ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Βιοτεχνολογική παραγωγή βιοεπιφανειοδραστικών ουσιών με χρήση καθαρής καλλιέργειας του μικροοργανισμού Tetragenococcus koreensis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ : ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ράπτης Γεώργιος Μηχανολόγος & Αεροναυπηγός Μηχανικός ΠΑΤΡΑ ΙΟΥΝΙΟΣ

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα ερευνητική εργασία πραγματοποιήθηκε στο εργαστήριο Βιοχημικής Μηχανικής και Τεχνολογίας Περιβάλλοντος του Τμήματος Χημικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών, κατά το χρονικό διάστημα , στα πλαίσια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών (Π.Μ.Σ) του Τμήματος Χημικών Μηχανικών, για την απόκτηση Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (Μ.Δ.Ε) στον Τομέα Ενέργειας και Περιβάλλοντος. Η ανάθεση και επίβλεψη της εργασίας έγινε από τον Αναπλ. καθηγητή κ. Μιχαήλ Κορνάρο, τον οποίο και ευχαριστώ θερμά για την άψογη συνεργασίας μας, το συνεχές ενδιαφέρον και την συμπαράσταση κατά την διάρκεια εκπόνησης και συγγραφής της παρούσας εργασίας. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω όλα τα παλαιά αλλά και νεότερα μέλη του εργαστηρίου. Στα πρώτα μου βήματα στο εργαστήριο είχα την τύχη να συνεργαστώ με ένα άτομο που δυστυχώς δεν βρίσκεται πλέον ανάμεσα μας την κ. Άννα Μακρή, της οποίας η βοήθεια και η καθοδήγησή της ήταν πραγματικά πολύτιμη. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω τα παλαιότερα μέλη του εργαστηρίου ιδιαίτερα τον κ. Αλέξανδρο Κοψαχείλη του οποίου η στήριξη ήταν συνεχής και την κ. Κατερίνα Βαβουράκη καθώς και τα νεότερα μέλη την κ. Μαργαρίτα Δαρειώτη, τον κ. Κων/νο Σταυρόπουλο και τον κ. Θεόδωρο Βγενή που μου πρόσφεραν οποτεδήποτε απαιτήθηκε τη βοήθειά τους και συνέβαλαν στη δημιουργία ενός ευχάριστου κλίματος μέσα στο εργαστήριο. Επιπλέον, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς μου για την ηθική και ψυχολογική υποστήριξη που μου προσέφεραν καθ όλη τη διάρκεια των μεταπτυχιακών σπουδών καθώς και όλους όσους με ενθάρρυναν με στήριξαν και με βοήθησαν στην προσπάθεια μου αυτή. 2

3 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Επιφανειοδραστικοί παράγοντες Κατηγορίες επιφανειοδραστικών παραγόντων Ιδιότητες βιοεπιφανειοδραστικών παραγόντων Μείωση επιφανειακής και διεπιφανειακής τάσης Βιοαποκοδομησιμότητα Χαμηλή τοξικότητα Σχηματισμός και αποδόμηση γαλακτωμάτων Χημική ποικιλομορφία Aνθεκτικότητα έναντι ph, θερμοκρασίας και αλατότητας Συνθήκες που επηρεάζουν την παραγωγή βιοεπιφανειοδραστικών παραγόντων Εφαρμογές βιοεπιφανειοδραστικών παραγόντων Διεργασίες υποβάθμισης και αποκατάστασης υδρογονανθράκων Μικροβιακή αύξηση της ανάκτησης πετρελαίου (ΜΕOR) Αποκατάσταση μετάλλων Εφαρμογές στην ιατρική Εφαρμογές στην βιομηχανία των τροφίμων Εφαρμογές στην γεωργία Εφαρμογές στην βιομηχανία των καλλυντικών Ραμνολιπίδια, δομή, φυσικοχημικός χαρακτηρισμός, ιδιότητες και πιθανές βιομηχανικές εφαρμογές Μικροοργανισμοί που συνθέτουν ραμνολιπίδια Σκοπός της παρούσας ερευνητικής εργασίας ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Μικροοργανισμός Tetragenococcous koreensis Παρασκευή προκαλλιέργειας Συνθήκες καλλιέργειας Προσδιορισμός ολικών αιωρούμενων στερεών(t.s.s.) Προσδιορισμός πτητικών αιωρούμενων στερεών(v.s.s.) Υπολογισμός γαλακτωματοποιητικής ικανότητας Υπολογισμός επιφανειακής τάσης

4 2.8 Ανάκτηση βιοεπιφανειοδραστικών παραγόντων Μέτρηση συγκέντρωσης κυττάρων Προσδιορισμός γλυκόζης και οξικού οξέος στην καλλιέργεια Καμπύλες βαθμονόμησης πλήθους κυττάρων Πειραματικά αποτελέσματα και συζήτηση Πείραμα Πείραμα Πείραμα Πείραμα Ανάλυση και χαρακτηρισμός προϊόντων με χρήση HPLC Συζήτηση Συμπεράσματα Προτάσεις για μελλοντική εργασία Βιβλιογραφία

5 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι επιφανειοδραστικοί παράγοντες είναι μόρια αμφίφιλα (αποτελούνται δηλ. από μια υδρόφιλη κεφαλή και μία υδρόφοβη ουρά). Λόγω της δομής τους αυτής παρέχεται η δυνατότητα, μέσω προσθήκης τους σε διάλυμα, να προκαλείται μείωση της επιφανειακής (υγρού-αέρα) και της διεπιφανειακής τάσης (υγρού-υγρού) επιτρέποντας στις δύο φάσεις να αναμιχθούν και να αλληλεπιδράσουν. Η ιδιότητά τους αυτή σε συνδυασμό με την ικανότητά τους να σχηματίζουν γαλακτώματα καθιστά τις ουσίες αυτές ιδιαίτερα σημαντικές, με πάρα πολλές εφαρμογές στη σύγχρονη βιομηχανία τροφίμων αλλά και σε περιβαλλοντικές εφαρμογές, όπως στην αποκατάσταση αποδεκτών ρυπασμένων με υδρογονάνθρακες ή μέταλλα, στη μικροβιακή αύξηση ανάκτησης πετρελαίου, στην ιατρική, στη γεωργία, στη βιομηχανία καλλυντικών κ.ά. Εκτός από τους χημικά συντιθέμενους επιφανειοδραστικούς παράγοντες έχουν αναφερθεί σήμερα αντίστοιχες ουσίες μικροβιακής προέλευσης, που είναι γνωστές ως βιοεπιφανειοδραστικές. Παρόλη την ευρεία χρήση των χημικά συντιθέμενων επιφανειοδραστικών ουσιών, λόγω του χαμηλού κόστους παραγωγής τους, τα βιολογικά επιφανειοδραστικά έχουν λάβει εκτεταμένη προσοχή τα τελευταία χρόνια λόγω των μοναδικών ιδιοτήτων τους. Έτσι, εκτός του ότι είναι μη-τοξικά, ορισμένα από αυτά έχουν επιδείξει πιο ειδικές και αποτελεσματικότερες επιφανειοδραστικές ιδιότητες σε σύγκριση με πολλές συμβατικές συνθετικές επιφανειοδραστικές ουσίες, παρέχοντας νέες δυνατότητες για βιομηχανικές εφαρμογές. Οι βιοεπιφανειοδραστικοί παράγοντες ταξινομούνται σε διάφορες κατηγορίες ανάλογα με τη χημική τους σύνθεση, το φορτίο τους και τη μικροβιακή τους προέλευση. Η σύνθεσή τους γίνεται από μεγάλη ποικιλία μικροοργανισμών και θρεπτικών μέσων. Μια από τις σημαντικότερες κατηγορίες βιολογικά συντιθέμενων επιφανειοδραστικών παραγόντων είναι τα ραμνολιπίδια. Η πλειοψηφία των στελεχών που έχει αναφερθεί ότι παρουσιάζουν δυνατότητα παραγωγής βιοεπιφανειοδραστικών παραγόντων ανήκει στο γένος Pseudomonas και τα περισσότερα από αυτά έχουν ταυτοποιηθεί ως Ρ. aeruginosa. Ένα πρόσφατα ανακαλυφθέν βακτήριο, το οποίο ανήκει στο γένος Tetragenococcus, το οποίο βρέθηκε να παράγει βιοεπιφανειοδραστικούς παράγοντες, αποτελεί ο Tetragenococcus koreensis που αποτελεί και το αντικείμενο μελέτης της παρούσας εργασίας. Στην παρούσα εργασία χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικής σύστασης συνθετικά θρεπτικά μέσα και μελετήθηκε η δυνατότητα ανάπτυξης του μικροοργανισμού καθώς και η ικανότητά του να συνθέσει βιοεπιφανειοδραστικούς παράγοντες. Επίσης μελετήθηκε η ικανότητα των προϊόντων στο σχηματισμό γαλακτωμάτων, στη μείωση της επιφανειακής τάσης, ενώ επίσης αναπτύχθηκε μεθοδολογία για τον ποσοτικό προσδιορισμό τους. 5

6 Η συμπεριφορά του μικροοργανισμού παρουσίασε αρκετές διαφοροποιήσεις στα θρεπτικά μέσα που χρησιμοποιήθηκαν τόσο ως προς τον ρυθμό ανάπτυξής του αλλά και ως προς την ικανότητα σύνθεσης προϊόντων. 6

7 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Προς το τέλος του εικοστού αιώνα και συγκεκριμένα στη δεκαετία του 70, οι πολύ σημαντικές ανακαλύψεις που γίνονται στον μικρόκοσμο του κυττάρου σηματοδοτούν τη γένεση και την οριοθέτηση μιας νέας επιστήμης, της Βιοτεχνολογίας. Καθώς εξελισσόταν η έρευνα στη Βιοτεχνολογία, ως αποτέλεσμα είχε τη διεύρυνση των πρακτικών εφαρμογών της στην καθημερινή ζωή του πολίτη και γενικότερα στην κοινωνία. Έτσι ενώ στην αρχή το εύρος εφαρμογών της ήταν κυρίως στην ιατρική και αργότερα στη γεωργία, στη συνέχεια η αποκτημένη γνώση άρχισε να διαχέεται και στη βιομηχανία, συντελώντας σε καλύτερους τρόπους παραγωγής προϊόντων, φιλικότερους προς το περιβάλλον, εξοικονομώντας ενέργεια και δημιουργώντας ποιοτικότερα τελικά προϊόντα για τον καταναλωτή. Έτσι σήμερα οι μικροοργανισμοί και ιδιαίτερα τα βακτήρια αποτελούν μια μεγάλη ομάδα κυττάρων με τεράστια θεωρητική και πρακτική σημασία. Όπως είναι γνωστό, ζωντανοί οργανισμοί χρησιμοποιούνται εδώ και χιλιάδες χρόνια για την παραγωγή χρήσιμων προϊόντων. Μια από τις παλαιότερες εφαρμογές είναι η παραγωγή μπύρας και κρασιού με αλκοολική ζύμωση. Ακολούθησε η παραγωγή φαρμακευτικών προϊόντων, αντιβιοτικών, ενζύμων και άλλων χημικών ουσιών. Σήμερα οι μικροοργανισμοί χρησιμοποιούνται ευρύτατα για την παραγωγή βιοτεχνολογικών προϊόντων τα οποία βρίσκουν μεγάλη κλίμακα εφαρμογών. 1.1 Επιφανειοδραστικοί παράγοντες Οι επιφανειοδραστικοί παράγοντες είναι ουσίες που το µόριο τους αποτελείται από μια υδρόφιλη κεφαλή και μία υδρόφοβη ουρά και για τον λόγο αυτό ονοµάζονται επίσης αµφίφιλες. Ως εκ τούτου, οι επιφανειοδραστικές ουσίες έχουν την ιδιότητα μείωσης της επιφανειακής και διεπιφανειακής τάσης και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα άλλα μόρια συμπεριφέρονται στις διεπιφάνειες και στο διάλυμα. Το υδρόφιλο τμήμα παρουσιάζει υψηλή συγγένεια προς πολικές ομάδες και µόρια όπως το νερό αντιθέτως µε το υδρόφοβο. Το υδρόφιλο τμήμα μπορεί να είναι ένα οξύ, ένα πεπτίδιο ή μόνο-, πολυσακχαρίτης ενώ το υδρόφοβο κορεσμένος ή ακόρεστος υδρογονάνθρακας ή λιπαρό οξύ. Αυτές οι ιδιότητες καθιστούν τις ουσίες αυτές εξαιρετικά χρήσιμες σε πολλές βιομηχανίες για ένα τεράστιο αριθμό εφαρμογών που αφορούν γαλακτωματοποίηση, καθαρισμό, ύγρανση, αφρισμό, πύκνωση, διασπορά ή διαλυτοποίηση (Van Hamme et al, 2006). Εκτός από τις χημικά συντιθέμενες επιφανειοδραστικές ουσίες υπάρχουν αντίστοιχες ουσίες μικροβιακής προέλευσης που είναι γνωστές ως βιοεπιφανειοδραστικές. Λόγω των μοναδικών ιδιοτήτων τους οι βιοεπιφανειοδραστικές ουσίες έχουν λάβει εκτεταμένη προσοχή τα τελευταία χρόνια καθώς είναι μη-τοξικές και έχουν όλα τα πλεονεκτήματα των χημικά παραγόμενων επιφανειοδραστικών. Επιπλέον, ορισμένες βιοεπιφανειοδραστικές έχουν δείξει πιο αποτελεσματικές και ειδικές επιφανειοδραστικές ιδιότητες από πολλές συμβατικές συνθετικές, παρέχοντας νέες δυνατότητες για βιομηχανικές εφαρμογές. Έτσι έχουν σημαντικές εφαρμογές στον 7

8 τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος, στην παρασκευή φαρμάκων και καλλυντικών, στη βιομηχανία πετρελαίου, σε βιολογικά φυτοφάρμακα, στον τομέα της γεωργίας και των τροφίμων (Das & Mukherjee, 2007). Ωστόσο οι βιοεπιφανειοδραστικές ουσίες δεν είναι σε θέση ακόμη να ανταγωνιστούν τα χημικά επιφανειοδραστικά λόγω του υψηλότερου κόστους παραγωγής τους (Gautam & Tyagi, 2006; Pacwa et al, 2011). Το μέλλον τους εξαρτάται απόλυτα από την οικονομική ισορροπία μεταξύ του κόστους παραγωγής τους, τα λειτουργικά οφέλη και την ανάπτυξη των οικονομικών διαδικασιών με τη χρήση χαμηλού κόστους πρώτων υλών (Cameotra & Makkar, 1998; Desai & Banat, 1997). 1.2 Κατηγορίες επιφανειοδραστικών παραγόντων Αντίθετα από τoυς χημικά συντεθειμένους επιφανειοδραστικούς παράγοντες, που είναι συνήθως ταξινομημένοι σύμφωνα με τη φύση των πολικών ομάδων τους, οι βιοεπιφανειοδραστικοί παράγοντες ταξινομούνται κυρίως με βάση τη χημική σύνθεση και τη μικροβιακή τους προέλευση (ΠΙΝΑΚΑΣ 1.1) (Pacwa et al, 2011). Τα χαμηλού μοριακού βάρους μόρια είναι αποτελεσματικότερα στη μείωση της επιφανειακής και διεπιφανειακής τάσης, ενώ τα υψηλού μοριακού βάρους, πολυμερή, δρουν αποτελεσματικότερα ως γαλακτωματοποιητές-σταθεροποιητές (Rosenberg & Ron, 1999; Calvo et al, 2009). Οι σημαντικότερες κατηγορίες χαμηλoύ μοριακού βάρους παραγόντων περιλαμβάνουν γλυκολιπίδια, λιποπεπτίδια και φωσφολιπίδια, ενώ αυτές με υψηλό μοριακό βάρος περιλαμβάνουν πολυμερείς ουσίες, αμφιπαθείς πολυσακχαρίτες, πρωτεΐνες, λιποπολυσακχαρίτες, λιποπρωτεΐνες. Επίσης οι επιφανειοδραστικοί παράγοντες διακρίνονται με βάση το φορτίο τους σε ανιονικούς, μη ιονικούς, κατιονικούς και αμφοτερικούς. Οι ανιονικοί φέρουν αρνητικό φορτίο στο υδρόφιλο άκρο τους και είναι οι πιο ευρέως χρησιμοποιούμενοι στην παρασκευή σαμπουάν, λόγω των άριστων ιδιοτήτων τους στον καθαρισμό και την περιποίηση μαλλιών. Οι μη ιονικοί δεν φέρουν κανένα φορτίο στο υδρόφιλο άκρο τους, είναι λιγότερο ερεθιστικοί από άλλα ανιονικά ή κατιονικά επιφανειοδραστικά και έχουν υψηλό δυναμικό γαλακτωματοποίησης. Οι κατιονικοί φέρουν θετικό φορτίο στο άκρο τους και έχουν συντηρητικές και απολυμαντικές ιδιότητες. Χρησιμοποιούνται στο δέρμα για τον καθαρισμό τραυμάτων ή εγκαυμάτων. Οι αμφοτερικοί είναι επιφανειοδραστικά πολύ ήπια, κάτι το οποίο τα καθιστά ιδιαίτερα κατάλληλα για χρήση σε παρασκευάσματα προσωπικής φροντίδας για ευαίσθητα δέρματα. Μπορούν να είναι ανιονικά (αρνητικά φορτισμένα), κατιονικά (θετικά φορτισμένα) ή μη-ιοντικά (χωρίς φορτίο) στο διάλυμα, ανάλογα με την οξύτητα ή το pη του νερού. Οι εν λόγω επιφανειοδραστικές ουσίες μπορεί να περιέχουν και δύο φορτισμένες ομάδες με διαφορετικό πρόσημο. Αυτά τα τασιενεργά έχουν εξαιρετικές δερματολογικές ιδιότητες (Manisha et al,2009) (ΠΙΝΑΚΑΣ 1.2). 8

9 ΠΙΝΑΚΑΣ 1.1 Ταξινόμηση βιοεπιφανειοδραστικών παραγόντων και χρήση τους στην αποκατάσταση ρυπασμένων περιοχών με βαρέα μέταλλα και υδρογονάνθρακες. Βιοεπιφανειοδραστικοί παράγοντες Ομάδα Κατηγορία Ραμνολιπίδια Μικροοργανισμοί Pseudomonas aeruginosa, Pseudomonas sp. Εφαρμογές στην Περιβαλλοντική Βιοτεχνολογία Ενίσχυση και διασπορά διαφορετικών κατηγοριών υδρογονανθράκων, γαλακτωματοποίηση υδρογονανθράκων και φυτικών ελαίων, απομάκρυνση μετάλλων από το έδαφος Γλυκολιπίδια Τρεχαλολιπίδια Mycobacterium tuberculosis, Rhodococcus erythropolis, Arthrobacter sp., Nocardia sp., Corynebacterium sp. Ενίσχυση της βιοδιαθεσιμότητας των υδρογονανθράκων Σοφορολιπίδια Corynomycolic acid Torulopsis bombicola, Torulopsis petrophilum, Torulopsis apicola Corynebacterium lepus Ανάκτηση υδρογονανθράκων από κατακάθια και λάσπες, απομάκρυνση των βαρέων μετάλλων από τα ιζήματα, επαύξηση της ανάκτησης πετρελαίου Ενίσχυση της αποκατάστασης ασφάλτου Λιπαρά οξέα, Φωσφολιπίδια και ουδέτερα λίπη Spiculisporic acid Penicillium spiculisporum Απομάκρυνση των μεταλλικών ιόντων από υδατικά δ/τα, λύση υδρόφιλων χρωστικών. προετοιμασία νέου τύπου γαλακτωμάτων, συμπλοκοποιητές βαρέων μετάλλων Phosphatidylethanolamine Acinetobacter sp., Rhodococcus erythropolis Αύξηση της ανοχής των βακτηρίων σε βαρέα μέταλλα Λιποπεπτίδια Surfactin Bacillus subtilis Ενίσχυση της βιοαποικοδόμησης υδρογονανθράκων και χλωριωμένων φυτοφάρμακων, απομάκρυνση των βαρέων μετάλλων από μολυσμένο έδαφος, τα ιζήματα και το νερό Lichenysin Bacillus licheniformis Eνίσχυση της ανάκτησης πετρελαίου 9

10 ΠΙΝΑΚΑΣ 1.1 (συνέχεια). Ταξινόμηση βιοεπιφανειοδραστικών παραγόντων και χρήση τους στην αποκατάσταση ρυπασμένων περιοχών με βαρέα μέταλλα και υδρογονάνθρακες. Emulsan Alasan Acinetobacter calcoaceticus RAG-1 Acinetobacter radioresistens KA-53 Σταθεροποίηση υδρογονάνθρακα σε γαλακτώματα νερού Πολυμερή βιοτασιενεργά Biodispersan Acinetobacter calcoaceticus A2 Διασπορά του ασβεστόλιθου στο νερό Liposan Candida lipolytica Mannoprotein Saccharomyces cerevisiae Σταθεροποίηση υδρογονανθράκων σε γαλακτώματα νερού ΠΙΝΑΚΑΣ 1.2 Τύποι σύγχρονων επιφανειοδραστικών ουσιών που χρησιμοποιούνται στις βιομηχανίες (Banat et al, 2000; Desai & Banat, 1997). Τύποι Επιφανειοδραστικών παραγόντων Παραδείγματα % της συνολικής παραγωγής Χρήσεις Ανιονικοί Καρβοξυλικά, άλατα, εστέρες θειικού οξέος 66 Σκόνες πλυσίματος Κατιονικοί Μη-ιονικοί Αμινοξείδια, μονοαμίνες τεταρτοταγούς αμμωνιακά άλατα 9 Καρβοξυλικά οξέα και εστέρες υδατανθράκων, γλυκερίδια και τα αιθοξυλιωμένα τους παράγωγα 24 Μαλακτικά υφασμάτων,σαμπουάν Επιφανειοδραστικά πλυντηρίων Πλυστικά υγρά Προιόντα προσωπικής φροντίδας και τροφίμων Αμφοτερικοί Βεταϊνες αλκυλο, αλκυλο-διμεθυλαμίνες, παράγωγα ιμιδαζολίου 1 Ειδικές χρήσεις 10

11 (Α) (Β) (Γ) Σχήμα 1.1. Xαρακτηριστικές δομές βιοεπιφανειοδραστικών παραγόντων που ανήκουν στην κατηγορία των γλυκολιπιδίων (Α): δι-ραμνολιπιδίου (Β): τρεχαλολιπιδίου (Γ): σοφορολιπίδια λακτονικής (αριστερά) και όξινης μορφής (δεξιά). 11

12 1.3 Ιδιότητες βιοεπιφανειοδραστικών παραγόντων Οι βιοεπιφανειοδραστικές ουσίες προκαλούν αυξημένο εμπορικό ενδιαφέρον λόγω του συνεχώς αυξανόμενου φάσματος των δραστηριοτήτων τους και του μεγάλου εύρους διαθεσιμότητάς τους. Διαθέτουν πολλά πλεονεκτήματα σε σύγκριση με τις συντιθέμενες χημικά. Οι κυριότερες ιδιότητές τους αναφέρονται παρακάτω Μείωση επιφανειακής και διεπιφανειακής τάσης Οι βιοεπιφανειοδραστικές ουσίες συσσωρεύονται στη διεπιφάνεια μεταξύ δύο μη αναμίξιμων υγρών ή μεταξύ ενός υγρού και ενός στερεού. Με τη μείωση της επιφανειακής (υγρού-αέρα) και της διεπιφανειακής (υγρού-υγρού) τάσης μειώνουν τις απωθητικές δυνάμεις μεταξύ δύο ανόμοιων φάσεων και επιτρέπουν σε αυτές τις φάσεις να αναμιχθούν και να αλληλεπιδράσουν πιο εύκολα (Σχήμα 1.2) (Soberón-Chávez et al, 2011). Σχήμα 1.2 Συσσώρευση βιοεπιφανειοδραστικών ουσιών στη διεπιφάνεια μεταξύ υγρού και αέρα. Ένα καλό επιφανειοδραστικό μπορεί να μειώσει την επιφανειακή τάση του νερού από 72 σε 35 mn/m και τη διεπιφανειακή τάση νερού-δεκαεξανίου από 40 σε 1mN/m. Η surfactin μπορεί να μειώσει την επιφανειακή τάση του νερού σε 25mN/m και τη διεπιφανειακή τάση νερού-δεκαεξανίου έως <1mN/m. Ραμνολιπίδια μπορούν να μειώσουν την επιφανειακή τάση του νερού σε 26mN/m και τη διεπιφανειακή τάση νερού-δεκαεξανίου έως <1mN/m. Τα σοφορολιπίδια έχουν αναφερθεί ότι μειώνουν την επιφανειακή τάση έως 33 mn/m και τη διεπιφανειακή τάση έως 5mN/m. Σε γενικές γραμμές οι βιοεπιφανειοδραστικές ουσίες είναι πιο αποτελεσματικές και αποδοτικές και η κρίσιμη συγκέντρωση μικκυλίων τους (CMC) είναι περίπου φορές μικρότερο σε σχέση με τις χημικά συντιθέμενες (Desai & Banat,1997) Οι βιοεπιφανειοδραστικές ιδιότητες εξαρτώνται άμεσα από τη συγκέντρωση των επιφανειακά ενεργών ενώσεων, έως ότου επιτευχθεί η κρίσιμη συγκέντρωση μικκυλίων Critical Micelle Concentration (CMC). Σε συγκεντρώσεις πάνω από την CMC, 12

13 βιοεπιφανειοδραστικά μόρια συνδέονται και σχηματίζουν μικκύλια, διπλοστοιβάδες και κυστίδια (Σχήμα 1.3). Η μικυλλιοποίηση επιτρέπει στις βιοεπιφανειοδραστικές ουσίες να μειώσουν την επιφανειακή και διεπιφανειακή τάση και να αυξήσουν τη διαλυτότητα και τη βιοδιαθεσιμότητα των υδρόφοβων οργανικών ενώσεων (Whang et al, 2008). Το CMC χρησιμοποιείται συνήθως για τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας του επιφανειοδραστικού παράγοντα. Σχήμα 1.3 Σχέση μεταξύ της συγκέντρωσης βιοεπιφανειοδραστικού παράγοντα, της επιφανειακής τάσης και του σχηματισμού μικκυλίων (Whang et al, 2008). Τα πιο αποτελεσματικά βιοεπιφανειοδραστικά έχουν χαμηλό CMC, πράγμα που σημαίνει ότι λιγότερη ποσότητα των ουσιών αυτών απαιτείται για να μειώσουν στον ίδιο βαθμό την επιφανειακή τάση (Desai & Banat, 1997). Η μικυλλιοποίηση έχει σημαντικό ρόλο στο σχηματισμό μικρογαλακτωμάτων (Nguyen et al, 2008). Μικρογαλακτώματα είναι σαφή και σταθερά υγρά μίγματα νερού και ελαίου διαχωριζόμενα από μονοστοιβάδες ή συσσωματώματα βιοεπιδανειοδραστικων. Τα μικρογαλακτώματα σχηματίζονται όταν μία φάση-υγρό διασπείρεται σαν σταγονίδια σε μια άλλη υγρή φάση, για παράδειγμα έλαιο διασπείρεται σε νερό (άμεσο μικρογαλάκτωμα) ή νερό διασπείρεται σε έλαιο (αντίστροφο μικρογαλάκτωμα) (Desai & Banat, 1997). Η βιοεπιφανειοδραστική αποτελεσματικότητα προσδιορίζεται με μέτρηση της ικανότητας αλλαγής της επιφανειακής και διεπιφανειακής τάσης, τη σταθεροποίηση γαλακτωμάτων και τη μελέτη υδρόφιλης-λιπόφιλης ισορροπίας (HLB). Η τιμή HLB είναι ένα μέτρο για να δείξει κατά πόσον ένα βιοεπιφανειοδραστικό σχετίζεται με το γαλάκτωμα νερού-ελαίου ή ελαίου-νερού. Αυτός ο παράγοντας μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον προσδιορισμό της κατάλληλης εφαρμογής των βιοεπιφανειοδραστικών. Γαλακτωματοποιητές με χαμηλό HLB είναι λιπόφιλες για να σταθεροποιήσουν το γαλάκτωμα νερού σε λάδι, ενώ γαλακτωματοποιητές με υψηλή HLB έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα και παρέχουν καλύτερη διαλυτότητα στο νερό (Desai & Banat, 1997; Christofi & Ivshina, 2002). 13

14 Τα βιοεπιφανειοδραστικά επηρεάζουν επίσης την υδροφοβικότητα της βακτηριακής κυτταρικής επιφάνειας (CSH). Πραγματοποιήθηκαν μελέτες χημικών και δομικών τροποποιήσεων στην CSH της Pseudomonas aeruginosa με ραμνολιπίδιο παρουσία δεκαεξανίου (Αl-Tahhan et al, 2000). Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι ραμνολιπίδιο, σε πολύ χαμηλή συγκέντρωση, προκάλεσε απελευθέρωση του λιποπολυσακχαρίτη (LPS) από την εξωτερική μεμβράνη με αποτέλεσμα την αύξηση της υδροφοβικότητας της κυτταρικής επιφάνειας. Επίσης αναφέρθηκε ότι ραμνολιπίδιο σε συγκεντρώσεις μικρότερες της CMC δεν επηρέασε τη συνιστώσα του LPS της βακτηριακής εξωτερικής μεμβράνης, αλλά αντ' αυτού άλλαξε τη σύνθεση των πρωτεϊνών της εξωτερικής μεμβράνης (ΟΜΡ) (Sotirova et al, 2009). Ωστόσο, όλες οι αλλαγές στη δομή της βακτηριακής κυτταρικής επιφάνειας έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της προσβασιμότητας των υδρογονανθράκων σε μικροβιακά κύτταρα Βιοαποκοδομησιμότητα Σε αντίθεση με τις συνθετικές επιφανειοδραστικές ουσίες, οι μικροβιακής προέλευσης ενώσεις αποικοδομούνται πιο εύκολα (Mohan et al, 2006) και είναι ιδιαίτερα κατάλληλες για περιβαλλοντικές εφαρμογές όπως βιοεπανόρθωση (Mulligan, 2005) και διασπορά πετρελαιοκηλίδων. Οι δοκιμές βιοαποικοδομησιμότητας βιοτασιενεργών σοφορολιπιδίων που παράγονται από μη παθογόνους μύκητες της οικογένειας Candida bombicola, έδειξαν ότι η βιοαποικοδόμησή τους ξεκινά αμέσως μετά την καλλιέργεια. Επιπλέον, η βιοαπικοδομησιμότητα που εκφράζεται με τη μορφή BOD/TOD (Βιοχημικά Απαιτούμενο Οξυγόνο προς Συνολική Ζήτηση Οξυγόνου), για σοφορολιπίδια μετά από 8 ημέρες καλλιέργειας είχε φθάσει στο επίπεδο του 61%. Δύο άλλα βιοεπιφανειοδραστικά (surfactin και arthrofactin) που εξετάστηκαν ήταν επίσης εύκολα βιοαποικοδομήσιμα όπως τα σοφορολιπίδια ενώ τα συνθετικά επιφανειοδραστικά δεν έδειξαν βιοαποικοδομησιμότητα μετά από 8 ημέρες (Hirata et al, 2009) Χαμηλή τοξικότητα Οι μικροβιακής προέλευσης επιφανειοδραστικές ουσίες θεωρούνται ως μη ή ελάχιστα τοξικές ουσίες και ως εκ τούτου κατάλληλες για χρήση στις βιομηχανίες φαρμάκων, καλλυντικών και τροφίμων (Kapadia & Yagnik, 2013). Από μελέτες έχει βρεθεί ότι τα βιοεπιφανειοδραστικά παρουσιάζουν χαμηλότερη αιμολυτική δραστικότητα σε ανθρώπινα ερυθρά αιμοσφαίρια σε σχέση με συνθετικά επιφανειοδραστικά κατιονικά ή ανιονικά (Dehghan et al, 2005). Επίσης δεν δημιουργούν επιβλαβή επίδραση στην καρδιά, τους πνεύμονες, το ήπαρ και τους νεφρούς (Hwang et al, 2011). 14

15 1.3.4 Σχηματισμός και αποδόμηση γαλακτωμάτων Σταθερά γαλακτώματα με διάρκεια ζωής μήνες και χρόνια μπορούν να παραχθούν από βιοεπιφανειοδραστικά (Velikonja & Kosaric, 1993). Τα βιοεπιφανειοδραστικά μπορούν να σταθεροποιήσουν (γαλακτωματοποίηση) ή να αποσταθεροποιήσουν (απογαλακτωματοποίηση) γαλακτώματα. Τα υψηλού μοριακού βάρους είναι σε γενικές γραμμές καλύτεροι γαλακτωματοποιητές από τα χαμηλού μοριακού βάρους. Τα σοφορολιπίδια έχει αποδειχθεί ότι μειώνουν την επιφανειακή και διεπιφανειακή τάση, αλλά δεν είναι καλοί γαλακτωματοποιητές (Cooper. & Cavalero,2003). Αντίθετα, τα Liposan δεν μειώνουν την επιφανειακή τάση, αλλά έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία για τη γαλακτωματοποίηση σε βρώσιμα έλαια (Cirigliano & Carman, 1985) Χημική ποικιλομορφία Η τεράστια ποικιλία των βιοεπιφανειοδραστικών τα κάνει μια πολύ ενδιαφέρουσα ομάδα υλικών για εφαρμογές σε πολλούς τομείς, όπως η γεωργία, η δημόσια υγεία, τα τρόφιμα, η υγειονομική περίθαλψη, η αξιοποίηση αποβλήτων και ο έλεγχος της ρύπανσης του περιβάλλοντος με την αποδόμηση των υδρογονανθράκων που υπάρχουν στο έδαφος Aνθεκτικότητα έναντι ph, θερμοκρασίας και αλατότητας. Η σταθερότητα των βιοεπιφανειοδραστικών σε ακραίες τιμές ph, θερμοκρασίας και αλατότητας είναι μία από τις ιδιαίτερες ιδιότητές τους έτσι ώστε να βρίσκουν αμέτρητες βιομηχανικές και περιβαλλοντικές εφαρμογές. Η Surfactin εμφάνισε καλή επιφανειακή δράση σε θερμοκρασία C, σε εύρος pη 5-12, και μέχρι 20% NaCl και 0.5% CaCl 2 (Gong et al, 2009). Η Β. licheniformis 86 παρήγαγε ένα βιοεπιφανειοδραστικό λιποπεπτίδιο, το οποίο ήταν ενεργό σε εύρος ph 4-13, θερμοκρασία C και 30% NaCl (Horowitz et al, 1990). Σοφορολιπίδια από Candida bombicola έδειξαν απρόσκοπτη επιφανειακή δράση μετά από 2 ώρες επώασης σε βραστό νερό, σε μια ευρεία περιοχή pη από 2-10 και μέχρι 20% NaCl (Davereyand, 2010). 1.4 Συνθήκες που επηρεάζουν την παραγωγή βιοεπιφανειοδραστικών παραγόντων Πολλοί παράγοντες επηρεάζουν την παραγωγή των βιοεπιφανειοδραστικών σε γενετικό, θρεπτικό και φυσικοχημικό επίπεδο. Η ποικιλία των θρεπτικών μέσων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες. Οι διαφορετικές πηγές άνθρακα, αζώτου, φωσφορικών, μετάλλων, σιδήρου και αλάτων αυτού, που χρησιμοποιούνται στην ανάπτυξη των μικροοργανισμών, επηρεάζει την 15

16 παραγωγή τους. Έτσι το ελαιόλαδο ήταν η καλύτερη πηγή άνθρακα για την παραγωγή βιοεπιφανειοδραστικών από Pseudomonas fluorescence σε σύγκριση με το δεκαεξάνιο και τη γλυκόζη, η οποία μείωσε την επιφανειακή τάση του μέσου ζύμωσης έως 38 dyne / cm και με γαλακτωματοποιητική δραστικότητα 49% (Abouseoud et al, 2007) ενώ υδατοδιαλυτές πηγές άνθρακα όπως η γλυκερόλη, η μαννιτόλη, η γλυκόζη και η αιθανόλη ήταν οι καταλληλότερες για την παραγωγή ραμνολιπιδίων από την Pseudomonas aeruginosa (Robert et al, 1989). Επιπλέον οι συνθήκες ανάπτυξης και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η θερμοκρασία, το pη, η αλατότητα, η ανάδευση και η διαθεσιμότητα του οξυγόνου επηρεάζουν επίσης την παραγωγή των βιοεπιφανειοδραστικών. Για παράδειγμα, αύξηση της ταχύτητας ανάδευσης σε μη υδατοδιαλυτά υποστρώματα βοηθάει στην απορρόφηση των συστατικών από τα κύτταρα των μικροοργανισμών και οδηγεί σε αύξηση της παραγωγής τέτοιων ουσιών. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι στη ζύμωση Pseudomonas aeruginosa EM1 όταν η ανάδευση αυξήθηκε από 50 έως 250 rpm το ραμνολιπίδιο παραγωγής αυξήθηκε σε 80% (Wei et al, 2005) και ότι η βέλτιστη θερμοκρασία και το pη για τα στελέχη Bacillus που απομονώνεται από τα θαλάσσια ιζήματα του Ταμίλ Ναντού ήταν 37 C και 7.2 ± 0.2 αντίστοιχα (Gnanamani et al, 2010). 1.5 Εφαρμογές βιοεπιφανειοδραστικών παραγόντων Εξαιτίας των εξαιρετικών τους ιδιοτήτων σε συνδυασμό με την περιβαλλοντική τους αποδοχή, επειδή είναι εύκολα βιοαποικοδομήσιμες και έχουν χαμηλή τοξικότητα οι βιοεπιφανειοδραστικές ουσίες έχουν πλέον μεγάλο αριθμό βιομηχανικών εφαρμογών και έχουν αντικαταστήσει σε πολλές περιπτώσεις τα χημικώς συντιθέμενα. Μερικές από τις εφαρμογές τους είναι στην υποβάθμιση υδρογονανθράκων στο περιβάλλον του εδάφους, στην ανάκτηση πετρελαίου, στην απομάκρυνση των βαρέων μετάλλων από το μολυσμένο έδαφος και υδρογονανθράκων από το υδάτινο περιβάλλον, στην βιομηχανία τροφίμων, φαρμάκων και καλλυντικών Διεργασίες υποβάθμισης και αποκατάστασης υδρογονανθράκων Η εκτεταμένη παραγωγή και χρήση των υδρογονανθράκων έχει οδηγήσει σε εκτεταμένη ρύπανση του περιβάλλοντος. Λόγω της τοξικότητάς τους και της αρνητικής επίδρασης στους ζωντανούς οργανισμούς, είναι σημαντικό να καθαρισθούν οι ρυπασμένες περιοχές. Οι υδρογονάνθρακες, ως υδρόφοβες οργανικές χημικές ουσίες, παρουσιάζουν περιορισμένη διαλυτότητα στα υπόγεια ύδατα, εμφανίζουν μέτρια έως κακή ανάκτηση με χρήση φυσικο-χημικών μεθόδων, περιορισμένη βιοδιαθεσιμότητα σε μικροοργανισμούς και περιορισμένη διαθεσιμότητα σε οξειδωτικά και αναγωγικά χημικά (Magdalena et al, 2011). Μια πολλά υποσχόμενη μέθοδος που μπορεί να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα στη βιοεπανόρθωση ρυπασμένων περιοχών είναι η χρήση των βιοεπιφανειοδραστικών. Μπορούν να ενισχύσουν την βιοαποκατάσταση υδρογονανθράκων με δύο μηχανισμούς: 16

17 ο πρώτος περιλαμβάνει την αύξηση της βιοδιαθεσιμότητας υποστρώματος για τους μικροοργανισμούς, ενώ ο άλλος την αλληλεπίδραση με την επιφάνεια του κυττάρου που αυξάνει την υδροφοβικότητά της και επιτρέπει πιο εύκολα τη σύνδεση υδρόφοβων υποστρωμάτων με βακτηριακά κύτταρα (Mulligan & Gibbs, 2004). Με τη μείωση της επιφανειακής και διεπιφανειακής τάσης, τα βιοεπιφανειοδραστικά αυξάνουν τις επιφανειακές περιοχές των αδιάλυτων ενώσεων που οδηγούν σε αυξημένη κινητικότητα και βιοδιαθεσιμότητα των υδρογονανθράκων ενισχύοντας έτσι τη βιοαποικοδόμηση και την απομάκρυνσή τους. Επιπλέον τα βιοεπιφανειοδραστικά μπορούν να ενισχύσουν την βιοαποικοδόμηση υδρογονανθράκων με κινητοποίηση, διαλυτοποίηση ή γαλακτωματοποίηση (Nguyen et al, 2008; Déziel et al, 1996; Bai et al, 1997; Rahman et al, 2003; Urum & Pekdemir, 2004; Nievas et al, 2008). Σχήμα 1.4 Μηχανισμοί απομάκρυνσης υδρογονανθράκων από βιοεπιφανειοδραστικά ανάλογα με μοριακό βάρος και τη συγκέντρωση τους (Rosenberg, 1999) Ο μηχανισμός κινητοποίησης εμφανίζεται σε συγκεντρώσεις κάτω από το CMC. Σε τέτοιες συγκεντρώσεις, τα βιοεπιφανειοδραστικά μειώνουν την επιφανειακή και διεπιφανειακή τάση μεταξύ των συστημάτων αέρα-νερού και εδάφους-νερού. Λόγω της μείωσης της διεπιφανειακής τάσης, η επαφή του βιοεπιφανειοδραστικού με το σύστημα εδάφους / ελαίου αυξάνει την γωνία επαφής και μειώνει την τριχοειδή δύναμη που συγκρατεί λάδι και χώμα μαζί. Αντίθετα όταν οι συγκεντρώσεις του βιοεπιφανειοδραστικού είναι πάνω από την CMC λαμβάνει χώρα η διαδικασία της διαλυτοποίησης. Σε αυτές τις συγκεντρώσεις τα μόρια του βιοεπιφανειοδραστικού συνδέονται και σχηματίζουν μικκύλια, τα οποία αυξάνουν δραματικά τη διαλυτότητα του ελαίου (Urum & Pekdemir, 2004). Η γαλακτωματοποίηση, όπως έχουμε αναφέρει, είναι μια διαδικασία που σχηματίζει ένα υγρό, που είναι γνωστό ως αλάκτωμα και περιέχει πολύ μικρά σταγονίδια λίπους ή ελαίου αιωρούμενα σε ένα υγρό, συνήθως νερό. Τα υψηλού μοριακού βάρους βιοεπιφανειοδραστικά είναι αποτελεσματικοί γαλακτωματοποιητές. Τα προϊόντα αυτά εφαρμόζονται συχνά ως ένα πρόσθετο για την τόνωση της βιοεπανόρθωσης και την απομάκρυνση των ελαιωδών ουσιών (Magdalena et al, 2011). 17

18 1.5.2 Μικροβιακή αύξηση της ανάκτησης πετρελαίου (ΜΕOR) Βιοεπιφανειοδραστικά μπορούν επίσης να συμμετέχουν σε μικροβιακά βελτιωμένη ανάκτηση πετρελαίου (Meor). Μέθοδοι Meor χρησιμοποιούνται για την άντληση του πετρελαίου που παραμένουν στις δεξαμενές μετά την πρωτογενή (μηχανική) και δευτεροβάθμια (φυσική) διαδικασία ανάκτησης. Πρόκειται για μια σημαντική τριτογενή διαδικασία όπου μικροοργανισμοί ή μεταβολικά προϊόντα τους, συμπεριλαμβανομένων βιοεπιφανειοδραστικών, βιοπολυμερών, βιομάζας, οξέων, διαλυτών, αερίων και ενζύμων, χρησιμοποιούνται για να αυξηθεί η ανάκτηση του πετρελαίου από εξαντλημένες δεξαμενές. Εφαρμογή των βιοεπιφανειοδραστικών στην αύξηση ανάκτησης πετρελαίου είναι μία από τις πλέον υποσχόμενες και προηγμένες μεθόδους για να ανακτηθεί ένα σημαντικό ποσοστό του υπολειπόμενου ελαίου. Το απομένον έλαιο συχνά βρίσκεται σε περιοχές της δεξαμενής που είναι δύσκολο να υπάρχει πρόσβαση και παγιδεύεται στους πόρους με τριχοειδή πίεση (Sen, 2008). Τα βιοεπιφανειοδραστικά μειώνουν τη διεπιφανειακή τάση μεταξύ ελαίου-νερού και λαδιού-πετρωμάτων. Αυτό μειώνει τις τριχοειδείς δυνάμεις επιτρέποντας τη μετακίνηση πετρελαίου διαμέσου των πόρων των πετρωμάτων (Σχήμα 1.5). Τα βιοεπιφανειοδραστικά μπορούν επίσης να δεσμευθούν σφιχτά στη διεπαφή ελαίουνερού σχηματίζοντας γαλακτώματα. Αυτό σταθεροποιεί το εκροφημένο έλαιο σε νερό και επιτρέπει την απομάκρυνση του ελαίου μαζί με το νερό έγχυσης (Suthar et al, 2008). Σχήμα1.5 Μηχανισμός ενισχυμένης ανάκτησης πετρελαίου από βιοεπιφανειοδραστικά. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα βιοεπιφανειοδραστικά που παράγονται από Bacillus subtilis PT2 και Pseudomonas aeruginosa SP4 ήταν πιο αποτελεσματικά στην ανάκτηση του πετρελαίου, αφαιρώντας περίπου 62% και 57%, αντιστοίχως, του υπό δοκιμή πετρελαίου. Τα βιοεπιφανειοδραστικά που παράγονται από Bacillus subtilis PT2 θα μπορούσαν να ανακτήσουν πιο αποτελεσματικά πετρέλαιο από ό,τι εκείνα που παράγονται από Pseudomonas aeruginosa SP4. Στην περίπτωση των συνθετικών επιφανειοδραστικών που δοκιμάστηκαν, η ανάκτηση του πετρελαίου βρέθηκε να είναι περίπου 53-55% (Bordoloi & Konwar, 2008). Βιοεπιφανειοδραστικά μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθούν για την εκχύλιση ενώσεων υδρογονάνθρακα από σχιστόλιθους πετρελαίου προκειμένου να 18

19 χρησιμοποιηθεί ως υποκατάστατο της ενέργειας του πετρελαϊκού καυσίμου. Σε μελέτες που έγιναν βιοεπιφανειοδραστικά που παράγονται από Rhodococcus erythropolis και Rhodococcus ruber χρησιμοποιήθηκαν επιτυχώς για την εκρόφηση των υδρογονανθράκων στο Εl-Lajjun από σχιστόλιθους πετρελαίου (Haddadin et al, 2009) Αποκατάσταση μετάλλων. Η ρύπανση του περιβάλλοντος και ειδικότερα του εδάφους με βαρέα μέταλλα είναι πολύ επικίνδυνη για τον άνθρωπο και άλλους ζωντανούς οργανισμούς στο οικοσύστημα. Λόγω της εξαιρετικά τοξικής φύσης τους, παρουσία ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις στα εδάφη έχει βρεθεί ότι επιφέρει σοβαρές συνέπειες. Σήμερα, υπάρχουν πολλές τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τον καθαρισμό ρυπασμένων εδαφών με βαρέα μέταλλα. Η επανόρθωση αυτών των εδαφών περιλαμβάνει μη βιολογικές μεθόδους, όπως η ανασκαφή, και η διάθεση ρυπασμένου εδάφους σε χώρους υγειονομικής ταφής ή βιολογικές τεχνικές (Aşçı & Nurbaş, 2010). Οι βιολογικές μέθοδοι είναι διαδικασίες που χρησιμοποιούν τα φυτά (phytoremedation) ή μικροοργανισμούς (βιοαποκατάσταση) για την απομάκρυνση των μετάλλων από το έδαφος. Η εφαρμογή των μικροοργανισμών ανακαλύφθηκε πριν από πολλά χρόνια για να βοηθήσει στη μείωση της ρύπανσης από τα μέταλλα. Τα βαρέα μέταλλα δεν είναι βιοδιασπώμενα. Μπορούν να μεταφερθούν μόνο από μία χημική κατάσταση σε μια άλλη, η οποία αλλάζει την κινητικότητα και την τοξικότητά τους. Μικροοργανισμοί μπορούν να επηρεάσουν τα μέταλλα με διάφορους τρόπους. Μερικές μορφές των μετάλλων μπορούν να μετασχηματιστούν είτε με μεθόδους οξειδοαναγωγής ή με αλκυλίωση. Τα μέταλλα μπορούν επίσης να συσσωρευτούν από μικροοργανισμούς μέσω του μεταβολισμού-ανεξάρτητη (παθητική) ή ενδοκυτταρικά, εξαρτάται από τον μεταβολισμό (ενεργό) πρόσληψη. Οι μικροοργανισμοί μπορούν να επηρεάσουν την κινητικότητα των μετάλλων έμμεσα επηρεάζοντας το ph ή με την παραγωγή ή την απελευθέρωση ουσιών (Briuns et al, 2000; Ledin, 2000). Χρησιμοποιώντας βιοεπιφανειοδραστικά έχουμε αναμφισβήτητα πλεονεκτήματα, επειδή βακτηριακά στελέχη μπορούν να παράγουν επιφανειοδραστικές ενώσεις και επιπλέον δεν χρειάζεται να έχουν την ικανότητα επιβίωσης σε έδαφος ρυπασμένο με βαρέα μέταλλα. Ωστόσο, η χρήση βιοεπιφανειοδραστικών και μόνο απαιτεί συνεχή προσθήκη νέων ποσοτήτων αυτών των ενώσεων. Η χρησιμότητα των βιοεπιφανειοδραστικών για βιοαποικοδόμηση των βαρέων μετάλλων ρυπασμένων εδαφών βασίζεται κυρίως στην ικανότητά τους να σχηματίζουν σύμπλοκα με τα μέταλλα. Τα ανιονικά βιοεπιφανειοδραστικά δημιουργούν σύμπλοκα με μέταλλα σε μια μη ιοντική μορφή με ιοντικούς δεσμούς. Το σύμπλοκο μετάλλουβιοεπιφανειοδραστικού αποβάλλεται στο διάλυμα του εδάφους λόγω της μείωση της διεπιφανειακής τάσης. Τα κατιονικά βιοεπιφανειοδραστικά μπορούν να αντικαταστήσουν τα ίδια φορτισμένα ιόντα μετάλλου (ανταλλαγή ιόντων). Ιόντα μετάλλων μπορεί να απομακρυνθούν από τις επιφάνειες του εδάφους και από μικκύλια 19

20 βιοεπιφανειοδραστικών. Οι πολικές ομάδες κεφαλής των μικκυλίων μπορεί να δεσμεύσουν μέταλλα και να τα κινητοποιήσουν στο νερό (Singh & Cameotra, 2004; Juwarkar et al, 2007; Aşçı, & Nurbaş, 2008; Mulligan & Gibbs, 2004). Σχήμα 1.6 Μηχανισμός δράσης βιοεπιφανειοδραστικού σε εδάφη ρυπασμένα με βαρέα μέταλλα (Mulligan, 2005) Το υψηλό δυναμικό των βιοεπιφανειοδραστικών στην κινητοποίηση και στην απομάκρυνση των βαρέων μετάλλων ρυπασμένου εδάφους επιβεβαιώθηκε από τον (Juwarkar et al, 2008) ο οποίος χρησιμοποίησε δι-ραμνολιπίδιο που παράγεται από Pseudomonas aeruginosa BS2 για την κινητοποίηση των μετάλλων από ρυπασμένο έδαφος με πολλαπλά μέταλλα. Για τη μελέτη της ικανότητας του δι-ραμνολιπιδίου να αφαιρέσει χρώμιο, όλυβδο, κάδμιο και χαλκό από το έδαφος, χρησιμοποιήθηκε μια γυάλινη στήλη στην οποία τοποθετήθηκε ρυπασμένο χώμα με βαρέα μέταλλα και στο οποίο έγινε έκπλυση με διάλυμα 0,1% του δι-ραμνολιπιδίου. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι δι-ραμνολιπίδιο απομάκρυνε επιλεκτικά τα βαρέα μέταλλα από το έδαφος με τη σειρά του Cd = Cr> Pb = Cu> Ni. Μια άλλη αποτελεσματική μέθοδος για την αποκατάσταση ρυπασμένου εδάφους από βαρέα μέταλλα είναι η τεχνολογία αφρού βιοεπιφανειοδραστικού. Οι Wang & Mulligan (2004) αξιολόγησαν τη σκοπιμότητα της χρήσης αφρού ραμνολιπιδίου για την απομάκρυνση Cd και Ni από αμμώδες έδαφος. Ανέφεραν ότι η χρήση αφρού είχε μία σημαντική επίδραση επί της κινητικότητας του βιοεπιφανειοδραστικού που ρέει σε πορώδες μέσο έτσι ώστε να γίνεται περισσότερο ομοιόμορφη και αποτελεσματική η επαφή του βιοεπιφανειοδραστικού με τα μέταλλα. Εφαρμογή αφρού ραμνολιπιδίου αύξησε την απόδοση και επέτρεψε την αφαίρεση του 73,2% και 68,1% του Cd και Ni, 20

21 αντίστοιχα, ενώ το διάλυμα ραμνολιπιδίου αφαίρεσε μόνο το 61,7% και 51% του Cd και Ni, αντίστοιχα (Wang & Mulligan, 2004) Εφαρμογές στην ιατρική Η χρήση και η πιθανή εμπορική εφαρμογή των βιοεπιφανειοδραστικών στον τομέα της ιατρικής έχει αυξηθεί κατά την τελευταία δεκαετία. H αντιβακτηριακή, αντιμυκητιακή και αντιική δράση τους κάνει τα μόρια αυτά σημαντικά για τη καταπολέμηση πολλών ασθενειών και τη χρήση τους ως θεραπευτικούς παράγοντες. Επιπλέον, ο ρόλος που έχουν να αναστέλλουν την προσκόλληση των παθογόνων οργανισμών σε στερεές επιφάνειες ή σε θέσεις που μπορούν να προκαλέσουν μολύνσεις δείχνει τη χρησιμότητά τους ως μέσα επικάλυψης ιατρικών υλικών και οδηγεί σε μείωση σε μεγάλο αριθμό των νοσοκομειακών λοιμώξεων χωρίς να έχουμε χρήση συνθετικών φαρμάκων και χημικών ουσιών (Rodrigues et al, 2006) (ΠΙΝΑΚΑΣ 1.3). ΠΙΝΑΚΑΣ 1.3 Παραδείγματα εφαρμογών βιοεπιφανειοδραστικών στον τομέα της ιατρικής (Rodrigues et al, 2006) Μικροοργανισμός Είδος βιοεπιφανειοδραστικού Δραστηριότητα / Εφαρμογή Pseudomonas aeruginosa ραμνολιπίδιο αντιμικροβιακή δραστικότητα εναντίον του Mycobacterium tuberculosis αντι-προσκολλητική δραστικότητα έναντι διαφόρων βακτηρίων Bacillus subtilis surfactin αντιμικροβιακή και αντιμυκητιασική δράση αναστολή του σχηματισμού θρόμβου ινικής αιμόλυση και ο σχηματισμός των διαύλων ιόντων σε μεμβράνες λιπιδίων αντικαρκινική δραστικότητα έναντι κυττάρων καρκινώματος ασκιτών του Ehrlich αντιϊκή δραστικότητα έναντι του ιού της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV-1) Bacillus pumilus pumilacidin αντιϊκή δραστικότητα έναντι του ιού του απλού έρπητα (HSV-1) (surfactin analogue) ανασταλτική δραστικότητα έναντι Η +, Κ +-ΑΤΡάσης και προστασία έναντι του γαστρικού έλκους in vivo Rhodococcus erythropolis τρεχαλολιπίδιο αντιϊκή δραστικότητα έναντι HSV και ιού της γρίπης Streptococcus thermophilus γλυκολιπίδιο αντι-προσκολλητική δραστικότητα έναντι διαφόρων βακτηρίων 21

22 1.5.5 Εφαρμογές στην βιομηχανία των τροφίμων Είναι γεγονός ότι τα βιοεπιφανειοδραστικά έχουν πολλές εφαρμογές στην επεξεργασία τροφίμων, με πιο σημαντικές τη χρήση τους ως συστατικά σύνθεσης και αντισυγκολλητικούς παράγοντες. Ο σχηματισμός γαλακτωμάτων, οι σταθεροποιητικές, αντισυγκολλητικές και αντιμικροβιακές δράσεις τους είναι μερικές ιδιότητες οι οποίες θα μπορούσαν να διερευνηθούν στην επεξεργασία και τη σύνθεση τροφίμων. Εκτός από τον προφανή ρόλο τους ως παράγοντες που μειώνουν την επιφανειακή και διεπιφανειακή τάση, προωθώντας έτσι τον σχηματισμό και την σταθεροποίηση γαλακτωμάτων έχουν και πολλές άλλες λειτουργίες στα τρόφιμα. Για παράδειγμα, στον έλεγχο της συσσωμάτωσης των σφαιριδίων λίπους, στη σταθεροποίηση αεριούχων συστημάτων, στη βελτίωση της υφής και της διάρκειας ζωής του αμύλου που περιέχουν προϊόντα, στην τροποποίηση ρεολογικών ιδιοτήτων της ζύμης σίτου και στη βελτίωση της συνοχής και της υφής των προϊόντων με βάση το λίπος (Kachholz & Schlingmann, 1987). Σε σκευάσματα αρτοποιίας και παγωτού τα βιοεπιφανειοδραστικά ενεργούν ως επιβραδυντές παλαίωσης και διαλυτοποίησης αρωματικών ελαίων. Αυτά χρησιμοποιούνται επίσης ως σταθεροποιητές λίπους και αντι-πιτσιλιστικοί παράγοντες κατά το μαγείρεμα ελαίων και λιπών (Kosaric, 2001). Βελτίωση της σταθερότητας της ζύμης, της υφής, του όγκου και της διατήρησης των προϊόντων αρτοποιίας έγινε εφικτή με την προσθήκη ραμνολιπιδίου (Van Haesendonck & Vanzeveren, 2004). Οι συγγραφείς πρότειναν επίσης τη χρήση των ραμνολιπιδίων για να βελτιωθούν οι ιδιότητες της κρέμας βουτύρου, crois-sants και κατεψυγμένα προϊόντα ζαχαροπλαστικής. Πρόσφατα, ένας βιο-γαλακτωματοποιητής απομονώθηκε από ένα θαλάσσιο στέλεχος (Enterobacter cloacae) και έχει περιγραφεί ως ένας δυναμικός παράγοντας ενίσχυσης του ιξώδους, ενδιαφέρον για τη βιομηχανία τροφίμων, ιδίως λόγω του καλού ιξώδους που παρατηρήθηκε σε όξινο ph επιτρέποντας τη χρήση του σε προϊόντα που περιέχουν κιτρικό ή ασκορβικό οξύ (Iyer & Jha, 2006). Επίσης, τα βιοεπιφανειοδραστικά χρησιμοποιούνται για την παροχή ασφαλών και ποιοτικών προϊόντων στους καταναλωτές. Η παρουσία βακτηρίων σε επιφάνειες βιομηχανιών τροφίμων αποτελούν δυνητικές πηγές μόλυνσης, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν στην αλλοίωση των τροφίμων και στην μετάδοση ασθενειών (Hood & Zottola, 1995). Ένα βιοεπιφανειοδραστικό που απελευθερώνεται από το στέλεχος Streptococcus thermophilus έχει χρησιμοποιηθεί για τον έλεγχο ρύπανσης των πλακών εναλλάκτη θερμότητας σε παστεριωτές καθώς επιβραδύνει τον εποικισμό άλλων θερμόφιλων στελεχών του Streptococcus υπεύθυνου για μολύνσεις (Busscher & Mei, 1996) Εφαρμογές στην γεωργία. Λαμβάνοντας υπόψη την διπλή υδρόφοβη/υδρόφιλη φύση των βιοεπιφανειοδραστικών είναι σαφές ότι μπορούν να αξιοποιηθούν ευρέως σε τομείς που σχετίζονται με τη γεωργία (Σχήμα 1.7). 22

23 Σχήμα 1.7 Εφαρμογές των βιοεπιφανειοδραστικών στη γεωργία (Dhara & Swaranjit, 2013). Η παραγωγικότητα της γεωργικής γης επηρεάζεται από την παρουσία οργανικών και ανόργανων ρύπων. Οι μικροοργανισμοί που παράγουν βιοεπιφανειοδραστικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά για την απομάκρυνση υδρογονανθράκων καθώς και βαρέων μετάλλων ενώ ταυτόχρονα συντελούν στην αύξηση της ποιότητας του χώματος (Sun et al, 2006). Τα βιοεπιφανειοδραστικά μπορούν επίσης να ενισχύσουν την αποικοδόμηση ορισμένων χημικών εντομοκτόνων που συσσωρεύονται στο γεωργικό έδαφος (Zhang et al, 2011). Επίσης λόγω της αντιμικροβιακής δράσης τους μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως συστατικά φυτοφαρμάκων έναντι παθογόνων των φυτών. Βιοεπιφανειοδραστικό λιποπεπτίδιο που παράγεται από στελέχη του Bacillus εμφανίζει αναστολή της ανάπτυξης φυτοπαθογόνων μυκήτων όπως οι Fusarium spp (Dhara & Swaranjit, 2013) Εφαρμογές στην βιομηχανία των καλλυντικών Ευρεία περιοχή εφαρμογής είναι η βιομηχανία καλλυντικών, όπου οι επιφανειoδραστικές ουσίες βρίσκονται σε σαμπουάν και σε πολλά προϊόντα δερματικής περιποίησης. Τα βιοεπιφανειοδραστικά έχουν βρει μια θέση στην προσωπική φροντίδα λόγω των ενυδατικών ιδιοτήτων τους και της συμβατότητάς τους με το δέρμα. Το μονογλυκερίδιο, ένα από τα ευρέως χρησιμοποιούμενα βιοεπιφανειοδραστικά στην βιομηχανία καλλυντικών, έχει αναφερθεί να παράγεται από γλυκερόλη με μια απόδοση 90% από P. fluorescens. Μερικά τέτοια προϊόντα είναι σαπούνια, αποσμητικά, 23

24 οδοντόπαστες, υγρά φακών επαφής, προϊόντα περιποίησης σώματος, σαμπουάν (Williams, 2009). 1.6 Ραμνολιπίδια, δομή, φυσικοχημικός χαρακτηρισμός, ιδιότητες και πιθανές βιομηχανικές εφαρμογές. Τα ραμνολιπίδια παράγονται από Pseudomonas και ανήκουν στην κατηγορία των γλυκολιπιδίων. Η συνήθης χημική τους δομή είναι τα monorhamnolipids, αποτελούμενα από ένα μόριο ραμνόζης και δύο μόρια β-υδροξυδεκανοϊκού οξέος και τα dirhamnolipids, στα οποία δύο μόρια ραμνόζης συνδέονται με δύο μόρια β-υδροξυδεκανοϊκού οξέος (Σχήμα 1.8). Ραμνολιπίδια που περιέχουν μόνο μία αλυσίδα β-υδροξυδεκανοϊκού οξέος συνδεόμενα με ένα ή δύο μόρια ραμνόζης έχουν επίσης αναφερθεί. Το μήκος των αλυσίδων άνθρακα στο -hydroxyacyl συστατικό του ραμνολιπιδίου μπορεί να ποικίλει σημαντικά (Nitschke et al, 2011). Σχήμα 1.8 Αντιπροσωπευτικοί τύποι monorhamnolipid και dirhamnolipid (Nitschke et al, 2011) Έχουν βρεθεί διάφοροι τύποι ομοειδών ραμνολιπιδίων τα οποία διέφεραν στη σύνθεση της αλυσίδας των λιπαρών οξέων (C8, C10, C12) ή ακόμη περιελάμβαναν και ακόρεστες μορφές. Έτσι σήμερα έχουν βρεθεί περίπου 60 διαφορετικά είδη ομοειδών ραμνολιπιδίων (Nitschke et al, 2011). Τα ραμνολιπίδια μπορούν να μειώσουν την επιφανειακή τάση του νερού από 72mN/m σε 30 mn/m και τη διεπιφανειακή τάση του νερού/ελαίου σε τιμές < 1 mn/m. Τα ραμνολιπίδια είναι ασθενή οξέα, λόγω της χαρακτηριστικής ομάδας καρβοξυλικού οξέος και είναι γνωστό ότι υφίστανται συσσωμάτωση σε διάλυμα. Σε συγκεντρώσεις πάνω από 24

25 την κρίσιμη συγκέντρωση μικυλλίου (CMC), σχηματίζουν μικκύλια ή κυστίδια αναλόγως του pη του διαλύματος, τη συγκέντρωση και την παρουσία ηλεκτρολυτών. Η CMC για ραμνολιπίδια εξαρτάται από τη χημική σύνθεση των διαφόρων ειδών και από το χημικό τους περιβάλλον και έχει αναφερθεί ότι κυμαίνεται από 5 έως 200 mg/l (Nitschke et al, 2011). Τα ραμνολιπίδια παρουσιάζουν όλες τις βασικές ιδιότητες των βιοεπιφανειοδραστικών δηλαδή απορρύπανσης, αφρισμού, γαλακτωματοποίησης, απογαλακτωματοποίησης, διαλυτοποίησης, διαβροχής, πύκνωσης, απομόνωσης μετάλλων, σχηματισμού κυστιδίων και διασπορά φάσεων. Έτσι το φάσμα των εφαρμογών τους στο περιβάλλον, στα τρόφιμα, στη γεωργία, στα καλλυντικά και σε φαρμακευτικές χρήσεις, είναι δυνητικά τόσο εκτεταμένες όσο οι ιδιότητές τους (Nitschke et al, 2011). Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη βιολογική απορρύπανση υδρογονανθράκων από ρυπασμένο έδαφος και νερό, στην απομάκρυνση βαρέων μετάλλων, στον καθαρισμό του εδάφους και στην απομάκρυνση πετρελαιοκηλίδων από ατυχήματα. Ραμνολιπίδια μπορούν επίσης να ενισχύσουν την απομάκρυνση του αρσενικού και βαρέων μετάλλων από σωρούς απορριμμάτων (Wang et al, 2009). Επίσης ραμνολιπίδια ήταν σε θέση να ελέγξουν βλαβερά φύκια χωρίς να προκαλούν παρενέργειες στο οικοσύστημα (Gustafsson et al, 2009), ενώ το πλύσιμο ρυπασμένων δειγμάτων εδάφους με 0,1 % ενός διαλύματος εμπορικού ραμνολιπιδίου απομάκρυνε περίπου το 75% του αργού πετρελαίου (Urum & Pekdemir, 2004). Επιπλέον τα ραμνολιπίδια Rha2-C10-C10 (RL-α) και Rha2-C10-C12 (RL-β) από Ρ. aeruginosa B189 απομονώθηκαν από ένα εργοστάσιο γάλακτος. Αυτές οι ενώσεις εμφάνισαν σημαντική αναστολή της ανάπτυξης των ανθρώπινων κυτταρικών γραμμών καρκίνου του μαστού (Τhanomsub et al, 2007). Ραμνολιπίδια έδειξαν τη δυνατότητα να ελέγχουν ορισμένες ασθένειες των φυτών, συμπεριλαμβανομένων των Phytophthora cryptogea και Pythium spp (De Jonghe et al, 2005; Perneel et al, 2008). Αυτή η παρατήρηση έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη ενός σκευάσματος μυκητοκτόνου που περιέχει ραμνολιπίδιο και χρησιμοποιείται για την πρόληψη της μόλυνσης των καλλιεργειών από παθογόνους μύκητες. Αυτό το προϊόν έχει εγκριθεί από την Federal Drug Administration (FDA) για άμεση χρήση σε λαχανικά, όσπρια και καλλιέργειες φρούτων (Nitschke et al, 2007). Ορισμένες ιδιότητες ραμνολιπιδίων, όπως ο σχηματισμός γαλακτώματος και σταθεροποίησης, είναι δυνητικά χρήσιμες στην επεξεργασία τροφίμων και τυποποιήσεις. Aντικολλητικές και αντιμικροβιακές δράσεις μπορούν επίσης να διερευνηθούν από τη βιομηχανία τροφίμων. Στην αρτοποιία και σε σκευάσματα παγωτού, ενεργούν στον έλεγχο της συνοχής και της μη διαλυτοποίησης των αρωματικών ελαίων. Χρησιμοποιούνται επίσης ως λιποσταθεροποιητές και αντιπιτσιλιστικοί παράγοντες κατά τη διάρκεια του μαγειρέματος ελαίων και λιπών (Kosaric et al, 2001). 25

26 1.7 Μικροοργανισμοί που συνθέτουν ραμνολιπίδια Η πλειοψηφία των στελεχών που έχει αναφερθεί για την παραγωγή ραμνολιπιδίων ανήκει στο γένος Pseudomonas, και τα περισσότερα από αυτά έχουν ταυτοποιηθεί ως Ρ. aeruginosa, αν και άλλα είδη Pseudomonas που είναι σε θέση να παράγουν ραμνολιπίδια έχουν περιγραφεί (ΠΙΝΑΚΑΣ 1.4). ΠΙΝΑΚΑΣ 1.4 Είδη Pseudomonas που αναφέρθηκαν πρόσφατα για την παραγωγή ραμνολιπιδίων (Nitschke et al, 2011). Στελέχη ST (mn/m) CMC (mg/l) Ραμνολιπίδια (g/l) P. putida a P. alcaligenes P. fluorescens P. chlororaphis n.d. 1.0 P. stutzeri n.d. n.d. 0.5 P. cepacia n.d. n.d. 0.3 P. luteola n.d. n.d P. aeruginosa a P. aeruginosa P. aeruginosa b n.d.: not determined. a Mutant strain. b Solid state fermentation. Η βιοσύνθεση των ραμνολιπιδίων δεν είναι αποκλειστικότητα όμως μόνο των Pseudomonas. Άλλα βακτήρια, συμπεριλαμβανομένων των παθογόνων Burkholderia pseudomallei (Haussler et al, 2003) και Β. thailandensis (Dubeau et al, 2009), Pantoea stewartii, Acinetobacter calcoaceticus, Enterobacter asburiae, Enterobacter hormaechei (Rooney et al, 2009). Nocardioides sp. (Vasileva-Tonkova et al, 2005) και Pseudoxanthomonas sp. (Nayak AS et al, 2009) αναφέρθηκαν να συνθέτουν ραμνολιπίδια. Eπίσης ένα άλλο βακτήριο το οποίο βρέθηκε να παράγει ραμνολιπίδια αποτελεί και ο Tetragenococcus koreensis, στο οποίο θα αναφερθούμε εκτενώς στη συνέχεια καθώς αποτελεί το αντικείμενο μελέτης της παρούσας εργασίας (Myungjin Lee et al, 2005). Στο διάγραμμα που ακολουθεί (Σχήμα 1.9) παρουσιάζεται η διαδρομή βιοσύνθεσης ραμνολιπιδίου από την Pseudomonas aeruginosa. 26

27 Σχήμα 1.9 Μεταβολική ακολουθία Pseudomonas αeruginosa για την σύνθεση ραμνολιπιδίων (Maier & Soberon-Chavez, 2000) 27

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο: ΑΡΧΕΣ & ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Συνδυασµός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Προσφέρει τη δυνατότητα χρησιµοποίησης των ζωντανών οργανισµών για την παραγωγή χρήσιµων προϊόντων 1 Οι ζωντανοί οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

7. Βιοτεχνολογία. α) η διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών στο θρεπτικό υλικό, β) το ph, γ) το Ο 2 και δ) η θερμοκρασία.

7. Βιοτεχνολογία. α) η διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών στο θρεπτικό υλικό, β) το ph, γ) το Ο 2 και δ) η θερμοκρασία. 7. Βιοτεχνολογία Εισαγωγή Τι είναι η Βιοτεχνολογία; Η Βιοτεχνολογία αποτελεί συνδυασμό επιστήμης και τεχνολογίας. Ειδικότερα εφαρμόζει τις γνώσεις που έχουν αποκτηθεί για τις βιολογικές λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΒΙΟΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΒΙΟΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ Διδάσκων: Διονύσης Μαντζαβίνος (mantzavinos@chemeng.upatras.gr) Βοηθός: Αλέξης Πάντζιαρος (alexis_panji@hotmail.com) Διδασκαλία: Δευτέρα 09:15-12:00 (Αίθουσα ΧΜ3) Φροντιστήριο: Πέμπτη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ELQA. Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία. Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1

ΗΜΕΡΙΔΑ ELQA. Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία. Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1 Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία Σταύρος Λαλάς*, Βασίλειος Αθανασιάδης και Όλγα Γκορτζή Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1 Βαρέα

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 Πίνακας περιεχομένων Πρόλογος... 7 1. Το περιβάλλον... 19 1.1 Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία... 19 1.2 Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 2. Οι μικροοργανισμοί... 22 2.1 Γενικά... 22 2.2 Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Αποστείρωση και στειρότητα φαρμακευτικών προϊόντων

Αποστείρωση και στειρότητα φαρμακευτικών προϊόντων Αποστείρωση και στειρότητα φαρμακευτικών προϊόντων Ιωάννης Τσαγκατάκης, Ph.D. Η αποστείρωση είναι μια διαδικασία κατά την οποία επιτυγχάνεται ο θάνατος ολόκληρου του μικροβιακού φορτίου που πιθανόν να

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες Κατηγορίες παραγόντων Μικροβιολογία Τροφίµων Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και την επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα. Η ανάπτυξη και η επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία»

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» Φυσιολογία των μικροοργανισμών Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» BIOΛOΓIA TΩN MIKPOOPΓANIΣMΩN ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ 1. Μικροβιακή αύξηση (ή ανάπτυξη): αυξάνεται ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΣΗΣ (Κεφάλαιο 6 )

ΑΥΞΗΣΗΣ (Κεφάλαιο 6 ) ΑΥΞΗΣΗΣ (Κεφάλαιο 6 ) Απαραίτητος ο έλεγχος της αύξησης (αν και η αύξηση είναι αυτοπεριοριζόμενη) Ιδιαίτερα σημαντικός ο έλεγχος για τα τρόφιμα Ο περιορισμός της αύξησης μπορεί να γίνει είτε με αναστολή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7: ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 7: ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 7: ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ -ΘΕΩΡΙΑ- ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ: Ο συνδυασμός της Βιολογίας και της Τεχνολογίας με σκοπό τη χρησιμοποίηση ζωντανών οργανισμών για την παραγωγή χρήσιμων προϊόντων.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΝΟΥΚΛΕΪΚΩΝ ΟΞΕΩΝ (DNA ΚΑΙ RNA AΠΟ ΦΥΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και μεθοδολογία της βιοτεχνολογίας

Αρχές και μεθοδολογία της βιοτεχνολογίας Εργασία στο μάθημα της βιολογίας β τριμήνου την σχολική χρονιά 2014-2015 Αρχές και μεθοδολογία της βιοτεχνολογίας 1/2015 Γεώργιος Τσομίδης Ορισμός βιοτεχνολογίας Η Βιοτεχνολογία αποτελεί συνδυασμό Επιστήμης

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Γήινη επιφάνεια Κατανομή υδάτων Υδάτινο στοιχείο 71% Ωκεανοί αλμυρό νερό 97% Γλυκό νερό 3% Εκμεταλλεύσιμο νερό 0,01% Γλυκό νερό 3% Παγόβουνα Υπόγεια ύδατα 2,99% Εκμεταλλεύσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

7 Τασιενεργά: η απορρυπαντική δράση 1

7 Τασιενεργά: η απορρυπαντική δράση 1 7 Τασιενεργά: η απορρυπαντική δράση 1 Στόχος της άσκησης: Κατανόηση της απορρυπαντικής δράσης των αμφίφιλων μορίων Η κατανόηση των ομοιοτήτων και διαφορών μεταξύ σαπώνων και απορρυπαντικών. 1. Γενικά Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ Κωνσταντίνα Τζιά Καθηγήτρια ΕΜΠ Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων, Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ Νέα προϊόντα - Ελαιόλαδο Αντικατάσταση άλλων λιπαρών σε προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Τεχνολογία παρασκευής παγωτών

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Τεχνολογία παρασκευής παγωτών ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Τεχνολογία παρασκευής παγωτών Γενικά Πολύπλοκο προϊόν με πολλούς ορισμούς και ταξινομήσεις από χώρα σε χώρα Ελληνική νομοθεσία: Παγωτά ορίζονται τα προϊόντα που

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Παραδόσεις του μαθήματος ΑΡΓΥΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολόγος M.Sc. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο Αρχές και μεθοδολογία της βιοτεχνολογίας 3 Εισαγωγή Η Βιοτεχνολογία αποτελεί συνδυασμό Επιστήμης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α. Εισαγωγικές έννοιες ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ Μπορούμε να διακρίνουμε δύο περιβάλλοντα ΥΔΡΟΦΙΛΟ υδατικό κυτταρόπλασμα ΥΔΡΟΦΟΒΟ λιπιδικο-μεμβρανικό Δηλαδή τα μόρια χαρακτηρίζονται έτσι λόγω της υδρόφοβης φύσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περιεχόμενα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περιεχόμενα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 1 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 1.1 ΤΟ ΒΙΟΑΕΡΙΟ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ... 3 1.1.1 Το βιοαέριο στην Ελλάδα... 6 1.2 ΛΥΜΑΤΑ ΧΟΙΡΟΣΤΑΣΙΟΥ... 8 1.2.1 Σύσταση των λυμάτων χοιροστασίου... 8 1.2.1.1 Νερό... 8

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 11. Εφαρμογές σε Βιομηχανικές διεργασίες Βιολογικές επιφανειοδραστικές ουσίες, βιολογική ανάκτηση πετρελαίου, ξυλανάσες

Διάλεξη 11. Εφαρμογές σε Βιομηχανικές διεργασίες Βιολογικές επιφανειοδραστικές ουσίες, βιολογική ανάκτηση πετρελαίου, ξυλανάσες Διάλεξη 11 Εφαρμογές σε Βιομηχανικές διεργασίες Βιολογικές επιφανειοδραστικές ουσίες, βιολογική ανάκτηση πετρελαίου, ξυλανάσες Οι χρήση μικροοργανισμών ή προϊόντων τους σε διάφορες βιομηχανικές διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Χαρακτηριστικά αποβλήτων και λυµάτων Α όβλητα & Λύµατα Υγρά α όβλητα: τα υγρά και οι λάσπες που ρέουν εύκολα και αποβάλλονται από κατοικίες, βιοµηχανικές εγκαταστάσεις, µεταφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση και Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων

Διαχείριση και Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων Διαχείριση και Τεχνολογίες Επεξεργασίας Αποβλήτων Απόβλητα Ν. 1650/1986 Απόβλητο θεωρείται κάθε ποσότητα ουσιών, θορύβου, αντικειμένων ή άλλων μορφών ενέργειας σε οποιαδήποτε φυσική κατάσταση από τις οποίες

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών

Θέματα Πανελλαδικών Θέματα Πανελλαδικών 2000-2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 7 Περιεχόμενα Περιεχόμενα 1 Κεφάλαιο 1 ο Το γενετικό υλικό Θέμα 1 ο 2 Θέμα 2 ο 8 Θέμα 3 ο 12 Θέμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01%

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01% ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01% Ο άνθρακας, το υδρογόνο, το οξυγόνο και το άζωτο συμμετέχουν, σε σημαντικό βαθμό, στη

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων

Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Κατάψυξη τροφίμων Κατάψυξη Απομάκρυνση θερμότητας από ένα προϊόν με αποτέλεσμα την μείωση της θερμοκρασίας του κάτω από το σημείο πήξης. Ως μέθοδος συντήρησης βασίζεται: Στην

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Παραγωγή εξωπολυσακχαριτών (EPS) με γαλακτωματοποιητικές ιδιότητες σε λάδια από τον απομονωθέντα

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ.

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. 2 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ.σ.3 Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα

Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα To μικροφύκος Σπειρουλίνα (Αρθροσπείρα) : Ένα «πράσινο εργοστάσιο» παραγωγής πολύτιμων ουσιών με δυνητικά οφέλη για την ανθρώπινη υγεία Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 8 Η. ΕΝΖΥΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ. Εργαστήριο Χημείας & Τεχνολογίας Τροφίμων

ΑΣΚΗΣΗ 8 Η. ΕΝΖΥΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ. Εργαστήριο Χημείας & Τεχνολογίας Τροφίμων ΑΣΚΗΣΗ 8 Η. ΕΝΖΥΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ Εργαστήριο Χημείας & Τεχνολογίας Τροφίμων ΕΝΖΥΜΑ ΖΥΜΩΣΗ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ Το κλειδί της φύσης για τη ζωή - κινούν τα πάντα,

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Ντότσικας, Επ. Καθηγητής Φαρμακευτικής ΕΚΠΑ. Οι κυκλοδεξτρίνες (cyclodextrins, CDs)

Ι. Ντότσικας, Επ. Καθηγητής Φαρμακευτικής ΕΚΠΑ. Οι κυκλοδεξτρίνες (cyclodextrins, CDs) Οι κυκλοδεξτρίνες (cyclodextrins, CDs) Οι κυκλοδεξτρίνες είναι μία οικογένεια κυκλικών ολιγοσακχαριτών αποτελούμενες από μονομερή σακχάρων (α-d-γλυκοπυρανόζη) συνδεδεμένων μεταξύ τους με α - [1,4] γλυκοσιδικούς

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

EUSO 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 05/12/2015

EUSO 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 05/12/2015 14 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών EUSO 2016 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συμμετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 05/12/2015 Σύνολο μορίων:..... Α. Δράση των ενζύμων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ. Στοιχείο O C H N Ca P K S Na Mg περιεκτικότητα % ,5 1 0,35 0,25 0,15 0,05

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ. Στοιχείο O C H N Ca P K S Na Mg περιεκτικότητα % ,5 1 0,35 0,25 0,15 0,05 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Βιοχημεία: είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη μελέτη των οργανικών ενώσεων που συναντώνται στον οργανισμό, καθώς και με τον μεταβολισμό τους. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ 108 στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Βραβευμένο σύστημα τροφής φυτών!

Βραβευμένο σύστημα τροφής φυτών! Βραβευμένο σύστημα τροφής φυτών! Powder Feeding Τα οργανικά και ορυκτά λιπάσματα χρησιμοποιούνται στη γεωργία εδώ και χιλιάδες χρόνια, ωστόσο, οι γεωργικές τεχνικές και τα χρησιμοποιούμενα μέσα δεν έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ Τροφοδότηση του εδαφικού διαλύματος Απορρόφηση Ρίζας Οργανική ουσία Ανταλλαγή κατιόντων Εδαφικό διάλυμα Μικροοργανισμοί εδάφους Προσρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠ ΥΓΡΑ ΚΟΠΗΣ. Σχήμα 1: Αλληλεπίδραση των δράσεων των υγρών κοπής

ΕΜΠ ΥΓΡΑ ΚΟΠΗΣ. Σχήμα 1: Αλληλεπίδραση των δράσεων των υγρών κοπής ΥΓΡΑ ΚΟΠΗΣ 1. ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΚΟΠΗΣ Ψυκτική δράση. Λιπαντική δράση. Απομάκρυνση των αποβλίττων. 2. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΚΟΠΗΣ (Σχ. 1) Σχήμα 1: Αλληλεπίδραση των δράσεων των υγρών κοπής

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 2: Στοιχεία Μικροβιολογίας και Βιοχημείας των Βιομηχανικών Ζυμώσεων: Εφαρμογές Βιοτεχνολογίας(5/5), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ph διαλυμάτων καθημερινή χρήσης με την βοήθεια δεικτών και πεχαμετρικού χαρτιού. Μεταβολή του χρώματος των δεικτών

Μέτρηση ph διαλυμάτων καθημερινή χρήσης με την βοήθεια δεικτών και πεχαμετρικού χαρτιού. Μεταβολή του χρώματος των δεικτών Μέτρηση ph διαλυμάτων καθημερινή χρήσης με την βοήθεια δεικτών και πεχαμετρικού χαρτιού Η τιμή του ph ενός διαλύματος εξαρτάται από την συγκέντρωση των υδρογονοκατιόντων του [Η+]. Ορίζεται σαν τον αρνητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ ΡΥΠΑΝΣΗ Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ χημικές ουσίες μορφές ενέργειας ακτινοβολίες ήχοι θερμότητα ΕΠΙΚΥΝΔΥΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΧΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΕΡΕΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ

ΣΥΝΕΧΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΕΡΕΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΙ ΣΥΝΕΧΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΕΡΕΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Μήτσου, Γ. Ταβαντζής, Α. Ξενάκης, Β. Παπαδημητρίου

Ε. Μήτσου, Γ. Ταβαντζής, Α. Ξενάκης, Β. Παπαδημητρίου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ, ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΙΜΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΑΝΟΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ «Σύνθεση βιοσυμβατών νανοδιασπορών και χρήση τους ως αντικαταστάτες της υδατικής/λιπαρής φάσης μακρογαλακτωμάτων»

Διαβάστε περισσότερα

6 Δεκεμβρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΜΟΝΑΔΕΣ:

6 Δεκεμβρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΜΟΝΑΔΕΣ: ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2015 BIOΛOΓΙΑ 6 Δεκεμβρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:.... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2.. 3.. ΜΟΝΑΔΕΣ: Α. Ανίχνευση αλκοολικής ζύμωσης στον μύκητα Saccharomyces Cerevisiae Θεωρητικό πλαίσιο: Ο άνθρωπος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής

ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ Το σύστημα που απομακρύνει τα ακάθαρτα νερά από το περιβάλλον που ζει και εργάζεται ο άνθρωπος και τα διαθέτει τελικά, με τρόπο υγιεινό και

Διαβάστε περισσότερα

4 Μαρτίου Ελευσίνα

4 Μαρτίου Ελευσίνα Τεχνολογίες διαχείρισης θαλασσίων ιζημάτων Καθ. Κώστας Κομνίτσας Τμήμα Μηχ. Ορυκτών Πόρων Πολ. Κρήτης 4 Μαρτίου 2009 - Ελευσίνα Θαλάσσια ιζήματα Από βιομηχανικές εκπομπές (υγρά, στερεά, αέρια) Από αστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΛΟΓΗ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΟΔΡΑΣΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ.

ΕΚΛΟΓΗ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΟΔΡΑΣΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. ΕΚΛΟΓΗ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΟΔΡΑΣΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. Η χρήση των επιφανειοδραστικών ουσιών είναι απαραίτητη κυρίως στη γαλακτωματοποίηση, όπως είδαμε στην προηγούμενη ενότητα. Για την αποφυγή μεταβολών και αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Περιήγηση στο εσωτερικό του Κυττάρου. Φώτης Καρβέλης

Περιήγηση στο εσωτερικό του Κυττάρου. Φώτης Καρβέλης Περιήγηση στο εσωτερικό του Κυττάρου Φώτης Καρβέλης Όλα τα κύτταρα οριοθετούνται από την πλασματική μεμβράνη ή το κυτταρικό τοίχωμα που την περιβάλλει. Εσωτερικά της πλασματικής μεμβράνης υπάρχουν τα οργανίδια

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίμων. Διάρθρωση διαλέξεων

Συσκευασία Τροφίμων. Διάρθρωση διαλέξεων Συσκευασία Τροφίμων Εισαγωγή Αθανάσιος Αλεξόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Υγιεινής Τροφίμων Διάρθρωση διαλέξεων Εισαγωγή Πλαστική συσκευασία Μεταλλική συσκευασία Γυάλινη συσκευασία Χάρτινη συσκευασία Ασηπτική

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πηκτίνες

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πηκτίνες ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Πηκτίνες Γενικά Πολυσακχαρίτης ο οποίος βρίσκεται σε διάφορες συγκεντρώσεις στα κυτταρικά τοιχώματα των ανώτερων φυτικών ιστών μαζί με την κυτταρίνη. Η πηκτίνη

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 3ο 1 March 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Σχηματισμός Λυοφιλικών Κολλοειδών Φάση Αιώρημα Διάλυμα Αύξηση επιφάνειας (δεν ευνοείται) Αύξηση του

Διαβάστε περισσότερα

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) Θάνος Α. Β1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Συμπύκνωση Τι είναι η συμπύκνωση Είναι η διαδικασία με την οποία απομακρύνουμε μέρος της υγρασίας του τροφίμου, αφήνοντας όμως αρκετή ώστε αυτό να παραμένει ρευστό (> 20-30%). Εφαρμόζεται

Διαβάστε περισσότερα

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i..

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i.. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «XHMIKH ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ» ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Όταν αναφερόμαστε στον όρο «Χημική Σύσταση του Κυττάρου», τί νομίζετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ I. Γενικότητες Αναλόγως των τροφικών τους απαιτήσεων τα µικρόβια διαιρούνται σε κατηγορίες: - αυτότροφα που χρησιµοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Εισαγωγή Η μαγιά που χρησιμοποιούμε για την παραγωγή ψωμιού, αποτελείται από μικροοργανισμούς (ζυμομήκυτες, Saccharomyces

Διαβάστε περισσότερα

οργανολογία της GC, καθώς και η χρησιµότητα αυτών των δύο τεχνικών στη λιπιδική έρευνα.

οργανολογία της GC, καθώς και η χρησιµότητα αυτών των δύο τεχνικών στη λιπιδική έρευνα. Το σύστηµα ενεργού ιλύος είναι το πλέον διαδεδοµένο και αποτελεσµατικό σύστηµα βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυµάτων. Η εκτεταµένη ανάπτυξη και εφαρµογή του συστήµατος αυτού οφείλεται στην οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ Τομέας Φαρμακευτικής Χημείας. Ιωάννης Ντότσικας. Επικ.

Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ Τομέας Φαρμακευτικής Χημείας. Ιωάννης Ντότσικας. Επικ. Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ Τομέας Φαρμακευτικής Χημείας Ιωάννης Ντότσικας Επικ. Καθηγητής 1 Οι κυκλοδεξτρίνες (Cyclodextrins, CDs) είναι κυκλικοί ολιγοσακχαρίτες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΜΕΡΑ: ΤΡΙΤΗ 11-11-2014 ΩΡΑ: 11:00-14:00 OMADA 3 Name: Celia Koutrafouri ΆΣΚΗΣΗ 10 (p.107-114) Εργαστηριακές Σημειώσεις Τίτλος Άσκησης: Φασματοφωτομετρικός Προσδιορισμός Σορβικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗΣ ΡΥΠΩΝ ΣΤΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ. Ιωάννα Δαμικούκα ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗΣ ΡΥΠΩΝ ΣΤΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ. Ιωάννα Δαμικούκα ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗΣ ΡΥΠΩΝ ΣΤΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ Ιωάννα Δαμικούκα ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ρύπανση από βαρέα μέταλλα αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και

Διαβάστε περισσότερα

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος 1. Κυτταρική αναπνοή στο μύκητα Saccharomyces cerevisiae. 2. Παράγοντες που επηρεάζουν το ρυθμό της ανάπτυξης και της κυτταρικής αναπνοής του μύκητα. 3. Μικροσκοπική παρατήρηση του μύκητα και της αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Καλλιέργεια µικροοργανισµών

Μικροβιολογία Καλλιέργεια µικροοργανισµών Μικροβιολογία Καλλιέργεια µικροοργανισµών Θεωρητικό µέρος Οι µικροοργανισµοί χωρίζονται από άποψη κυτταρικής οργάνωσης σε δύο µεγάλες κατηγορίες: τους προκαρυωτικούς και ευκαρυωτικούς. Οι προκαρυωτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του Έδαφος Οι ιδιότητες και η σημασία του ΕΔΑΦΟΣ : Είναι το χαλαρό επιφανειακό στρώμα του στερεού φλοιού της γης. ΕΔΑΦΟΓΕΝΕΣΗ: Το έδαφος σχηματίζεται από την αποσάθρωση των μητρικών πετρωμάτων με την επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΛΙΜΟΥ Απομόνωση DNA RNA από επιθηλιακά κύτταρα της στοματικής κοιλότητας

ΕΚΦΕ ΑΛΙΜΟΥ Απομόνωση DNA RNA από επιθηλιακά κύτταρα της στοματικής κοιλότητας ΕΚΦΕ ΑΛΙΜΟΥ Απομόνωση DNA RNA από επιθηλιακά κύτταρα της στοματικής κοιλότητας Ηλίας Γιασεμής, Βιολόγος, ΜSc, PhD Ανδρέας Ζοάνος, Βιολόγος Διδακτικοί στόχοι Oι μαθητές : Να αναγνωρίσουν ότι κύτταρα βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 15: Αντιμικροβιακή Δράση Οργανικών Οξέων, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της έμφραξης στα συστήματα MBR - Επίδραση των εξωκυτταρικών πολυμερών (EPS) Δήμητρα Μπαντή Μ.Sc. Μηχανικός Περιβάλλοντος

Αντιμετώπιση της έμφραξης στα συστήματα MBR - Επίδραση των εξωκυτταρικών πολυμερών (EPS) Δήμητρα Μπαντή Μ.Sc. Μηχανικός Περιβάλλοντος ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ, ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Αντιμετώπιση της έμφραξης στα συστήματα MBR - Επίδραση των εξωκυτταρικών πολυμερών (EPS)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:ΕΙΔΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:ΕΙΔΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:ΕΙΔΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΙΕΚ ΒΑΡΗΣ ΦΙΩΤΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Καθορισμένα ή καθαρά σώματα λέγονται εκείνα που έχουν την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών

Θέματα Πανελλαδικών Θέματα Πανελλαδικών 2000-2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ

ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2016-2017 ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Δομικά σωματίδια (άτομα-μόρια-ιόντα) Δομή του ατόμου Ατομικός και μαζικός αριθμός Ισότοπα Ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ενός στοιχείου είναι, η επαναλαμβανόμενη κυκλική πορεία του στοιχείου στο οικοσύστημα. Οι βιογεωχημικοί κύκλοι, πραγματοποιούνται με την βοήθεια, βιολογικών, γεωλογικών

Διαβάστε περισσότερα