Επιστήμη του Χορού Τόμος 3, Science of Dance Volume 3, Χοροθεραπεία και Παραδοσιακές Χορευτικές Πρακτικές. Εισαγωγή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιστήμη του Χορού Τόμος 3, 2009. Science of Dance Volume 3, 2009. Χοροθεραπεία και Παραδοσιακές Χορευτικές Πρακτικές. Εισαγωγή"

Transcript

1 ISSN Επιστήμη του Χορού Τόμος 3, 2009 Science of Dance Volume 3, 2009 Ηλεκτρονικό Περιοδικό Electronic Journal Χοροθεραπεία και Παραδοσιακές Χορευτικές Πρακτικές Ε. Παναγιωτοπούλου 1, Μ. Ζωγράφου 1, Π. Μπουρνέλλη 1, Α. Λυδάκη 2 1 Τ.Ε.Φ.Α.Α., Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών 2 Πάντειο Πανεπιστήμιο Εισαγωγή Η χοροθεραπεία ανήκει στις θεραπείες μέσω τεχνών, όπου εντάσσονται, επίσης, η δραματοθεραπεία, η μουσικοθεραπεία και η θεραπεία εικαστικής τέχνης. Αν και ο χορός θεωρείται η αρχαιότερη από όλες τις τέχνες 1, η χοροθεραπεία αναπτύχθηκε πρόσφατα σε σχέση με τους άλλους θεραπευτικούς κλάδους της τέχνης. Η χοροθεραπεία πρωτοεμφανίστηκε το 1940 με πρωτοπόρο την Marian Chase στην Αμερική, ενώ η καθιέρωσή της έγινε το 1966 στην Βαλτιμόρη με την ίδρυση της Αμερικάνικης Ένωσης Χοροθεραπείας 2. Στο πέρασμα του χρόνου, αναπτύχθηκε και σε άλλες χώρες, όπως Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία, Ιαπωνία σε επίπεδο μεταπτυχιακού και διδακτορικού διπλώματος. Από το 40 μέχρι σήμερα, η χοροθεραπεία έχει δείξει τα θετικά αποτελέσματά της σε ποικίλες παθήσεις, όπως Parkinson 3, αυτισμό 4, καρκίνο 5 και άλλα. Στον ελλαδικό χώρο, η Ένωση Χοροθεραπευτών Ελλάδος ιδρύθηκε το Στον ιδιωτικό τομέα υπάρχει μια πληθώρα φορέων, όπως σχολές χορού, κέντρα προαγωγής της ψυχικής υγείας, ιδρύματα ατόμων με αναπηρία που εφαρμόζουν σε πρακτικό επίπεδο τη χοροθεραπεία, αλλά και σε επίπεδο σεμιναρίων, ομιλιών και ημερίδων. Στον ακαδημαϊκό χώρο, η χοροθεραπεία δεν παρουσιάζει μεγάλη εξέλιξη μιας και υπάρχει μόνο ως μάθημα επιλογής σε κάποια από τα ΤΕΦΑΑ της χώρας. Εξαιτίας της πρόσφατης ανάπτυξης της χοροθεραπείας έχουν εμφανιστεί ποικίλα μοντέλα χοροθεραπείας τα οποία διαφέρουν ως προς τους στόχους, τις μεθόδους και τις προσεγγίσεις 6. Οι χοροθεραπευτές εμφανίζουν μια έντονη προτίμηση σε δύο από

2 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, τα σύγχρονα μοντέλα: το μοντέλο Πρωτόγονη Έκφραση (Primitive Expression) και το μοντέλο Χοροκινητική Θεραπεία (Dance-Movement Therapy). Αλλά ακόμα και στο πλαίσιο του ίδιου μοντέλου χοροθεραπείας υφίσταται μια διαφοροποίηση. Για παράδειγμα, η Χοροκινητική Θεραπεία στην Αμερική βασίστηκε στην Chase και στα μαθήματα μοντέρνου χορού, ενώ στην Αγγλία συνδέθηκε κυρίως με το χώρο της εκπαίδευσης και με τη θεωρία του Laban 7. Επιπλέον, στην Αγγλία υπάρχει μια νέα τάση μετονομασίας της Χοροκινητικής Θεραπείας σε Χοροκινητική Ψυχοθεραπεία και πρόσφατα δημιουργήθηκε κατεύθυνση Χοροκινητική Ψυχοθεραπεία στο Εδιμβούργο 8. Όπως προαναφέρθηκε, η μετάδοση της Χοροκινητικής Θεραπείας από την Αμερική στην Αγγλία δεν έγινε με την αυτούσια αποδοχή του μοντέλου, αλλά με την τροποποίησή του και τη σύνδεσή του με το επιστημονικό ρεύμα της Αγγλίας, που εκείνη την περίοδο ήταν σε ευρεία διάδοση οι θεωρίες του Laban. Παρόμοια, η ανάπτυξη της χοροθεραπείας στη Γαλλία με την ονομασία Πρωτόγονη Έκφραση βασίστηκε στη θεωρία του Levi Strauss εστιάζοντας στα κοινά χαρακτηριστικά των χορών των πρωτόγονων λαών 9. Η θεωρητική επένδυση των δύο επικρατέστερων μοντέλων είχε και ανάλογη εφαρμογή στην πράξη, στο επίπεδο των συνεδριών χοροθεραπείας 10. Από μια πρώτη ματιά, τα δύο επικρατέστερα μοντέλα χοροθεραπείας φαίνεται να διαφέρουν. Όμως, ουσιαστικά, η διαφοροποίησή τους είναι επιφανειακή και μπορεί να υποστηριχτεί ότι η διαφοροποίηση αυτή έχει ιδεολογικό χαρακτήρα που συνδέεται με το ιδιαίτερο πολιτισμικό πλαίσιο ανάπτυξής τους 11. Η εμμονή των χοροθεραπευτών στο μοντέλο που υποστηρίζουν, δηλαδή η εμμονή των αντιπροσώπων της Χοροκινητικής Θεραπείας στον μοντέρνο χορό και της Πρωτόγονης Έκφρασης στους χορούς των πρωτόγονων λαών, παραγκωνίζοντας τις ιδιαίτερες απαιτήσεις των συμμετεχόντων στις ομάδες χοροθεραπείας, μπορεί να προκαλέσει επιπλέον προβλήματα στους συμμετέχοντες. Αρκετοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι κρίνεται απαραίτητη η προσαρμογή της χοροθεραπείας στα πολιτισμικά πρότυπα των συμμετεχόντων. Πρόκειται για την ανθρωπολογική οπτική της χοροθεραπείας, η οποία τα τελευταία χρόνια υποστηρίζεται από όλο και περισσότερους ερευνητές, όπως Pallaro 12, Billman 13, Hanna 14, Dosamantes 15. Η ανθρωπολογική πρόταση τονίζει την εφαρμογή της χοροθεραπείας με βάση το πολιτισμικό υπόβαθρο των συμμετεχόντων, και συγκεκριμένα με βάση τη χορευτική

3 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, τους ταυτότητα 16. Το γεγονός ότι οι συνεδρίες χοροθεραπείας πραγματοποιούνται σε συγκεκριμένο χωροχρόνο, με συγκεκριμένους συμμετέχοντες και συγκεκριμένο χοροθεραπευτή, ανακινεί μια σειρά παραμέτρων που πρέπει να ληφθούν υπόψη, όπως για παράδειγμα η αλληλεπίδραση των πολιτισμικών προτύπων του χοροθεραπευτή με τα πολιτισμικά πρότυπα των συμμετεχόντων 17. Ένα παράδειγμα που ενισχύει την ανθρωπολογική άποψη αποτελεί η πειραματική έρευνα του Ζάχου σε Έλληνες σχιζοφρενείς ασθενείς στο ψυχιατρείο της Λέρου 18. Ο ερευνητής αναφέρει ότι ο χορός ήταν η μόνη δραστηριότητα την οποία οι σχιζοφρενείς ξεκίνησαν από μόνοι τους, δίχως την παρέμβαση του ερευνητή και χωρίς βοηθητικά αντικείμενα, καθώς, επίσης, ότι οι συμμετέχοντες αποφάσιζαν ομόφωνα και σε όλες τις συνεδρίες να ακούσουν ελληνική παραδοσιακή μουσική μέσα από μια γκάμα τεσσάρων πιθανών επιλογών. Η έρευνα καταλήγει στη θετική επιρροή της δομής του συρτού χορού σε Έλληνες σχιζοφρενείς ασθενείς. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας αντικρούουν την άποψη ορισμένων χοροθεραπευτών, οι οποίοι, επηρεασμένοι από το είδος χορού το οποίο υπηρετούν, αμφισβητούν τη συμβολή των υπόλοιπων ειδών χορού στα πλαίσια της χοροθεραπείας. Συγκεκριμένα, οι Schmais και White αναφέρουν ότι μόνο ο μοντέρνος χορός φέρει χοροθεραπευτικά αποτελέσματα, ενώ κάτι τέτοιο δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω του παραδοσιακού και του κοινωνικού χορού 19. Σε αυτή την εργασία, επιχειρείται να δειχθεί ότι οι χοροθεραπευτικές διαδικασίες που προτείνονται από τη Schmais ενέχονται σε μια εθιμική χορευτική πρακτική. 20 Για την επίτευξη αυτού του σκοπού χρησιμοποιείται μια τελετουργική πρακτική όπως είναι το παραδοσιακό πανηγύρι στο Μαλανδρίνο Φωκίδας. Η θέση αυτή ενισχύει την ανθρωπολογική οπτική της χοροθεραπείας και παράλληλα αμφισβητεί την αποτελεσματικότητα της θεραπευτικής αγωγής με βάση ένα συγκεκριμένο είδος χορού, όπως η σχετική διαμάχη με βάση τα επικρατέστερα μοντέλα χοροθεραπείας υποστηρίζει. Τελετουργικές πρακτικές και χοροθεραπευτικές διαδικασίες Ο Watling αναφέρει ότι οι λαϊκές παραδόσεις (folklore) και οι τελετουργίες αποτελούν πηγή έμπνευσης για τους χοροθεραπευτές 21. Ως παράδοση εννοεί το χορό, τα παιχνίδια, τα παραμύθια, τα ποιήματα και άλλα. Ένα παράδειγμα αυτής της άποψης αποτελεί η έρευνα των Franks και Fraenkel. Οι ερευνητές εφάρμοσαν τα παραμύθια στα πλαίσια των συνεδριών χοροθεραπείας σε άτομα με διατροφική

4 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, διαταραχή και κατέληξαν στο ότι τα παραμύθια αποτελούν έναν καταλυτικό παράγοντα αλλαγής των συμμετεχόντων 22. Η αλλαγή είναι ουσιαστικά η ένδειξη της θεραπείας των συμμετεχόντων, αν χρησιμοποιήσουμε τον ορισμό του Jung για τη θεραπεία 23. Οι παραδοσιακοί λαοί έχουν το προτέρημα να έχουν ανεξάντλητες τέτοιες πηγές έμπνευσης. Αυτό που είναι σημαντικό για τη χοροθεραπεία, όμως, δεν είναι το υλικό της παράδοσης καθαυτό, αλλά το πλαίσιο και η λειτουργία του υπάρχοντος ζωντανού υλικού 24. Γι αυτό και για την επιτυχημένη εφαρμογή του υλικού της παράδοσης σε μια συνεδρία χοροθεραπείας είναι απαραίτητο να κατανοηθούν πρώτα οι αρχές λειτουργίας του. Οι συνεδρίες χοροθεραπείας προσομοιάζουν με τις τελετουργίες. Ένα πρώτο κοινό σημείο είναι η τήρηση της ακολουθίας οπισθοχώρηση ξανα-ενσωμάτωση (regression reintegration) 25, με την ολοκλήρωση της οποίας επέρχεται συλλογική και ατομική αποκατάσταση και μια αίσθηση αναδόμησης. Ένα δεύτερο κοινό σημείο είναι η δομή της συνεδρίας ή αλλιώς το τυπικό της τελετουργίας. Οι χοροθεραπευτές εφαρμόζουν τρία στάδια στις συνεδρίες χοροθεραπείας (group development) 26 : το ζέσταμα, την ανάπτυξη και το κλείσιμο. Στο πρώτο στάδιο κυριαρχεί η έννοια του προσανατολισμού, στο δεύτερο η έννοια της διαφοροποίησης και της ανακάλυψης και στο τρίτο στάδιο τα άτομα μαθαίνουν να διαχειρίζονται την έννοια του αποχωρισμού και της απώλειας. Αλλά ακόμα και η πρωτεργάτρια της χοροθεραπείας, η Chase, πριν ακόμα θεμελιωθεί θεωρητικά η χοροθεραπεία, χρησιμοποιούσε τη δομή συλλογική ηγεσία (shared leadership), η οποία περιλαμβάνει, επίσης, τρεις φάσεις: κύκλος συλλογική ηγεσία κλείσιμο (Circle Shared Leadership Closure) 27. Η οργάνωση των συνεδριών στις προαναφερθείσες φάσεις, σύμφωνα με τη Dosamantes, παραπέμπουν στα τρία στάδια του Van Gennep σχετικά με τις διαβατήριες τελετές 28. Οι συνεδρίες χοροθεραπείας, ως μορφές τελετουργίας, διέπονται από μια σειρά χοροθεραπευτικών διαδικασιών, δηλαδή «καθοδηγούμενων ομαδικών εμπειριών, οι οποίες οδηγούν στην θεραπευτική αλλαγή» 29. Η Schmais προτείνει τις παρακάτω οκτώ χοροθεραπευτικές διαδικασίες: συγχρονισμός, έκφραση, ρυθμός, αναζωογόνηση, ενοποίηση, συνοχή, παιδεία και συμβολισμός 30. Όμως, η προτεινόμενη κατηγοριοποίηση φαίνεται να διαχωρίζει παραμέτρους που δεν μπορούν να διακριθούν αναλυτικά 31. Για παράδειγμα, η Schmais διαχωρίζει το συγχρονισμό σε ρυθμικό, χωρικό και ποιοτικό. Σύμφωνα, όμως, με το Effort Shape

5 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, του Laban, ο χώρος και ο χρόνος εντάσσονται στις ποιότητες της κίνησης 32. Γι αυτό και οι χοροθεραπευτικές διαδικασίες συγχρονισμός και ρυθμός που προτείνει η Schmais αποτελούν ουσιαστικά μια χοροθεραπευτική διαδικασία. Αλληλένδετες είναι και οι διαδικασίες έκφραση και συμβολισμός, μιας και η λεκτική και μη λεκτική έκφραση των ατόμων συντελείται με τη χρήση συμβόλων. Παρόμοια ταυτίζονται οι χοροθεραπευτικές διαδικασίες ενοποίηση και συνοχή. Η ενοποίηση αναφέρεται στην εσωτερική ενότητα του ατόμου και στην εξισορρόπησή του με την περιβάλλουσα εξωτερική πραγματικότητα. Βασική προϋπόθεση είναι η έννοια της συλλογικότητας, η οποία αφορά στην ασφάλεια και αυτοπεποίθηση που παρέχεται στα άτομα. Η αίσθηση του ανήκειν ενισχύεται με τη φυσική εγγύτητα των ατόμων, με την κοινή αισθητική γλώσσα 33. Συνεπώς, η κριτική προσέγγιση του μοντέλου της Schmais καταλήγει σε πέντε χοροθεραπευτικές διαδικασίες: συγχρονισμός, έκφραση, ενοποίηση, ζωογόνηση και παιδεία 34. Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο είναι ότι αυτές οι διαδικασίες δε λειτουργούν αυτόνομα, αλλά μόνο με τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση 35. Επίσης, είναι αρκετές φορές δύσκολο να διακριθούν, γιατί η μια συμπεριλαμβάνεται ή ταυτίζεται με την άλλη. Γι αυτό και στην ανάλυση που ακολουθεί ο διαχωρισμός τους είναι εικονικός και πραγματοποιείται αποκλειστικά για πρακτικούς λόγους. Για την επίτευξη του σκοπού της εργασίας χρησιμοποιείται το εθνογραφικό παράδειγμα του πανηγυριού του Μαλανδρίνου Φωκίδας. Το πανηγύρι πραγματοποιείται κάθε χρόνο στη γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου και διαρκεί δύο μέρες 14 και 15 Αυγούστου. Τα ερευνητικά δεδομένα βασίστηκαν σε μια μακρόχρονη επιτόπια έρευνα με συμμετοχική παρατήρηση και συνεντεύξεις ανοιχτού τύπου. Επίσης, έγινε μαγνητοσκόπηση και βιντεοσκόπηση των δεδομένων, αλλά αυτό δεν ήταν πάντοτε εφικτό, διότι πολλές από τις συζητήσεις γίνονταν σε τυχαίο χρόνο. Βασικά αναλυτικά εργαλεία για την προσέγγιση του σκοπού της εργασίας αποτελούν η έννοια του αναστοχασμού, οι προαναφερθείσες πέντε χοροθεραπευτικές διαδικασίες του μοντέλου Χοροκινητική Θεραπεία, το οποίο βασίζεται στο μοντέρνο χορό, καθώς και η έννοια της τελετουργίας. Α. Συγχρονισμός Η έννοια του συγχρονισμού παραπέμπει στις ποιότητες της κίνησης 36. Ο ρυθμικός συγχρονισμός συνιστά πρωταρχική παράμετρο σε μια συνεδρία χοροθεραπείας, διότι αποτελεί τη βάση για επικοινωνία 37. Οι χοροθεραπευτές αναλύουν τις ποιότητες της

6 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, κίνησης με βάση το σύστημα Effort Shape του Laban, το οποίο αφορά στο πως της κίνησης και όχι στο τι 38. Αν και αρχικά είχε υιοθετηθεί μόνο από το μοντέρνο χορό, τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται και για την περιγραφή του ύφους του παραδοσιακού χορού 39. Ο ορισμός και η περιγραφή του ύφους των χορών μιας τοπικής κοινωνίας παρουσιάζει ποικιλία προτάσεων για τον τρόπο προσέγγισης 40. Η Royce 41 χαρακτηρίζει το ύφος ως ένα σύμπλεγμα χαρακτηριστικών, τα οποία δηλώνουν την ταυτότητα των ανθρώπων. Είναι γεγονός ότι οι Μαλανδρινιώτες πολλές φορές προσπαθούν να διακρίνουν το χορευτικό τους τρόπο από αυτό άλλων περιοχών, ώστε να αναδείξουν την τοπική χορευτική τους ταυτότητα: «εμείς δεν τελειώνουμε με μια στροφή το χορό, όπως οι Αγρινιώτες». Αυτή η διατύπωση αναφέρεται στην ποιότητα του χώρου. Οι Αγρινιώτες χορεύουν πιο πολύ στον τόπο, ενώ οι Μαλανδρινιώτες δημιουργούν περισσότερους από ένα κύκλους στο χώρο με ένα τσάμικο. Ειδικότερα για το τσάμικο, το χορό που κατέχει ξεχωριστή θέση στην κοινωνία του Μαλανδρίνου 42, οι ίδιοι οι κάτοικοι της περιοχής αναφέρονται στο πως χρωματίζουν το χορό τους: «χόρευαν ούλι σεμνά, δεν πδάγαν στουν αέρα» «όχι να πέφτνε κατά (γ)η και να κυλιούνται» Οι δύο αυτές διατυπώσεις αναφέρονται στον αυτοσχεδιασμό του τσάμικου και δείχνουν τη σχέση των χορευτών με την ποιότητα του βάρους. Ο καλός χορευτής, δηλαδή, σύμφωνα με τα πρότυπα των Μαλανδρινιωτών, δεν πρέπει να παραμένει πολύ στο έδαφος ούτε να χάνει εντελώς την επαφή του με αυτό. Το ύφος των χορών μπορεί να διαφοροποιείται στην ίδια τοπική κοινωνία ανάλογα με την περίσταση, όπως, για παράδειγμα, στο διαχωρισμό των επίσημων και ανεπίσημων χορευτικών περιστάσεων (εθιμοτυπική δέσμευση έκτακτα περιστατικά) 43. Οι ανεπίσημες χορευτικές περιστάσεις είναι αυθόρμητες και στηρίζονται στην καλή παρέα και στις κατάλληλες συνθήκες, ώστε να αρχίσει το γλέντι. Το ύφος μιας τέτοιας εκδήλωσης είναι πιο χαλαρό ιδιαίτερα όταν τελείται σε κλειστό οικογενειακό κύκλο. Οι επίσημες χορευτικές περιστάσεις συνήθως συνδέονται με το χριστιανικό ημερολόγιο (Πάσχα, Δεκαπενταύγουστος, Ονομαστικές Γιορτές κ.ά.) και το ύφος τους παρουσιάζει τυπικότητα, σύμφωνα με τις αρχές της τοπικής κοινωνίας. Οι τελετουργίες, ως συλλογικές πρακτικές, εμφανίζουν τυπικότητα και ιερότητα,

7 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, αλλά, όταν η τελετουργική δέσμευση ατονήσει, παρουσιάζεται μια ποικιλία συναισθηματικών και αισθητικών αποχρώσεων κάτω από την ετικέτα του προσωπικού αυτοσχεδιασμού 44. Στο πανηγύρι του Μαλανδρίνου, για παράδειγμα, οι χορευτές έχουν την ευχέρεια να διαλέξουν πότε θα χορέψουν, σε ποιο χρονικό σημείο, οπότε υιοθετούν και το ανάλογο χορευτικό ύφος. Άλλοι επιλέγουν να χορέψουν στην αρχή του πανηγυριού και άλλοι περιμένουν να χορέψουν προς το τέλος του, ανάλογα πάντα με το ποιο χορευτικό ύφος τους εμπνέει ή τους εκφράζει περισσότερο τη συγκεκριμένη χωροχρονική στιγμή. Β. Έκφραση Η σημασία της εκφραστικής ικανότητας για το άτομο έγκειται στο ότι του επιτρέπει να βιώσει και να εκδηλώσει συναισθήματα που δεν τολμούσε να τα εξωτερικεύσει, το οποίο επιτυγχάνεται με την ομαδική συνύπαρξη στο πλαίσιο της συλλογικής εκδήλωσης, του συγχρονισμού με βάση τη μουσική και τη σταδιακή αύξηση της συναισθηματικής έντασης 45. Ο χοροθεραπευτής ενισχύει εκείνα τα κινητικά μοτίβα που οδηγούν το άτομο στη συναισθηματική έκφραση, ώστε να μπορέσει να προκαλέσει τη συναισθηματική αλλαγή. Η παραγγελιά του τραγουδιού στην ορχήστρα είναι ένα πρώτο στοιχείο έκφρασης. Οι χορευτές επιλέγουν μέσα από μια μεγάλη ποικιλία τραγουδιών και παραγγέλνουν το τραγούδι που τους εκφράζει περισσότερο. Το τραγούδι αυτό διαφοροποιείται ανάλογα με την ψυχική τους κατάσταση και ανάλογα με το μήνυμα που επιθυμούν να εκφράσουν. Κάποιοι χορευτές επιλέγουν πάντα το ίδιο τραγούδι, γι αυτό και όταν η ορχήστρα απαρτίζεται από ντόπιους μουσικούς, δε χρειάζεται καν να παραγγείλουν το τραγούδι. Το πρώτο τραγούδι που παραγγέλλει ένας χορευτής είναι τσάμικο. Πολλές φορές, όταν δεν ικανοποιείται από την παραγγελία του ή από το παίξιμο της ορχήστρας, παραγγέλνει και δεύτερο τραγούδι ή ζητάει από την ορχήστρα να παίξει πιο αργά ή πιο γρήγορα ή να ζητάει από τον τραγουδιστή να σταματήσει να τραγουδάει για να ακούγεται μόνο το κλαρίνο κτλ. Υπάρχει διαρκής επικοινωνία ανάμεσα στους μουσικούς και στους χορευτές. Μια πληροφορήτρια έλεγε για έναν αγαπημένο της κλαριντζή: «μας κοίταγε στα ποδάρια και ήξερε πώς να παίξει». Η παραγγελία στα όργανα είχε μεγάλη σημασία από τα παλιότερα χρόνια και ο τρόπος της παραγγελίας διαφοροποιούνταν ανάλογα με το φύλο και με την περίσταση 46. Ένας πληροφορητής παρατηρούσε τις μεγάλες σε ηλικία γυναίκες και ανέφερε το πώς

8 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, αυτές μάζευαν όλη τη χρονιά χρήματα σε ένα μαντήλι για να έχουν οι ίδιες χρήματα και να παραγγείλουν το τραγούδι τους στα όργανα. Ο αυτοσχεδιασμός έρχεται να σημειοδοτήσει τον όλως ιδιαίτερο προσωπικό τρόπο έκφρασης των χορευτών 47. Ο παραδοσιακός χορευτής με το κατάλληλο εξωτερικό ερέθισμα και τις ανάλογες εσωτερικές διεργασίες μπορεί να δημιουργήσει «μικρά αριστουργήματα λαϊκής τέχνης», πάντοτε σύμφωνα με την παράδοση του τόπου του 48. Το ότι ο παραδοσιακός χορευτής δεν μπορεί να ξεφύγει από το πολιτισμικό ύφος (culturally performance style), δεν είναι περιοριστικό για τον ίδιο, γιατί πρόκειται για μια ασύνειδη διαδικασία η οποία αρχίζει από τη γέννηση του ατόμου 49. Ο αυτοσχεδιασμός στον παραδοσιακό χορό είναι μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στο χορευτή (individual) και στους συγχορευτές, τους μουσικούς και το κοινό (collectivity) 50. Χαρακτηριστικό είναι το νεύμα που κάνουν οι χορευτές προς την ορχήστρα όταν δεν ικανοποιούνται και θέλουν να τροποποιήσουν τη ρυθμική αγωγή του χορού. Ακόμα και η κυκλική παράταξη των χορευτών δεν εμποδίζει την αυτοσχεδιαστική τους τάση 51. Γ. Ενοποίηση Η έννοια της ενοποίησης συνδέεται στενά με την έννοια της συνοχής 52 και αφορά μια δυναμική και διαρκώς μεταβαλλόμενη κατάσταση ισορροπίας, η οποία αναφέρεται στην εσωτερική ενότητα του ατόμου αλλά και στην ενότητα ανάμεσα στην εσωτερική και εξωτερική πραγματικότητα 53. Οι συμμετέχοντες στις συνεδρίες χοροθεραπείας συνήθως δε γνωρίζονται μεταξύ τους, συνεπώς για την επίτευξη της συνοχής ακολουθούνται κάποια στάδια από το χοροθεραπευτή, όπως τη ρυθμική κίνηση, όπου τα άτομα επικοινωνούν στο χρόνο και στα βήματα, τη λεκτική επικοινωνία, τη φυσική εγγύτητα, τη συμμετοχή στις συμβολικές εκφράσεις των υπόλοιπων μελών της ομάδας. Η έννοια της συνοχής λειτουργεί πιο άμεσα και με μεγαλύτερη επιτυχία στα πλαίσια ενός πανηγυρικού εορτασμού. Οι Μαλανδρινιώτες συμμετέχουν στο πανηγύρι κατά οικογένειες, με την ευρύτερη έννοια: στο τραπέζι κάθονται οικογένειες, στενοί συγγενείς και πολύ καλοί φίλοι και με τον ίδιο τρόπο παίρνουν μέρος στην χορευτική διαδικασία. Συνεπώς, η έννοια της συνοχής, όπως αναφέρεται από τη Schmais, είναι εύλογο ότι υφίσταται σε μια τέτοια ομαδική διάρθρωση, διότι τα μέλη της έχουν ήδη έρθει κοντά, ουσιαστικά και μεταφορικά. Δεν πρόκειται για άτομα άγνωστα μεταξύ

9 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, τους, που πρέπει να δημιουργήσουν μια σχέση, ώστε να επέλθει και η συνοχή της ομάδας. Είναι πρόσωπα γνωστά, οικεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και έγνοια μεταξύ τους και γνώστες της προσωπικής ιστορίας του καθενός. Η συλλογικότητα των μελών της ομάδας είναι ένας από τους σκοπούς που επιτελεί ο χορός σε όλους τους πολιτισμούς, γι αυτό και ότι βιώνει το άτομο εσωτερικά κοινωνικοποιείται μέσω του χορού και βιώνεται από τα υπόλοιπα μέλη μέσα σε ένα εξωτερικό κανάλι επικοινωνίας 54. Η έννοια της συλλογικότητας δεν πρέπει να νοείται σαν μια παθητική έννοια που δεν επιτρέπει καμιά εκδοχή δημιουργικότητας για το άτομο 55. Για παράδειγμα, στη λαϊκή παράδοση υπάρχει η ανώνυμη δημιουργία του ενός και η διαρκής τροποποίησή του από τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνικής ομάδας που ανήκει. Μια από τις πιο κλασσικές παρεμβάσεις στα τραγούδια είναι η αλλαγή των κύριων ονομάτων. Για παράδειγμα, ένας από τους πληροφορητές αλλάζει τα ονόματα των τραγουδιών και τα αφιερώνει στη γυναίκα του. Πολλές φορές πηγαίνει ο ίδιος στο μικρόφωνο και της τα τραγουδάει: Εδώ κοντά, Παρασκευούλα μου, εδώ κοντά κλαίνε οι καρδιές, αγάπες κι αγαπητικιές Ο πληροφορητής μετατρέπει το Παρασκευούλα σε Παναγιωτούλα. Επίσης, μια άλλη αλλαγή που, τα τελευταία χρόνια, έχει καθιερωθεί και στη δισκογραφία, αφορά στο τραγούδι Για μια Λιδορικιώτισσα πολλούς καημούς απόκτησα, το οποίο τραγουδήθηκε το 1947 από την Ελένη Λιάπη. Σήμερα διαφοροποιείται από μερικούς και μετατρέπεται σε Για μια Γαλαξιδιώτισσα πολλούς καημούς απόκτησα 56. Σε όλη τη διάρκεια του πανηγυριού παρατηρείται αυτό που η Schmais θεωρεί επιτυχία για τις συνεδρίες χοροθεραπείας «the sense of simultaneously touching and being touched» 57. Το άγγιγμα των χορευτών κατά τη χορευτική διαδικασία τροποποιείται και φανερώνει την μεταξύ τους εγγύτητα: στην αρχή πιάνονται από τις παλάμες, αλλά αυτό στην πορεία αλλάζει. Όσο περνάει ο χρόνος νιώθουν όλο και πιο κοντά ο ένας με τον άλλο και πιάνονται αγκαζέ ή από τους ώμους ή αγκαλιά. Σε αυτή τη διαδικασία έχουν δικαίωμα όλοι οι χωριανοί, ακόμα και τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Αυτά τα άτομα δεν έχουν μόνο το δικαίωμα της απλής συμμετοχής, αλλά και το δικαίωμα της ηγεσίας του κύκλου. Το πιο ουσιαστικό σημείο που αναδεικνύει τη συνοχή μιας χορευτικής ομάδας είναι όταν τα μέλη χορεύουν την προσωπική ιστορία των υπόλοιπων μελών. Όταν η ομάδα χορεύει το πρόβλημα του κάθε

10 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, μέλους και προσπαθεί να τον ενισχύσει με διάφορους τρόπους, όπως επιφωνήματα, κεράσματα κτλ. Δ. Αναζωογόνηση Η τέταρτη χοροθεραπευτική διαδικασία είναι η αναζωογόνηση, η οποία επιτυγχάνεται με την κινητική επανάληψη μιας ρυθμικής φράσης και με τη συνεχή διατήρηση της ομάδας σε κίνηση 58. Μια πληροφορήτρια δηλώνει στην οικογένεια της κάθε χρόνο: «εγώ δε θέλω φέτος να χορέψω, κοιτάτε μη με σηκώσετε! Δεν έχω όρεξη, νιώθω κουρασμένη. θα χαλάσουμε πάλι λεφτά και δεν πάμε καλά οικονομικά» Αρνητικές σκέψεις και πραγματικά αντικειμενικοί και λογικοί λόγοι για να αποφύγει κάποιος τη διαδικασία. Στο τέλος, όμως, όχι μόνο χορεύει, αλλά δε λέει να κάτσει κάτω, ξεχνάει και την κούραση και το οικονομικό πρόβλημα και κλείνει «Και του χρόνου να μαστε καλά!» Βασικό ρόλο σε αυτή την αλλαγή της διάθεσης παίζει η ζωοποίηση κατά την οποία το άτομο έρχεται σε έκσταση. Η έκσταση ή κάθαρση μπορεί να επέλθει σε μια συνεδρία χοροθεραπείας, αλλά δεν είναι μόνο αυτό η χοροθεραπεία 59. Η έννοια της έκστασης έχει κατά πολύ παρεξηγηθεί και αρκετές φορές με τον όρο έκσταση έρχεται στο μυαλό μια κατάσταση καταληψίας, όπου το άτομο δε θυμάται μετά το τι έχει πράξει. Σημαντικό για τη χρήση της στην παρούσα έρευνα είναι να αποσυνδεθεί από την έννοια της καταληψίας (possession trance) και να συνειδητοποιηθεί ότι η έκσταση μπορεί να συμβαίνει παράλληλα με τη διατήρηση της συνείδησης του ατόμου (shamanic trance) 60. Χαρακτηριστικά αναφέρει η Williams 61, «Αν το άτομο χάσει την ταυτότητά του, εγκαθιδρύοντας μια σχέση με ένα πνεύμα, τότε πως μπορεί να καθιερώσει κοινωνική σχέση;» Ο πρώτος παράγοντας που ευνοεί την ανάπτυξη της αναζωογόνησης είναι η διατήρηση της κινητικότητας της ομάδας, η οποία είναι εμφανής όχι μόνο στην ομάδα που χορεύει, αλλά και στους υπόλοιπους συμμετέχοντες. Στο εθνογραφικό παράδειγμα, παρατηρείται ότι υπάρχουν εκφράσεις που οδηγούν τα άτομα για χορό, για κίνηση 62. Για παράδειγμα, όταν σηκωθεί μια οικογένεια για χορό και για κάποιο λόγο ένα από τα μέλη αρνείται να χορέψει μπροστά, του λένε: «είναι κακό, πρέπει να μπεις μπροστά, γιατί θα νομίζουν ότι είμαστε τσακωμένοι». Με παρόμοιο τρόπο,

11 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, προσπαθούν να βάλουν κάποιον στο χορό που κάθεται στο τραπέζι, ενώ η οικογένειά του χορεύει. Ένας συγγενής μου, για παράδειγμα, μπαίνει δύσκολα στο χορό. Ο περίγυρος (οικογένεια, συγγενείς) προσπαθεί να του δημιουργήσουν τύψεις, «χορεύει ο παππούς / μάνα / πατέρας μπροστά, δε θα πάς να τον κρατήσεις;». Το να κρατήσεις κάποιον στο χορό δείχνει ότι τον τιμάς κι έτσι βρίσκουν έναν έμμεσο τρόπο να τον βάλουν στο χορό. Ο δεύτερος κατά σειρά σημαντικός παράγοντας που συμβάλλει στην επίτευξη της ζωοποίησης είναι η έννοια της επανάληψης. Η επανάληψη κατακλύζει τα παραδοσιακά χορευτικά γεγονότα. Πρώτ απ όλα, το ίδιο το χορευτικό γεγονός, στην προκειμένη περίπτωση το πανηγύρι, γίνεται κάθε χρόνο, την ίδια μέρα του ίδιου μήνα. Πρόκειται δηλαδή για μια περιοδικότητα, που είναι σύμφωνη με τον κυκλικό τρόπο ζωής των παραδοσιακών λαών 63. Σε όλη τη διάρκεια του πανηγυριού του Μαλανδρίνου και με μικρές αποκλίσεις, επικρατεί μια επανάληψη όσον αφορά τους ρυθμούς που ακούγονται, από 6σημο σε 7σημο σε 2σημο. Επίσης, η επανάληψη παρατηρείται και στο χορευτικό σχηματισμό, ένας επαναλαμβανόμενος κύκλος. Αλλά ακόμα και τη στιγμή που ο χορός γίνεται ζευγαρωτός με τον πρώτο και το δεύτερο του κύκλου συνήθως να χορεύουν ενώ με τους υπόλοιπος να παρακολουθούν ή να χειροκροτούν στο ρυθμό της μουσικής, υφίστανται η επαναληπτικότητα. Τέλος, το χορευτικό μοτίβο είναι επαναλαμβανόμενο με τον πρώτο του κύκλου μόνο να διαφοροποιείται από την ομάδα. Αλλά ακόμα και η περίπτωση του ίδιου του πρωτοχορευτή παρουσιάζει μια επαναληπτικότητα στην ίδια του τη χορευτική διαφοροποίηση, δηλαδή στις χορευτικές ποικιλίες που χρησιμοποιεί για να εκφραστεί και να διαφοροποιηθεί από την ομάδα. Ε. Παιδεία Η έννοια παιδεία αποτελεί επίσης μια χοροθεραπευτική διαδικασία και συνιστά αδιαμφισβήτητο παράγοντα των παραδοσιακών πολιτισμών έχοντας κατά καιρούς απασχολήσει αρκετούς ερευνητές. Η παίδευση του ατόμου μέσω του χορού συντελείται και λεκτικά και μη λεκτικά. Ξεκινώντας από τη παίδευση των ατόμων με λεκτικό τρόπο, βασικός παράγοντας σε αυτή τη διαδικασία είναι τα τραγούδια τα οποία συναρθρώνουν λόγο, μουσική και κίνηση. Τα τραγούδια, όπως συνηθίζεται να λέγεται, είναι βγαλμένα από τη ζωή. Παρουσιάζουν μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων και εξυμνούν τον έρωτα, τη φύση, το

12 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, φύλο κτλ. Ακόμα και τα γεγονότα της καθημερινής ζωής, οι προσωπικές και οι συνολικές εμπειρίες ενός τόπου, γίνονται τραγούδια, τα οποία λειτουργούν παιδευτικά ως προς τους κατοίκους του τόπου. Στο Μαλανδρίνο υπάρχουν αρκετά τραγούδια από πραγματικές ιστορίες (π.χ. «του Ρήγα η Φρόσω», «η Γιαννίτσα η μοναχή»), αλλά και τραγούδια που έχουν γραφτεί από ντόπιους και αναφέρονται σε διηγήσεις περασμένων οικογενειακών γεγονότων (π.χ. «Σπασμένη μου περήφανη και Τσόκες παινεμένες»). Παιδευτική, όμως, μπορεί να είναι και η μη λεκτική πλευρά της χορευτικής διαδικασίας 64. Για παράδειγμα, ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας υπάρχουν κατά καιρούς αντιπαλότητες και συγκρούσεις. Η ύπαρξη μιας τέτοιας κατάστασης που συμπίπτει με τη χρονική στιγμή του πανηγυριού δημιουργεί προβλήματα καθώς οι Μαλανδρινιώτες, κατ έθιμο, χορεύουν ανά οικογένειες. Παραθέτω μια σχετική εικόνα από πρόσφατο πανηγύρι: δυο οικογένειες βρίσκονταν σε μια κατάσταση αντιπαλότητας, όπου τα αδέρφια δεν μιλούσαν μεταξύ τους λόγω προβλημάτων σχετικά με το μοίρασμα της οικογενειακής περιουσίας. Την ώρα του πανηγυριού, όμως, η μια οικογένεια χειρίστηκε διαφορετικά την κατάσταση από την άλλη οικογένεια. Τα αδέρφια της μιας οικογένειας αποφάσισαν να καθίσουν μαζί στο πανηγύρι κι ας μη μιλούσαν μεταξύ τους, ενώ τα αδέρφια της δεύτερης οικογένειας, όχι μόνο δεν κάθισαν μαζί, αλλά δεν έκαναν προσπάθεια να διατηρήσουν χαμηλό προφίλ της κατάστασής τους. Για τους υπόλοιπους συμμετέχοντες στο πανηγύρι αυτή η εικόνα αποτελεί ηθικό δίδαγμα για τις αδερφικές σχέσεις και πρότυπο για το πώς πρέπει να φέρονται οι οικογένειες μεταξύ τους. Έλεγαν για την πρώτη οικογένεια: «Είδες αδέρφια! Ας έχνε σκουτουθεί, κάθουντι μαζί». Τέλος, κατά τη χορευτική διαδικασία το άτομο κατανοεί στοιχεία που αφορούν τον ίδιο του τον εαυτό. Η συνειδητοποίηση αυτών των στοιχείων μπορεί να γίνεται από το ίδιο το άτομο, όμως, οι υπόλοιποι παρευρισκόμενοι στη χορευτική διαδικασία τον βοηθούν να φτάσει σε αυτό το σημείο, μέσα από τα σχόλιά τους και τις παρατηρήσεις τους. Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη φάση παίζει η έννοια της λεκτικοποίησης, η οποία υποδηλώνει τη συνειδητοποίηση της αλλαγής του ατόμου και πραγματοποιείται όταν έρθουν στο συνειδητό οι ασύνειδες εικόνες. Μια μορφή λεκτικοποίησης συντελείται μετά το χορευτικό μέρος του πανηγυριού, όταν οι ντόπιοι συγκεντρώνονται στα σπίτια, στις αυλές, στην πλατεία και στα μαγαζιά του χωριού. Εκεί συζητούν όλα τα

13 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στο πανηγύρι και οι χορευτές συνειδητοποιούν καταστάσεις και συναισθήματα που δεν είχαν αντιληφθεί προηγουμένως. Συμπεράσματα Από την έρευνα διεξάγονται κάποια πολύ σημαντικά συμπεράσματα σε σχέση με τη χοροθεραπεία. Πρώτ απ όλα, είναι πολύ σημαντικό να επισημανθεί ότι μια συνεδρία χοροθεραπείας ή ένα μεμονωμένο χορευτικό γεγονός δεν μπορεί να θεωρηθεί χοροθεραπεία. Τέτοιες διαδικασίες συμβάλλουν στην έκσταση των συμμετεχόντων, αλλά διαφέρουν αρκετά από αυτό που είναι χοροθεραπεία 65. Μια συνεδρία χοροθεραπείας / ένα χορευτικό γεγονός μπορεί να είναι εν δυνάμει χοροθεραπεία, εάν οι συμμετέχοντες εμπλακούν συστηματικά σε ένα ευρύτερο χοροθεραπευτικό πρόγραμμα. Επιπλέον, η έρευνα έδειξε ότι η αποτελεσματικότητα της χοροθεραπείας δεν συνδέεται αποκλειστικά με ένα είδος χορού. Η χρήση και η επιλογή ενός είδους χορού στις συνεδρίες χοροθεραπείας πρέπει να βασίζεται στις ανάγκες και στις ιδιαιτερότητες των συμμετεχόντων, στη χορευτική τους ταυτότητα, ώστε να νιώθουν άνετα και να μπορέσουν να οδηγηθούν στη θεραπευτική αλλαγή. Αυτό που παίζει ουσιαστικό ρόλο είναι οι διαδικασίες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται η χοροθεραπεία. Οι συνεδρίες χοροθεραπείας ως μορφές τελετουργίας διέπονται από μια σειρά χοροθεραπευτικών διαδικασιών. Η έρευνα έδειξε ότι αυτές οι χοροθεραπευτικές διαδικασίες ενέχονται και σε ένα παραδοσιακό πανηγύρι. Οπωσδήποτε, είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς για το πώς μπορεί να έχει αποτελεσματικότητα η χοροθεραπευτική πρακτική σε μια συνεδρία που λαμβάνει χώρα μια φορά το χρόνο, όπως ισχύει με την τέλεση του πανηγυριού. Τα δεδομένα της επιτόπιας έρευνας δείχνουν ότι η ίδια πρακτική με το πανηγύρι λειτουργεί σε κάθε επίσημη ή ανεπίσημη χορευτική περίσταση στον κύκλο του χρόνου που συμβαίνουν είτε στο Μαλανδρίνο είτε στην ευρύτερη περιοχή με τη συμμετοχή των κατοίκων του χωριού. Συμπερασματικά, οι χοροθεραπευτές μπορούν να χρησιμοποιούν παραδοσιακές χορευτικές πρακτικές όταν απευθύνονται σε συμμετέχοντες ανάλογου πολιτισμικού υπόβαθρου και να επιτυγχάνουν εξίσου θετικά αποτελέσματα με τα υπόλοιπα μοντέλα χοροθεραπείας.

14 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, Βιβλιογραφικές σημειώσεις 1 Kraus Richard: Η ιστορία του χορού. Athens, Stark, Arlynne: The American journal of dance therapy: Its history and evolution, in: 24 American Dance Therapy Association (2002), ενδ. Lev-Aladgem, Shulamith: Creating a therapeutic playful dialogue with a patient suffering from Parkinson s disease, in: 25 The Arts in Psychotherapy (1998), ενδ. Torrance, Jonas: Autism, aggression, and developing a therapeutic contract, in: 25 American Journal Of Dance Therapy (2003), ενδ. Rainbow, T. H. Ho: Effects of dance movement therapy on Chinese cancer patients: A pilot study in Hong Kong, in: 32 The Arts in Psychotherapy (2005), Karkou, Vassiliki & Sanderson, Patricia: Report: theories and assessment procedures used by dance / movement therapists in the UK, in: 28 The Arts in Psychotherapy (2001), Karkou, Vassiliki & Sanderson, Patricia: Dance movement therapy in the UK: a field emerging from dance education, in: 7 European Physical Education Review (2001), Βλέπε σχετικές πληροφορίες στην ιστοσελίδα: 9 Schott-Billman, France: Όταν ο χορός θεραπεύει. Αθήνα, Schmais, Claire: Healing processes in group dance therapy, in: 8 American Journal of dance therapy (1985), 17-36; Schott-Billman, France: Χοροθεραπεία με την Πρωτόγονη Έκφραση. Αθήνα, Παναγιωτοπούλου, Ευθυμία: Χοροθεραπευτικές διαδικασίες και παραδοσιακός χορός. Μια ανθρωπολογική προσέγγιση. Μεταπτυχιακή διατριβή, ΤΕΦΑΑ, Αθήνα, Pallaro, Patricia: Culture, self and body self: Dance/Movement Therapy across cultures, in: Bejjani F. J.: Current research in arts medicine, Chicago, 1993, Schott-Billman, France: Primitive expression: An anthropological dance therapy method, in: 19 The Arts in Psychotherapy (1992), Hanna, Judith Lynne: Anthropological perspectives for dance movement therapy, in: 12 American Journal of Dance Therapy (1990), Dosamantes, Irma: Divergent cultural self construals: implications for the practice of dance movement therapy, in: 26 The Arts in Psychotherapy (1999), Παναγιωτοπούλου, Ε: Χοροθεραπευτικές, σελ Coseo, Anne: Developing cultural awareness for creative arts therapies, 24 The Arts in Psychotherapy (1997), Zachos, Dimitris: An exploration from a structural point of view of the use of the Greek traditional form of dance in a dance movement therapy group of Greek schizophrenic patients. Unpublished Master Dissertation. Faculty of the Laban Centre for Movement and Dance, England, Schmais, Claire & White, Elisa: Introduction to dance therapy, in: 9 American Journal of Dance Therapy (1986), Schmais: Healing, p Watling, Rob: Folklore and ritual as a basis for creative therapy, in: Warren, Bernie: Using the creative arts in therapy. New York, 1993, Beth Franks, Beth & Fraenkel, Danielle: Fairy tales and dance/movement therapy: Catalysts of change for eating-disordered individuals, in: 18 The Arts in Psychotherapy (1991), Γιούνγκ, Καρλ Γκουστάβ.: Βασικές αρχές της ψυχοθεραπείας. Αθήνα, Watling: Folklore, p Dosamantes, Irma: Regression reintegration: Central psychodynamic principle in rituals of transition, in: 25 The Arts in Psychotherapy (1998), Schmais, Claire: Group development and group formation in dance therapy, in: 8 The Arts in Psychotherapy (1981), Chaiklin, Harris: Marian Chace: Her papers. Columbia, Van Gennep, A.: The rites of passage. Chicago, Schmais: Healing, p Schmais: Healing, p Παναγιωτοπούλου, Ε: Χοροθεραπευτικές, Laban, R.: Modern Educational Dance. London, Ζωγράφου, Χορός, σελ Παναγιωτοπούλου, Ε: Χοροθεραπευτικές, Schmais: Healing, p.18.

15 Ε. Παναγιωτοπούλου και συν. - Επιστήμη του Χορού, 3, Παναγιωτοπούλου, Ε: Χοροθεραπευτικές, Schmais: Healing, p Friesen, Joanna: Aesthetic order in dance, in Thomas, Carolyn: Aesthetics and dance. American Alliance for Health, Physical Education, Recreation and Dance, 1980, Ζωγράφου, Μάγδα: Λαογραφική-Ανθρωπολογική προσέγγιση του σέρα χορού των Ποντίων. Διδακτορική διατριβή. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, 1989; Koutsouba, Maria: Plurality in motion: Dance and cultural identity on the Greek Ionian island of Lefkada. Doctoral thesis, University of London, London, Κουτσούμπα, Μαρία: Σημειογραφία χορευτικής κίνησης. Το πέρασμα από την προϊστορία στην ιστορία του χορού. Προπομπός, Αθήνα, 2005, σελ Royce, Ρeterson Αnya: Η ανθρωπολογία του χορού. Μ. Ζωγράφου (μετάφρ). Νήσος, Αθήνα, 2005, σελ ) 42 Παναγιωτοπούλου, Ευθυμία: Σκηνικές αναπαραστάσεις και το τσάμικο στο Μαλανδρίνο Φωκίδας, in: Ηλεκτρονικό περιοδικό της ΠΕΠΦΑ, 1 Φεβρουαρίου 2000, 43 Ζωγράφου, Μάγδα: Ο χορός στην ελληνική παράδοση (2 η εκδ), Art Work, Αθήνα, 2003, σελ Connerton, Paul: How societies remember. Cambridge University Press, 1989, p Schmais: Healing, p Παναγιωτοπούλου, Άννα: Κριτήρια επιλογής τραγουδιού στην παραγγελία του χορού, Πρακτικά Συνεδρίου. Διεθνής Οργάνωση Λαϊκής Τέχνης, Ζωγράφου: Χορός, Δρανδάκης, Λευτέρης: Ο αυτοσχεδιασμός στον ελληνικό δημοτικό χορό. Αθήνα, 1993, σελ Youngerman, Suzanne: Method and theory in dance research: an anthropological approach, in Yearbook of the international folk music council (1975), p Giurchescu, Anca: The process of improvisation in folk dance, in 7 Dance studies (1983), p Giurchescu: Process, p Παναγιωτοπούλου, Ευθυμία: Χοροθεραπευτικές, σελ Schmais: Healing, p Giurchescu: Process, p Δαμιανάκος, Στ: Λαϊκός πολιτισμός: ιδεολογική χρήση και θεωρητική συγκρότηση του όρου, στο 19 Επιστημονική Σκέψη (1984), σελ Εφημερίδα «Ο Λιδορικιώτης», 71, Δεκέμβριος Schmais: Healing, p Schmais: Healing, p David Aldridge, Gudrun Brandt & Dagmar Wohler: Toward a common language among the creative art therapies, in 17 The Arts in Psychotherapy (1990), p Riboli, Dianna: Shamanism in the Chepang of southern and central Nepal. Mandala Book Point Kathmandu, Nepal, 2000) 61 Williams, Drid: Ten lectures on the theories of the dance. The Scarecrow Press, Inc. Metuchen, N.J., & London, 1991, p Austin, J. L. How to do things with words. Oxford Claredon Press, Νιτσιάκος, Βασίλης: Χορός και συμβολική έκφραση της κοινότητας. Το παράδειγμα του χορού Κίνικ (Περιβόλι Γρεβενών), στο Νιτσιάκος, Βασίλης (επιμ): Χορός και κοινωνία. Πνευματικό Κέντρο Δήμου Κόνιτσας, 1994, Blacking J.: A case for higher education in the arts. The arts and higher education, in 48 The Society for Research into Higher Education (1982), p Aldridge et al: Language, p.195.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 1989 Διδακτορικό Δίπλωμα Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (Τομέας Λαογραφίας)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 1989 Διδακτορικό Δίπλωμα Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (Τομέας Λαογραφίας) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο : Μαγδαληνή Ζωγράφου Διεύθυνση Επικοινωνίας : Εθνικής Αντίστασης 41, Δάφνη 17237 Tηλέφωνο Επικοινωνίας : 210-9760310, 210-6668198 Fax : - E-mail : zografou@phed.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α.

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού στα δηµοτικά σχολεία µε Ε.Α.Ε.Π. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Η θεµατική ενότητα «ρυθµός-κίνηση-χορός» στη σχολική Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 5: Δραστηριότητες εξοικείωσης με τον σύγχρονο χορό στο πλαίσιο της γενικής παιδείας: Επιλογές για σπουδή στη δομή της κίνησης. Γαλάνη

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 7:ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας Γνωριμία με την

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Μ ΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

Μ ΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Μ ΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Πολιτιστικό πρόγραμμα στα πλαίσια της Ευέλικτης Ζώνης 6/θ Δ.Σ. ΚΟΝΤΙΑ ΛΗΜΝΟΥ 2009 2010 ΤΑΞΗ Ε Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Κουρίτα Αγγελική ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ομάδα εργασίας: Γάβανου

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Παπακώστας

Δρ. Χρήστος Παπακώστας Ερευνητικά Πεδία Ενδιαφέροντα Δρ. Χρήστος Παπακώστας Christos Papakostas, PhD Χορός, Μουσική, Λαογραφία, Λαϊκός Πολιτισμός, Πολιτισμικές ταυτότητες, ++302431047059 Επικοινωνία: christospakostas@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος µαθήµατος: Εισαγωγή στον παραδοσιακό χορό (N 135) ιάλεξη: Η ιδακτική του Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού

Τίτλος µαθήµατος: Εισαγωγή στον παραδοσιακό χορό (N 135) ιάλεξη: Η ιδακτική του Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού Τίτλος µαθήµατος: Εισαγωγή στον παραδοσιακό χορό (N 135) ιάλεξη: Η ιδακτική του Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού Μέθοδοι και στρατηγικές διδασκαλίας τρισδιάστατη ενότητα (κίνηση, µουσική, λόγος) σύστηµα επικοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ «ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ» ΣΤΗΝ ΟΜΑ ΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ «ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ» ΣΤΗΝ ΟΜΑ ΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρακάτω εργασία αποτέλεσε την διπλωµατική µου εργασία για το πρόγραµµα εκπαίδευσης στην Οµαδική Ανάλυση, την οποία κατέθεσα στον Ελληνικό Οργανισµό Ψυχοθεραπείας και Παιδείας στην Οµαδική Ανάλυση (HOPE

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στις βασικές αρχές του σύγχρονου χορού

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στις βασικές αρχές του σύγχρονου χορού Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στις βασικές αρχές του σύγχρονου χορού Κωδικός Μαθήματος: ΚΤ1410 Διδάσκουσα: Τσουβαλά Μαρία, tsouvala@uth.gr Είδος Μαθήματος: ΤΥ Εξάμηνο:1ο 2ο Μονάδες ECTS: 6 Περιγραφή του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα

Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα Εισήγηση- Παρουσίαση της Χοροθεραπείας στα πλαίσια των Συνεδριακών εκδηλώσεων «Οι δρόμοι της Ψυχοθεραπείας» Διοργάνωση : κοινοπραξία ΕΥΕΞΙΑ Μάιος 2002, Αθήνα Συνήθως,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

H ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΓΝΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - THE USE OF PLAY THERAPY IN HEALTH AND EDUCATION

H ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΓΝΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - THE USE OF PLAY THERAPY IN HEALTH AND EDUCATION H ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΓΝΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - THE USE OF PLAY THERAPY IN HEALTH AND EDUCATION H Παιγνιοθεραπεία ως μέθοδος θεραπείας χρησιμοποιεί το παιχνίδι ως βασικό επικοινωνιακό και

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαχαρούλα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2012-2013

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2012-2013 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2012-2013 ΚΕΝΤΡΟ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ «ΒΙΛΧΕΛΜ ΡΑΪΧ» ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΥΡΟΦΥΤΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ & ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ () 3 ης Σεπτεμβρίου 84, 10434 ΑΘΗΝΑ, Τηλ: 210 8812139,

Διαβάστε περισσότερα

Μελετώντας την υπάρχουσα ελληνική και ξένη βιβλιογραφία διαπιστώνεται η έλλειψη βιβλιογραφικών αναφορών για τον Ικαριώτικο χορό.

Μελετώντας την υπάρχουσα ελληνική και ξένη βιβλιογραφία διαπιστώνεται η έλλειψη βιβλιογραφικών αναφορών για τον Ικαριώτικο χορό. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην Ελλάδα ο χορός γενικά αποτελούσε και αποτελεί σημαντικό μέσο επικοινωνίας των ατόμων και αναπόσπαστο στοιχείο της κοινωνικής δράσης. Αυτό ισχύει και για τον Ικαριώτικο που είναι ο αντιπροσωπευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΥ 002 ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΚΥΡΙΑΚΟ ΧΑΤΖΗΤΤΟΦΗ (ΜΟΥΣΙΚΗΣ) 21/11/2007

ΠΡΥ 002 ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΚΥΡΙΑΚΟ ΧΑΤΖΗΤΤΟΦΗ (ΜΟΥΣΙΚΗΣ) 21/11/2007 ΠΡΥ 002 ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΚΥΡΙΑΚΟ ΧΑΤΖΗΤΤΟΦΗ (ΜΟΥΣΙΚΗΣ) 21/11/2007 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Η ειδική εκπαίδευση(special education) ειναι η παιδεία η οποία επικεντρώνονται σε άτομα με ειδικές ανάγκες όπως

Διαβάστε περισσότερα

Συνδέοντας τις ζωές των ανθρώπων Αφηγηματική ψυχοθεραπεία: προχωρώντας από την ψυχολογική οπτική στη κοινωνιολογική οπτική

Συνδέοντας τις ζωές των ανθρώπων Αφηγηματική ψυχοθεραπεία: προχωρώντας από την ψυχολογική οπτική στη κοινωνιολογική οπτική Dulwich Centre of Narrative Therapy and Community Work (Australia) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ (Ελλάδα) Εκπαιδευτικό τριήμερο Συνδέοντας τις ζωές των ανθρώπων Αφηγηματική ψυχοθεραπεία: προχωρώντας

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Μαρία Ι. Κουτσούμπα Αναπλ. Καθηγήτρια ΣΕΦΑΑ ΕΚΠΑ / ΣΕΠ ΕΑΠ Δραστηριότητες και ασκήσεις αυτό-αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου

Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Λαγκαδινού Νεκταρία, Καθηγήτρια Μουσικής Στο πρόγραμμα συμμετείχαν όλοι οι μαθητές της Α τάξης του Δημοτικού Σχολείου Λουτρών Μυτιλήνης.

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Extract from the book Play and Laugh- Language games for teaching Greek as a foreign. language. by Ifigenia Georgiadou, 2004, Hellenic Culture Centre

Extract from the book Play and Laugh- Language games for teaching Greek as a foreign. language. by Ifigenia Georgiadou, 2004, Hellenic Culture Centre Απόσπασμα από το βιβλίο Παίξε-Γέλασε/ γλωσσικά παιχνίδια για τη διδασκαλία της ελληνικής ως ξένης γλώσσας Της Ιφιγένειας Γεωργιάδου, 2004, εκδ. Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού Extract from the book Play and

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΡΑΣΗΣ ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΥΘΡΟ ΟΝΤΑ 2007-2008 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΡΑΣΗΣ ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΥΘΡΟ ΟΝΤΑ 2007-2008 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1) Γνωρίζω καλύτερα τον εαυτό μου ( ιαστάσεις της Αυτοαντίληψης, Αυτοεκτίμηση *) ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΡΑΣΗΣ ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΥΘΡΟ ΟΝΤΑ 2007-2008 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ (α)

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Νέο Πρόγραμμα iuσπcdcddccscsdcscsουδών Νηπιαγωγείου Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. Υποχρεωτικής επιλογής (Κατεύθυνσης)

ΕΙΔΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. Υποχρεωτικής επιλογής (Κατεύθυνσης) ΕΙΔΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Ακαδημαϊκή Μονάδα: Τομέας: Εργαστήριο/Σπουδαστήριο/Κλινική: Τίτλος Μαθήματος / Θέμα Εργασίας: Κωδικός Μαθήματος: Τύπος Μαθήματος: ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Διοίκηση Ανθρώπινων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Κινηματογραφικές Θεωρίες

Σύγχρονες Κινηματογραφικές Θεωρίες Σύγχρονες Κινηματογραφικές Θεωρίες 2015-2016 - Χειμερινό Εξάμηνο Διδάσκων: Σωτήρης Πετρίδης e- mail επικοινωνίας: sotospetridis@yahoo.gr Υπό την επίβλεψη της Μ. Κακλαμανίδου Περιγραφή του μαθήματος: Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη Ο ανδρικός και ο γυναικείος εγκέφαλος διαφέρουν χημικά και θυμικά, με αποτέλεσμα οι άνδρες και οι γυναίκες να βλέπουν τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνία. Τα διαφορετικά συναισθήματα των δύο φύλων

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

«Νάξος» Χοροί Έθιµα Φορεσιές Λαογραφία

«Νάξος» Χοροί Έθιµα Φορεσιές Λαογραφία ΣΧΟΛΗ ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΩΝ ΧΟΡΩΝ ΧΟΡΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΩΝ ΧΟΡΕΥΤΙΚΩΝ ΟΜΑ ΩΝ «Νάξος» Χοροί Έθιµα Φορεσιές Λαογραφία Σάββατο & Κυριακή 26-27 Μαρτίου 2005-03-11 Εισηγητής : Ψαρρός Απόστολος,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσικοθεραπευτική προσέγγιση Ρ. Nordoff- C. Robbins στον χώρο του νοσοκομείου

Η μουσικοθεραπευτική προσέγγιση Ρ. Nordoff- C. Robbins στον χώρο του νοσοκομείου Η μουσικοθεραπευτική προσέγγιση Ρ. Nordoff- C. Robbins στον χώρο του νοσοκομείου Μουσικοθεραπεύτρια, Μαρία Φρουδάκη ΜΜΤ N-R ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Paul Nordoff, δημοφιλής πιανίστας και συνθέτης στην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ιαδικασία ενθάρρυνσης, έµπνευσης και βοήθειας στους άλλους για να δουλέψουν µε ενθουσιασµό ως προς κάποιους στόχους.

ιαδικασία ενθάρρυνσης, έµπνευσης και βοήθειας στους άλλους για να δουλέψουν µε ενθουσιασµό ως προς κάποιους στόχους. ΗΓΕΣΙΑ Η φύση της ηγεσίας ιαδικασία ενθάρρυνσης, έµπνευσης και βοήθειας στους άλλους για να δουλέψουν µε ενθουσιασµό ως προς κάποιους στόχους. Βοηθάει την οµάδα να εντοπίσει «που πηγαίνει» και προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ Ορισμός αλκοολισμού Αλκοολούχα ποτά ονομάζονται όλα τα ποτά που περιέχουν αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) γεωργικής προέλευσης, σε οποιοδήποτε ποσοστό το

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ Λύκειο Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2011-2012 1 ος Στόχος Το σχολείο μας Ένα εργαστήριο ανάπτυξης κριτικής σκέψης, δημιουργικότητας και συνεργασίας. 1 ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία

Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΑΓΓΛΙΚΗΣ Εκδήλωση της Περιφέρειας Αττικής 1 η Σεπτέμβρη 2010 Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία Έργο του Υπουργείου

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων _v.1. Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων. τηλέφωνα επικοινωνίας: 211.403-7682 & 690.9012085 email: info@valores.

Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων _v.1. Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων. τηλέφωνα επικοινωνίας: 211.403-7682 & 690.9012085 email: info@valores. 2013 Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων ΒΑΣΙΚΟ Επίπεδο A Περιγραφή βασικού επιπέδου Α1 Ολοκληρώνοντας το επίπεδο Α1 της Ισπανικής γλώσσας, ο σπουδαστής θα είναι ικανός να κατανοήσει και να χρησιμοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας Ενότητα 4: Η συμβολή της ψυχανάλυσης στη μουσικοθεραπεία και στη διδασκαλία μουσικής Ψαλτοπούλου Ντόρα Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ1 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ

Διαβάστε περισσότερα