Το μυτιληνιό σαντούρι μέσα από την δισκογραφία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το μυτιληνιό σαντούρι μέσα από την δισκογραφία"

Transcript

1 ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΑΪΚΗΣ & ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Το μυτιληνιό σαντούρι μέσα από την δισκογραφία Μουλά Χ. Ελένη Α.Μ. 962 Επόπτης καθηγητής: Κοκκώνης Γεώργιος Άρτα Μάρτιος 2011

2 Στην οικογένειά μου

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Το σαντούρι 1.1. Το σαντούρι ανά τον κόσμο Το σαντούρι στην Ελλάδα...8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Το σαντούρι στην Λέσβο 2.1. Γεωγραφική θέση Μουσικές επιρροές Οι Μυτιληνιοί σαντουριέρηδες Βιογραφικά στοιχεία Η μουσική μαθητεία Τα παρατσούκλια των σαντουριέρηδων Άλλα είδη ενασχόλησης πέραν της μουσικής Προμήθεια σαντουριών και κατασκευαστικές παρεμβάσεις Κατασκευαστές σαντουριών Κατασκευαστικές παρεμβάσεις 22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Το ρεπερτόριο 3.1. Η διαμόρφωση του μυτιληνιού ρεπερτορίου στο χρόνο Το μυτιληνιό ρεπερτόριο (Παν-Λεσβιακό δίκτυο) Μουσικά ιδιώματα-μουσικές περιοχές Μυτιλήνη Αγιάσος Πλωμάρι Γέρα Πηγή Μιστεγνά Αγία Παρασκευή Μανταμάδος Μόλυβος Πέτρα...47

4 Ερεσός Το ρεπερτόριο, οι τεχνικές και το μουσικό δίκτυο των σαντουριέρηδων Γιώργος Χατζέλλης ή «Καχίνα» ή «Βέβα» Στρατής Ψύρρας ή «Μουζού» Μεγακλής Βερβέρης ή «Τουρκογιάννης» Νίκος Καλαϊτζής ή «Μπινταγιάλας» Γιάννης Σουσαμλής ή «Κακούργος» Δημήτρης Στεριανός ή «Μπουρλής» Δημήτρης Κρανιδιώτης Κώστας Ζαφειρίου ή «Καζίνο» Δημήτρης Κοφτερός Στρατής Καζαντζής Πέμη Βερβέρη Το ρεπερτόριο κομμάτι της πολιτισμικής ταυτότητας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Η δισκογραφία των μυτιληνιών σαντουριέρηδων 4.1. Από την ζωντανή μουσική εκτέλεση στην δισκογραφία Το μυτιληνιό σαντούρι στην δισκογραφία Γιώργος Χατζέλλης «Καχίνα» ή «Βέβα» Στρατής Ψύρρας ή «Μουζού» Μεγακλής Βερβέρης ή «Τουρκογιάννης» Γιάννης Σουσαμλής ή «Κακούργος» Νίκος Καλαϊτζής ή «Μπινταγιάλας» Δημήτρης Στεριανός ή «Μπουρλής» Δημήτρης Κρανιδιώτης Κώστας Ζαφειρίου ή «Καζίνο» Δημήτρης Κοφτερός Στρατής Καζαντζής Πέμη Βερβέρη ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...80 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ...I-IV

5

6 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Με αφορμή την υλοποίηση της πτυχιακής μου εργασίας για την ολοκλήρωση των σπουδών μου στο Τμήμα Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής του ΤΕΙ Ηπείρου, μπήκα στην διαδικασία της αναζήτησης του θέματος με το οποίο θα δραστηριοποιηθώ ερευνητικά για την εκπόνηση του. Αρωγοί στην προσπάθειά μου αυτή στάθηκαν μια σειρά μαθήματα τα οποία παρακολούθησα κατά τη διάρκεια της φοίτησης μου στο τμήμα, καθώς και μια σειρά από συζητήσεις με τους συμφοιτητές και τους καθηγητές μου. Στοιχεία τα οποία έλαβα υπ όψιν μου για την επιλογή του θέματος ήταν κατ αρχάς το προσωπικό μου ενδιαφέρον, σε συνάρτηση με το γνωστικό πεδίο πάνω στο οποίο θα βασίσω την έρευνά μου. Όντας λοιπόν μαθήτρια της μουσικής δεξιότητας του σαντουριού στο τρίτο εξάμηνο της φοίτησής μου η καθηγήτρια του οργάνου Ουρανία Λαμπροπούλου ανέθεσε στο Τμήμα μου να ερευνήσουμε (στα πλαίσια μιας εβδομαδιαίας εργασίας) το σαντούρι στη Λέσβο και την ηγεμονική θέση του στις κομπανίες. Η εργασία αυτή αποτέλεσε το έναυσμα για να ασχοληθώ αργότερα ερευνητικά με το θέμα και να αναλύσω περαιτέρω αυτές τις παραμέτρους. Έχοντας λοιπόν διαμορφώσει την προβληματική της έρευνας και προσπαθώντας να βρω μια επιστημονική τεκμηρίωση στο ερώτημά μου, κατέφυγα σε βιβλιογραφικές αναφορές και σε οπτικοακουστικές πηγές. Από τις διαθέσιμες πληροφορίες κατέληξα στο γεγονός ότι μπορεί να γίνει μια προσέγγιση του μουσικού τοπίου του νησιού και της θέσης του σαντουριού σε αυτό καθώς και μια ανάλυση των τεχνικών που χρησιμοποιούν οι σαντουριέρηδες έχοντας ως βάση τη δισκογραφία και τις διαθέσιμες ηχητικές πηγές. Σε αυτό το σημείο, οφείλω να ευχαριστήσω τον επόπτη καθηγητή μου κ. Κοκκώνη Γεώργιο που με την βοήθειά του κατάφερα να υλοποιήσω την εργασία αυτή, τους καθηγητές του Τμήματος Ανδρίκο Νίκο και Βέργο Παναγιώτη καθώς και τους Θεοφάνη Σουλακέλλη, Κώστα Ζαφειρίου και Βίκυ Θεοδωρίδου για τη σημαντική βοήθειά τους στην συλλογή των στοιχείων. Ένα μεγάλο ευχαριστώ επίσης στους καθηγητές του Τμήματος που μου μετέδωσαν τις γνώσεις τους όλα αυτά τα χρόνια των σπουδών μου και βέβαια στην οικογένειά μου που μου έδωσε την ευκαιρία να φοιτήσω στο τμήμα και να ακολουθήσω αυτό που αγαπώ. 1

7 Ελπίζω η εργασία μου να αποτελέσει το έναυσμα για περαιτέρω έρευνα του σαντουριού και των τόσο σπουδαίων μυτιληνιών σαντουριέρηδων που άφησαν το στίγμα τους στην ελληνική παραδοσιακή μουσική. 2

8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι σύνηθες το φαινόμενο στη μουσική παράδοση διαφόρων πολιτισμών ανά τον κόσμο να «δεσπόζει» στην ορχήστρα και στη συνείδηση μουσικών και κοινού ένα συγκεκριμένο μουσικό όργανο. Το όργανο αυτό είναι φορέας ενός κώδικα επικοινωνίας που αρθρώνεται μέσα από το ρεπερτόριο και τις μουσικές συνεργασίες των εκτελεστών του. Αυτή η γλώσσα επικοινωνίας, ως πολιτισμικό στοιχείο, κάθε φορά και σε κάθε περίπτωση είναι αποδεκτή από τα μέλη της κοινωνίας στην οποία εντάσσεται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του φαινομένου είναι η σύνδεση του σαντουριού με τον ελλαδικό νησιωτικό χώρο. Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί η ταύτισή του με τη μουσική παράδοση της Λέσβου 1. Το σαντούρι από τα τέλη του 19 ου αιώνα έως τα μέσα περίπου του 20 ου γίνεται απαραίτητο όργανο στην μυτιληνιά κομπανία. Οι μουσικοί που ασχολούνται επαγγελματικά με το σαντούρι διαρκώς αυξάνουν. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τεχνικές και το ύφος το οποίο προσδίδουν στις εκτελέσεις καθώς και ο τρόπος με τον οποίο εκφέρουν την πολυρυθμία που επικρατεί κυρίως στα οργανικά κομμάτια αλλά και γενικότερα σε όλο το ρεπερτόριο το οποίο συμπεριλαμβάνει τόσο δυτικά όσο και ανατολίτικα μουσικά ιδιώματα. Οι σαντουριέρηδες της περιοχής διαμορφώνουν το παίξιμό τους με ποικίλα τεχνικά και υφολογικά στοιχεία που αποτυπώνονται και εξελίσσονται μέσα από μια συνεχώς αυξανόμενη γκάμα σκοπών και τραγουδιών. Η παρούσα εργασία έχει ως στόχο να ερευνήσει την θέση και την ένταξη του σαντουριού στο τοπικό ρεπερτόριο. Έχοντας ως βάση αυτή την προβληματική, μελετά τη μουσική παράδοση μέσα από το χρονολογικό άξονα 19 ος -αρχές 21 ου αιώνα διότι σε αυτό το διάστημα υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες. Εκτός από τις γραπτές πηγές, για την έρευνα χρησιμοποιήθηκαν κυρίως μια σειρά ηχογραφήσεων που πραγματοποιήθηκαν από τα μέσα περίπου του 20 ου αιώνα έως σήμερα. Το διαθέσιμο ηχητικό υλικό αφορά ως επί το πλείστον ερασιτεχνικές λήψεις που έγιναν στο νησί είτε από τους ίδιους τους μουσικούς, είτε σε αυτοσχέδια «studios», είτε κατά την διάρκεια επιτόπιων επιστημονικών ερευνών. Το ηχητικό 1 Σε πολλά σημεία του κειμένου η ονομασία του νησιού αναφέρεται άλλοτε ως Λέσβος και άλλοτε ως Μυτιλήνη. Όταν πρόκειται να αναφερθούμε στην πρωτεύουσα του νησιού εκεί ονομάζεται ως πόλη της Μυτιλήνης. 3

9 αυτό υλικό εντοπίζεται σε μεταγενέστερες δισκογραφικές συλλογές. Εκτός όμως από τις ερασιτεχνικές λήψεις στην εργασία συμπεριλαμβάνονται ακόμη και ολοκληρωμένες δισκογραφικές δουλειές στις οποίες οι σαντουριέρηδες άλλοτε συμμετέχουν και άλλοτε παρουσιάζονται ως κεντρικοί καλλιτέχνες των δίσκων. Σε αυτό το σημείο πρέπει να διευκρινίσουμε ότι δεν πραγματοποιήθηκε επιτόπια έρευνα διότι θα απαιτούσε μεγάλο χρονικό διάστημα για την συλλογή του ηχητικού υλικού και θα απέκλειε μια μεγάλη γκάμα σαντουριέρηδων που ή δεν παίζουν πια σαντούρι λόγω ηλικίας ή δεν είναι στη ζωή. Σκοπός αυτής της εργασίας είναι η επεξεργασία του ήδη διαθέσιμου συλλεχθέντος ηχητικού υλικού το οποίο εντοπίζεται στην δισκογραφία και στο διαδίκτυο, καθώς και η ανάλυση των τεχνικών, του ρεπερτορίου και των μουσικών δικτύων όπως αυτά διαμορφώνονται μέσα από τις δισκογραφικές συνεργασίες των σαντουριέρηδων. Τον βασικό κορμό της εργασίας πλαισιώνουν μια σειρά από θεωρητικά ιστορικά και μουσικολογικά στοιχεία που βοηθούν στην πιο ολοκληρωμένη τεκμηρίωση της έρευνας. Για την συλλογή αυτών των θεωρητικών δεδομένων πραγματοποιήθηκε βιβλιογραφική έρευνα. Επειδή όμως οι σχετικές βιβλιογραφικές πηγές είναι περιορισμένες, ως κύρια πηγή της έρευνάς μας ήταν η μελέτη: Χτούρης Σ. (επιμ.), Μουσικά Σταυροδρόμια στο Αιγαίο, Λέσβος 19 ος 20 ος αιώνας, Εξάντας, Αθήνα 2000, το οποίο αποτελεί μια συλλογή άρθρων που πραγματοποιήθηκαν μέσα σε μια σειρά ετών και αφορά την κοινωνική και πολιτισμική διάσταση της Λέσβου. Σημαντικές πηγές υπήρξαν επίσης τα ένθετα των διαθέσιμων ψηφιακών δίσκων με βασικότερη την έκδοση: Διονυσόπουλος Ν. (επιμ.), (CD) Λέσβος Αιολίς, τραγούδια και χοροί της Λέσβου, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, Αθήνα Συμπληρωματικά, στην υλοποίηση της εργασίας συνετέλεσαν και οι προφορικές μαρτυρίες μουσικών και μουσικολόγων που πραγματοποιήθηκαν όχι οργανωμένα αλλά στο επίπεδο συζητήσεων που αφορούσαν το συγκεκριμένο θέμα. Η παρούσα πτυχιακή εργασία αποτελείται από πέντε κεφάλαια: στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται μια σύντομη αναφορά στο σαντούρι ανά τον κόσμο. Το κεφάλαιο αυτό στηρίζεται κυρίως σε ιστορικά στοιχεία τα οποία αντλούνται από την βιβλιογραφία. Σκοπός του είναι μια πρώτη προσέγγιση όσον αφορά τη θέση του οργάνου στους διάφορους μουσικούς πολιτισμούς. Στο δεύτερο κεφάλαιο εξετάζεται το σαντούρι στη Λέσβο. Εδώ γίνεται μια πρώτη προσέγγιση στα γεωγραφικά, ιστορικά και μουσικά χαρακτηριστικά της περιοχής 4

10 καταλήγοντας σε εισαγωγικά στοιχεία όσον αφορά τους σαντουριέρηδες ως μουσικούς και ως γηγενείς. Το τρίτο κεφάλαιο πραγματεύεται κυρίως στοιχεία που έχουν να κάνουν με το ρεπερτόριο της περιοχής μακροπρόθεσμα και το ρεπερτόριο των σαντουριέρηδων βραχυπρόθεσμα. Θίγονται θέματα που έχουν να κάνουν με τα δομικά συστατικά τα οποία διαμορφώνουν το ρεπερτόριο μέσα στο χρόνο. Αυτά είναι: τα όργανα, οι σκοποί, οι ρυθμοί, τα δίκτυα, τα μουσικά ιδιώματα των περιοχών, οι τεχνικές των σαντουριέρηδων (κυρίως) αλλά και των άλλων οργανοπαικτών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάλυση του ηχητικού υλικού μέσω του οποίου εντοπίζονται τα παραπάνω χαρακτηριστικά. Το τέταρτο κεφάλαιο αφορά τη δισκογραφική πορεία των σαντουριέρηδων, το ρεπερτόριο των δίσκων, τους τρόπους της ηχογράφησης (δισκογραφία, ερασιτεχνικές λήψεις), τις συνεργασίες, τα όργανα. Τέλος, η εργασία ολοκληρώνεται με την κριτική αξιολόγηση και τα συμπεράσματα των όσων λέχθηκαν στα προηγούμενα κεφάλαια. 5

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΟ ΣΑΝΤΟΥΡΙ 1.1. Το σαντούρι ανά τον κόσμο Το σαντούρι συμπεριλαμβάνεται στις μουσικές παραδόσεις πολλών λαών. Πληροφορίες για την ονοματολογία, τη μορφολογία, την κατασκευή και τις τεχνικές αντλούμε μέσα από τη βιβλιογραφία. Αναλυτικότερα, αναφορές γίνονται στα ελληνόγλωσσα βιβλία του Δημήτρη Κοφτερού 2, του Φοίβου Ανωγειανάκη 3, του Σταύρου Καρακάση 4, στην πτυχιακή εργασία της Ελένης Τοπαλίδου 5, στα άρθρα των Αντώνη Βερβέρη 6 και Γιώργου Παπαδάκη 7, στο ξενόγλωσσο βιβλίο του Gifford Paul 8, και στο άρθρο του D. Kattelwell το οποίο συμπεριλαμβάνεται στο λεξικό Grove 9. Ο Δημήτρης Κοφτερός εστιάζει περισσότερο στην οργανολογική κατασκευή του ελληνικού σαντουριού, στην τεχνική κρατήματος της μπαγκέτας, στο παραδοσιακό ρεπερτόριο διαφόρων περιοχών της Ελλάδας έχοντας πάντα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος το νησί της Λέσβου. Στα βιβλία των Ανωγειανάκη Φ. και Καρακάση Σ. μιλούν κυρίως για τα οργανολογικά χαρακτηριστικά του ελληνικού 2 (i) Κοφτερός Β. Δ., Δοκίμιο για το Ελληνικό σαντούρι, Δωδώνη, Αθήνα (χ.χ.). (ii) Κοφτερός, Β. Δ., Μελίφθογγο Ελληνικό σαντούρι πρακτική & εκμάθηση, Φίλιππος Νάκας, Αθήνα (χ.χ.). (iii) Κοφτερός Β. Δ., (CD) «Μυτιληνιό σαντούρι, Σκοποί και χοροί από την Λέσβο», Διεθνής οργάνωση Λαϊκής Τέχνης, Αθήνα Ανωγειανάκης Φ., Ελληνικά Λαϊκά Μουσικά Όργανα, Εθνική τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα Καρακάσης Σ., Ελληνικά Μουσικά Όργανα, Δίφρος, Αθήνα Τοπαλίδου, Ε., Το Ελληνικό σαντούρι και η Βαλκανική του προέλευση, Πτυχιακή Εργασία, ΤΕΙ Ηπείρου, Τμήμα Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής, Άρτα Βερβέρης Α., «Tο σαντούρι», στο: Χατζηχρήστου Ναυσικά (επιμ.), Οργανολογία ΙΙ, ΤΕΙ Ηπείρου τμήμα Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής, Άρτα 2007, σ Παπαδάκης, Γ., «Το σαντούρι», στο: Χατζηγιάννη Άννα (επιμ.), Δίφωνο, Αθήνα 1996, σ Gifford Paul, M., The Hummered Dulcimer, The Scarecrow Press Inc., Lanham Maryland and London Kattelwell, D., «Dulcimer», The New Grove Dictionary of Music and Musicians 7, σ

12 σαντουριού και στέκονται περισσότερο σε εγκυκλοπαιδικές οργανολογικές γνώσεις χωρίς να εμβαθύνουν περεταίρω την έρευνά τους στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του οργάνου. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην περίπτωση του Kattelwell δίνοντας όμως περισσότερες πληροφορίες για το σαντούρι ανά τον κόσμο. Ο Παπαδάκης Γ. δίνει ένα γενικό περίγραμμα που αφορά την οργανολογική μορφολογία του ελληνικού σαντουριού, αλλά αναφέρεται κυρίως στην ιστορία του, ερευνά την καταγωγή του και την ένταξή του στο ελληνικό παραδοσιακό τραγούδι. Μεταξύ άλλων, αναφέρεται και σε ονόματα σπουδαίων ελλήνων σαντουριέρηδων. Οι μελέτες των Βερβέρη Α. και Τοπαλίδου Ε. αναπτύσσονται στα πλαίσια των πανεπιστημιακών ερευνών. Ο πρώτος κάνει μια μελέτη που αφορά το σαντούρι σε παγκόσμιο επίπεδο και αναλύει κυρίως τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του. Η δεύτερη, ερευνά την οργανολογική συγγένεια του ελληνικού σαντουριού με το αντίστοιχο βαλκανικό τσίμπαλο και εντοπίζει ομοιότητες ως προς την κατασκευή, τις τεχνικές, και σε κάποιες περιπτώσεις και το ρεπερτόριο. Ο Gifford P. κάνει μια εκτενή έρευνα και αναφορά για τις διάφορες μορφές σαντουριού που εντοπίζονται σε διάφορες μουσικές παραδόσεις. Μιλά για τα τεχνικά χαρακτηριστικά, το ρεπερτόριο, τις μουσικές επιρροές. Από τη Δύση ως την Ανατολή το σαντούρι παρουσιάζεται με διαφορετικές μορφές, ονομασίες και τεχνικές. Το σχήμα του σε κάθε περίπτωση είναι ισοσκελές τραπέζιο και ο αριθμός των χορδών του παραμένει πολυάριθμος. Το μέσον για την παραγωγή του ήχου είναι οι μπαγκέτες και πιο σπάνια τα δάκτυλα του εκτελεστή. Οι ονομασίες του πολλές και διάφορες, ενδεικτικά αναφέρουμε μερικές από αυτές: Στις Ανατολικές χώρες λέγεται «santur» και «santoor», στη Ρωσία ονομάζεται «gusli», στη Γερμανία και την Αμερική «hackbrett», στην Κίνα αποκαλείται «Υanq Quin» 10, στην κεντρική Ευρώπη (Ουγγαρία) και την Ανατολική Ευρώπη (Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία) ονομάζεται «cimbalom, zimbel, tsimbali, cymbaly, cimbolai», στη Ρωσία «tsimbalϊ» στη Γαλλία ονομάζεται «tympanon, timpano» (λέξεις που παραπέμπουν στην ελληνική λέξη «τύμπανο»), στην Ιταλία και την Ισπανία αποκαλείται «salterio», στην Αγγλία ονομάζεται «dulcimer» και προέρχεται από το λατινικό «dulce melos» Yang σημαίνει ξένο και Quin όργανο βλ, Αντώνης Βερβέρης ό.π., σ Πληροφορίες από το βιβλίο του Paul Gifford, και από το άρθρο του Αντώνη Βερβέρη ό.π., σ

13 Η λέξη «σαντούρι» 12, σύμφωνα με την αραβοπέρσικη γλώσσα σημαίνει εκατό χορδές (san-tar), και ταυτίζεται με τον αριθμό των χορδών του. Άλλη εκδοχή είναι ότι προέρχεται από το αρχαιοελληνικό «ψάλλω» που σημαίνει εγγίζω, ψηλαφώ, ψαύω, τραβώ με τα δάχτυλα 13. Στην αρχαία Ελλάδα ο πρόγονος του σαντουριού αποκαλούνταν «ψαλτήριο» και το «santur» υποστηρίζεται πως είναι ουσιαστικά μια παράφραση αυτής της λέξης: «ψαλτήριο, ψαλτήρ, σαλτίρ, σαντούρ». Πρώτες αναφορές, όπως πληροφορούμαστε από το βιβλίο του Σ. Καρακάση «Ελληνικά μουσικά όργανα» 14, γίνονται σε ένα ανάγλυφο του 7 ου π.χ. αιώνα, την εποχή του Ασσύριου βασιλιά Ασσουρβανιπάλ όπου απεικονίζεται το μουσικό αυτό όργανο και αναφέρεται με το όνομα «σαντούρ» ή «σαντίρ». Μαρτυρίες επίσης για το σαντούρι υπάρχουν και τον 12 ο αιώνα σε ένα ανάγλυφο στην είσοδο του καθεδρικού ναού του Σαντιάγο ντε Καμποστέλα 15. Κατά μια άλλη εκδοχή το σαντούρι ήταν γνωστό στην Ινδία από τη Βεδική περίοδο και λέγονταν «katayayana vina» Το σαντούρι στην Ελλάδα Το σαντούρι στην Ελλάδα έχει σχήμα ισοσκελούς τραπεζίου και μεταλλικές χορδές των οποίων ο ήχος παράγεται με την κρούση δύο μικρών ραβδιών (μπαγκέτες). Ανήκει στην οικογένεια των χορδόφωνων μουσικών οργάνων. Στο πάνω άκρο των μπαγκετών τοποθετείται βαμβάκι, δέρμα ή κλωστή. Η επιλογή του υλικού έχει να κάνει με την ποιότητα του ήχου την οποία κάθε φορά επιλέγει ο εκτελεστής. Σχετικά με την έλευσή του στην Ελλάδα, υπάρχουν μαρτυρίες ότι ήρθε από τους Rom 17 γύρω στον 14 ο με 15 ο αιώνα μ. Χ. 18. Σύμφωνα με τον Edward Daniel 12 Στην αρχαία Ελλάδα λέγονταν και «επιγόνειο, μάγαδις, πήκτις, σιμίκιον, σαμβύκη, νάβλας» ό.π., Παπαδάκης σ Ibid., σ Βλ. Καρακάσης σ Παπαδάκης ό. π., σ Ο Katayayana ήταν ένας μουσικός-άγιος ο οποίος ονόμασε το όργανο vanene shata-tantuna που σημαίνει βίνα με 100 χορδές. 17 Τσιγγάνοι ή γύφτοι μουσικοί που εντοπίζονται στις Βόρειο-Ευρωπαϊκές χώρες όπως την Ρουμανία και την Ουγγαρία. Πιθανόν το σαντούρι ήρθε στην Ελλάδα με την μορφή του cimbalom. 18 Τοπαλίδου Ε., ό. π., σελ

14 Clarke, στα Ταξίδια του, το σαντούρι κάνει την εμφάνισή του στην Αθήνα το Άλλη μια μαρτυρία φέρει τον Αρχιεπίσκοπο Χρύσανθο να λέει μεταξύ άλλων στο «Μέγα θεωρητικόν της μουσικής»: «Κατά το μεν πολύφθογγον παίζονται η κιννύρα, το κανόνιον, η κιθάρα και το σαντούρ» 20. Το σαντούρι εντάχθηκε στο ρεπερτόριο της νησιωτικής και ηπειρωτικής Ελλάδας. Πολλοί δεξιοτέχνες μουσικοί ασχολήθηκαν και χαρακτηρίστηκαν ως σολίστες. Ενδεικτικά αναφέρουμε τους: Αριστείδη Μόσχο από το Αγρίνιο, Κώστα Λαβίδα από τα Τρίκαλα, Τάκη και Βασίλη Σούκα από το Κομπότι Άρτας, Τάσο Διακογιώργη από τη Ρόδο, Νίκο Καλαϊτζή ή «Μπινταγιάλα» από τη Λέσβο. Το σαντούρι όμως παρά την ευρεία διάδοσή του στον Ελλαδικό χώρο, ταυτίστηκε τόσο πολύ με τη Λέσβο όσο με καμία άλλη περιοχή της Ελλάδας. 19 Ανωγειανάκης ό. π., σ Παπαδάκης Γ., ό. π., σ

15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΤΟ ΣΑΝΤΟΥΡΙ ΣΤΗΝ ΛΕΣΒΟ 2.1. Γεωγραφική θέση Η Λέσβος βρίσκεται νοτιοανατολικά της Μεσογείου, και συγκεκριμένα στο βορειοανατολικό άκρο του Αιγαίου πελάγους και γειτνιάζει με τα μικρασιατικά παράλια. Η γεωγραφική της θέση στάθηκε καθοριστικός παράγοντας για την κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική της άνθιση. Κατά την περίοδο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας η Σμύρνη αποτελεί μεγάλο κέντρο της και αναπόφευκτα επηρεάζει με τις δραστηριότητές της στο εμπόριο, τις τέχνες και τα γράμματα τους λαούς της Ανατολής αλλά και τα απέναντι νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου. Κατά τη διάρκεια των θαλάσσιων δραστηριοτήτων δύσης-ανατολής, η Λέσβος γίνεται ο «ενδιάμεσος» σταθμός και η γέφυρα της διαδρομής. Το γεγονός αυτό ευνοεί το νησί στο να εξελίξει και να αναπτύξει την οικονομική και πολιτισμική του ταυτότητα. Το αλισβερίσι με την Σμύρνη ήταν συχνό μιας και για τη Λέσβο αποτελούσε την «πρωτεύουσα» των κοινωνικο-πολιτισμικών εξελίξεων. Οι Μυτιληνιοί επέλεγαν να επισκέπτονται συχνά ή ακόμα και να διαμένουν μόνιμα στην περιοχή προκειμένου να ασχοληθούν με το εμπόριο, ή να μάθουν κάποια τέχνη που θα τους βοηθούσε για τη μετέπειτα επαγγελματική τους αποκατάσταση Μουσικές επιρροές Μιλώντας για μουσικές επιρροές, στο νου μας έρχεται μια σειρά πολιτισμικών αλληλεπιδράσεων που στο πέρασμα του χρόνου ανταλλάσσουν στοιχεία τα οποία συγκροτούν τα δομικά συστατικά του μουσικού ιδιώματος της κάθε περιοχής. Η Λέσβος, όπως και οι περισσότερες περιοχές που έχουν αναπτύξει τη δική 21 Βλ. (i) Χτούρης Σ., «Εισαγωγή», Μουσικά σταυροδρόμια στο Αιγαίο, Λέσβος 19 ος -20 ος αιώνας, Εξάντας Αθήνα 2000, σ (ii) Διονυσόπουλος Ν., «H Λέσβος και η μουσική της», στο Διονυσόπουλος (επιμ.), Λέσβος Αιολίς, Τραγούδια και χοροί της Λέσβου, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης Αθήνα 1997, σ. άρθρου 19-62, σ. κειμένου:

16 τους μουσική κουλτούρα, επηρεάστηκε και επηρέασε μουσικά μέσω τον επαφών των οργανοπαικτών. Σύμφωνα με τον Σίμωνα Καρά, αποτέλεσε το «Παραθύρι της Ανατολής» 22. Τα τραγούδια του ανατολικού χώρου φιλτράρονται στη Λέσβο και εισχωρούν στη μουσική παράδοση της υπόλοιπης Ελλάδας. Η Λέσβος υιοθετεί τη λαϊκή παράδοση των απέναντι μικρασιατικών παραλίων στα οποία δεσπόζουν οργανολογικά οι ζουρνάδες και τα σαντούρια καθώς και η πολυηχία και η πολυρυθμία. Το μουσικό σύστημα που ακολουθεί είναι το «α λα φράγκα» 23 γιατί τα όργανα (σαντούρια, κιθάρες, ακορντεόν) δε μπορούν να προσεγγίσουν το τροπικό «α λα τούρκα» 24 παίξιμο που απαντάται στη λόγια μουσική παράδοση της Ανατολής. Το «α λα τούρκα» συναντάται μόνο στη δυτική πλευρά της Λέσβου (Παράκοιλα) που κυριαρχεί το ούτι εξ αιτίας της παρουσίας κάποιας αρμένικης παροικίας 25. Το μουσικό δίκτυο της Λέσβου σχετίζεται με την αστική κουλτούρα της Σμύρνης (Αλάτσατα, Μελί) και με την ευρύτερη περιφέρεια της Κωνσταντινούπολης 26. Η μουσική της Λέσβου παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με το γειτονικό Αϊβαλί. Το Αϊβαλί ή Κυδωνιές είναι μια από τις νεότερες πόλεις της Μικράς Ασίας που ιδρύθηκε στο τέλος του 16 ου ή στις αρχές του 17 ου αιώνα από κατοίκους της Λέσβου οι οποίοι εγκατέλειψαν την πατρίδα τους αναζητώντας καλύτερους όρους διαβίωσης 27. Σύμφωνα με τον Ευστράτιο Βογιατζή, «Μουσική καθαυτό εντόπια, γνήσια δεν υπήρχε στο Αϊβαλί. Όταν δε λέμε εντόπια, γνήσια εννοούμε μουσική, τραγούδια χορούς που να γεννήθηκαν στον τόπο για τον οποίο μιλάμε και που να έχουν μια πολύ μακρινή παράδοση και μια τοπική ιδιομορφία» 28. Έτσι, συμπεραίνουμε ότι τραγούδια όπως το Κιόρογλου, το Αϊβαλιώτικο, το Πιγκί, η 22 Σουλακέλλης Θ., «Λέσβος Μυτιλήνη», Μελίσματα στην Αγιάσο Α, Φιλοπρόοδος σύλλογος Αγιασωτών 1996, χωρίς αρίθμηση σελίδων. 23 Μουσικό σύστημα που απαντά σε συγκερασμένες μουσικές δομές (τόνοι-ημιτόνια). 24 Συγκερασμένο μουσικό σύστημα με διαφορετική δομή που συμπεριλαμβάνει μικρότερα ή μεγαλύτερα διαστήματα του ημιτονίου και του τόνου. 25 Προφορική μαρτυρία Θεοφάνη Σουλακέλλη Προφορική μαρτυρία Θεοφάνη Σουλακέλλη Αϊβαλί, Ιστορία. στο διαδικτυακό τόπο 28 Σουλακέλλης Θ., «Η μουσική ζωή στις Κυδωνιές», στο Π. Μ. Κιτρομιλίδης Π. Μιχαηλάρης (επιμ.), Μυτιλήνη και Αϊβαλί (Κυδωνιές), Μια αμφίδρομη σχέση στο βορειοανατολικό Αιγαίο, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών Αθήνα 2007 σ

17 Πέργαμος, καθώς συρτοί και μπάλλοι σκοποί που συνηθίζονταν και παίζονταν στην Λέσβο, πιθανόν μεταφέρθηκαν από το νησί και επηρέασαν τη μουσική ταυτότητα της περιφέρειας του Αϊβαλιού. Παρόλα αυτά, κέντρο των μουσικών εξελίξεων για το νησί ήταν η Σμύρνη. Η Σμύρνη πριν από τη Μικρασιατική καταστροφή αποτελούσε μεγάλο οικονομικό και εμπορικό κέντρο της Μικράς Ασίας. Ο χαρακτήρας της ήταν πολυπολιτισμικός και δεν υπήρχαν «γκέτο» μεταξύ των λαών και των κοινωνικών τους στρωμάτων. Όλα αυτά τα στοιχεία βοήθησαν στο να αναπτύξει η περιοχή το δικό της ξεχωριστό μουσικό ιδίωμα που έμελλε να επηρεάσει το βορειοανατολικό Αιγαίο και ακόμη περισσότερο τη Λέσβο. Στις σμυρναίικες ορχήστρες το σαντούρι δεν κατείχε την πρώτη θέση αλλά συνήθως συνόδευε το βιολί και πολλές φορές κρατούσε παράλληλα με αυτό τη μελωδία. Το σαντούρι παίζει μέσα στις σμυρναίικες Εστουδιαντίνες, στα καφέ-αμάν και σε κάθε είδους περιστάσεις και ρεπερτόριο. Τόσο πολύ έχει ταυτιστεί η μουσική της Σμύρνης με το σαντούρι που πολλές φορές οι ορχήστρες αποκαλούνται «σαντούρια» αν και δεν είναι αυτό το βασικό όργανο 29. Μεταξύ των Σμυρναίων σαντουριέρηδων συγκαταλέγονται οι Ερμόλαος Κονσόλας, Ιωάννης Ζαφειρόπουλος, Φραγκής, ο Αγγελάκης και ο Βαγγέλης Μελισσηνός 30. Είναι σύνηθες φαινόμενο για μια περιοχή να ταυτίζεται με ένα μουσικό όργανο, γιατί δεν είναι απλώς ένα μέσο εκτέλεσης ή ένα αντικείμενο. Το μουσικό όργανο αποτελεί «ζωντανό» κομμάτι μιας παράδοσης που φέρει τα κοινωνικο-πολιτισμικά χαρακτηριστικά της. Το σαντούρι συνδέθηκε με τη Λέσβο περισσότερο από όλα τα νησιά του Ελλαδικού χώρου και είναι το βασικό όργανο στη μυτιληνιά κομπανία είτε παίζοντας τη μελωδία, είτε συνοδεύοντας και αυτοσχεδιάζοντας. Την περίοδο η κοινωνική διαφοροποίηση στη Λέσβο είναι φανερά αισθητή. Η ανώτερη τάξη του νησιού προσκολλάται στο δυτικό πρότυπο σε όλα τα επίπεδα. «Η τάξη αυτή συναθροίζεται στις λέσχες, διασκεδάζει με ευρωπαϊκή και 29 Ταππή Χ., Το σαντούρι και η μουσική ζωή της Σμύρνης από τα τέλη του 19 ου αιώνα μέχρι και το 1922, Πτυχιακή Εργασία, ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής, Άρτα 2008, σ Παπάζογλου Γ., Τα χαΐρια μας εδώ, Αγγέλα Παπάζογλου, ονείρατα της άκαυτης και της καμένης Σμύρνης, Ταμείον Θράκης, Ξάνθη

18 ελαφρά μουσική» 31. Με τη Μικρασιατική καταστροφή η Σμύρνη αποδυναμώθηκε, έπαψε πια να είναι κέντρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, κι έτσι η Λέσβος αποτέλεσε τη μικρογραφία της. Τη δεκαετία του 1950, μετά την ένταξη του νησιού στον ελλαδικό χώρο, η άρχουσα τάξη προσπαθώντας να «αποκοπεί»» από τα τούρκικα πρότυπα, αναγνωρίζει ως νέο πολιτισμικό κέντρο την Αθήνα. «Το ρεπερτόριο της «νέας» πρωτεύουσας περιλαμβάνει καντάδες, οπερέτες, τραγούδια από την αθηναϊκή επιθεώρηση και γενικότερα από την επονομαζόμενη ευρωπαϊκή ή ελαφρά μουσική» 32. Η κατώτερη τάξη όμως συνεχίζει να διασκεδάζει με το ρεπερτόριο της Ανατολής. Επειδή παρόλα αυτά η μουσική δεν χωράει σε στερεοτυπικά όρια, η «πολυπλοκότητα» αυτή γίνεται αφορμή για τον «συγκερασμό» των δυτικών μουσικών μοτίβων με τα όργανα και τις μουσικές συνήθειες της Ανατολής, δημιουργώντας έτσι νέες τάσεις που συμμετέχουν στην συγκρότηση της παράδοσης Οι Μυτιληνιοί Σαντουριέρηδες Βιογραφικά στοιχεία Τα βιογραφικά στοιχεία των σαντουριέρηδων παρατίθενται σύμφωνα με το διαθέσιμο ερευνητικό υλικό το οποίο αντλείται από βιβλιογραφικές και διαδικτυακές αναφορές. Πραγματεύονται κυρίως στοιχεία που έχουν να κάνουν με την προσωπική τους ζωή και τα πρώτα τους μουσικά βήματα. Αναλυτικότερα, από το Πλωμάρι, που βρίσκεται στη νότια Λέσβο, κατάγεται ο Παναγιώτης Βερβέρης που γεννήθηκε εκεί το Έπαιζε σαντούρι, κιθάρα, ντραμς αλλά και βιολοντσέλο. Σαντούρι έμαθε από τον πατέρα του ο οποίος ασχολούνταν επαγγελματικά με τη μουσική. Η οικογένειά του είχε φτιάξει ένα συγκρότημα με την 31 Χτούρης, Βαρκαράκη, «Πολιτισμικές πρακτικές, πολιτισμικά δίκτυα και κοινωνική διαφοροποίηση», στο Χτούρης Σωτήρης (επιμ.), Μουσικά σταυροδρόμια στο Αιγαίο, Λέσβος 19 ος -20 ος αιώνας, Εξάντας. Αθήνα 2000 σ Ibid., σ Βλ. παράρτημα Ι, και IV χάρτης Ι. 13

19 ονομασία «Τουρκογιάννηδες» 34. Συντοπίτης του είναι ο σαντουριέρης Ηλίας Ρουμελιώτης ή «Καραχάλιας» που γεννήθηκε εκεί το Τα πρώτα ερεθίσματα τα πήρε από την οικογένειά του. Έπαιζε σαντούρι και κιθάρα, ενώ έχει και θεωρητικές γνώσεις της μουσικής 35. Δυτικά του Πλωμαρίου είναι οι περιοχές του Παλαιοχωρίου, του Ακρασίου και του Νεοχωρίου. Από το Παλαιοχώρι κατάγεται ο Μανώλης Παντελέλης (1907). Ασχολείται με το βιολί και ερασιτεχνικά με το σαντούρι. Εκείνος ήταν που δίδαξε στα αδέλφια του το τοπικό ρεπερτόριο. Παλαιοχωριανός είναι και ο Γιώργος Γανώσης (1927). Τα πρώτα του ερεθίσματα για τη μουσική τα πήρε από τα αδέλφια του. Έπαιζε βιολί, σαντούρι και ντραμς και έχει και θεωρητικές γνώσεις πάνω στη μουσική. Μαζί με τα αδέλφια του έφτιαξαν το συγκρότημα «Τα Γανωσέλια» 36. Στο Ακράσι συναντάμε τον Γιώργο Χατζέλλη ( ). Μόλις τελείωσε το δημοτικό σχολείο, πήγε στη Βρίσα για να μάθει σαντούρι. Για να συμπληρώσει τις γνώσεις του, πήγε στα τότε Ελληνικά Μοσχονήσια, για να μάθει μουσική ανάγνωση και γραφή. Το 1915 έφυγε για την Αμερική 37 και το 1929 επιστρέφει στο Ακράσι όπου και παντρεύεται την Παραδείση Γεωργίου Νικολιά με την οποία απέκτησε πέντε παιδιά. Βόρεια του Ακρασίου βρίσκεται το Νεοχώρι (Μπορός) από το οποίο κατάγεται ο σαντουριέρης Δημήτρης Κοφτερός (1951). Με το σαντούρι και τη μουσική ασχολήθηκε για πρώτη φορά το 1978 στην Αθήνα δίπλα στον Τάσο Διακογιώργη. Από το 1980 συμμετέχει σε διάφορες μουσικές εκδηλώσεις σε δισκογραφικές δουλειές, και έχει γράψει βιβλία που αφορούν την γνώση και την 34 Αρχείο Μουσικού πολιτισμού Βορείου Αιγαίου- Βερβέρης Παναγιώτης στον διαδικτυακό τόπο: =&sp=0 χωρίς αρίθμηση σελίδων (πρόσβαση στις: ). 35 Αρχείο Μουσικού πολιτισμού Βορείου Αιγαίου Ρουμελιώτης Ηλίας στον διαδικτυακό τόπο: mlyc3q=&sp=20 χωρίς αρίθμηση σελίδων (πρόβαση τις: ). 36 Αρχείο Μουσικού πολιτισμού Βορείου Αιγαίου- Γανώσης Γιώργος στον διαδικτυακό τόπο:http://socarksrv3.aegean.gr/music/musicians_analytical.php?unq=dqphmdawnw==&lng=z3jlzws=&ct=zml yc3q=&sp=0 χωρίς αρίθμηση σελίδων (πρόσβαση στις: ). 37 Κοφτερός Δ., Ηχογραφήσεις στην Αμερική - Γιώργος Χατζέλης «Βέβα» Σαντούρι Τσίμπαλο στον διαδικτυακό τόπο: χωρίς αρίθμηση σελίδων (πρόσβαση στις: ). 14

20 εκμάθηση του σαντουριού 38. Για αρκετά χρόνια υπήρξε δάσκαλος σαντουριού και παρέδιδε μαθήματα στην Αθήνα. Στην νοτιανατολική πλευρά της Λέσβου βρίσκεται η Αγιάσος. Γνωστοί σαντουριέρηδες της περιοχής είναι οι Στρατής Ψύρρας ή «Μουζού», Γιάννης Σουσαμλής ή «Κακούργος» και ο Κώστας Ζαφειρίου ή «Καζίνο». Ο Στρατής Ψύρρας γεννήθηκε το 1920 από Αγιασιώτες γονείς. Ήταν επαγγελματίας μουσικός με θεωρητικές γνώσεις. Πατέρας του ήταν ο Ψύρρας Θεόφιλος που έπαιζε εμπειρικά σαντούρι, και σε αυτόν οφείλεται η ενασχόληση του Στρατή με τη μουσική και το σαντούρι. Ασχολήθηκε με την εκπαίδευση διδάσκοντας σαντούρι, βιολί, ντραμς και αρμόνιο. Ο Στρατής Ψύρρας ήταν παντρεμένος και απέκτησε έναν γιό, τον Θεόφιλο Ψύρρα 39. Ο Γιάννης Σουσαμλής ( ) γεννήθηκε στην Αγιάσο. Ήταν παντρεμένος έχοντας δύο παιδιά, καθώς και μια εγγονή από την κόρη του. Προερχόταν από μουσική οικογένεια. Ο πατέρας του, Παναγιώτης Σουσαμλής ( ) καταγόταν από το Κορδελιό της Σμύρνης και εγκαταστάθηκε στην Αγιάσο μετά τη μικρασιατική καταστροφή. Η μητέρα του, το γένος Κουταλλέλη, καταγόταν από την Αγιάσο και έμενε στην συνοικία «Μπουτζαλιά» 40. Τα πρώτα του ερεθίσματα για τη μουσική τα πήρε από τον πατέρα του που ήταν επαγγελματίας οργανοπαίκτης στο κλαρίνο και το σαντούρι. Ξεκίνησε να μαθαίνει σαντούρι σε ηλικία 6 ετών, και από τα 11 του χρόνια έπαιζε επαγγελματικά μαζί με τον πατέρα του 41. Ο Κώστας Ζαφειρίου γεννήθηκε το 1948 στην Αγιάσο. Ο πατέρας του, Ευριπίδης Ζαφειρίου, ήταν μουσικός έπαιζε κλαρίνο, σαξόφωνο, αλλά και μπουζούκι. Η πρώτη του επαφή με τη μουσική ήταν από την παιδική του ηλικία. Η επιλογή του σαντουριού οφείλεται 38 «Μελίφθογγο Ελληνικό», ό. π., χωρίς αρίθμηση σελίδων. 39 Αρχείο Μουσικού πολιτισμού Βορείου Αιγαίου- Ψύρρας Στρατής στον διαδικτυακό τόπο: yc3q=&sp=20 χωρίς αρίθμηση σελίδων (πρόσβαση στις: ). 40 Συνοικία της Λέσβου. 41 (i) Νιολακάκης Γ., «Γιάννης Σουσαμλής ή «Κακούργος» σαντούρι Αγιάσος», στο Χτούρης Σ. (επιμ.), Μουσικά Σταυροδρόμια στο Αιγαίο (Λέσβος 19 ος -20 ος αιώνας), Εξάντας, Αθήνα 2000, σ (ii)--, Αρχείο μουσικού πολιτισμού βορείου Αιγαίου Σουσαμλής Γιάννης στον διαδικτυακό τόπο: yc3q=&sp=20 χωρίς αρίθμηση σελίδων (πρόσβαη στις: ). 15

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία. Το δημοτικό τραγούδι αποτελεί μια σημαντική έκφραση της λαϊκής δημιουργίας. Ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση. Στις παραδοσιακές κοινωνίες (στην εποχή της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική νησιώτικη μουσική

Ελληνική νησιώτικη μουσική Ελληνική νησιώτικη μουσική Περιεχόμενα : Γενικά Ρυθμός Χοροί Σποράδες Κυκλάδες Δωδεκάνησα Ρόδος, Κάσος, Κάρπαθος Επτάνησα Μουσικά Όργανα Λύρα Λαούτο Βιολί Μπουζούκι Ασκομαντούρα Γενικά : Νησιώτικα, είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007. ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007. ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007 ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης Υπεύθυνη προγράμματος: Δώρα Χαραλαμπή ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ Το δημοτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ανατολικό Αιγαίο, λόγιο και λαϊκό από την Άρτα στη Λέσβο και πάλι πίσω

ανατολικό Αιγαίο, λόγιο και λαϊκό από την Άρτα στη Λέσβο και πάλι πίσω ανατολικό Αιγαίο, λόγιο και λαϊκό από την Άρτα στη Λέσβο και πάλι πίσω 17-18 Ιουνίου 2010 Στούντιο Λήδρα, Κέκροπος 12 Πλάκα ιοργάνωση: Πολιτιστικό Εργαστήριο, Τ.Ε.Μ.ΠΟ., Πάντειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Λαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ.

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. Εικόνα 1 ΒΙΟΛΙ ΕΙΜΑΙ ΕΝΑ ΕΓΧΟΡΔΟ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΙ» ΜΟΥ ΤΑ Ι ΓΙΑ ΝΑ ΚΟΥΡΔΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ. ΠΑΡΑΓΩ ΗΧΟ ΟΤΑΝ ΟΙ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ ΠΙΕΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΤΟ ΔΟΞΑΡΙ ΤΙΣ ΧΑΪΔΕΥΕΙ. ΕΦΕΥΡΕΘΗΚΑ ΓΥΡΩ

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία)

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου Παρασκευή 20 Ιουνίου - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) Οι Light in Babylon αποτελούν ένα «πολυεθνικό»

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠ.ΠΟ. ΣΧΟΛΕΣ 1. ΣΧΟΛΗ ΠΙΑΝΟΥ 2. ΣΧΟΛΗ ΕΓΧΟΡΔΩΝ: βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο.

ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠ.ΠΟ. ΣΧΟΛΕΣ 1. ΣΧΟΛΗ ΠΙΑΝΟΥ 2. ΣΧΟΛΗ ΕΓΧΟΡΔΩΝ: βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο. 1 ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ Δ.Ω.Λ. ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠ.ΠΟ. ΣΧΟΛΕΣ 1. ΣΧΟΛΗ ΠΙΑΝΟΥ 2. ΣΧΟΛΗ ΕΓΧΟΡΔΩΝ: βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο. 3. ΣΧΟΛΗ ΠΝΕΥΣΤΩΝ: φλάουτο, όμποε, κλαρινέτο, φαγκότο, σαξόφωνο,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ Τα μουσικά αρχεία με τις ακροάσεις των τραγουδιών που περιλαμβάνονται στα Ανθολόγια των βιβλίων της Α και Β τάξης (εκδοχή με φωνή και ορχηστρική εκδοχή-playback)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 3. ΝΟΤΕΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 3. ΝΟΤΕΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Εισαγωγή στη μουσική 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός 2 Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη)

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) 409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) Σκοπός Το Τμήμα προσφέρει προγράμματα εφαρμοσμένων μουσικών σπουδών στα πρότυπα των Ανωτάτων Μουσικών Ακαδημιών (Musikhochschule) και παρέχει

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΗΛ Μήνυμα Μιχάλη Χατζημιχαήλ για τον εθελοντισμό Όταν ένας συνάνθρωπος μας ή μια ομάδα ανθρώπων γύρω μας χρειάζεται βοήθεια κι εμείς αρνηθούμε, τότε οι λέξεις αλληλεγγύη, ανιδιοτέλεια,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ CULTURE 2000. Enfants d ici Contes d ailleurs. Η µουσική των Τσιγγάνων Μια εκπαιδευτική προσέγγιση

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ CULTURE 2000. Enfants d ici Contes d ailleurs. Η µουσική των Τσιγγάνων Μια εκπαιδευτική προσέγγιση ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ CULTURE 2000 Enfants d ici Contes d ailleurs Η µουσική των Τσιγγάνων Μια εκπαιδευτική προσέγγιση Νάνση Τουµπακάρη, Μουσικοπαιδαγωγός Γενικά Μελετώντας την µουσική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ. Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ. Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου Ποιο είναι το αγαπημένο είδος μουσικής των μαθητών της Α Λυκείου Στα πλαίσια του μαθήματος «Tεχνολογία» ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2009

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική παράδοση της Νάουσας

Η μουσική παράδοση της Νάουσας Η μουσική παράδοση της Νάουσας Του Χρήστου Σ. Ζάλιου Με τη δημοσίευση αυτή θα προσπαθήσω να ρίξω λίγο φως στη μουσική παράδοση της πόλης μας μέσα από την ιστορία μιας μουσικής οικογένειας, των Άτσηδων

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ενότητα: Χαιρετισμοί, συστάσεις, γνωριμία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-15 Α/Α ΜΑΘΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΙΘΟΥΣΑ

ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-15 Α/Α ΜΑΘΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-15 Α/Α ΜΑΘΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΙΘΟΥΣΑ 1 ΑΓΓΛΙΚΑ ΙI ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΤΖΕΝΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 10:00-13:00 ΑΜΦΙΘ.8 2 ΑΓΓΛΙΚΑ ΙV ΜΑΧΙΛΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το Μουσικό ταλέντο; Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να μετρηθεί στις τέχνες. Ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Η λέξη 'κως' προέρχεται από την λέξη 'κοίον = πρόβατό πληθυσμός 34.280 κατοίκους, τρίτο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Ο Kodály γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1886 στο Kecskemet της Ουγγαρίας. Ο πατέρας του ήταν σταθμάρχης σιδηροδρομικής γραμμής και έπαιζε ερασιτεχνικά

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΕΒΕΖΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΛΙΜΑΝΙΟΥ (1930-1960)

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΕΒΕΖΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΛΙΜΑΝΙΟΥ (1930-1960) Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΕΒΕΖΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΛΙΜΑΝΙΟΥ (1930-1960) Βασίλειος Τριάντης, Μουσικολόγος απόφοιτος του Τμήματος Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής της Σχολής Μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΥΠΙΚΑ ΕΙΔΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ. ΘΕΣΕΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Α. Σχολή Χορού 1.Εκπαιδευτικό - καλλιτεχνικό προσωπικό. Τίτλοι σπουδών. Δίπλωμα

ΤΥΠΙΚΑ ΕΙΔΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ. ΘΕΣΕΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Α. Σχολή Χορού 1.Εκπαιδευτικό - καλλιτεχνικό προσωπικό. Τίτλοι σπουδών. Δίπλωμα ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΥΠΙΚΑ ΕΙΔΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΘΕΣΕΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Α. Σχολή Χορού.Εκπαιδευτικό - καλλιτεχνικό προσωπικό Τίτλοι σπουδών. Δίπλωμα για αναγνωρισμένης Ανώτερης Επαγγελματικής Σχολής Χορού

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Το scratch διαθέτει αρκετά μεγάλη ποικιλία έτοιμων ενσωματωμένων ηχητικών clips τα οποία θα βρείτε πολύ ενδιαφέροντα και θα σας βάλουν σε πειρασμό να πειραματιστείτε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!!

Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!! Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!! Με αυτή τη μικρή αναφορά θα μάθεις πώς να παίζεις γρήγορα σε

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα

2 η τηλεδιάσκεψη (Εικονική Τάξη) Σχέδιο µαθήµατος Α) Γενικά Στοιχεία 1. άσκαλοι(ες): Ένας δάσκαλος από κάθε σχολείο 2. Τόπος, χρόνος, αριθµός µαθητών Σχολείο ιδακτική Ώρα Τάξη/ Τµήµα Αριθµός Μαθητών 2

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ:

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΚΟΠΟΣ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ:ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 (18/05/2015) ΠΡΟΣΟΧΗ ΑΛΛΑΓΕΣ ΗΜ Ε/Λ Ω ΑΙΘΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΞ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 (18/05/2015) ΠΡΟΣΟΧΗ ΑΛΛΑΓΕΣ ΗΜ Ε/Λ Ω ΑΙΘΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΞ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 (18/05/2015) ΠΡΟΣΟΧΗ ΑΛΛΑΓΕΣ ΗΜ Ε/Λ Ω ΑΙΘΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΞ ΕΥΤΕΡΑ 10 12 2 ΕΡΓΑΗΡΙΟ 2 ΚΥΡΙΤΣΑΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ Μ ΙΙ ΛΥΡΑ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΥΤΕΡΑ 12 14 2 ΕΡΓΑΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια κιθάρας. Συνοδεία τραγουδιών. Οδηγός Ρυθμών. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr

Τετράδια κιθάρας. Συνοδεία τραγουδιών. Οδηγός Ρυθμών. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr Τετράδια κιθάρας Συνοδεία τραγουδιών Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr Δευτέρα, 1 Φεβρουαρίου 2010 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 Χρήση...3 Ευχαριστίες...3 Μέρος Α : Αρπέζ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΝ 20ο αι.

ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΝ 20ο αι. ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΝ 20ο αι. ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΗΣ ΝΙΚΟΣ ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΡΙΤΣΩΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΡΕΜΠΕΤΙΚΑ ΚΟΥΤΣΕΓΚΟΥ ΒΑΛΙΑ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΔΑΥΙΔ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι - Τραγούδι ΠΑΙΧΝΙΔΙ - ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου

Παιχνίδι - Τραγούδι ΠΑΙΧΝΙΔΙ - ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου 1o ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ - ΤΡΑΓΟΥΔΙ Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου Το παιχνίδι Οξύνεται η παρατηρητικότητα του, αναπτερώνεται η φαντασία του, αναπτύσσεται η πρωτοβουλία και η κοινωνικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 Οι ήχοι που χρησιμοποιούμε στη μουσική λέγονται νότες ή φθόγγοι και έχουν επτά ονόματα : ντο - ρε - μι - φα - σολ - λα - σι. Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται πολλές φορές

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι Κυριε Γενικέ Πρόξενε Αγαπητες φιλες και φιλοι Όταν πριν από πολλα χρονια, περιπου στην ηλικια των 7 χρονων, ο πατερας μου Ζαχαριας Δουλαμης αποφασισε να μας στειλει, εμενα και την αδερφη μου, να μαθουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου ΘΕΜΑ: Τριτοβάθμια εκπαίδευση και Επαγγελματική αποκατάσταση Επιμέρους θέμα: Καλλιτεχνικές σπουδές στη ζωγραφική στο θέατρο στη μουσική και επαγγελματική αποκατάσταση ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

A.K. 0294. Επώνυμο. Παλαιοθόδωρος. Όνομα. Παναγιώτης. Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα. Τάκης Παλαιοθόδωρος. Τόπος γεννήσεως.

A.K. 0294. Επώνυμο. Παλαιοθόδωρος. Όνομα. Παναγιώτης. Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα. Τάκης Παλαιοθόδωρος. Τόπος γεννήσεως. A.K. 0294 Επώνυμο Παλαιοθόδωρος Όνομα Παναγιώτης Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα Τάκης Παλαιοθόδωρος Τόπος γεννήσεως Καλύβια Ηλείας Ημερομηνία γεννήσεως 3/5/1942 Ημερομηνία θανάτου Εν ζωή Βιογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Ελένη Χριστοπούλου Δημήτριος Ρίγγας Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πληροφορικής Συλλογικές Μνήμες μιας Πόλης στο Χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2013-2014 24/02/2014-07/06/2014 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΧΩΡΟΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2013-2014 24/02/2014-07/06/2014 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΧΩΡΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2013-2014 24/02/2014-07/06/2014 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΧΩΡΟΣ ΑΓΓΛΙΚΑ ΙΙ - ΠΕΜΠΤΗ 9:00-12:00 Αίθουσα 11 ΑΓΓΛΙΚΑ IV - Βλ. σχετική ανακοίνωση ΓΑΛΛΙΚΑ ΙΙ -

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas. ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.gr Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό Πχ. έτος ίδρυσης, ιδρυτές ιστορικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Απόστολος Σιόντας ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Η τονικότητα ΝΤΟ µείζων Πειραµατικό Μουσικό Γυµνάσιο Παλλήνης Παλλήνη 2010 Πρόλογος Καθώς θεωρούµε ότι είναι απαραίτητη η γνώση του περιεχοµένου του µουσικού

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Eν φωναίς και οργάνοις ΒασΙλησ Θ. ΓρατσοΥνασ

Eν φωναίς και οργάνοις ΒασΙλησ Θ. ΓρατσοΥνασ Eν φωναίς και οργάνοις ΒασΙλησ Θ. ΓρατσοΥνασ Μεθοδική παρουσίαση των θέσεων των φθογγοσήμων στο ούτι, το πολίτικο λαούτο και τον ταμπουρά σε σχέση με τις τονικές αλλαγές. AΘΗΝΑ 1999 2 3 Iούνιος 2001 Χρωστάω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009 Τ.Θ.: 534, 715 00 ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ.: 2810 763141 FAX: 2810 762701 www.ppkae.gr / e-mail: info@ppkae.gr Αγαπητοί φίλοι, Κρατάτε στα χέρια

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr «Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 2 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου 2013 Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τονε τρομάζει. Βροντά κι αστράφτει ο ουρανός και σειέται ο πάνω κόσμος,

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Οµάδα... Ονόµατα::...... ραστηριότητα 1 η Από το βιβλίο Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας χάθηκε το κεφάλαιο του Μικρασιατικού πολέµου. Εσείς αναλαµβάνετε να το γράψετε.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

«Μουσικές» ΤΠΕ. Ελένη Αργυρού Μορφή Καθηγήτρια Μουσικής Β Περιφερειακό Γυμνάσιο Λευκωσίας

«Μουσικές» ΤΠΕ. Ελένη Αργυρού Μορφή Καθηγήτρια Μουσικής Β Περιφερειακό Γυμνάσιο Λευκωσίας «Μουσικές» ΤΠΕ Ελένη Αργυρού Μορφή Καθηγήτρια Μουσικής Β Περιφερειακό Γυμνάσιο Λευκωσίας Περιεχόμενα Εισαγωγή Περιγραφή και Πρόσθετη αξία των ΤΠΕ Φάση Α - Προετοιμασία Φάση Β - Εφαρμογή Φάση Γ - Αναστοχασμός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μελωδία Ντο Μείζων (2) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: ΑΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ και ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι μαθητές να: ο ΑΚΡΟΑΣΗΣ: Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Διακρίνουν τη Ακούσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου

Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Λαγκαδινού Νεκταρία, Καθηγήτρια Μουσικής Στο πρόγραμμα συμμετείχαν όλοι οι μαθητές της Α τάξης του Δημοτικού Σχολείου Λουτρών Μυτιλήνης.

Διαβάστε περισσότερα

Β' Εξαμήνου. Γ Εξάμηνο. Δ Εξάμηνο

Β' Εξαμήνου. Γ Εξάμηνο. Δ Εξάμηνο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ Α' Εξάμηνο 1 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Ι 1/9/2009 10:00-12:00 13-14 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ (ΔΗΜΟΤΙΚΗ) ΜΟΥΣΙΚΗ Ι 2/9/2009 17:00-19:00

Διαβάστε περισσότερα

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας).

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας). Ζωρζ Μπιζέ [George Bizet] (1836-1875) Γάλλος συνθέτης Συµφωνία αρ. 1, σε Ντο µείζονα Η µία και µοναδική συµφωνία του γάλλου συνθέτη του 19 ου αιώνα Ζωρζ Μπιζέ, ήταν ένα από τα πρώτα του έργα και γράφτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Απλές ασκήσεις για αρχάριους μαθητές 5

Απλές ασκήσεις για αρχάριους μαθητές 5 Περιεχόμενα Το ελληνικό αλφάβητο... 9 Ενεστώτας (το βοηθητικό ρήμα είμαι) Γραμματική...10 Ενεστώτας (ενεργητική φωνή, α συζυγία) Γραμματική...10 Ενεστώτας (ενεργητική φωνή, α συζυγία και βοηθητικό ρήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15 Μάθημα: Ελληνικά για ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε1 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com 27ο Συνέδριο Κοινωνικής Παιδιατρικής 9-10 Οκτωβρίου 2015, Σπάρτη - Μονεμβασιά Μουσική επικοινωνία στην οικογένεια: στόχοι και πρακτικές του προγράμματος μουσικής αγωγής για βρέφη και νήπια του Ιονίου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 13. [Υπεύθυνος εκπαιδευτικός: Λάζαρος (Άρης) Λαζαρίδης ΠΕ02, φιλόλογος]

Σελίδα 1 από 13. [Υπεύθυνος εκπαιδευτικός: Λάζαρος (Άρης) Λαζαρίδης ΠΕ02, φιλόλογος] [σχολική μονάδα: 3 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου] [σχολικό έτος: 2012-2013, 1 ο 4μηνο] [τάξη: Β] [τίτλος της ερευνητικής εργασίας: Οι ξένες γλώσσες που ακούμε στο Χαλάντρι] [τόπος: Χαλάνδρι, ημερομηνία: 24 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ 1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Η ποιότητα της μουσικής παιδείας ΝΕΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΝΕΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Από τη φετινή χρονιά το Δημοτικό μας Ωδείο διευρύνεται με νέα τμήματα διδασκαλίας πνευστών

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Φλώρινας Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής. «Ένας περίπατος στο ηλιακό μας σύστημα»

Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Φλώρινας Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής. «Ένας περίπατος στο ηλιακό μας σύστημα» Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Φλώρινας Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής «Ένας περίπατος στο ηλιακό μας σύστημα» Εκπαιδευτικός: Μπλούχου Στεφανία Τάξη: Β Σχολικό έτος: 2012-13 ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΑΞΗ Α «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ» ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ:ΚΑΤΣΑΔΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΕ15 2014-15

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΑΞΗ Α «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ» ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ:ΚΑΤΣΑΔΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΕ15 2014-15 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΑΞΗ Α «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ» ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ:ΚΑΤΣΑΔΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΕ15 2014-15 Τίτλος παρέμβασης: «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ» (Α 1.1) Χρόνος διάρκεια: 1 διδακτική ώρα. Τάξη: Α Γυμνασίου Γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα