αγωγή είναι στρατιωτική και ο σκοπός της εκπαίδευσης να δώσει στο κράτος άξιους πολεμιστές» Συνέπεια αυτής της αντίληψης ήταν ότι τα ανάπηρα παιδιά τα έριχναν στον Καιάδα» Επίσης τα παιδιά της Σπάρτης ήταν οργανωμένα σε στρατιωτικές ομάδες» Από την ηλικία των επτά ετών την ανατροφή των παιδιών αναλαμβάνει η πολιτεία με τους παιδονόμους οι οποίοι τους δίδασκαν λίγα γράμματα και μουσική, τους σκληραγωγούσαν τιμωρώντας τους και μαστιγώνοντάς τους» Συνήθιζαν οι νέοι να περπατούν ξυπόλυτοι, να κοιμούνται πάνω σε καλάμια και να είναι λιτοδίαιτοι» Η αυστηρή πειθαρχία, η υποταγή στους ανώτερους ήταν τα βασικότερα καθήκοντα της νεολαίας» Αξίζει να τονιστεί ακόμη ότι τα αγόρια μετά την ηλικία των επτά ετών ακολουθούσαν τον πατέρα τους και εκπαιδεύονταν μέσω συζητήσεων σε πολιτικά θέματα και στο σπαρτιατικό τρόπο ζωής» Μετά τα χρόνια τα αγόρια οργανώνονταν σε αγέλες ή βούες και διαιρούνταν σε ίλες» Κάθε ίλη έχει 64 αγόρια κάτω από ένα παιδονόμο, ο οποίος είχε υψηλή θέση στην κοινωνία» Τα παιδιά έμεναν συνεχώς μαζί, εκοιμούντο, έπαιζαν και εκπαιδεύονταν στην πειθαρχία, την οποία επέβαλαν οι μαστιγοφόροι, βοηθοί του παιδονόμου» Στα κορίτσια είχαν αφήσει μεγάλες ελευθερίες» Επίσης τους δίδασκαν να είναι υπερήφανοι, ορμητικοί και σύντομοι στην ομιλία τους» Στα φειδίτια οι γονείς ήταν υποχρεωμένοι να συνεισφέρουν κάθε μήνα ένα μέδιμνο κριθάρι, οχτώ χοές οίνου, πέντε μνας τυρί και μισή μνα σύκα» Αν δεν είχαν να δώσουν τότε έχαναν τα δικαιώματα τους ως πολίτες και τα παιδιά τους δεν μπορούσαν να εκπαιδευτούν στο σπαρτιατικό σύστημα» Γενικά τα σπαρτιατικά σχολεία ήταν μόνο για εκείνους που μπορούσαν να πληρώσουν την εγγραφή σε είδος» Ωστόσο γίνονταν και άλλα παιδιά δεκτά, αρκεί κάποιος να συνεισέφερε τα απαιτούμενο τίμημα γι αυτούς «ΕΚΠΑIΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ Στην Κρήτη είχαν το ίδιο εκπαιδευτικό σύστημα και εκεί τα συσσίτια ονομάζονταν ανδρεία» Τα έξοδα των συσσιτίων στην Κρήτη τα πλήρωνε το κράτος» Οι Κρήτες παρέμεναν στο σχολείο μέχρι τα 17 τους χρόνια οπότε και γίνονταν έφηβοι με ειδική τελετή τα εκδύσια» Οι πρεσβύτεροι εξέλεγαν κάποιον να υπηρετήσει ως παιδονόμος ή επιστάτης των αγοριών της λέσχης «Κάτω από την επίβλεψη του τα αγόρια μάθαιναν γράμματα, γυμνάζονταν διαρκώς, εκπαιδεύονταν στη χρήση των όπλων, ιδιαίτερα του τόξου και στους πολεμικούς χορούς» Μάθαιναν σαν τραγούδι τους νόμους της πατρίδας τους, για να τους αποστηθίζουν μια και η άγνοια των νόμων δεν δικαιολογείτο» Οι νεαροί Κρήτες εκπαιδεύονταν στην ατομική και την ομαδική μάχη ενάντια σε άλλες λέσχες, σχολεία» Επίσης διδάσκονταν την αντοχή σε πολλών ειδών δυσκολίες» Χειμώνα-καλοκαίρι φορούσαν τον ίδιο κοντό χιτώνα και 3

4 μάθαιναν να αψηφούν τη ζέστη και το κρύο, τα ορεινά μονοπάτια και τα χτυπήματα που δέχονταν στα γυμνάσια και τις μάχες» Αξίζει να σημειωθεί ότι εκπαίδευση στην Ελλάδα σήμαινε εκπαίδευση του χαρακτήρα, αρμονική συνύπαρξη του σώματος, του νου και της φαντασίας και συνεπώς κάθε είδους τεχνική εκπαίδευση αποκλειόταν από τα ελληνικά σχολεία ως βάναυσος» ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Στο Βυζάντιο μαθαίνουν γράμματα και οι φτωχοί» Η στοιχειώδης εκπαίδευση ήταν τριετής, όχι υποχρεωτική και άρχιζε σε ηλικία επτά ετών με δασκάλους κληρικούς και μοναχούς, σε χώρους που παρείχε η Εκκλησία ή το Μοναστήρι» Περιελάμβανε αλφάβητο, συλλαβισμό, ανάγνωση, γραφή σε κείμενα θρησκευτικά και ιστορίας» Είχαν και Βυζαντινή μουσική» Δάσκαλοι ήσαν καθηγητές, ρήτορες, φιλόσοφοι, γραμματικοί, σημειογράφοι που λειτουργούσαν υπό τη μέριμνα της Εκκλησίας σε πολλές περιοχές της αυτοκρατορίας» Όσον αφορά τα κορίτσια είχε αναπτυχθεί πολύ η ιδιωτική εκπαίδευση» Οι Μοναχές μάθαιναν συλλαβισμό, ανάγνωση και προόδευαν σε διάφορα ιερά κείμενα ενώ έφθαναν να γνωρίζουν και τα δύο ποιήματα της αρετής» Στο Βυζάντιο οι γυναίκες εργάζονταν ως νοσηλεύτριες και γιατρίνες καθώς επίσης και δασκάλες» Ο ΧΟΡΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Όταν ο Πλάτων ασχολήθηκε με τη διαμόρφωση ήθους στη διάρκεια της πρώτης νεότητας, διαισθάνθηκε πως δεν υπήρχε τίποτα στη σύγχρονη εκπαίδευση που μπορούσε να αντικαταστήσει» Στους νόμους του, λοιπόν, διακήρυξε πως ο αρχαίος ελληνικός κυκλικός χορός έπρεπε να αναγεννηθεί και να καταστεί ένα από τα θεμελιώδη στοιχεία της εκπαίδευσης» Πιο συγκεκριμένα έγραψε τα εξής: Oφείλουμε να περάσουμε όλη τη ζωή μας παίζοντας ορισμένα παιχνίδιαθυσία, τραγούδι και χορό, για να κερδίσουμε την εύνοια των θεών, να προστατευτούμε από τους εχθρούς μας και να τους νικήσουμε στη μάχη» Τρία ήταν τα βασικά χαρακτηριστικά του ελληνικού χορού» Αρχικά ένας συνδυασμός προφορικών και μη όψεων, κατόπιν η μιμητική τους διάσταση και τέλος η παιχνιδιάρικη φύση τούτης της πιο σοβαρής μορφής τελετουργικής επικοινωνίας» Επίσης πίστευαν ότι ο χορός είναι απαραίτητος για τη σωστή διαμόρφωση προσωπικότητας, αλλά και σαν προετοιμασία για τη μάχη» Γι αυτό ο χορός αποτελούσε, μαζί με τη γραφή, τη μουσική και τη γυμναστική, τη βάση της εκπαίδευσης των νέων» Πολλοί συγγραφείς εγκωμιάζουν το χορό σαν μέσο καλλιέργειας του σώματος και της ψυχής» Χόρευαν κυρίως πολεμικούς χορούς και εκτελούσαν στρατιωτικού τύπου ασκήσεις στον ρυθμό εμβατηρίων» Ανάλογες χορευτικές κινήσεις μαθαίνουν και τα κορίτσια και τις παρουσίαζαν δημόσια» Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν τον αχόρευτο άνθρωπο ταυτόσημο με τον αμόρφωτο, ενώ όποιος ήξερε να χορεύει έδειχνε έναν άνθρωπο ιδιαίτερα καλλιεργημένο» Ο χορός που αναφέρεται συχνότερα στα αρχαία κείμενα είναι η Πυρριχή, που κατά τον Πλάτωνα είναι πιστή μίμηση των κινήσεων του αθλητή στη μάχη:κινείται πλαγίως για να αποφύγει το χτύπημα του αντιπάλου, υποχωρεί για να πάρει φόρα, εφορμά με μεγάλο πήδημα σκύβει για να δώσει μικρό στόχο» Ανάμεσα 4

5 στους διαφόρους χορούς είναι η επικείδια «Πρόλις», ο κρητικός «Ορσίτης» και οι θορυβώδεις χοροί των Κουρητών και των Κορυβάντων» Εκείνη την εποχή υπήρχαν πολλά συγγράμματα που περιέγραφαν τους χορούς, τους ταξινομούσαν κατά είδη και εξηγούσαν την προέλευσή τους» Ελάχιστα όμως διασώθηκαν και αυτά από υστερότερες περιόδους» Τέτοια είναι τα θέματα Συμποσίου του Πλούταρχου, ο Διάλογος για τον Χορό του Λουκιανού, οι Δειπνοσοφισταί του Αθηναίου και τα Διονυσιακά του Νόννου» Σποραδικές φράσεις, ονόματα και αναφορές για χορευτικές σκηνές βρίσκει κανείς στον Πλάτωνα, στον Αριστοτέλη, τον Πλούταρχο και τον Ξενοφώντα, στον Αριστοφάνη και τους τραγικούς» Είχε παρατηρηθεί ότι οι χοροί που απεικόνιζαν μια μονομαχία μεταξύ ανδρών πολύ συχνά μεταβάλλονταν σε ερωτικούς χορούς όταν χορεύονταν από μικτά ζευγάρια και αντίστροφα» Περισσότερα είδη χορών ήταν: οι Γυμνοπαιδείες όπου ήταν εκπαιδευτικός χορός με τυποποιημένες κινήσεις» ο χορός των Λακεδαιμονίων που χορευόταν κάθε χρόνο στην ομώνυμη γιορτή, στο κέντρο της αγοράς της Σπάρτης» Το Υπόρχημα χορευόταν από αγόρια και κορίτσια μαζί τραγουδώντας χορικά ποιήματα» η Σίκκινις το Υμέναιο το Γαμήλιο χορό γρήγορο με πολλά στριφογυρίσματα που τον χόρευε η νύφη με τη μητέρα και τις φίλες της» τον Γέρανο που χόρευε ο Θησέας στη Δήλο μαζί με τους νέους που έσωσε από τον Μινώταυρο και που περιγράφει ο Όμηρος στην Ιλιάδα» τους χορούς που χόρευαν προς τιμή των νεκρών και των διαφόρων θεών, τους τοπικούς χορούς, τους βακχικούς, αυτούς που χόρευαν σε διάφορες γιορτές και τελετές στα Παναθήναια, στη Δήλο, στους Δελφούς, στα συμπόσια, στον τρύγο και τόσους άλλους» Και ο τελευταίος χορός όπου χορευόταν από κορίτσια όχι μικρότερα των πέντε και μεγαλύτερα των δέκα» Τα μεγαλύτερα κορίτσια χόρευαν γυμνά από την μέση και πάνω θέλοντας έτσι να συμβολίσουν την έμμηνο ρύση της γυναίκας και πως μια κοπέλα περνάει από την παιδική στην εφηβική ηλικία» Ο ΧΟΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Ο χορός των αρχαίων Ελλήνων άρχισε να διαφοροποιείται μετά την ένταξη της Ελλάδας στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία» Φιλόσοφοι, καλλιτέχνες και επαγγελματίες χορευτές της Ελλάδας τέθηκαν στην υπηρεσία των Ρωμαίων» Αυτό τους ανάγκασε να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες, όπου έπρεπε να απευθύνονται σε ακροατήρια σκορπισμένα σε διάφορες χώρες από λαούς με ανόμοια παιδεία, που συνήθως δε καταλάβαιναν τα ελληνικά» Αυτό είχε ως 5

6 συνέπεια να χαθεί η ηθική διάσταση του χορού σαν μέσο έκφρασης των κοινωνικών αξιών της μικρής ελληνικής πόλης» Οι χοροί με τον καιρό έγιναν μέσο εύκολης διασκέδασης των θεατών, στράφηκαν στη διακωμώδηση, στον ακροβατισμό, στην πρόκληση γέλιου ή της έκπληξης» Επίσης αποσυνδεδεμένος από το λόγο και τη μελωδία έγινε παντομίμα σύμβολο της ρωμαϊκής περιόδου» Ο μίμος προσπαθούσε να εντυπωσιάσει το ακροατήριο κυρίως με τις χειρονομίες του, όπου πιο διάσημοι ήταν εκείνοι που μπορούσαν να διηγηθούν ιστορίες χωρίς να αρθρώσουν λέξη» Οι περισσότεροι μίμοι ήταν θηλυπρεπείς και ζούσαν έκλυτη ζωή και κατατάσσονταν στην ίδια κατηγορία με τους θεατρίνους, τις πόρνες και τους σκλάβους» Πολλοί ήταν αυτοί που στράφηκαν εναντίον του χορού, μερικοί από αυτούς ήταν η ορθόδοξη και καθολική εκκλησία που θεωρούσαν ότι ο χορός ταυτιζόταν με την αμαρτία και είχαν φτάσει στο σημείο να απαγορεύσουν το χορό στο γάμο» Επίσης είχε απαγορευτεί και στα Βυζαντινά χρόνια» Ο χορός γίνεται αντικείμενο κριτικής μόνο όταν συνδυάζεται με τη μέθη, τις ερωτικές κινήσεις των γυναικών και την άπρεπη συμπεριφορά» Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο όρος μουσική προέρχεται από τη λέξη μούσα, από τις εννέα μούσες, θεότητες των τεχνών» Αρχικά μουσική ονομαζόταν οποιαδήποτε καλλιτεχνική ή πνευματική ενασχόληση» Ο Πλάτων χαρακτηριστικά αναφέρει: «ό, τι είναι για το σώμα η γυμναστική είναι για την ψυχή η μουσική»«ο όρος μουσική με τη σημερινή έννοια χρησιμοποιείται από τον 4 ο αιώνα π» Χ και ύστερα» Οι μαρτυρίες για τη μουσική του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού είναι πάμπολλες: γλυπτά, αγάλματα, ανάγλυφα, ειδώλια απεικονίσεις σε αμφορείς, τοιχογραφίες και μωσαϊκά θεωρητικά κείμενα που περιγράφουν το μουσικό σύστημα, τη σημειογραφία, τα όργανα, τη σχέση της μουσικής με τη φιλοσοφία και τα μαθηματικά» έμμεσες αναφορές από άλλα κείμενα [ Ομηρος, Ιστορικοί] που περιγράφουν τη μουσική τάξη ή τη μουσική ζωή» υπολείμματα αρχαίων ελληνικών μουσικών οργάνων που βρέθηκαν συνήθως σε τάφους και ιερά» Οι μαρτυρίες αυτές μας επιτρέπουν να έχουμε μια αρκετά ολοκληρωμένη εικόνα για το μουσικό σύστημα, τα όργανα, τη μουσική ζωή και τη φιλοσοφία» Δεν μας βοηθούν όμως αρκετά στην ηχητική απόδοση του ύφους των μουσικών αποσπασμάτων» Το αρχαιότερο μουσικό όργανο που έχει ανακαλυφθεί χρονολογείται από τη μέση νεολιθική περίοδο [5000π» Χ» ] και είναι μια κοκάλινη σφυρίχτρα με μία οπή που βρέθηκε στη Θεσσαλία και εκτίθεται στο μουσείο του Βόλου» Επόμενες μαρτυρίες προέρχονται από τον κυκλαδικό πολιτισμό της τρίτης χιλιετίας» Μαρτυρίες επίσης διαθέτουμε και από το Μινωικό και Μυκηναϊκό πολιτισμό [2000π» Χ» ] όπου πρωτοεμφανίζεται η λύρα, το σείστρο και τα κύμβαλα» Στα ομηρικά έπη υπάρχουν πολλές μουσικές αναφορές ενώ γνωρίζουμε ότι τα ίδια ομηρικά έπη απαγγέλλονταν από τους ραψωδούς και τραγουδιόνταν με συνοδεία λύρας από τους κιθαρωδούς» 6

7 Στη λατρεία σημαντικές μορφές όπως ο Απόλλωνας, ο Διόνυσος και ο Ορφέας συνδέονταν με τη μουσική» Στους αρχαϊκούς χρόνους καθιερώνονται οι νόμοι» Καθιερώνονται επίσης οι επτά χορδές στη λύρα και ξεκινούν αντίστοιχα με τους Ολυμπιακούς οι μουσικοί αγώνες [κιθάρα, αυλός, τραγούδι]» Η τραγωδία και η κωμωδία είναι άμεσα συνδεδεμένες με τη μουσική» Φιλόσοφοι όπως ο Πυθαγόρας, ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης διερευνούν τη σχέση μουσικής με τα μαθηματικά, τη φιλοσοφία και την ψυχή» Διαμορφώνονται τυποποιημένα κομμάτια, όπως ο παιάν, ο διθύραμβος, ο ύμνος, ο θρήνος, ο υμέναιος» Τον 5 ο αιώνα π» Χ» διαμορφώνεται μια νέα μουσική με περισσότερη ποικιλία στους φθόγγους, τις μελωδίες και την έκφραση» Η ελληνική μουσική εξαπλώνεται σε όλον τον ελληνιστικό κόσμο επηρεάζει εμφανώς τις μουσικές άλλων πολιτισμών, όπως της Ρώμης και της Μέσης Ανατολής και αποτελεί το διεθνές μουσικό σύστημα έως και τους πρώτους βυζαντινούς χρόνους» ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ Πολλά από τα μουσικά όργανα της αρχαιότητας έλκουν την καταγωγή τους από τους γειτονικούς πολιτισμούς [περιοχές Μικράς Ασίας, Μέσης Ανατολής και Μεσογείου]» Τα μουσικά όργανα στην αρχαία Ελλάδα μπορούμε να τα χωρίσουμε σε τρεις κύριες κατηγορίες:τα χορδόφωνα, τα αερόφωνα και τα κρουστά» ΧΟΡΔΟΦΩΝΑ Υπήρχαν τρεις κατηγορίες, οι λύρες-κιθάρες, τα τρίγωνα-άρπες και οι πανδουρίδες» Οι λύρες-κιθάρες αποτελούν μαζί με τους αυλούς τα πιο αγαπητά όργανα στην αρχαία Ελλάδα» Η καταγωγή τους είναι από τη Μεσοποταμία» Η λύρα ήταν ταυτισμένη με τον Απόλλωνα» Σύμφωνα με τη μυθολογία την επινόησε ο Ερμής» Το τρίγωνον είναι μια μικρή επιγονάτια άρπα με πολλές χορδές» Τη συναντούμε στη Μέση Ανατολή ήδη από την 3 Η χιλιετία π» Χ» Οι πανδουρίδες χρησιμοποιούνταν σπάνια στην Ελλάδα και γνώριζαν από τότε ότι δεν έχει ελληνική προέλευση από την ασσυριακή» ΑΕΡΟΦΩΝΑ Χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες: αυλοί και σύριγγες» Σπανιότερα χρησιμοποιούνται και άλλα πνευστά όπως η σάλπιγξ, το κογχύλι και η ύδραυλις» Ο αυλός είναι από το πολύ αγαπητό όργανο στην αρχαία Ελλάδα» Εμφανίζεται από τα μέσα της 3 ης χιλιετίας» Η καταγωγή του είναι μάλλον από τη Μικρά Ασία και ήρθε στην Ελλάδα μέσω της Θράκης» Η εκτενής χρήση του αυλού ξεκινά μετά τον 8 ο αιώνα όπου σταδιακά καταλαμβάνει εξέχουσα θέση στην ελληνική μουσική και ιδιαίτερα στην λατρεία του Διονύσου» Η σύριγξ ήταν όργανο των βοσκών και γι αυτό αποδιδόταν και στον Πάνα» 7

8 ΚΡΟΥΣΤΑ Χρησιμοποιούνται περισσότερο στις οργιαστικές λατρείες της Κυβέλης και του Διονύσου» Τα κρουστά χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: τα κρόταλα, το τύμπανον, τα κύμβαλα και τα σείστρα» ΡΥΘΜΟΣ Ο ρυθμός έπαιζε ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη μουσική της αρχαίας Ελλάδας» Αυτό οφείλεται στο ότι πολλά από τα μουσικά κομμάτια συνδέονταν με το χορό και ότι δεν συνδέονταν με ποιητικό κείμενο και το ποιητικό μέτρο» Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ Η μουσική είναι κυρίως θρησκευτικού περιεχομένου» Είναι η εκκλησιαστική μουσική και οι αυτοκρατορικοί ύμνοι» Το βυζαντινό άσμα ήταν μονωδικό, σε ελεύθερο ρυθμό» Η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε ήταν η ελληνική» Ο πιστός μπορούσε να μάθει, να ακολουθεί και να κατευθύνει συμμετέχοντας σ αυτό το είδος μουσικής» Η βυζαντινή μουσική αναπτύχθηκε για να κάνει τον λόγο πιο ευχάριστο» Η βυζαντινή μουσική διαφέρει από την ευρωπαϊκή στο μέτρο, τις κλίμακες, στον τρόπο εκφοράς» Η ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΣΤΟ ΒΥΖΆΝΤΙΟ βρισκόταν στα καπηλεία, μαγειρεία και μιμαρεία [λαϊκά θέατρα], παρόλο που δεν θεωρούταν ευπρεπές να συχνάζει κανείς σε τέτοια μέρη» Οι μοναχοί καθαιρούνταν και οι γυναίκες που δούλευαν εκεί θεωρούνταν κοινές» Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ήταν καλλιτεχνική παραγωγή και έκφραση που αναπτύχθηκε την περίοδο της βυζαντινής αυτοκρατορίας μεταξύ 4 ου αιώνα π» Χ» και της άλωσης της Κωνσταντινούπολης το 1453» Είχε επιρροές από την αρχαία ελληνική παράδοση, την ανατολή και τη θρησκεία» Η τέχνη αυτή φαίνεται κυρίως μέσω της αρχιτεκτονικής» Σημαντικά κτίσματα βυζαντινής αρχιτεκτονικής είναι η Αγία Σοφία, η βασιλική της Αγίας Ειρήνης και οι ναοί των Αγίων Αποστόλων και Αγίου Ιωάννη στην Έφεσο» ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΑΜΦΙΔΡΟΜΙΑ Κατά τη δέκατη ημέρα από τη γέννηση του αρχαίου παιδιού γινόταν στο σπίτι του μια σπουδαία γιορτή, τα Αμφιδρόμια» Το παράξενο όνομά της η αθηναϊκή γιορτή το πήρε απ τη συνήθεια που είχαν τότε να τρέχουν γύρω απ το βωμό με το μωρό αγκαλιά» Η γιορτή φυσικά δεν περιοριζόταν σε μια μόνο κυκλική περί του 8

9 οικογενειακού βωμού κίνηση» Επακολουθούσε ονοματοθεσία του μωρού και ολονύχτιο γλέντι» Με τη γιορτή των Αμφιδρομίων εισαγόταν το νεογνό επίσημα στην οικογένεια» Ως τότε δε συγκαταλεγόταν στο δυναμικό της οικογένειας αλλά ούτε καν νομιζόταν ως άνθρωπος» Μέχρι την έβδομη μέρα αποφασιζόταν από τον πατέρα κυρίως αν το νεογέννητο θα ανατρεφόταν ή θα αφανιζόταν» Αν παρουσίαζε κάποια σωματική ανωμαλία, η απομάκρυνση του απ την οικογένεια ήταν σίγουρη» Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Στην αρχαία Ελλάδα με το γάμο δεν τελείωνε η καθιστική και περιορισμένη ζωή των γυναικών, η συνήθεια ήταν αρκετή για να κρατήσει τις γυναίκες στα σπίτια τους» Η συνήθεια αυτή ήταν αυστηρή και εκφραζόταν με τόνο προσταγής» Η κοινή γνώμη έλεγε πως η τίμια γυναίκα έπρεπε να μένει στο σπίτι της και ότι ο δρόμος ήταν για τη γυναίκα που δεν άξιζε τίποτα» Στις φτωχότερες γειτονιές της Αθήνας οι γυναίκες αφήνονταν πιο εύκολα από τους άντρες για να βγουν, καθώς αναγκάζονταν να εργάζονται έξω από το σπίτι για να συντηρούν τις οικογένειες τους» Πολλές από τις γυναίκες δούλευαν ως μεταπράτισσες στην αγορά» Οι Αθηναίοι της μεσαίας τάξης και οι πλούσιοι ήταν πιο αυστηροί σε αυτό το θέμα» Οι δικές τους γυναίκες είχαν μεγαλύτερο γυναικωνίτη καθώς και μια εσωτερική αυλή, όπου μπορούσαν να παίρνουν τον αέρα τους μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα» Κάθε γυναίκα, όμως, καθώς ανήκε στην αστική τάξη, πότε πότε είχε να κάνει και προσωπικά ψώνια που την ανάγκαζαν να βγει» Στην περίπτωση αυτή τη συνόδευε υποχρεωτικά μία ακόλουθος, δηλαδή μία από τις δούλες της» Οι γυναίκες έβγαιναν κυρίως από τα σπίτια τους όταν γίνονταν οι γιορτές της Πόλης και όταν γιορτάζονταν οικογενειακά γεγονότα» Ιδίως στην Αθήνα υπήρχε και μια γιορτή ειδικά για τις παντρεμένες γυναίκες, τα Θεσμοφόρια» Ένας άντρας περιγράφει στο δικαστήριο πως η γυναίκα του τον απάτησε μετά το θάνατο της μητέρας του στην κηδεία κατά τη διάρκεια της εκφοράς» Η γυναίκα κανονικά δεν πρέπει να ενδιαφέρεται για τίποτε που γίνεται έξω από το σπίτι, αυτό ήταν δουλειά του άντρα, μόνο δική τους» Η γυναίκα δεν είχε συχνά την ευκαιρία να μιλά πολύ με τον άντρα της, που ήταν σχεδόν πάντα έξω από το σπίτι και που καθώς φαίνεται τις πιο πολλές φορές δεν έτρωγε με τη γυναίκα του» Όταν ένας Αθηναίος καλούσε φίλους στο σπίτι, η γυναίκα του δεν εμφανιζόταν στην αίθουσα που ήταν οι καλεσμένοι, η αίθουσα αυτή λεγόταν ανδρώνας, σε περίπτωση που εμφανιζόταν το έκανε για να επιβλέψει τις δούλες που σέρβιραν τα φαγητά, αν πάλι ο άντρας της ήταν καλεσμένος στο σπίτι κάποιου φίλου του, η γυναίκα του δεν 9

10 ερχόταν μαζί του, παρά στις οικογενειακές γιορτές που άντρες και γυναίκες πήγαιναν μαζί» Μέσα στο σπίτι η γυναίκα κυβερνούσε και φρόντιζε για όλα» Μόνο οι πολύ φτωχές γυναίκες έφτιαχναν το ψωμί μόνες τους» Κανονικά αυτές τις δουλειές τις έκαναν οι δούλοι που τους επέβλεπε όμως η δέσποινα» Το σήμα της κυριαρχίας της γυναίκας μέσα στο σπίτι είναι τα κλειδιά που έχει πάντα μαζί της, κυρίως αυτά που είναι για την αποθήκη με τις προμήθειες και το κελάρι» Αν η γυναίκα είναι λαίμαργη ή αν της αρέσει το κρασί ή είναι άσωτη τότε ο άντρας της μπορεί να της πάρει τα κλειδιά» Η Αθηναία γυναίκα εξαρτάται και είναι υποταγμένη στον άντρα της και φυσικά τα κορίτσια δεν μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα και να συναναστρέφονται με νέους» Είναι περιορισμένα στο χώρο του σπιτιού που είναι προορισμένος για τις γυναίκες, τον γυναικωνίτη» Επιπρόσθετα έπρεπε να ζουν μακριά από τα βλέμματα των ανδρών, ακόμη και της ίδιας τους της οικογένειας» Κάθε τι που μαθαίνει μία νέα Αθηναία ουσιαστικά είναι οι δουλειές του νοικοκυριού δηλαδή κουζίνα, πλέξιμο, υφαντική, στοιχειώδη ανάγνωση, αριθμητική και μουσική» Ουσιαστικά τα μάθαινε κοντά σε δικά της στενά πρόσωπα [μητέρα, γιαγιά κλπ] Στο τέλος του πέμπτου αιώνα το κλείσιμο των γυναικών στο γυναικωνίτη είχε πολλές εξαιρέσεις, γιατί με τον πελοποννησιακό πόλεμο οι άντρες ήταν απασχολημένοι με εκστρατείες και με το να φυλάνε τα τείχη ήταν αναγκασμένοι να είναι πιο συχνά μακριά από τα σπίτια τους» Οι γυναίκες δεν πάνε μόνο στην πηγή για νερό, αλλά επίσης πάνε στην αγορά για να αγοράσουν τις προμήθειες τους σπιτιού και να πουλήσουν τα προϊόντα τους» Γενικά οι Αθηναίες δεν ασκούσαν το επάγγελμα παρά μόνο όταν ήταν μεγάλη ανάγκη» Πολλές από τις γυναίκες των μέτοικων ήταν τσαγγάρισσες, ράφτρες κ» λ» π» Η γυναίκα στα χωριά της Αττικής δεν έχει τόσο ταπεινή θέση και δεν είναι τόσο παραμερισμένη» Οι γυναίκες πάντα, μαζί με μια δούλα, έκαναν συχνά επισκέψεις η μία στην άλλη» Κουβέντιαζαν και κουτσομπόλευαν με την πρόφαση πως πάνε να δανειστούν μαγειρικά σκεύη η μία από την άλλη» Τον τρίτο αιώνα στην Αλεξάνδρεια ο άντρας έκανε τα ψώνια» Οι Αθηναίες του 4 ου αιώνα έβγαιναν τις πιο πολλές φορές από τα σπίτια τους για να πάνε σε θρησκευτικές γιορτές» Οι γυναίκες είχαν το δικαίωμα να πηγαίνουν στο θέατρο» ΓΑΜΟΣ Σχετικά με το θέμα του γάμου ο πατέρας ή ο αδερφός [αν δεν είχε πατέρα] της κοπέλας διάλεγε τον άντρα που θα παντρευόταν και αυτός αποφάσιζε για λογαριασμό της» Κάθε Αθηναίος πολίτης ουσιαστικά παντρεύεται για να αποκτήσει παιδιά, κυρίως αρσενικά έτσι ώστε να τον φροντίζουν στα γεράματά του και να συνεχίσουν την οικογένεια» Στη Σπάρτη αυτούς που έμεναν ανύπαντροι τους τιμωρούσε ο νόμος» Αντίθετα στην Αθήνα δεν είχαν νομική υποχρέωση αλλά ο άντρας που δεν παντρευόταν τον κατηγορούσαν και τον περιφρονούσαν» Οι περισσότεροι Αθηναίοι παντρεύονταν από συμβατικότητα θρησκευτική και κοινωνική όχι γιατί τους άρεσε» Επίσης η αιμομιξία δεν απαγορευόταν στην Αθήνα από νόμο του κράτους» Η θρησκευτική και κοινωνική απαγόρευση ίσχυε για τις σχέσεις μεταξύ αδελφού και αδελφής που γεννήθηκαν από την ίδια μητέρα αλλά ένας αδελφός μπορούσε να παντρευτεί την αδελφή του που είχε γεννηθεί από τον πατέρα καθώς επέτρεπαν και τον γάμο ανάμεσα σε συγγενείς» 10

11 Οι κοπέλες μπορούσαν να παντρευτούν από την εποχή που έμπαιναν στην εφηβική ηλικία ενώ οι νέοι ποτέ δεν παντρεύονταν πριν ενηλικιωθούν πριν δηλαδή κλείσουν τα δεκαοκτώ τους χρόνια και η διαφορά ηλικίας ανάμεσα στο αντρόγυνο ήταν πολλές φορές πολύ μεγάλη» Ο νόμιμος γάμος ενός πολίτη και της κόρης ενός πολίτη χαρακτηρίζεται στην Αθήνα από την εγγύηση» Είναι μια συμφωνία, ένα προφορικό αλλά επίσημο συμφωνητικό ανάμεσα σε δύο πρόσωπα δηλαδή από το μνηστήρα και τον πατέρα της κοπέλας» Αφού η συμφωνία γίνεται προφορικά, πρέπει να είναι μπροστά μάρτυρες για να μπορούν να βεβαιώσουν ότι έγινε κανονικά» Ο γάμος υφίσταται νομικώς από τη στιγμή που γίνεται εγγύηση» Ωστόσο φαίνεται ότι μερικές δεισιδαιμονίες έκαναν τους Έλληνες να προτιμούν να παντρεύονται, όταν ήταν πανσέληνος και το χειμώνα» Πάρα πολλοί γάμοι γίνονταν κυρίως το μήνα Γαμηλιώνα το Γενάρη, τον έβδομο μήνα του αθηναϊκού έτους που ήταν αφιερωμένος στην Ήρα, θεά του γάμου» Οι τελετές αρχίζουν από την προηγουμένη μέρα που η νύφη θα αλλάξει σπίτι» Πρώτα κάνουν μια θυσία στις θεότητες που προστατεύουν το γάμο [Δίας, Άρτεμις κα] δηλαδή η νύφη αφιερώνει στους θεούς τα κοριτσίστικα παιχνίδια της και τα πράγματα που αγαπούσε όταν ήταν παιδί» Όμως η κυριότερη τελετή είναι το μπάνιο της νύφης» Ολόκληρη συνοδεία πήγαινε να φέρει το νερό αυτό από μια ειδική πηγή την Καλλιρόη» Αυτή η συνοδεία περιελάμβανε γυναίκες που κρατούσαν κεριά, έναν αυλητή που περπατούσε μπροστά από μια γυναίκα που κρατούσε ένα αγγείο και λεγόταν λουτροφόρος» Σ αυτό το αγγείο θα έβαζαν το νερό για το μπάνιο της νύφης» Ακόμη και ο μνηστήρας έπρεπε να κάνει το μπάνιο του» Τη μέρα του γάμου στολίζουν τα σπίτια της νύφης και του γαμπρού» Η νύφη καθόταν στολισμένη όπου ήταν μαζί της και η νυμφεύτρια και ο γαμπρός συνοδευόταν από τον πάροχο» Εκείνη τη στιγμή γίνεται και συμπόσιο στο σπίτι του πατέρα της νύφης όπου πρόσφεραν γλυκά με σουσάμι, σύμβολο της γονιμότητας» Τέλος γινόταν μια συνοδεία που οδηγούσε τη νύφη στο καινούριο της σπιτικό» Η νύφη κρατούσε μια σχάρα και ένα κόσκινο, σύμβολα της νοικοκυροσύνης» Η άμαξα προχωρούσε καθώς οι συγγενείς και φίλοι ακολουθούσαν ψάλλοντας το τραγούδι του υμεναίου με τη συνοδεία οργάνων» Στην είσοδο του σπιτιού του γαμπρού στεκόταν ο πατέρας του στεφανωμένος με μυρτιά και η μητέρα του κρατούσε μια λαμπάδα» Έριχναν στη νύφη καρύδια και σύκα ξερά» Μετά το καινούριο ζευγάρι έμπαινε μέσα στη νυφική κάμαρα και ίσως τότε η νύφη έβγαζε το πέπλο της» Ο άντρας έχει πάντα το δικαίωμα να διώξει τη γυναίκα του και αν ακόμη δεν έχει για τίποτα να την κατηγορήσει» Ακόμη και όταν ήταν έγκυος η γυναίκα, ο άντρας της είχε το δικαίωμα να τη διώξει» Ο άντρας όμως που έστελνε πίσω στο πατρικό της σπίτι τη γυναίκα του, έπρεπε να δώσει πίσω και την προίκα της» Αν ο άντρας μπορούσε χωρίς καμία διατύπωση να πάρει διαζύγιο δεν γινόταν και με τη γυναίκα το ίδιο» Η γυναίκα ένα μόνο καταφύγιο είχε να πάει να βρει τον άρχοντα, ο οποίος ήταν ο φυσικός προστάτης όλων των ανίκανων και να του παραδώσει μια αίτησή της, όπου εξέθετε τα αίτια για τα οποία ζητεί διαζύγιο» ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΑΝΤΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 11

12 Στην Αθήνα οι σχέσεις ανάμεσα στο αντρόγυνο δεν ήταν και πολύ στενές» Δεν υπήρχε πνευματικός σύνδεσμος ούτε πραγματική αγάπη» Ένας καλός γάμος, αν ήταν καλός, απέκλειε την ερωτική συντροφιά και γενικά τον έρωτα» Ο Αθηναίος, όμως, είχε και σαρκικές και συναισθηματικές ανάγκες τις οποίες ικανοποιούσε έξω από το σπίτι του σε αγόρια και κοινές εταίρες, αφού έβλεπε τη γυναίκα του μόνο σαν μητέρα και νοικοκυρά του σπιτιού του» Ο πελοποννησιακός πόλεμος άλλαξε πολύ τα ήθη» Μέχρι τον πόλεμο οι περισσότεροι άντρες έκρυβαν τις επιδόσεις τους στις ηδονές τους» Μετά τον πόλεμο όμως παρέδιδαν τους εαυτούς τους σ αυτές χωρίς καμία επιφύλαξη καθώς έβλεπαν πόσο αιφνίδια ήταν η πτώση του ανθρώπου» Από τον πόλεμο και μετά αποφάσισαν να χαρούν τη ζωή τους όσο μπορούσαν περισσότερο και υπέκυπταν στις απολαύσεις, καθώς θεωρούσαν τον πλούτο και την ζωή εξίσου εφήμερα» Ακολουθώντας το παράδειγμα των γυναικών της Σπάρτης, πολλές από τις Αθηναίες απέκτησαν πιο ελεύθερες συνήθειες» Αυτή η αταξία είχε ως αποτέλεσμα να κάνουν έναν καινούριο άρχοντα που είχε σαν αποκλειστική δουλειά του να επιβλέπει τη συμπεριφορά των γυναικών και κυρίως την πολυτέλεια» Ο άρχοντας αυτός λεγόταν γυναικονόμος» Η Πραξαγόρα μεταμφιεσμένη σε άντρα και μιλώντας σαν άντρας στις Εκκλησιάζουσες, μεταξύ των άλλων λέει το εξής το οποίο αντιπαραθέτει την ήσυχη προσήλωση των γυναικών στους άντρες τους κρυφά τους φίλους τους μπάζουν όπως πάντα» Ένας άντρας λέει χαρακτηριστικά: τις έταιρες τις έχουμε για την ηδονή, τις παλλακίδες για τις καθημερινές φροντίδες, τις συζύγους μας για να μας κάνουν παιδιά νόμιμα και για να έχουμε πιστό φύλακα για το σπίτι» Τα ήθη ήταν πολύ ανεκτικά στο θέμα της απιστίας και πολλοί Αθηναίοι ήταν ουσιαστικά δίγαμοι» Οι εταίρες ήταν δούλες «Έμεναν ικανοποιημένες συνήθως με μικρές αμοιβές, οι εταίρες υψηλής περιωπής στοίχιζαν πολύ στους εραστές τους» Στην ελληνιστική εποχή οι εταίρες κατάφερναν να παντρευτούν ακόμα και πρίγκηπες και να γίνουν βασίλισσες» Ένα μέρος απ όσα κέρδιζαν οι διευθύντριες των οίκων ανοχής χρησίμεψε για να κατασκευαστεί ο ναός της Πανδήμου Αφροδίτης» Οι ελληνικοί γάμοι δεν θεωρούνταν καθόλου γόνιμοι για τους εξής δύο λόγους: α] ο σύζυγος ικανοποιούσε εύκολα τον ερωτικό του πόθο και εκτός σπιτιού και β] υπήρχε ο φόβος της φτώχειας και ο εγωισμός να έχουν και νέα στόματα να θρέψουν» Επίσης πίστευαν πως η πατρική κληρονομιά δεν έπρεπε να μοιραστεί σε πάρα πολλούς κληρονόμους, γιατί έτσι το μερίδιο θα γινόταν πολύ μικρό» Η ΕΚΤΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Υπήρχαν δύο μέσα για κάποιον που δεν επιθυμούσε να αποκτήσει μεγάλη οικογένεια: την έκτρωση και την έκθεση του νεογέννητου» Αυτά τα δύο μέσα ήταν σχετικά νόμιμα» Την έκτρωση δεν την απαγόρευε ο νόμος» Ο νόμος δεν ανακατευόταν παρά μόνο για να προστατέψει τα δικαιώματα του πατέρα» Η μητέρα δεν μπορούσε να κάνει έκτρωση χωρίς τη συγκατάθεση του άντρα της και η δούλα χωρίς τη συγκατάθεση του κυρίου της» Η θρησκευτική συνείδηση ήταν πιο δειλή από το νόμο, γι αυτό ο Αριστοτέλης όρισε να κάνουν έκτρωση πριν το έμβρυο αποκτήσει ζωή και αίσθημα» Ένας νόμος της Κυρήνης κάνει διάκριση ανάμεσα σε σχηματισμένο έμβρυο και σ αυτό που δεν έχει σχηματιστεί ακόμη» Δηλαδή σε 12

13 περίπτωση αποβολής στην πρώτη περίπτωση, το μίασμα που παθαίνει το σπίτι, είναι ισοδύναμο με το μίασμα που προκαλείται από έναν φυσικό θάνατο» Στη δεύτερη περίπτωση είναι ένα απλό μίασμα όπως μετά τον τοκετό» Αυτός ο νόμος δεν πρόκειται για μια γενική αρχή, που να αναγνωρίζει το δικαίωμα ζωής του παιδιού όταν ήταν ακόμα στην κοιλιά της μητέρας, αλλά για έναν θρησκευτικό φόβο» Στη Σπάρτη παρουσίαζαν το νεογέννητο στους Γέροντες της φυλής» Εκείνοι εξέταζαν το νεογέννητο, αν δεν το έβρισκαν καλοσχηματισμένο και ρωμαλέο, επέτρεπαν στους γονείς του να το αναθρέψουν» Όμως αν ήταν ασθενικό και είχε κακή διάπλαση το έστελναν στους Αποθέτες, σε ένα βαραθρώδη τόπο κοντά στον Ταΰγετο» Οι Σπαρτιάτισσες δεν έπλεναν τα βρέφη τους με νερό αλλά με κρασί για να δοκιμάσουν την κράση τους» Γιατί λεγόταν πως τα επιληπτικά και τα ασθενικά βρέφη δεν άντεχαν στο ανέρωτο κρασί και πέθαιναν» Ακόμα δοκίμαζαν την αντοχή των παιδιών με παγωμένο νερό και με κάτουρο» Οι Αθηναίες γεννούσαν τριγυρισμένες από γυναίκες του σπιτιού» Πριν τη γέννηση του παιδιού άλειφαν το σπίτι με πίσσα για να διώξουν τα δαιμόνια ή γιατί η πίσσα προστάτευε από τα μιάσματα» Πίστευαν πως κάθε γέννηση προκαλούσε μίασμα για τη μητέρα και τους ενοίκους του σπιτιού» Μόλις γεννιόταν το παιδί έβαζαν πάνω από την πόρτα ένα κλαδί ελιάς αν ήταν αγόρι και μια μάλλινη κορδέλα αν ήταν κορίτσι» Ήταν σημάδια χαρά, αλλά και ειδοποίηση των γειτόνων για το φύλο του παιδιού» Πέντε ή επτά μέρες από τη γέννηση του παιδιού γιορτάζονταν μια οικογενειακή γιορτή τα Αμφιδρόμια» Όπου γίνονταν καθαρμοί για τη μητέρα και για όσους ήταν κοντά κατά τον τοκετό» Αυτή η γιορτή ήταν μια τελετή που έβαζε το παιδί στην κοινωνική ομάδα που ανήκε» ΑΝΔΡΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Το ανδρικό ντύσιμο στην αρχαιότητα άλλαζε ανάλογα με την περίσταση και την εργασία του κάθε άνδρα» Υπήρχαν διάφορα είδη ενδυμασίας όπως ο μακρύς χιτώνας ο οποίος χρησιμοποιείται μόνο σαν επίσημο ένδυμα και σε τελετές» Οι ιερείς, οι κιθαρωδοί και μερικοί αγωνιστές δημοσίων αγώνων συνήθιζαν να τον φοράνε» Η ξυστίδα ήταν επίσης δημοφιλής και καθιερωμένη στις αρματοδρομίες καθώς και το ιμάτιον [μάλλινο ορθογώνιο, μονοκόμματο ύφασμα] Το τρίβον αυτό, δηλαδή, που τρίβεται με την καθημερινή χρήση συνηθιζόταν από τους φιλοσόφους» Η χλανίς μια ιδιαίτερη κατηγορία κομψού, χρωματισμένου ενδύματος, όχι ιδιαίτερα κοινό» Αυτή ήταν η ενδυμασία των περισσότερων Αθηναίων» Από την άλλη τα σπαρτιατόπουλα, μετά τα δώδεκά τους χρόνια, δε φορούσαν χιτώνα παρά μόνο 13

14 ιμάτιο-το ίδιο χειμώνα-καλοκαίρι» Η χλαμύς ιμάτιο που κυρίως το χρησιμοποιούσαν οι στρατιώτες, οι έφηβοι και οι ιππείς ήταν από το ύφασμα πιο βαρύ και πιο σκληρό ακόμα και από τον τρίβωνα και στηριζόταν με μια αγκράφα πάνω στον ώμο» Η χλαμύδα με το χρώμα της πορφύρας θα μείνει σε όλα τα αρχαία χρόνια το πιο συνηθισμένο στρατιωτικό ιμάτιο» Χλαμύδες φορούσαν οι στρατιώτες του κυβερνήτη Πιλάτου, πριν τον στεφανώσουν, θα τον έντυναν με μια κόκκινη χλαμύδα» Οι κομψοί νέοι της εύπορης τάξης οι ιππείς του Αριστοφάνη με τα μακριά μαλλιά φορούσαν στολίδια και καμιά φορά έβαζαν ακόμη και μετάλλινα δαχτυλίδια στους αστραγάλους τους» Ακόμα και στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν άντρες που τους άρεσε να ντύνονται σαν γυναίκες για παράδειγμα ο ποιητής Αγάθωνας που όπως λένε του άρεσε να ντύνεται σαν γυναίκα έβαζε ακόμα και μπιζού, αλλά ήταν μια εξαίρεση, που την πρόσεχαν» ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΕΝΔΥΜΑ ΚΑΙ ΣΤΟΛΙΣΜΟΣ Στην κλασική εποχή τα μπιζού τα φορούσαν κυρίως γυναίκες, εκτός από τα δαχτυλίδια με πέτρα που οι άντρες τα χρησιμοποιούσαν σα σφραγίδα» Σφράγιζαν πάνω σε άργιλο ή σε κερί, κάθε γράμμα ή έγγραφο, που ήθελαν να εξασφαλίσουν το μυστικό τους» Ενώ οι γυναίκες φορούσαν πολύ συχνά κολιέ, βραχιόλια, σκουλαρίκια και δαχτυλίδια γύρω στις γάμπες τους» Τα βαριά κολιέ που κρέμονταν στο λαιμό των γυναικών της μυκηναϊκής εποχής και της αρχαϊκής εποχής όπως το κολιέ της Αρμονίας για το οποίο η Εριφύλη πρόδωσε τα καθήκοντά της-έγιναν σπάνια στην εποχή του Περικλή και αντικαταστάθηκαν από αλυσιδίτσες πιο ελαφρές από τις οποίες κρέμονταν καμιά φορά φυλαχτά» Τα βραχιόλια τα φορούν στον καρπό, αλλά επίσης ανάμεσα στον αγκώνα και στον ώμο, όταν το επάνω μέρος του μπράτσου μένει γυμνό τα βραχιόλια είναι οι βέργες ή απλά δαχτυλίδια χρυσά ή ασημένια, που πολλές φορές κλείνουν με ένα μικρό αγαλματάκι» Τρυπούσαν τον κάτω λοβό του αυτιού για να κρεμάσουν από εκεί μπιζού» Ήταν συνήθεια κάθε εποχής, ενώ οι Ελληνίδες την εποχή του Περικλή δεν φορούσαν στα αυτιά τους τα βαριά στολίδια» Τέλος η μόδα απαιτούσε να περνούν δαχτυλίδια στον αστράγαλο ή στη γάμπα καθώς πίστευαν ότι είχε θρησκευτική δύναμη ή μάλλον μαγική» Επίσης δεν πρέπει να ξεχάσουμε από τη γυναικεία τουαλέτα την βεντάλια και την ομπρέλα όπου τους χρειαζόταν για μια ζεστή χώρα σαν την Ελλάδα για να τα χρησιμοποιούν για τον ήλιο» Η ομπρέλα χρησίμευε για τη βροχή αλλά και για τον ήλιο» Ενώ οι βεντάλιες τις χρησιμοποιούσαν όταν έκανε ζέστη για να αερίζονται λίγο» Τα παπούτσια τα έφτιαχνε ο υποδηματοποιός που έκοβε απευθείας τη σόλα 14

15 γύρω από το πόδι του πελάτη, ενώ τα σανδάλια ήταν μόνο από μια σόλα ή φελλό από ξύλο ή δέρμα» Τα γυναικεία υποδήματα είχαν πολύ μεγαλύτερη ποικιλία σε σχήματα από τα αντρικά και ήταν πολύ πιο κομψά» Το καπέλο που φορούσαν οι ταξιδιώτες ήταν πλατύ και το έφτιαχναν από πίλημα ή άχυρο, είχε γύρο φαρδύ και κάλυμμα χαμηλό και ήταν εφοδιασμένο με μια ταινία, ένα τέτοιο καπέλο έπρεπε να είναι καλά στερεωμένο στο κεφάλι, γιατί εύκολα μπορούσε να το πάρει ο άνεμος, επειδή είχε μεγάλη επιφάνεια, που τους προστάτευε αποτελεσματικά από τον ήλιο και τη βροχή» Ενώ οι γυναίκες σκέπαζαν το κεφάλι τους με την άκρη του χιτώνα ή του ιματίου του, που την έφτιαχναν κουκούλα» AΡΧΑΙΑ ΚΑΛΥΜΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΣ Ο απλούστερος τύπος καλύμματος κεφαλής για τον ήλιο και τη σκόνη ήταν το να τραβά κανείς το ιμάτιο του απ το κεφάλι του» Σε ταξίδια και περιπάτους φορούσαν ένα τσόχινο, πλατύγυρο καπέλο το λεγόμενο πέτασο» Ο πίλος φοριόταν από τεχνίτες στη δουλειά» Στη Μακεδονία ήταν συνήθης ένας πλατύς σκούφος η καυσία που αποτελούσε και μέρος εθνικής ενδυμασίας» Η καυσία ήταν στην υπόλοιπη Ελλάδα κάλυμμα ναυτικών» Ο πόλος από ψάθα ήταν κόσμημα κεφαλής» Στην ελληνιστική περίοδο συνηθισμένη ήταν η θολία, υφασμάτινος σκούφος που απαντάται σε πολλές παραλλαγές» ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΚΟΜΜΩΣΗ Σε αντίθεση με τους άντρες οι γυναίκες δε φορούσαν καπέλα και η εμφάνιση τους σε δημόσιους χώρους εθεωρείτο απρεπή» Μόνο σε ειδικές περιστάσεις φορούσαν ένα ελαφρό καπέλο τον πέτασο» Η γυναικεία κόμμωση ήταν αντικείμενο θαυμασμού από την ομηρική εποχή» ΕΙΔΗ ΚΟΜΜΩΣΗΣ Ένα είδος κόμμωσης που συνηθιζόταν από νεαρές αλλά και μεσήλικες γυναίκες ήταν το τραβηχτό» Χρησιμοποιούσαν κορδέλα για να δένουν τα μαλλιά τους» το απλό τράβηγμα των μαλλιών συνηθιζόταν από νεαρές κοπέλες» χρησιμοποιούσαν τη στεφάνη όχι για να συγκρατεί τα μαλλιά αλλά για να στολίζει την κεφαλή» ένα μέσο με το οποίο οι γυναίκες συγκρατούσαν τα μαλλιά τους ήταν ο 15

16 λεγόμενος κεκρύφαλος» Φτιαγμένος από λεπτότατους ιμάντες και από χρυσά νήματα για τις αριστοκράτισσες» ΥΠΟΔΗΜΑΤΑ Για το σύνολο των αρχαίων υποδημάτων κυρίαρχη πρώτη ύλη υπήρξε το δέρμα» Το δέρμα ήταν εισαγόμενο προϊόν» Τα κυριότερα υποδήματα της αρχαιότητας ήταν τα σανδάλια, οι μπότες, οι κνημίδες, οι κόθορνοι, οι κρυπίδες που φορούσαν στρατιώτες, η εκδρομίς για το κυνήγι, τα περιμήρια που κάλυπταν τους μηρούς των πολεμιστών» ΠΕΡΙΠΟΙΗΣΗ ΣΩΜΑΤΟΣ-ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑ Οι αρχαίοι Έλληνες έδιναν μεγάλη σημασία στην περιποίηση του σώματος, στην υγεία και στις σωματικές ασκήσεις» Τα παιδιά από μικρά μάθαιναν να πλένονται και να κολυμπάνε στη θάλασσα και στα ποτάμια» Οι γυναίκες δεν πλένονταν σε ανοιχτό χώρο παρά μόνο σε θρησκευτικές γιορτές» Στην Αθήνα υπήρχαν κρήνες όπου οι γυναίκες γέμιζαν τις στάμνες τους» Οι αθλητές πλένονταν στις γούρνες που ήταν κάτω από τις κρήνες και μετά θα έκαναν το μπάνιο τους ομαδικά στην πισίνα» Προς το τέλος του πέμπτου αιώνα το μπάνιο σε ανοιχτό χώρο είχε εγκαταλειφθεί» Αργότερα τα γυμναστήρια εφοδιάστηκαν με αφιδρωτήρια όπου η υπερβολική ζέστη προκαλούσε μεγάλη εφίδρωση» Μετά συνετέλεσαν ασφαλώς να διαδοθή στην Ελλάδα η συνήθεια να έχουν το σώμα καθαρό» Οι Έλληνες γνώριζαν το λουτρό της καθημερινότητας και την ξεκούραση σε ατομικό μπάνιο» Το μπάνιο [πύελος] είναι από πηλό χυμένο σε καλούπι» Για να πλένουν τα πόδια τους χρησιμοποιούσαν έναν κάδο μετάλλινο ρηχό που στηριζόταν σε τρία πόδια που κατέληγαν σε νύχια λιονταριού» Τα δημόσια λουτρά υπήρχαν στην Αθήνα από τον πέμπτο αιώνα και έγιναν ακόμη περισσότερα τον τέταρτο» Τα μπάνια βρίσκονταν σε κυκλική αίθουσα και είχαν εγκαταστάσεις για θέρμανση» Στα Δημόσια Λουτρά πήγαιναν όχι μόνο για να πλυθούν αλλά για να συναντήσουν τους φίλους τους» Δεν γνώριζαν το σαπούνι και χρησιμοποιούσαν ανθρακικό άλας από ακάθαρτη σόδα ή ποτάσα που την έφτιαχναν με στάχτη από ξύλα» Πλένονταν πάντα το βράδυ πριν από το δείπνο» Υπήρχε στην αρχαιότητα κουρέας για να τακτοποιούν τα μαλλιά, το μουστάκι και τα γένια που ήταν ανάλογα με τη μόδα κάθε εποχής και ανάλογα με την κοινωνική τάξη» Ο κουρέας περιποιόταν επίσης τα νύχια των χεριών και των ποδιών» Στην κλασική εποχή το ξυράφι ήταν πάντα αξεσουάρ της γυναικείας τουαλέτας και όχι της αντρικής» Οι καρφίτσες είχαν σχήμα τζίτζικα «Οι άντρες χτένιζαν τα μαλλιά τους όπως οι κόρες της Ακρόπολης» Μετά τους μηδικούς πολέμους μόνο τα παιδιά είχαν μακριά μαλλιά όταν όμως πλησίαζαν στην εφηβεία τα έκοβαν και τα αφιέρωναν στους θεούς» Ακριβώς το αντίθετο συνέβαινε στη Σπάρτη» Οι τσιγκούνηδες κουρευόντουσαν σύρριζα για οικονομία» Οι δούλοι ήταν πάντα κουρεμένοι» Στην αρχαϊκή εποχή τα γένια τα έκοβαν συχνά σαν κολιέ ενώ την εποχή του Περικλή τα άφηναν πάνω στα μάγουλα και στο πηγούνι τα έκοβαν σε σχήμα οβάλ ή μυτερά» Οι ελεύθερες γυναίκες έκοβαν τα μαλλιά τους μόνο όταν πενθούσαν» Οι χτένες ήταν από ξύλο ελιάς με τριάντα ένα δόντια από τη μια πλευρά και είκοσι χοντρά από την 16

17 άλλη στολισμένο στο κέντρο» Τέλος έβαφαν τα μαλλιά τους ξανθά διότι το ξανθό ήταν το χρώμα που εκτιμούσαν» Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η διατροφή των αρχαίων Ελλήνων είχε περισσότερες ομοιότητες απ ότι διαφορές με τους Βυζαντινούς» Η τροφή και των δύο λαών χαρακτηριζόταν από λιτότητα» Θεμέλιο τους ήταν η λεγόμενη μεσογειακή τριάδα δηλαδή το σιτάρι, το κρασί, το λάδι» Τα κυριότερα είδη διατροφής τους ήταν το ψωμί, το λάδι, οι ελιές και το τυρί» Η ποιότητα του ψωμιού παρουσίαζε ποικιλία και ήταν ανάλογη με τις οικονομικές δραστηριότητες του καταναλωτή» Στη βάση της διατροφής τους συναντάμε τα δημητριακά» Τα δημητριακά συνοδεύονταν συνήθως από οπωροκηπευτικά, λαχανικά, κρεμμύδια, φακές, ρεβύθια» Οι αρχαίοι έτρωγαν τα όσπρια και τα λαχανικά» Όμως μεγάλη κατανάλωση είχαν τα λάχανα, τα πράσα, τα κρεμμύδια, τα τεύτλα, τα μαρούλια, τα ραδίκια, το καρότο, ο αρακάς και η ρόκα» Επίσης οι αρχαίοι αγαπούσαν πολύ τα σύκα, τα σταφύλια, τα φιστίκια και τα κουκουνάρια τα οποία τα έτρωγαν τους χειμερινούς μήνες» Ακόμη οι άνθρωποι της αρχαίας Ελλάδας λάτρευαν τα θαλασσινά συγκεκριμένα τα ψάρια» Είχαν μια ιδιαίτερη αδυναμία στις σαρδέλες» Η κατανάλωση των θαλασσινών σχετιζόταν με την οικονομική κατάσταση της οικογένειας αλλά και με το αν κατοικούσε κανείς στην πόλη, στην ύπαιθρο ή κοντά στη θάλασσα» Αντίθετα το κρέας ήταν μια σπάνια πολυτέλεια για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού» Στα τραπέζια των πλουσίων έβρισκαν συχνότερα τη θέση τους αρνιά, κατσίκια, κότες πουλερικά καθώς και κυνήγια αλλά σε ιδιαίτερη εκτίμηση είχαν τα χοιρινά κρέατα» Εκτός απ αυτό, οι αρχαίοι Έλληνες έτρωγαν πολλά πουλερικά, όπως πάπιες, χήνες, περιστέρια, πέρδικες και μοσχαρίσιο μαγειρεμένο με αρκετούς τρόπους» Απέφευγαν να τρώνε τα ορτύκια επειδή τα φυλάγανε για τις αξιολάτρευτες 17

18 ορτυκομαχίες τους μιας και το χρήμα είχε και αυτό την τιμητική του θέση στην κοινωνία» Επιπρόσθετα κατανάλωναν πολλά γαλακτοκομικά και κυρίως τυρί» Το βούτυρο ήταν γνωστό, προτιμούσαν όμως το ελαιόλαδο, δείγμα από παλιά της μεσογειακής διατροφής» Το φαγητό πάντα το συνόδευε κρασί αναμειγμένο με νερό» Ακόμη οι αρχαίοι Έλληνες λάτρευαν το μέλι και το θεωρούσαν ως θείο δώρο και για αυτό το λόγο έφτιαχναν γλυκά από μέλι» Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι οι αρχαίοι Έλληνες σπάνια χρησιμοποιούσαν τα μαχαίρια και τα πιρούνια» Κουτάλια είχαν αλλά προτιμούσαν να τα αντικαθιστούν με μια κόρα ψωμί και να πιάνουν το φαγητό με τα χέρια» Οι αρχαίοι σκούπιζαν τα χέρια τους με ψίχα ψωμιού ή με ειδική κόλα που τη ζύμωναν με τα δάκτυλα τους και την έκαναν σφαίριδια» Το κυριότερο όμως απ όλα είναι ότι έτρωγαν με τα χέρια ή οι πλούσιοι με κοχλιάρια και μαχαίρια» Από την άλλη πλευρά αν θελήσουμε να αναλύσουμε τη διατροφή των Βυζαντινών θα εντοπίσουμε πολλές ομοιότητες με εκείνη των αρχαίων Ελλήνων, κυρίως στην ποιότητα των υλικών που χρησιμοποιούσαν» Ως επί το πλείστον οι Βυζαντινοί έτρωγαν σχεδόν τα ίδια πράγματα με τους αρχαίους» Καταρχάς συνήθιζαν τη χρήση ψωμιού και του τυριού» Απαραίτητα χρησιμοποιούσαν στα φαγητά τους το λάδι» Επίσης οι άνθρωποι της βυζαντινής αυτοκρατορίας είχαν ως βασικό είδος διατροφής τα όσπρια και τα λαχανικά» Ακόμη αξίζει να σημειωθεί και η μεγάλη αδυναμία τους, τα σύκα μολονότι έτρωγαν όλα τα φρούτα και τους ξηρούς καρπούς» Το συμπέρασμα που συνάγεται από τα παραπάνω είναι ότι ενώ σίγουρα υπήρχαν διαφοροποιήσεις στα βασικά υλικά και προϊόντα διατροφής των αρχαίων Ελλήνων και των Βυζαντινών οι ομοιότητες είναι ακόμη περισσότερες και δείχνουν εκτενέστερα τις ομοιότητες των χαρακτήρων των αρχαίων, των Βυζαντινών άρα και τη συνέχεια του ενιαίου ελληνικού πολιτισμού» ΣΥΜΠΟΣΙΟ Η ονομασία του συμποσίου βγαίνει από το συν+πότος» Ήταν κοινωνική και πολιτιστική, αριστοκρατική εκδήλωση, δειπνούμενο γεύμα και μέσο κοινωνικοποίησης» Ο συμποσιαστής, ο διοργανωτής του συμποσίου ήταν συνήθως οικονομικά ευκατάστατος» Η αφορμή ήταν κάποιο σημαντικό γεγονός όπως μια οικογενειακή γιορτή, νίκη σε μουσικούς ή αθλητικούς αγώνες, αναχώρηση ή άφιξη ενός προσφιλούς προσώπου κ» α» Οι καλεσμένοι ήταν συγγενείς του συμποσιαστή» Σε περίπτωση που ο συμποσιαστής δεν είχε την οικονομική άνεση, συνέβαλαν κι οι καλεσμένοι [οικονομικά, με τρόφιμα ή ψυχαγωγούς]με τις συμβολές ή τους εράνους» 18

19 Στο συμπόσιο συμμετείχαν μόνο άνδρες «Οι μόνες γυναίκες που είχαν πρόσβαση ήταν οι εταίρες, οι τραγουδίστριες και οι χορεύτριες» Το συμπόσιο αποτελούσε έναν από τους πιο αγαπημένους τρόπους διασκέδασης των αρχαίων Ελλήνων» Αυτό συνέβαινε επειδή ο οίνος [τον οποίο οι αρχαίοι Έλληνες λάτρευαν] συμπεριλαμβανόταν στο συμπόσιο, καθώς και η μουσική, ο χορός, το φαγητό και ο έρωτας» Χωρίζεται σε δύο μέρη στο δείπνο ή αλλιώς σύνδειπνο και στο συμπόσιο το οποίο είναι το πιο σημαντικό μέρος της εκδήλωσης» Καθόλη τη διάρκεια του συμποσίου οι συμποσιαστές ήταν ξαπλωμένοι στα ανάκλιντρα στηριζόμενοι στο ένα τους χέρι» Στα ανάκλιντρα χωρούσαν δύο με τρεις συμποσιαστές, το καθένα με το δικό του τραπεζάκι, και ήταν τοποθετημένα κυκλικά» Συνήθως η αίθουσα του συμποσίου είχε από τρία έως 12 ανάκλιντρα» Το πρώτο μέρος του συμποσίου περιελάμβανε σπονδή στο Διόνυσο, και γεύματα με τη συνοδεία διαφόρων ποτών» Τα γεύματα ήταν διάφοροι μεζέδες, τραγήματα, τα οποία ήταν ψημένοι καρποί, κουκιά, κάστανα κόκκοι σίτου, ξηροί καρποί και φρούτα, γλυκίσματα από μέλι» Τα ποτά ήταν κρασί νερωμένο ή συνδυασμένο με χυμούς φρούτων» Όταν το κρασί ήταν νερωμένο το έπιναν με το κυρίως γεύμα» Όταν ήταν συνδυασμένο με χυμούς, το έπιναν με τα τραγήματα» Για κυρίως γεύμα έτρωγαν κρέας και ψάρι» Στο δεύτερο μέρος του συμποσίου ακολουθούσαν συζητήσεις, γρίφοι, μουσική, παιχνίδια, χορευτικά και ακροβατικά νούμερα» Στο τέλος του συμποσίου ακολουθούσε σπονδή το Θεό Διόνυσο ή στο Θεό Ερμή» ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ Το παιχνίδι από την αρχαιότητα έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην κοινωνία» Οι αρχαίοι Έλληνες έδιναν μεγάλη σημασία στο ρόλο του παιχνιδιού και το είχαν ως μέσο αυτοαγωγής» Ενήλικες και μη αφιερώνουν σ αυτό μεγάλο μέρος απ τον ελεύθερο χρόνο τους σε ομαδικά παιχνίδια και αγώνες» Έπαιζαν σε δρόμους και αυλές και τηρούσαν πιστά τους νόμους του παιχνιδιού» Θεωρούσαν πως αναπτύσσει τη συντροφικότητα, ασκεί το σώμα και καλλιεργεί το πνεύμα» Ο Πλάτωνας τόνιζε την ανάγκη να αφήνουν τα παιδιά να παίζουν ως τα έξι τους χρόνια με όποια παιχνίδια ήθελαν και όπως ήθελαν» Τόνιζε όμως πως έπρεπε να έχουν κάποια κατεύθυνση έτσι ώστε μέσα από αυτά να προσανατολίζονται προς την εκμάθηση κάποιου επαγγέλματος» Ο Πολυδεύκης στο Ονομαστικό περιγράφει 50 ομαδικά παιχνίδια και αναφέρεται σε παιχνίδια που έπαιζαν τα αγόρια και αυτά που έπαιζαν τα κορίτσια» Στα υπαίθρια ομαδικά παιχνίδια όπως το κυνηγητό, κρυφτό στεφάνι, σβούρα έπαιζαν τα αγόρια» Τα κορίτσια παίζανε μέσα στο σπίτι με πήλινες ή κέρινες πλαγγόνες» Έπαιζαν ακόμη με στεφάνια, μπάλες και μικροσκοπικά είδη νοικοκυριού» ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΠΑΙΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΑΙΩΡΑ-η γνωστή κούνια ΑΚΙΝΙΤΗΔΑ-αγαλματάκια ακούνητα, αγέλαστα» ΒΑΣΙΛΙΝΔΑ-παρόμοιο με κλέφτες και αστυνόμοι 19

20 ΚΡΥΠΤΙΝΙΔΑ-κρυφτό ΣΟΙΝΑΚΙ-το γνωστό σχοινάκι ΧΑΛΚΗ ΜΥΙΑ-τυφλόμυγα ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΧΝΗΣ ΤΟ ΣΚΟΙΝΙΝ-οι παίκτες διαιρούνται σε δύο ομάδες» Η μία κρατάει τη μια και η άλλη την άλλη άκρη του σκοινιού» Αρχίζουν να τραβάνε ως όταν η μια ομάδα ρίξει την άλλη» Η ΛΑΪΣΤΕΡΑ-η κούνια» Από κλαδί δέντρου κρεμάμε ένα σκοινί, καθόμαστε πάνω από το σχοινί και κουνιόμαστε» ΤΣΑΜΟΥΑ[η τυφλή]-μέσα σε περιορισμένο χώρο ορίζεται η μάνα, της δένουν τα μάτια μ ένα μαντίλι και προσπαθεί να πιάσει έναν από τους παίκτες» ΤΡΑΜΠΑΛΑ ΤΑ ΜΗΛΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΑΘΗΝΑ Οι πρώτοι άνθρωποι έφτασαν στην Αθήνα κατά το τέλος των νεολιθικών χρόνων μεταξύ 4500 και 4000 π» Χ», διάλεξαν για μόνιμη εγκατάσταση τους την περιοχή του βράχου της Ακρόπολης» Τα σπίτια, λίγα και σκορπισμένα στις πλαγιές είχαν γερά θεμελιωμένη βάση, ενώ οι τοίχοι και οι στέγες ήταν κατασκευασμένα από κλαδιά δέντρων αλειμμένα με λάσπη» Στο μοναδικό δωμάτιό τους υπήρχε η εστία που ζέσταινε το χώρο και χρησίμευε για το μαγείρεμα του φαγητού» ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Οι Κρητικοί είχαν χάσει για πολλά χρόνια κάθε μνήμη νομαδικού κράτους και της κυκλικής νομαδικής καλύβας που ήταν αντιπροσωπευτικός τύπος κατοικιών τους» Το συμπέρασμα αυτό εξάγεται από τα ευρήματα που υπάρχουν στη διάθεσή μας» Εάν όμως υποθέσουμε ότι οι λόγοι κυκλικοί τύμβοι που χρονολογούνται από το 2700 ως το 2000 π» Χ» απηχούν τις παραδόσεις του θρησκευτικού συντηρητισμού, τότε μόνο θα μπορέσουμε να υποθέσουμε ότι τελικά δεν είχε χαθεί απόλυτα η νομαδική ζωή» Οι μελέτες έχουν καταδείξει ότι η κατάσταση στην Κρήτη έμοιαζε με αυτήν της Αιγύπτου» Τα σπίτια εκεί ήταν κατά τα φαινόμενα κυκλικά» Για παράδειγμα, μια τυπική μορφή σπιτιού αποτελούνταν από δύο δωμάτια: ένα είδος αίθουσας υποδοχής, που έβλεπε έξω κι ένα εσωτερικό υπνοδωμάτιο, όπως 20

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Η ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο γάμος στην αρχαία Ελλάδα σε όλες τις πόλεις-κράτη κατοχυρωνόταν με νόμο, είχε δε πρωτεύοντα ρόλο την κοινωνία. Αν και δεν ήταν υποχρεωτικός, οι νέοι έπρεπε να παντρευτούν,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

TΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ

TΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ TΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΜΑΝΔΑΛΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΑΡΙΑ-ΕΛΕΝΗ ΚΟΥΡΕΛΗ ΑΡΧΑΙΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ1 # Πλαγγόνα Ξύλινο ΑλογάκιΤροχός Σβουρα Μπάλα ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΠΟΥ ΕΠΕΖΑΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΜΑΣ Κρυφτό Κυνηγητό Ψείρες

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Η ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π. ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7 Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ 2013-2014 Περιεχόμενα: Α Τι φορούσαν στα συμπόσια οι άντρες; Τι φορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Η Αγωγή των νέων στην αρχαία Σπάρτη-Κρήτη

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Η Αγωγή των νέων στην αρχαία Σπάρτη-Κρήτη ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Η Αγωγή των νέων στην αρχαία Σπάρτη-Κρήτη ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΤΑΞΗ Α Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΜΟΛΟΝ ΛΑΒΕ ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ:ΓΙΑΝΝΑΚΑΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΖΑΧΑΡΙΟΥΔΑΚΗ ΠΕΛΑΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία από www.musicportal.gr

Στοιχεία από www.musicportal.gr Στοιχεία από www.musicportal.gr Το αρχαιότερο μουσικό όργανο που έχει ανακαλυφθεί χρονολογείται από τη Μέση Νεολιθική περίοδο (5000 π.χ.) και είναι μια κοκάλινη σφυρίχτρα με μια οπή που βρέθηκε στη Θεσσαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΥΛΙΔΗ ΡΩΜΑΝΟΣ ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΥΛΙΔΗ ΡΩΜΑΝΟΣ ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΥΛΙΔΗ ΡΩΜΑΝΟΣ ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Απ ότι βλέπουμε από τα γραπτά των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων και φιλοσόφων αποδεικνύεται η αγάπη τους

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ

1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ο ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΚΟΥΦΑΛΙΩΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ ΕΥΘΥΜΙΑ ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 2 Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους Ομάδα 2 Οι Θεές των Όφεων Η ενδυμασία στους

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Την ημέρα του γάμου μαζεύονται οι κοπέλες στο σπίτι της νύφης και την ντύνουν. Μετά η μάνα της, της πλένει τα πόδια για να

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε-ΑΠΘ 2014-15 Λεβεντούλα Λευτέρης Γιώργος Ποια ήταν η βάση της διατροφής εκείνη την εποχή; Το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Η ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Η φιλοξενία - ετυμολoγικά από το ρήμα «φιλώ (=αγαπώ) + ξένος» - αναφέρεται στην πράξη της περίθαλψης και φροντίδας ενός ξένου στο σπίτι κάποιου. Ήταν θεσμός για τους αρχαίους

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο...

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο... ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ - ΘΕΠΡΩΤΙΑ ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... Η ΕΦΟ Ρ ΕΙΑ Π ΡΟ Ϊ ΤΟ ΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Γάμος Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε παραδόσεις και έθιμα. Παρόλα αυτά, η γαμήλια τελετή παραμένει ίδια στο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 ΗΕξέλιξηκαιη Ιστορίατης Εκπαίδευσηςανά τουςαιώνες Τομάθημαστην αρχαίαελλάδα. Αντί για βιβλία είχαν πήλινες πλάκες και το μάθημα γινόταν με δύο άτομα, τον μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα M A R K E T I N G R E S E A R C H S E R V I C E S Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα Δεκέμβριος 2010 Εισαγωγή Φέτος, είπαμε να γιορτάσουμε τα Χριστούγεννα με μια έρευνα που αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που φιλοξενεί όλους Ο Αβραάμ και η Σάρρα Μια μέρα, ο Αβραάμ καθόταν μπροστά στη σκηνή του κάτω από μια βελανιδιά. Ήταν μεσημέρι κι έκανε πολλή ζέστη. Τρεις άγνωστοι

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα και την πρωτοχρονιά. Colindul românesc: Το

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης 16 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ : ΑΝΥΨΗΤΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ,ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ ΟΛΓΑ Κάποτε η τροφή ήταν απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση ΠΗΓΕΣ 1 2 Φύλλο εργασίας:1 Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση 1) Ο Ηρακλής πρώτος, κατά την παράδοση, έφερε την -- -- -- -- -- -- -- -- στο χώρο της Ολυμπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΟ ΒΟΥΔΙΣΜΟ-ΙΝΔΟΥΙΣΜΟ

ΘΕΜΑ: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΟ ΒΟΥΔΙΣΜΟ-ΙΝΔΟΥΙΣΜΟ 1ο ΕΠΑΛ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΟ ΒΟΥΔΙΣΜΟ-ΙΝΔΟΥΙΣΜΟ ΤΜΗΜΑ: Α2 ΟΜΑΔΑ: ΑΝΩΝΥΜΟΙ!!! ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: ΣΚΟΥΤΕΡΗ Ε. ΓΑΛΑΝΗ Α. ΚΑΠΑΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΟΤΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Αυγοδρομίες Οι αυγοδρομίες ήταν ένα παιχνίδι που έπαιζαν τα παιδιά το Πάσχα στην πλατεία του χωριού. Είναι ένας διαγωνισμός όπου τα παιδιά κρατούν στο στόμα τους κουτάλια με

Διαβάστε περισσότερα

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ομάδα 5 Μαρία Στεφανία - Ευάγγελος Σχολικό έτος 2013 2014 1 Ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ. Tμήμα Δ2 Ερωτήσεις 1. Τί υλικά χρησιμοποιούσαν για την ύφανση και από ποιες

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι.

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι. Το ψωμί (άρτος) είναι βασικό είδος τροφίμου με ιδιαίτερη θρεπτική αξία. Ανήκει στην παραδοσιακή διατροφή, ιδιαίτερα αυτής των φτωχών. Το ψωμί είναι η βασική τροφή στην Ευρώπη, αλλά και στους πολιτισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Την Πέµπτη 24 του Οκτώβρη επισκεφτήκαµε το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης που βρίσκεται σε ένα χωριό της Πάφου τη Γεροσκήπου. Εκεί έχει πολλά αντικείµενα που χρησιµοποιούσαν οι

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.)

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) 1 Ο ΠΛΑΤΩΝΑΣ: «Αρχίζει να γερνά κανείς από τη στιγμή που σταματάει να παίζει». Tι εννοεί ο Πλάτωνας με τα πιο πάνω λόγια; Συμφωνείτε; Μήπως το παιχνίδι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία της μουσικής μέσα από ένα παραμύθι

Η ιστορία της μουσικής μέσα από ένα παραμύθι Η ιστορία της μουσικής μέσα από ένα παραμύθι Πριν πολλά χρόνια, στην Αρχαία Ελλάδα, ζούσαν οι Θεοί του Ολύμπου, πού αλλού; στον Όλυμπο. Και ενώ έτρωγαν αδιάκοπα νέκταρ και αμβροσία άρχισαν να πλήττουν

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5

Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5 Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5 Όταν γίνονταν οι αλλεπάλληλες πειρατικές επιδρομές των Σαρακηνών στην Κύπρο, οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες έστελναν ηρωικούς Έλληνες πολέμαρχους

Διαβάστε περισσότερα

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Στα πλαίσια της «Ευρωπαϊκής εβδομάδας πολιτισμού» συμμετείχαμε τα τμήματα Δ 1 και Δ 2 και το τμήμα Ε 2 του σχολείου μας, σε μια περιήγηση στα πολιτιστικά μέρη του Γερίου

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους;

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους; Τι έχει τέσσερις τοίχους; Ένα δωμάτιο. Τι υπάρχει απέναντι από το πάτωμα; Το ταβάνι η οροφή. Πού υπάρχουν λουλούδια και δέντρα; Στον κήπο. Πού μπορώ να μαγειρέψω; Στην κουζίνα. Πού μπορώ να κοιμηθώ; Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο πραγματοποιούνται προγράμματα που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του. Αναλυτικότερα, για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία.

Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία. Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία. Τ α δ ι κ α ι ώ µ α τ α τ ω ν γ υ ν α ι κ ώ ν σ τ η ν κ ο ι ν ω ν ί α. Εισαγωγή Πολλές έρευνες και µελέτες σχετικά µε τη θέση της γυναίκας απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ.

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΑΠΟΙΚΙΕΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Α ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΛΙΑ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΑΙΟΛΕΙΣ ΑΙΟΛΕΙΣ -ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑ. Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα

ΑΘΗΝΑ. Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα ΑΘΗΝΑ Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα Τι προστάτευε Προστάτευε τους αδικημένους και τους ήρωες Σύμβολα Ελιά Κουκουβάγια Κόκορας Φίδι Ομάδα Μαρσέλ Τρίφκας Νίκος Λιάγκας

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας. Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας. Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες Τίτλος πράξης: Κατηγορία Πράξης: Ενέργεια: Μέτρο: Επιστ. Υπεύθυνος: "Επιμόρφωση - Πιστοποίηση Γυναικών Αρχικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα