Μη Επεμβατικές και Μη Φαρμακολογικές Μέθοδοι Ανακούφισης του Νευροπαθητικού Πόνου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μη Επεμβατικές και Μη Φαρμακολογικές Μέθοδοι Ανακούφισης του Νευροπαθητικού Πόνου"

Transcript

1 ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ 2011, 50(2): NOSILEFTIKI 2011, 50(2): ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ SYSTEMATIC REVIEW Μη Επεμβατικές και Μη Φαρμακολογικές Μέθοδοι Ανακούφισης του Νευροπαθητικού Πόνου Βασιλική Σούλια, 1 Μαργαρίτα Γιαννακοπούλου 2 Alleviation of Neuropathic Pain Abstract at the end of the article 1 Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc, Τμήμα Νοσηλευτικής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 2 Νοσηλεύτρια ΠΕ, PhD, Επίκουρος Καθηγήτρια, Τμήμα Νοσηλευτικής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα Υποβλήθηκε: Επανυποβλήθηκε: Εγκρίθηκε: Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Υπεύθυνη αλληλογραφίας: Μαργαρίτα Γιαννακοπούλου Επίκουρος Καθηγήτρια Νοσηλευτικής Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Παπαδιαμαντοπούλου Αθήνα Τηλ.: , Fax: Εισαγωγή: Η δυσκολία ανακούφισης του νευροπαθητικού πόνου εγείρει την ανάγκη εύρεσης και εφαρμογής μεθόδων που δρουν αναλγητικά με μη επεμβατικό και μη φαρμακολογικό τρόπο και οι οποίες συμπληρώνουν ή αντικαθιστούν τις ήδη υπάρχουσες. Σκοπός: Η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας των μη επεμβατικών και μη φαρμακολογικών μεθόδων ανακούφισης των ασθενών με νευροπαθητικό πόνο και η διατύπωση προτάσεων για τις καταλληλότερες από αυτές. Υλικό-Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας στις ηλεκτρονικές βάσεις Medline, Embase και Cinahl, στο Σύνδεσμο Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών (HEAL-Link) και στη μηχανή αναζήτησης Google Scholar, για το χρονικό διάστημα , με τις ακόλουθες λέξεις-κλειδιά: neuropathic pain, alternative therapies, management, non pharmacological, non invasive, rehabilitation. Κριτήρια ένταξης των άρθρων ήταν η αγγλική γλώσσα, ο ερευνητικός σχεδιασμός τους και η θεματολογική εστίαση στο νευροπαθητικό πόνο. Τελικά, το δείγμα αποτέλεσαν 33 πρωτογενείς ερευνητικές μελέτες, από τις οποίες το 27,27% αφορούσε σε ασθενείς με επώδυνη διαβητική νευροπάθεια. Αποτελέσματα: Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ότι οι θεραπείες με τη χρήση καθρέπτη και την εικονική βάδιση, καθώς και οι παραδοσιακές/ενεργειακές θεραπείες (μαλάξεις [massage] με πάγο, θεραπευτικό άγγιγμα, ρεφλεξολογία, βελονισμός) συμβάλλουν στην αναλγησία από το νευροπαθητικό πόνο και μερικές από αυτές με μεγάλη και σταθερή μείωση. Αναφορικά με τις θεραπείες που χρησιμοποιούν το φως (μονοχρωματική υπέρυθρη ακτινοβολία) και την ακτινοβολία (laser), καθώς και αυτές που χρησιμοποιούν την ηλεκτρομαγνητική ενέργεια (θεραπεία με μαγνητικό πεδίο, ηλεκτρομαγνητικός νευροερεθισμός, διαδερμικός νευροερεθισμός, ηλεκτροβελονισμός, ηλεκτροθεραπεία, διακρανιακή μαγνητική διέγερση, ερεθισμός με δόνηση), φαίνεται ότι επίσης συμβάλλουν στην ανακούφιση του νευροπαθητικού πόνου. Ταυτόχρονα, οι αυτοθεραπευτικές μέθοδοι (εικονοποίηση, γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, εκπαίδευση στη διακριτική αισθητικότητα, βιοανάδραση, εφαρμογή OpSite ταινιών), καθώς και η αλλαγή του τρόπου ζωής οδηγούν επίσης σε μείωση του νευροπαθητικού πόνου. Συμπεράσματα: Οι μη επεμβατικές και μη φαρμακολογικές μέθοδοι ανακούφισης μπορούν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά ως

2 148 Β. Σούλια, Μ. Γιαννακοπούλου συμπληρωματικές ή και ανεξάρτητες νοσηλευτικές παρεμβάσεις στη διαχείριση του νευροπαθητικού πόνου. Λέξεις ευρετηρίου: Αποκατάσταση, διαχείριση πόνου, εναλλακτικές θεραπείες, μη επεμβατική, μη φαρμακολογική, νευροπαθητικός πόνος Εισαγωγή Νευροπαθητικός πόνος ορίζεται ο «πόνος που προκύπτει ως άμεση συνέπεια μιας κάκωσης ή μιας ασθένειας που προσβάλλει το σωματοαισθητικό σύστημα». 1 Ο νευροπαθητικός πόνος αξιολογείται ανάλογα με την προέλευσή του, δηλαδή εάν είναι κεντρικής ή περιφερειακής αιτιολογίας, επειδή υπάρχει διαφοροποίηση σε σχέση με την παθοφυσιολογία του και κατά συνέπεια σε σχέση με την αξιολόγηση και την αντιμετώπισή του. Η επίπτωση του νευροπαθητικού πόνου στο γενικό πληθυσμό ανέρχεται στο 5%. 2 Νευροανατομία Διαβίβαση επώδυνων ερεθισμάτων Το αλγαισθητικό ερέθισμα μεταφέρεται μέσω δύο τύπων νευρικών ινών: (α) Τις Αδ εμμύελες νευρικές ίνες που δρουν σε μηχανικά και θερμικά ερεθίσματα και μεταδίδουν τον ταχύ και καλά εντοπισμένο πόνο και (β) τις C αμύελες νευρικές ίνες που δρουν σε μηχανικά, θερμικά και χημικά ερεθίσματα. Είναι υπεύθυνες για τον πόνο, ο οποίος είναι βραδύτερος στην έναρξη, βύθιος, παρατεταμένος, αλλά όχι καλά εντοπισμένος. 3 Τα τμήματα του νευρικού συστήματος που είναι υπεύθυνα για τη μεταφορά του επώδυνου ερεθίσματος από την περιφέρεια στο κεντρικό νευρικό σύστημα απαρτίζονται από την εξής αλληλουχία νευρώνων: 4 Νευρώνες 1ης τάξης: Το επώδυνο ερέθισμα αρχίζει με τον ερεθισμό του υποδοχέα του πόνου που βρίσκεται στο δέρμα, υποδόρια ή σε σπλαγχνικές και σωματικές δομές Νευρώνες 2ης τάξης: Οι προσαγωγές ίνες που εισέρχονται στο νωτιαίο μυελό συγκλίνουν, ανάλογα με το μέγεθος. Οι νευρώνες δεύτερης τάξης είναι είτε ειδικοί αλγαισθητικοί που δέχονται μόνο επώδυνα ερεθίσματα, είτε νευρώνες ευρέος δυναμικού (WDR) που δέχονται επώδυνα και μη ερεθίσματα από Αβ, Αδ και C ίνες Νευρώνες 3ης τάξης: Εντοπίζονται στο θάλαμο και μεταφέρουν τα ερεθίσματα από το θάλαμο στο φλοιό. Η αλγαισθησία περιλαμβάνει τρία πολύ σημαντικά στάδια για την αντίληψη του πόνου: 5 (α) τη μεταγωγή, (β) τη μεταβίβαση και (γ) την τροποποίηση. Κατά τη μεταγωγή αναγνωρίζεται το επώδυνο ερέθισμα από τους υποδοχείς των περιφερικών νεύρων και στη συνέχεια μεταφέρεται η πληροφορία από τις οπίσθιες ρίζες του νωτιαίου μυελού (ΝΜ) έως το φλοιό (μεταβίβαση). Το κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) από αυτό το σημείο τροποποιεί τον πόνο μέσω των ρυθμιστικών συστημάτων (τροποποίηση). Ο νευροπαθητικός πόνος μπορεί να εντοπίζεται είτε στην περιοχή προέλευσής του, είτε σε γειτονική και απομακρυσμένη περιοχή (αντανάκλαση). Παθολογία του νευροπαθητικού πόνου Μετά από τραυματισμό των ιστών ακολουθεί απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών από τους κατεστραμμένους νευρώνες και φλεγμονωδών ουσιών από τα ανοσοκύτταρα και τα κατεστραμμένα κύτταρα, που οδηγούν στην υπερδιεγερσιμότητα των πρωταρχικών νευρώνων. Μετά από συνεχή ερεθισμό των νευρώνων των οπίσθιων κεράτων, αυτοί γίνονται υπερευαίσθητοι στα επόμενα ερεθίσματα (wind up). Επίσης, ενεργοποιούνται οι υποδοχείς του Ν-μεθυλ-D-ασπαρτικoύ οξέος (NMDA) και απελευθερώνονται ουσίες, όπως η ουσία Ρ, το πεπτίδιο το σχετιζόμενο με το γονίδιο της καλσιτονίνης (CGRP) και η γλουταμίνη, που έχουν ως αποτέλεσμα την αθρόα είσοδο ιόντων Ca ++ στα κύτταρα. Τελικό αποτέλεσμα των παραπάνω διαδικασιών είναι η ανάπτυξη νευρογενούς φλεγμονής, ενώ έκτοπες διεγέρσεις παράγονται κατά μήκος του νευράξονα στα γάγγλια των οπίσθιων ριζών. Οι ίνες Αβ άγουν ερεθίσματα αφής και πίεσης διεισδύουν στην περιοχή του ΝΜ που καταλήγουν και οι C ίνες και δημιουργούνται συνάψεις με τους νευρώνες 2ης τάξης, με συνέπεια να αναδιοργανώνεται ο ΝΜ. Τέλος, ενεργοποιείται η απόπτωση στο ανασταλτικό σύστημα του πόνου (GABA νευρώνες). 6 Σύνδρομα νευροπαθητικού πόνου Ο νευροπαθητικός πόνος είναι συνήθης στην κλινική πρακτική και συνοδεύει μια πληθώρα νευροπαθειών. Η πιο συχνά εμφανιζόμενη νευροπάθεια είναι η διαβητική νευροπάθεια. Επίσης, τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα δημιουργούν τοξικές καταστροφές στους νευράξονες προκαλώντας απομακρυσμένη, συμμετρική και αισθητική νευροπάθεια. Στην περίπτωση που το ανοσοποιητικό

3 Ανακούφιση Νευροπαθητικού Πόνου 149 σύστημα εμπλέκεται στην αντιμετώπιση μιας φλεγμονής νεύρου, εμφανίζεται το περιοχικό περιπεπλεγμένο επώδυνο σύνδρομο, ενώ μετά από λοίμωξη από τον ιό του έρπητα ζωστήρα, η νευραλγία της νευροπάθειας εμφανίζεται στο 19% των ασθενών που θεραπεύτηκαν από τον ιό. Ο πόνος μέλους-φάντασμα εμφανίζεται μετά από ακρωτηριασμό στο μέλος που δεν υπάρχει, αλλά και στο κολόβωμα. Ο καρκινικός πόνος μπορεί να είναι και νευροπαθητικός, όπως και ο πόνος κεντρικής αιτιολογίας, ο οποίος προκύπτει μετά από τραυματισμό του ΝΜ και αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. Σκοπός Για την αντιμετώπιση του νευροπαθητικού πόνου έχουν προταθεί διάφορες επεμβατικές και φαρμακολογικές παρεμβάσεις, οι οποίες είναι εξαρτημένες νοσηλευτικές ενέργειες και συχνά συνοδεύονται από αρκετές ανεπιθύμητες ενέργειες. Έτσι, σκοπός της παρούσας συστηματικής ανασκόπησης ήταν η μελέτη της βιβλιογραφίας σχετικά με τις μη φαρμακολογικές και μη επεμβατικές μεθόδους που εφαρμόζονται για τη διαχείριση του πόνου νευροπαθητικής αιτιολογίας. Υλικό και Μέθοδος Διενεργήθηκε βιβλιογραφική αναζήτηση, μέσω διαδικτύου, στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων Medline, Embase και Cinahl, στο Σύνδεσμο Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών (HEAL-Link) και μέσω της μηχανής αναζήτησης Google Scholar για το χρονικό διάστημα , με τις ακόλουθες λέξεις-κλειδιά: neuropathic pain, alternative therapies, management, non pharmacological, non invasive, rehabilitation. Η ανάγνωση και η εξαγωγή των στοιχείων κάθε μελέτης έγινε παράλληλα από δύο ανεξάρτητους ερευνητές. Για κάθε μελέτη συμπληρώθηκε ένα έντυπο αξιολόγησης που περιελάμβανε τα παρακάτω στοιχεία: Όνομα του πρώτου συγγραφέα και χώρα προέλευσης, περιοδικό και έτος δημοσίευσης, ερευνητικό σχεδιασμό, χώρο διεξαγωγής μελέτης, χαρακτηριστικά και μέγεθος δείγματος, είδος και διάρκεια παρέμβασης και, τέλος, τις κύριες εκβάσεις (περιγραφή, μέτρο έκβασης, στατιστική σημαντικότητα). Οι μελέτες που κρίθηκαν ως αποδεκτές για τη βιβλιογραφική ανασκόπηση ήταν πρωτογενή άρθρα, στην αγγλική γλώσσα, που επικεντρώθηκαν στη μη φαρμακολογική και μη επεμβατική αντιμετώπιση του νευροπαθητικού πόνου. Τα κριτήρια αποκλεισμού άρθρων ήταν η μη αναφορά των αποτελεσμάτων αποκλειστικά στο νευροπαθητικό πόνο και ο ερευνητικός σχεδιασμός τους (φαρμακολογικές, δημογραφικές και νευροφυσιολογικές μελέτες). Από το σύνολο των 58 άρθρων, αποκλείστηκαν 25 και περιλήφθηκαν 33 πρωτογενείς ερευνητικές μελέτες, βάσει των παραπάνω κριτηρίων εισαγωγής-αποκλεισμού. Τα βήματα που ακολουθήθηκαν για την επιλογή άρθρων απεικονίζονται στο διάγραμμα ροής στην εικόνα 1. Αποτελέσματα Από τη μελέτη της βιβλιογραφίας ανευρέθηκαν και ομαδοποιήθηκαν οι παρακάτω θεραπείες: Οι θεραπείες με τη χρήση του καθρέπτη, οι παραδοσιακές/ενεργειακές θεραπείες, η θεραπεία με τη χρήση φωτός ή και ακτινοβολίας, οι ηλεκτρομαγνητικές θεραπείες, οι αυτοθεραπευτικές τεχνικές, η εφαρμογή ταινιών και η αλλαγή του τρόπου ζωής. Συνοπτικά, τα χαρακτηριστικά των μελετών και τα αποτελέσματά τους, παρουσιάζονται στους πίνακες 1 6. Θεραπείες με τη χρήση καθρέπτη Οπτική ψευδαίσθηση εικονική βάδιση Σε μια ενδιαφέρουσα μελέτη, το 2007 από το Moseley, 7 παραπληγικοί ασθενείς κάθισαν μπροστά από μια κάθετη οθόνη όπου στο επάνω μισό μέρος τοποθετείται ένας καθρέπτης και στο κάτω μισό προβάλλεται μια ταινία ενός ηθοποιού που περπατά. Έτσι, ο ίδιος ο ασθενής έχει την εντύπωση ότι περπατά (εικόνα 2). Η μέση μείωση του Εικόνα 1. Διάγραμμα ροής επιλογής δείγματος άρθρων ανασκοπικής μελέτης.

4 150 Β. Σούλια, Μ. Γιαννακοπούλου Πίνακας 1. Θεραπείες με τη χρήση καθρέπτη. Ερευνητές Moseley et al 7 McCabe et al 8 Tichelaar et al 9 Μέθοδος αναλγησίας Οπτική παραίσθηση και εικονική βάδιση Θεραπεία με καθρέπτη Θεραπεία με καθρέπτη με γνωσιακή και συμπεριφορική θεραπεία Δείγμα 5 παραπληγικοί ασθενείς 8 ασθενείς με CRPS 1 3 ασθενείς με CRPS 1 Διάρκεια μελέτης Παρέμβαση 15 ημέρες Στον επάνω μισό πίνακα χρησιμοποιήθηκε καθρέπτης και στον κάτω μισό προβάλλεται ταινία ενός ηθοποιού που περπατά 6 εβδομάδες Κίνηση σε μη αντανακλαστική επιφάνεια και κίνηση σε καθρέπτη για εβδομάδες και 14 εβδομάδες Αποτελέσματα Μείωση του πόνου κατά 65% στη VAS Μείωση από 8 9 σε 2 3 της VAS μόνο σε πρώιμο CRPS 1 ( 8 εβδομάδες) Απευαισθητοποίηση και φαντα σίωση κινήσεων σε καθρέ- από 43, 29, 63 Μείωση του πόνου την περίοδο πτη στην οπτική αναλογική κλίμακα 0 10 σε 37, 15, 54, αντίστοιχα για κάθε ασθενή Sumitani et al 10 Θεραπεία με καθρέπτη και οραματισμός φανταστικής κίνησης 22 ασθενείς με PLP ή με πόνο μετά από τραυματισμό του ΝΜ 20,4±23,8 εβδομάδες Οραματισμός φανταστικής κίνησης και θέαση του μέλους που δε νοσεί στον καθρέπτη Μείωση πόνου 51,4% για αυτούς που είχαν την ικανότητα να διαλογιστούν ότι κινούσαν το μέλος φάντασμα σε αντίθεση με εκείνους που δυσκολεύτηκαν (-12,5%) CRPS 1: Σύνθετο περιοχικό επώδυνο σύνδρομο τύπου 1, PLP: Πόνος μέλους φάντασμα (phantom limb pain), VAS: Οπτική αναλογική κλίμακα, NM: Νωτιαίος μυελός Πίνακας 2. Παραδοσιακές θεραπευτικές τεχνικές ενεργειακές θεραπείες. Ερευνητές Μέθοδος αναλγησίας Δείγμα Διάρκεια μελέτης Παρέμβαση Ownby 11 Wardell et al 12 Massage με πάγο Θεραπευτικό άγγιγμα (ΘΑ) 33 άτομα με AIDS 3 ημέρες Massage με πάγο, massage με μια στεγνή πετσέτα και καθόλου massage 12 βετεράνοι ασθενείς με τραυματισμό του ΝΜ Brown και Lido 13 Ρεφλεξολογία 10 ασθενείς με PLP 30 εβδομάδες και 12μηνη περίοδος Αποτελέσματα Μείωση του πόνου στη VAS: Μassage με πάγο (από 48,7 σε 33) και massage με στεγνή πετσέτα (από 54,4 σε 37) αλλά όχι συνθήκη ελέγχου (από 36,4 σε 37) 6 εβδομάδες Απαλή τοποθέτηση και κίνηση χεριών, άμεσα πάνω σε ντυμένο σώμα ή σε μικρή απόσταση από αυτό Ο τρέχων και ο πιο ισχυρός πόνος μειώθηκαν στη VAS Άσκηση πίεσης σε ειδικά σημεία στις παλάμες και στα πέλματα Μείωση του ισχυρού, του μέτριου και του ήπιου πόνου από 70%, 20% και 10% στην αρχή σε 22%, 22%, 56% στην περίοδο, στην αριθμητική κλίμακα πόνου 0 3 Phillips et al 14 Βελονισμός 13 ασθενείς με HIV 5 εβδομάδες αποστειρωμένες βελόνες σε εξατομικευμένα σημεία βελονισμού Μείωση του ισχυρού, του μέτριου και του ήπιου πόνου (VAS) από 70%, 20% και 10% στην αρχή σε 22%, 22%, 56% στην περίοδο VAS: Οπτική αναλογική κλίμακα, PLP: Πόνος μέλους φάντασμα, NM: Νωτιαίος μυελός Πίνακας 3. Θεραπεία με τη χρήση φωτός ή και ακτινοβολίας. Ερευνητές Μέθοδος αναλγησίας Δείγμα Leonard et al 15 Zinman et al 16 Μονοχρωματική υπέρυθρη ακτινοβολία Χαμηλής έντασης laser 27 ασθενείς με διαβητική νευροπάθεια 50 ασθενείς με διαβητική νευροπάθεια Διάρκεια μελέτης Παρέμβαση Αποτελέσματα 2 εβδομάδες Υπέρυθρη ακτινοβολία (890 Μείωση πόνου 50% στην πειραματική ομάδα nm) για την πειραματική ομάδα ενώ στην ομάδα ελέγχου μόνο θερμότητα 8 εβδομάδες Εφαρμογή laser σε δύο επώδυνα σημεία του ποδιού, 905 nm, ενέργεια 0 60 mv Η θεραπεία με laser μείωσε τον πόνο (2,4) περισσότερο σε σχέση με την ομάδα ελέγχου

5 Ανακούφιση Νευροπαθητικού Πόνου 151 Πίνακας 4. Ηλεκτρομαγνητικές θεραπείες. Ερευνητές Weintraub et al 17 Khoromi et al 18 Weintraub et al 19 Μέθοδος αναλγησίας Στατικά μαγνητικά πεδία Χαμηλής έντασης μόνιμοι μαγνήτες Παλλόμενο μαγνητικό πεδίο Δείγμα Διάρκεια μελέτης Παρέμβαση Αποτελέσματα 259 ασθενείς με διαβητική νευροπάθεια 40 ασθενείς με νευραλγία ισχιακού νεύρου 24 ασθενείς με νευροπάθεια στο κάτω άκρο 4 μήνες Εφαρμόστηκε μαγνητικό καουτσούκ στη μορφή σόλας παπουτσιού με μαγνήτες 450G. Σόλες placebo 0,5G Μείωση πόνου στη VAS 31% για την ομάδα θεραπείας και -25% για την ομάδα ελέγχου στους 4 μήνες 18 εβδομάδες Χρησιμοποιήθηκαν ζώνες μέσης με μαγνήτες 200G και 50G 9 ημέρες και 15 ημέρες Amstrong TENS 10 διαβητικοί ασθενείς 4 εβδομάδες et al 20 και 1 μήνας Πιλοτική μελέτη. Τοποθέτηση του άκρου που νοσεί σε κλειστό κυλινδρικό πηνίο (<30 Hz, <20G) Ο ηλεκτρικός ερεθισμός δόθηκε με ηλεκτρόδιο (50 V, 10 μα) Katz Ωτικό TENS 28 ασθενείς με PLP 2 ημέρες «Σκουλαρίκια» στους λοβούς και Melzack 21 των αυτιών συνδεδεμένα με γεννήτρια Bosi et al 22 Hamza et al 23 Minton και Higginson 24 Kumar et al 25 Ηλεκτρομαγνητικός νευροερεθισμός με ρυθμιζόμενη συχνότητα PENS Ηλεκτροβελονισμός Ηλεκτροθεραπεία και αμιτριπτυλίνη 31 ασθενείς με επώδυνη 5 εβδομάδες διαβητική νευροπά- και 4 μήνες θεια 50 ασθενείς με επώδυνη διαβητική νευροπάθεια Εφαρμογή 4 ηλεκτροδίων στα κάτω άκρα 4 εβδομάδες Εφαρμογή 10 βελόνων 32G με ηλεκτρικό ερεθισμό (15 Hz που εναλλάσσονταν με 30Hz) 7 ογκολογικοί ασθενείς 16 εβδομάδες Βελόνες με εναλλασσόμενη με νευροπαθητι- συχνότητα 80 2 Hz κό πόνο 26 ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 και νευροπάθεια Sabato Scrambler therapy 226 ασθενείς με νευροπαθητικό 1 6 ημέρες et al 26 πόνο Pleger et al 27 Lefaucheur et al 28 Επαναλαμβανόμενη διακρανιακή μαγνητική διέγερση Διακρανιακή μαγνητική διέγερση 15 ασθενείς με CRPS στο χέρι Η περίπτωση μίας γυναίκας με νευραλγία από τραυματισμό του βραχιόνιου πλέγματος Μείωση του καθημερινού πόνου κατά 18% περισσότερο με τους μαγνήτες 200G, σε σχέση με τους μαγνήτες 50G. Αριθμητική κλίμακα πόνου 0 10 Μείωση του μέσου πόνου (VAS) κατά 21% μετά από τη θεραπεία και 49% την περίοδο Μείωση του πόνου από 7±1,5 σε 1,5±0,9 μετά από τη θεραπεία και σε 2,3±1,3 μετά από την περίοδο στη VAS Το 33% των ασθενών της ομάδας θεραπείας με το ωτικό TENS ανέφερε μέτρια μείωση του πόνου στο ερωτηματολόγιο McGill Στην περίοδο, η μείωση του ημερήσιου πόνου ήταν 29% και του νυκτερινού 25% στη VAS Μείωση 56±17% με ενεργό PENS, ενώ με το ανενεργό 14±11% στην οπτική αναλογική κλίμακα πόνου (VAS) Μείωση στην πειραματική ομάδα κατά 19 βαθμούς (LANSS) και στην ομάδα ελέγχου περίπου 5,8 βαθμούς 16 εβδομάδες Κλίμακα πόνου 0 5 Η ηλεκτροθεραπεία υπερίσχυσε με 66±10% μείωση του πόνου έναντι της φαρμακοθεραπείας (26±5%) και της placebo θεραπείας (55±12%) Δεν καθορίζεται Lundeberg 29 Δόνηση 24 ασθενείς με PLP 30 ημέρες και 24 μήνες Μεταφορά μη επώδυνου σήματος μέσω τεχνητών νευρώ- ανακούφιση από τον πόνο Το 80,09% των ασθενών είχε νων-συγχυτών στη μετάδοση >50% στη VAS του πόνου Εφαρμογή ηλεκτροδίων στην επιφάνεια του κρανίου (10 Hz). Placebo θεραπεία: Πηνίο σε γωνία 45 Μείωση 21% του μέσου πόνου στη VAS. Καμιά αλλαγή στην ομάδα ελέγχου 16 μήνες Μελέτη περίπτωσης Μείωση του πόνου από 7/10 στη VAS σε λιγότερο από 5,5/10 Διέγερση πέντε συχνοτήτων Το 75% των ασθενών βίωσαν και θεραπεία στο σπίτι για ένα σημαντική μείωση του πόνου σε μήνα. Στην placebo θεραπεία, αντίθεση με το 44% των ασθενών που υποβλήθηκαν στην οι ακροδέκτες ήταν καλυμμένοι με αφρολέξ «εικονική» θεραπεία. Αξιολόγηση με VAS και ερωτηματολόγιο McGill CRPS: Σύνθετο περιοχικό επώδυνο σύνδρομο τύπου 1, PLP: Πόνος μέλους φάντασμα, VAS: Οπτική αναλογική κλίμακα, PENS: Διαδερμικός ηλεκτρικός ερεθισμός νεύρων, ST5: Θεραπεία συγχυτικής μετάδοσης μη αλγεινών ερεθισμάτων

6 152 Β. Σούλια, Μ. Γιαννακοπούλου Πίνακας 5. Αυτοθεραπευτικές τεχνικές (εσωτερική θεραπευτική). Ερευνητές MacIver et al 30 Μέθοδος αναλγησίας Κατευθυνόμενη εικονοποίηση Δείγμα Διάρκεια μελέτης Παρέμβαση Αποτελέσματα 13 ασθενείς με PLP και 6 υγιείς εθελοντές 6 εβδομάδες και 6 εβδομάδες Οραματισμός άνετων, ανώδυνων κινήσεων, κρύου και θερ- ανακούφιση από τον πόνο >50% Οι 9/13 ασθενείς αισθάνθηκαν μότητας στο μέλος φάντασμα στην αριθμητική κλίμακα 0 10 Moseley 31 Κατευθυνόμενη εικονοποίηση Gustin et al 32 Εικονοποίηση 15 ασθενείς με τραυματισμό των θωρακικών σπονδύλων Evans et al 33 Budh et al 34 Γνωσιακήσυμπεριφορική θεραπεία σε σχέση με την ψυχοθεραπεία Γνωσιακήσυμπεριφορική θεραπεία 26 ασθενείς με CRPS 1 6 εβδομάδες και 12 εβδομάδες 61 ασθενείς με HIV και νευροπάθεια 27 ασθενείς με τραυματισμό του νωτιαίου μυελού Αναγνώριση πλευράς σώματος Μείωση κατά 25 βαθμούς στην που πάσχει, οραματισμός κινήσεων, κλίμακα νευροπαθητικού πόνου, κινήσεις στον καθρέπτη μετά τη θεραπεία 7 ημέρες Οραματισμός της Οι ασθενείς με επίμονο πόνο αισθάνθηκαν αύξηση στην ένταση κάμψης της δεξιάς ποδοκνημικής άρθρωσης και του δεξιού καρπού του πόνου από 2,9±0,7 στην αρχή σε 5±1 κατά τη διάρκεια της θεραπείας (p<0,01) στην κλίμακα VAS εβδομάδες Επανερμηνεία της εμπειρίας Για την πειραματική ομάδα, η του πόνου και διαχείριση της μείωση στην αριθμητική κλίμακα ψυχολογικής κατάστασης πόνου (Brief Pain Inventory) για τη μεγαλύτερη, τη μέση και τη μικρότερη ένταση του πόνου ήταν -2,5, -1,4, -2,6, αντίστοιχα, ενώ στην ομάδα της ψυχοθεραπείας ήταν -1,3, -1,1, -1,3, αντίστοιχα 10 εβδομάδες θεραπείας και 12 μήνες Εκπαίδευση στη φυσιολογία του νευροπαθητικού πόνου, συμπεριφορική παρέμβαση, τεχνικές χαλάρωσης και εκπαίδευση στην αντίληψη σώματος Μόνο στη 12μηνη περίοδο το 33% των ασθενών ανέφερε ότι το πρόγραμμα επηρέασε την αντίληψη του πόνου (κλίμακα πόνου Borg CR10) Flor et al 35 Harden et al 37 Εκπαίδευση στη διακριτική αισθητικότητα Θερμική βιοανάδραση 10 ασθενείς με PLP 2 εβδομάδες θεραπείας και 3 μήνες Διάκριση της συχνότητας και της θέσης του ηλεκτρικού ερεθίσματος 9 ασθενείς με PLP >4 6 εβδομάδες Αισθητήρες και εκπαίδευση στη βιοανάδραση σε 7 συνεδρίες Ο πόνος μειώθηκε σε κάθε ασθενή μετά από τη θεραπεία και την πάροδο 3 μηνών, ενώ στην ομάδα ελέγχου όχι (κλίμακα πόνου West Haven-Yale Multidimensional Pain Inventory) Μέση μείωση του πόνου 39,3% μετά τη θεραπεία και παρακολούθηση. Αξιολόγηση με το McGill ερωτηματολόγιο και τη VAS Tsai et al 38 Ηλεκτρομυογραφική βιοανάδραση 12 ασθενείς με νεοπλασματική νόσο και νευροπαθητικό, σωματικό και σπλαγχνικό πόνο 4 εβδομάδες Τυχαιοποιημένη μελέτη. Εκπαίδευση με αργές, βαθιές και σταματικής ομάδας ανέφερε ανα- Το 50% των ασθενών της πειραθερές αναπνοές και οπτική και κούφιση 50%. Αντίθετα, στην ακουστική βιοανάδραση ομάδα ελέγχου η ένταση του πόνου μειώθηκε κατά 14%. Ο πόνος εκτιμήθηκε με την Brief Pain Inventory CRPS: Σύνθετο περιοχικό επώδυνο σύνδρομο τύπου 1, PLP: Πόνος μέλους φάντασμα, VAS: Οπτική αναλογική κλίμακα

7 Ανακούφιση Νευροπαθητικού Πόνου 153 Πίνακας 6. Άλλες μέθοδοι ανακούφισης νευροπαθητικού πόνου. Ερευνητές Μέθοδος αναλγησίας Δείγμα Διάρκεια μελέτης Foster et al 39 Smith et al 40 OpSite ταινίες Αλλαγή του τρόπου ζωής VAS: Οπτική αναλογική κλίμακα 33 ασθενείς με επώδυνη διαβητική νευροπάθεια 32 άτομα με διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη και νευροπάθεια Παρέμβαση 10 εβδομάδες Εφαρμογή OpSite σε επώδυνα σημεία Αποτελέσματα Ο πόνος μειώθηκε στο πόδι που άρχισε με OpSite από 5,2 της κλίμακας VAS, σε 2,1 ενώ στο άλλο πόδι ο πόνος ελαττώθηκε από 5,3 σε 0,7 1 έτος Μείωση του σωματικού βάρους Ο πόνος μειώθηκε από 36,4±19,4 κατά 7% και αύξηση της σωματικής άσκησής τους στα 150 ρήθηκε επανεύρωση ενδοδερμικά σε 32,8±26,3 της VAS και παρατη- min εβδομαδιαία. Πραγματοποιήθηκε ποσοτική αισθητική δοκιμασία και βιοψία δέρματος πόνου ήταν 65% κατά τη διάρκεια της εικονικής βάδισης. Η μέση διάρκεια αναλγησίας ήταν 34,9 min της ώρας. Οι περιορισμοί της μελέτης αφορούσαν στο μικρό δείγμα ευκολίας, στη μη τυφλή αξιολόγηση και στην απουσία ομάδας ελέγχου. Θεραπευτική χρήση του καθρέπτη Οι McCabe et al 8 μελέτησαν την οπτική ανάδραση με τη βοήθεια του καθρέπτη, σε ασθενείς με σύνθετο περιοχικό επώδυνο σύνδρομο τύπου 1 (complex regional pain syndrome, CRPS). Στη φάση ελέγχου τοποθετήθηκε κάθετα στη μέση γραμμή του ασθενούς, ανάμεσα στα δύο πόδια, ένας πίνακας (εικόνα 3α), ενώ στην πειραματική φάση, ο πίνακας αντικαταστάθηκε από έναν καθρέπτη στον οποίο το είδωλο του υγιούς μέλους ελάμβανε τη θέση του μέλους που νοσούσε (εικόνα 3β). Οι συμμετέχοντες και στις δύο φάσεις, κλήθηκαν να κινούν το υγιές μέλος (μη επώδυνη κίνηση) και το ασθενές μέλος, αν μπορούν. Όλοι οι ασθενείς στη φάση ελέγχου ανέφεραν επιδείνωση του πόνου κατά την κίνηση. Στην πειραματική ομάδα, μόνο οι ασθενείς που είχαν πρώιμο CRPS τύπου 1 ( 8 εβδομάδες) ανέφεραν μείωση στη βαθμολογία της οπτικής αναλογικής κλίμακας (VAS) κατά την κίνηση, από 8 9 σε 2 3. Στους ασθενείς με χρόνιο CRPS τύπου 1 ( 2 χρόνια) δεν παρατηρήθηκε κάποια βελτίωση στον πόνο, στην ακαμψία και στις αγγειοκινητικές αλλαγές. Επίσης, σε άλλη μελέτη, 9 η ίδια θεραπεία με τον κα- (α) Εικόνα 2. Εικονική βάδιση. (β) Εικόνα 3. Θεραπευτική χρήση του καθρέπτη.

8 154 Β. Σούλια, Μ. Γιαννακοπούλου θρέπτη χρησιμοποιήθηκε συνδυαστικά με τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, σε ασθενείς με CRPS τύπου 1. Αρχικά, επαναπροσδιορίζονταν οι αντιλήψεις που είχαν οι ασθενείς για τη νόσο και έπειτα εφαρμόστηκε η παρέμβαση. Μετά από τη θεραπεία και την περίοδο σημειώθηκε μέση ελάττωση του πόνου κατά 10% στους 3 ασθενείς, ενώ η φαρμακευτική αγωγή μειώθηκε πολύ στους 2 από αυτούς. Επιπλέον, η θεραπεία με καθρέπτη μελετήθηκε σε ασθενείς με πόνο μέλους φάντασμα (phantom limp pain, PLP) ή με πόνο μετά από τραυματισμό του ΝΜ. 10 Οι ασθενείς κλήθηκαν να κοιτούν τον καθρέπτη και να κινούν ή να φαντάζονται ότι κινούν το παράλυτο/μη υγιές άκρο. Όσοι από αυτούς μπορούσαν να φανταστούν ότι κινούν το μέλος τους, ανέφεραν μείωση σε ποσοστό 51,4%±31,8%, σε σχέση με εκείνους που δεν μπορούσαν, στους οποίους σημειώθηκε μικρότερη μείωση του πόνου (12,5±21,7%). Παραδοσιακές θεραπευτικές τεχνικές Ενεργειακές θεραπείες Massage με πάγο Μείωση του νευροπαθητικού πόνου παρατηρήθηκε σε ασθενείς με AIDS και περιφερική νευροπάθεια, μετά από μάλαξη (massage) με πάγο ή μια στεγνή πετσέτα, σε σχέση με την ομάδα ελέγχου όπου δεν εφαρμόστηκε καθόλου massage. 11 Η βαθμολογία στη VAS ήταν μειωμένη, όταν εφαρμόστηκε το massage με πάγο (από 48,7 σε 33) και το massage με στεγνή πετσέτα (από 54,4 σε 37), αλλά όχι στη συνθήκη ελέγχου (αύξηση από 36,4 σε 37). 11 Θεραπευτικό άγγιγμα Τα αποτελέσματα του θεραπευτικού αγγίγματος (healing touch) και της κατευθυνόμενης χαλάρωσης στο νευροπαθητικό πόνο, ελέγχθηκαν σε βετεράνους ασθενείς με τραυματισμό του ΝΜ. 12 Το θεραπευτικό άγγιγμα περιελάμβανε μια απαλή τοποθέτηση των χεριών είτε άμεσα πάνω σε ντυμένο σώμα, είτε σε μικρή απόσταση από αυτό και κίνησή τους με εξειδικευμένη τεχνική, η οποία καθορίζεται από το ενεργειακό πεδίο του σώματος. Η κατευθυνόμενη χαλάρωση περιελάμβανε την εστίαση της προσοχής στην ένταση και στη χαλάρωση των μυών. Ο τρέχων και ο πιο ισχυρός πόνος μειώθηκαν σημαντικά, αλλά η ένταση του πόνου επανήλθε αργότερα στα επίπεδα πριν από τη θεραπεία. 12 Ρεφλεξολογία Οι αρχές της ρεφλεξολογίας υποστηρίζουν ότι σωματικές δομές αντανακλώνται στις παλάμες των χεριών και στα πέλματα των ποδιών, στα οποία η εφαρμογή πίεσης βοηθά στην ομοιόσταση. Το πρωτόκολλο έρευνας 13 που διεξήχθη, περιελάμβανε την εφαρμογή της ρεφλεξολογίας και την εκπαίδευση στην τεχνική για αυτοθεραπεία στο σπίτι, σε ασθενείς με μονομερή ακρωτηριασμό των κάτω άκρων και με PLP (πόνο μέλους φάντασμα). Αρχικά, ο πόνος μέλους φάντασμα καταγράφηκε ως ισχυρός, μέτριος και ήπιος σε ποσοστό 70%, 20% και 10%, αντίστοιχα και μειώθηκε κατά τη 12μηνη περίοδο σε ποσοστό 22%, 22% και 56%, αντίστοιχα. Όσον αφορά στη διάρκεια του πόνου με βάση την αριθμητική κλίμακα 0 3, από 2,6 που ήταν στην αρχή μειώθηκε στο 1,2. Βελονισμός Η επίδραση του βελονισμού στον πόνο και στα συμπτώματα της νευροπάθειας μελετήθηκε σε ασθενείς με τον ιό της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV). 14 Χρησιμοποιήθηκαν αποστειρωμένες βελόνες σε εξατομικευμένα σημεία βελονισμού βάσει της σύσπασης, της έντασης, της θερμοκρασίας και του αναφερόμενου πόνου. Ο ισχυρότερος πόνος μειώθηκε κατά 39% και ο ηπιότερος πόνος κατά 50%. 14 Θεραπεία με τη χρήση φωτός ή και ακτινοβολίας Φωτοθεραπεία Η επίδραση της θεραπείας με μονοχρωματική υπέρυθρη ακτινοβολία μελετήθηκε σε ασθενείς με διαβητική περιφερική νευροπάθεια, οι οποίοι με βάση το βαθμό απώλειας αισθητικότητας διαχωρίστηκαν σε δύο ομάδες. 15 Οι ασθενείς με μέτρια απώλεια αισθητικότητας αποτέλεσαν την ομάδα 1 και με μεγάλη απώλεια την ομάδα 2 (Semmes Weinstein Μonofilament 5.07 και 6.65, αντίστοιχα). Κάθε ομάδα διαχωρίστηκε περαιτέρω σε πειραματική και σε ομάδα ελέγχου. Η ιατρική συσκευή υπέρυθρης ακτινοβολίας είχε τέσσερις ακροδέκτες-επιθέματα, τα οποία αποτελούνταν από 60 διόδους υπέρυθρης ακτινοβολίας (890 nm), ενώ οι συσκευές ελέγχου απέδιδαν μόνο θερμότητα (37 C). Κάθε ακροδέκτης τοποθετείτο στο επάνω και στο κάτω μέρος του ποδιού, καθώς και στην έξω και έσω πλευρά της κνήμης. Στην ομάδα 1, η βαθμολογία της VAS μειώθηκε από 4,2±3,2 που ήταν πριν από τη θεραπεία σε 3,2±1,9 μετά από 6 θεραπείες και σε 2,3±1,7 μετά από 12 θεραπείες. Στην ομάδα 2, η μέση ένταση του πόνου μειώθηκε από 4,2±3,9 πριν από τη θεραπεία, σε 2,6±2,3 μετά από 6 θεραπείες και σε 2±2,3 μετά από 12 θεραπείες. Μετά από την ολοκλήρωση των 12 θεραπειών, ο πόνος μειώθηκε κατά 50% αλλά μόνο σε αυτούς τους ασθενείς που δεν είχαν σημαντική απώλεια αισθητικότητας. 15

9 Ανακούφιση Νευροπαθητικού Πόνου 155 Θεραπεία με laser Η εφαρμογή χαμηλής έντασης laser αξιολογήθηκε στην ανακούφιση του πόνου της διαβητικής κινητικοαισθητικής πολυνευροπάθειας, με μια συσκευή laser που είχε πέντε προεξοχές (μήκος κύματος: 905 nm, ενέργεια: 0 60 mw) μετά από εφαρμογή σε δύο επώδυνα σημεία του ποδιού. 16 Κατά την placebo θεραπεία, σημειώθηκε μείωση στην ένταση του πόνου κατά 1,5 περίπου στη VAS, ενώ μετά από τη θεραπεία με laser κατά 2,4. Η επίδραση του placebo προκάλεσε περίπου 20% μείωση στον πόνο και στις δύο ομάδες, ενώ η θεραπεία με το laser προκάλεσε μια επιπλέον μείωση ίση με 16% στη βαθμολογία της VAS. 16 Ηλεκτρομαγνητικές θεραπείες Θεραπεία με μαγνητικά πεδία Η αναλγητική δράση των στατικών μαγνητικών πεδίων διερευνήθηκε σε ασθενείς με περιφερική διαβητική νευροπάθεια. 17 Χρησιμοποιήθηκε ένα ενισχυμένο μαγνητικό ελαστικό κόμμι (καουτσούκ) υπό τη μορφή σόλας παπουτσιού, ισχύος 450G στην πειραματική ομάδα και 0,5G στην ομάδα ελέγχου (εικόνα 4) και παρατηρήθηκε μείωση του πόνου στο κάτω άκρο 31% και 25%, αντίστοιχα. Από τους ασθενείς με σοβαρό πόνο, στην πειραματική ομάδα, παρατηρήθηκε μείωσή του κατά 41%, ενώ στην ομάδα ελέγχου ο πόνος ελαττώθηκε κατά 21%. Επίσης, σε μια άλλη τυχαιοποιημένη, διπλά-τυφλή μελέτη 18 εκτιμήθηκε, εάν οι μόνιμοι μαγνήτες σε μορφή ζωνών μέσης, που τοποθετήθηκαν στο ύψος των οσφυϊκών Ο4, Ο5 και ιερών Ι1 νευρικών ριζών, με πεδίο δύναμης 200G, ανακουφίζουν από τη νευραλγία του ισχιακού νεύρου σε σύγκριση με μαγνήτες 50G. Με τη μακροχρόνια χρήση μαγνητών ισχύος 200G (για 5 εβδομάδες), σημειώθηκε μείωση του μέσου ολικού πόνου κατά 21% και του μέγιστου ολικού πόνου κατά 17%. Ο καθημερινός πόνος του ποδιού ελαττώθηκε κατά 18% περισσότερο στην ομάδα με τους μαγνήτες 200G, σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. 18 Εικόνα 4. Θεραπεία με μαγνητικά πεδία υπό μορφή πέλματος. Επιπλέον, η θεραπεία με παλλόμενο μαγνητικό πεδίο (pulsed magnetic field therapy, PEMF) ελέγχθηκε σε ασθενείς με πόνο από περιφερική νευροπάθεια στο κάτω άκρο. 19 Το πόδι που είχε πιο πολλά συμπτώματα τοποθετήθηκε άνετα σε ένα κλειστό κυλινδρικό πηνίο συχνότητας <30 Hz και ισχύος <20G. Ο μέσος πόνος μειώθηκε 21% μετά από τη θεραπεία (6,47±2,64 και 5,13±2,59, αντίστοιχα) και 49% μετά από την περίοδο (3,33±1,78). 19 Διαδερμικός ηλεκτρικός νευροερεθισμός Σε μια μελέτη σε διαβητικούς ασθενείς με νευροπαθητικό πόνο, εφαρμόστηκε ηλεκτρικός ερεθισμός με ένα ηλεκτρόδιο (50V, 10 μα). 20 Η ένταση του πόνου μετρήθηκε με τη VAS 0 10 και παρατηρήθηκε μείωση από 7±1,5 που ήταν στην αρχή σε 1,5±0,9 μετά από τη θεραπεία, ενώ σε ένα μήνα μετά από τη θεραπεία, καταγράφηκε μικρή αύξηση της έντασης του πόνου σε 2,3±1,3. 20 Επίσης, η θεραπεία με ωτικό TENS δοκιμάστηκε για την ανακούφιση από PLP, μετά από ακρωτηριασμό. Για τον ηλεκτροερεθισμό χρησιμοποιήθηκαν δύο ασημένια «σκουλαρίκια» που κούμπωναν στους λοβούς των αυτιών και ήταν συνδεδεμένα με μια γεννήτρια (10 30 V, 2000 Ohms, 4 Hz, 100 μ.sec). Στην placebo παρέμβαση, τα αντίστοιχα σκουλαρίκια ήταν αποσυνδεδεμένα. Παρόλο που η μείωση του πόνου ήταν μέτρια [F(1,31)=7,09], ήταν στατιστικά σημαντική και το ποσοστό των ασθενών που βίωσαν τη συγκεκριμένη μείωση ανερχόταν σε 33%. 21 Η εξήγηση των παραπάνω αποτελεσμάτων βασίζεται στο γεγονός ότι ο έξω ους νευρώνεται από πέντε κρανιακά και δύο αυχενικά νωτιαία νεύρα και η θεραπεία ενεργοποιεί δομές του εγκεφαλικού στελέχους. Ηλεκτρομαγνητικός νευρικός ερεθισμός με ρυθμιζόμενη συχνότητα Η θεραπεία με ηλεκτρομαγνητικό νευρικό ερεθισμό με ρυθμιζόμενη συχνότητα (frequency-modulated electromagnetic neural stimulation, FREMS) εκτιμήθηκε σε ασθενείς με επώδυνη διαβητική νευροπάθεια, με την εφαρμογή τεσσάρων ηλεκτροδίων στα κάτω άκρα. 22 Η εν λόγω μέθοδος χρησιμοποιεί αλληλουχίες από ρυθμιζόμενα ηλεκτρικά ασθενή ερεθίσματα που χαρακτηρίζονται από ραγδαία αυξομείωση στη συχνότητα και στη διάρκεια, η οποία οδηγεί προοδευτικά στην ενεργοποίηση των υποκείμενων ιστών (0 255 V, 1 50 Hz, μs). Ο πόνος μειώθηκε για την ομάδα θεραπείας από 37,1±5,3 της VAS σε 26,2±3,9 για τον ημερήσιο πόνο και από 38,1±5,5 σε 28,5±3,8 για το νυκτερινό πόνο, ενώ στην ομάδα ελέγχου ο πόνος διακυμάνθηκε από 31,2±3,9 σε 31,9±4,2 για τον ημερήσιο

10 156 Β. Σούλια, Μ. Γιαννακοπούλου πόνο και από 33,3±3,8 σε 30,4±4,2 για το νυκτερινό πόνο. Επίσης, κατά την περίοδο διατηρήθηκε η αναλγησία για τον ημερήσιο (25,1±4,2) και το νυκτερινό πόνο (26,5±3,9). 22 Διαδερμικός ηλεκτρικός ερεθισμός νεύρων Ο διαδερμικός ηλεκτρικός ερεθισμός νεύρων (percutaneous electrical nerve stimulation, PENS) ήταν το αντικείμενο έρευνας 23 σε ασθενείς με περιφερική διαβητική νευροπάθεια. Η ενεργός θεραπεία περιελάμβανε τοποθέτηση 10 βελόνων 32G σε βάθος 1 3 cm αμφοτερόπλευρα του ποδιού, μέσω των οποίων μεταβιβαζόταν ηλεκτρικός ερεθισμός (εναλλαγή συχνότητας 15 Hz και 30 Hz κάθε 3 ). Η placebo θεραπεία περιελάμβανε την τοποθέτηση των βελόνων χωρίς όμως ηλεκτρικό ερεθισμό. Το ποσοστό μείωσης του πόνου για το ενεργό PENS ήταν 56±17%, ενώ για το ανενεργό ανερχόταν σε 14±11%. Παράλληλα, η φαρμακευτική αναλγητική αγωγή ελαττώθηκε περισσότερο στο ενεργό PENS (49±19%) απ ό,τι στο μη ενεργό (14±10%). Παρόλα αυτά, η αναλγησία από την επίδραση του PENS διήρκεσε μόνο μία εβδομάδα. 23 Ηλεκτροβελονισμός Σε ογκολογικούς ασθενείς με νευροπαθητικό πόνο εφαρμόστηκε ηλεκτροβελονισμός, 24 με την τοποθέτηση βελόνων σε βάθος 30 mm, σε καθορισμένα επώδυνα σημεία, έτσι ώστε να καλυφθούν τα αντίστοιχα δερμοτόμια (εναλλαγή συχνότητας 80 Hz και 2 Hz). Στην ομάδα ελέγχου χρησιμοποιήθηκε πτυσσόμενη βελόνα. Η ομάδα θεραπείας εμφάνισε μείωση περίπου 19 μονάδων στη βαθμολογία της κλίμακας νευροπαθητικού πόνου (NPS), ενώ η ομάδα ελέγχου ανέφερε μικρή αλλαγή (περίπου 5,8 της κλίμακας). 24 Ηλεκτροθεραπεία Η αποτελεσματικότητα της ηλεκτροθεραπείας και της αμιτριπτυλίνης στη διαχείριση της χρόνιας περιφερικής νευροπάθειας, μελετήθηκε σε ασθενείς με διαβήτη τύπου Η πειραματική ομάδα έφερε ενεργές συσκευές ηλεκτροθεραπείας, ενώ η ομάδα ελέγχου όχι. Η διαδερμική ηλεκτροθεραπεία δόθηκε από μια H-wave συσκευή και διαφέρει από την TENS ως προς συγκεκριμένες παραμέτρους (4 ms, 35 ma και 2 70 Hz). Με τη χορήγηση μόνο της αμιτριπτυλίνης, ο πόνος μειώθηκε κατά 23%. Μετά το τέλος της ηλεκτροθεραπείας, η ανακούφιση του πόνου ήταν 66±10%, ενώ στο τέλος της placebo θεραπείας, η ανακούφιση του πόνου ήταν μικρότερη (55±12%). 25 Θεραπεία συγχυτικής μετάδοσης μη αλγεινών ερεθισμάτων Το θεωρητικό πλαίσιο πάνω στο οποίο βασίστηκε η μελέτη των Sabato et al 26 για τον ανθεκτικό στη φαρμακοθεραπεία νευροπαθητικό πόνο, ήταν η αντικατάσταση της επώδυνης πληροφορίας με τεχνητή, μη επώδυνη. Έτσι, δημιουργήθηκε ένας τεχνητός νευρώνας (artificial neuron) για να συμπεριφέρεται ως «συγχυτής στη μετάδοση του πόνου». Στη θεραπεία συγχυτικής μετάδοσης μη αλγεινών ερεθισμάτων (scrambler therapy, ST5) χρησιμοποιήθηκε ένας πολυεπεξεργαστής που διεγείρει πέντε τεχνητούς νευρώνες σε πέντε διαφορετικά επώδυνα σημεία του σώματος ταυτόχρονα. Τα τελικά συμπεράσματα έδειξαν ότι το 80,09% των ασθενών ανακουφίστηκε από τον πόνο σε ποσοστό >50%, το 10,18% των ασθενών είχε ανακούφιση από τον πόνο σε ποσοστό 25 49% και μόνο ένα 9,73% είχε ανακούφιση από τον πόνο σε ποσοστό <24% ή VAS >3. Διακρανιακή μαγνητική διέγερση Η επαναλαμβανόμενη διακρανιακή μαγνητική διέγερση (εικόνα 5) είναι μια τεχνική κατά την οποία διεγείρονται συγκεκριμένες εγκεφαλικές έλικες, με μη επεμβατικό τρόπο. Έτσι, οι Pleger et al 27 εφάρμοσαν πηνία (10 Hz) στο κρανίο, πάνω από τον κινητικό φλοιό της περιοχής του χεριού, σε ασθενείς με CRPS εντοπισμένο στο χέρι. Στην ομάδα placebo τοποθετήθηκε το πηνίο, υπό γωνία όμως 45º, έτσι ώστε η αίσθηση να είναι ίδια με αυτή της Εικόνα 5. Διακρανιακή μαγνητική διέγερση.

11 Ανακούφιση Νευροπαθητικού Πόνου 157 αληθινής διέγερσης. Η μέση ένταση του πόνου πριν από τη θεραπεία ήταν 4,72 βαθμοί της κλίμακας VAS και μειώθηκε σε 3,73 στη συνέχεια (μείωση 21%). Στην ομάδα ελέγχου δεν παρατηρήθηκε κάποια αλλαγή στην ένταση του πόνου. Η ίδια θεραπεία 28 μείωσε τον ανθεκτικό στη φαρμακοθεραπεία νευροπαθητικό πόνο μίας γυναίκας, μετά από τραυματισμό του βραχιόνιου πλέγματος, από 7/10 της VAS που ήταν προηγουμένως σε 5,5/10 μετά από τη θεραπεία, ενώ στη θεραπεία ελέγχου ομοιώματα ανενεργών πηνίων δεν υπήρχε κάποια αλλαγή. Ο πόνος επανήλθε προοδευτικά στα αρχικά του επίπεδα κατά τη διάρκεια του μήνα. 28 Ερεθισμός με δόνηση Την αποτελεσματικότητα του μηχανικού ερεθισμού με δόνηση πέντε συχνοτήτων (20 Hz, 100 Hz, 200 Hz, 300 Hz, 400 Hz) στην ανακούφιση από πόνο μέλους φάντασμα (PLP) έδειξε ο Lundeberg. 29 Η placebo διέγερση επιτεύχθηκε με αποσύνδεση των ακροδεκτών από τη συσκευή δόνησης (παρήγαγε μόνο το βουητό, αλλά όχι τη δόνηση). Η θεραπεία συνεχίστηκε στο σπίτι με συχνότητα 100 Hz για 30 ημέρες. Στην παρούσα μελέτη, το 75% των ασθενών βίωσαν >50% μείωση του πόνου σε αντίθεση με το 44% των ασθενών που υποβλήθηκαν στην «εικονική» θεραπεία. Η αναλγητική επίδραση διήρκεσε περίπου 6 ώρες. Αυτοθεραπευτικές τεχνικές (εσωτερική θεραπευτική) Κατευθυνόμενη εικονοποίηση Η επίδραση της κατευθυνόμενης εικονοποίησηςοραματισμού, μελετήθηκε στον πόνο μέλους φάντασμα (PLP). 30 Ο κάθε συμμετέχων κλήθηκε να φανταστεί την αίσθηση του χεριού φάντασμα να ακουμπά στον καναπέ, την αίσθηση θερμότητας και κρύου και ανώδυνες άνετες κινήσεις. Ακολούθησε εξάσκηση στο σπίτι. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, οι ασθενείς παρουσίασαν πολλαπλή ενεργοποίηση των περιοχών του φλοιού και μετά από το τέλος της θεραπείας η πλειοψηφία των ασθενών αισθάνθηκε ανακούφιση σε ποσοστό >50%. Η μείωση αυτή του πόνου συσχετίστηκε με την αντιστροφή των νευροπλαστικών αλλοιώσεων. Παράλληλα, η ανταπόκριση του χρόνιου περιπεπλεγμένου επώδυνου συνδρόμου (CRPS1) μετά από τη φαντασίωση κινήσεων, μελετήθηκε από τον Moseley. 31 Οι ασθενείς κλήθηκαν να αναγνωρίσουν σε φωτογραφίες χεριών, σε διάφορες θέσεις, αν ήταν δεξί ή αριστερό, να υιοθετήσουν τη θέση και να κινήσουν τα δύο τους χέρια, βλέποντας τον αντικατοπτρισμό του υγιούς χεριού στον καθρέπτη. Έμφαση δόθηκε στην ακρίβεια και την ταχύτητα. Μετά από τη θεραπεία παρατηρήθηκε μείωση κατά 25 βαθμούς στην κλίμακα νευροπαθητικού πόνου. Η επίδραση της θεραπείας διήρκεσε 6 εβδομάδες. Τα αντίθετα αποτελέσματα προέκυψαν από τη μελέτη των Gustin et al, 32 το 2008, σε ασθενείς με πόνο μετά από τραυματισμό των θωρακικών σπονδύλων. Η θεραπεία περιελάμβανε τη φαντασίωση της κάμψης της δεξιάς ποδοκνημικής άρθρωσης και του δεξιού καρπού. Μετά από τη θεραπεία, οι ασθενείς με επίμονο νευροπαθητικό πόνο αισθάνθηκαν αύξηση στην ένταση από 2,9±0,7 (VAS 0 10) που ήταν προηγουμένως σε 5±1 μετά από τη θεραπεία. Νευροφυσιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι η θεραπεία μόνο με κατευθυνόμενη εικονοποίηση κινήσεων, χωρίς τον καθρέπτη, έχει αρνητική επίδραση στο CRPS και στον τραυματισμό του ΝΜ. Γνωσιακές και συμπεριφοριστικές παρεμβάσεις Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία απόσπαση προσοχής, παρερμηνεία ή αγνόηση του πόνου, προσευχή, ελπίδα μελετήθηκε από τους Evans et al, 33 οι οποίοι τη συνέκριναν με την υποστηρικτική ψυχοθεραπεία, σε ασθενείς με AIDS, νευροπάθεια και πόνο. Παρατηρήθηκε μείωση του μεγαλύτερου, του μέσου και του μικρότερου πόνου κατά 2,5, 1,4, 2,6, αντίστοιχα, ενώ κατά την ψυχοθεραπεία εντοπίστηκε ελάττωση κατά 1,3, 1,1, 1,3, αντίστοιχα, χωρίς όμως στατιστική σημαντικότητα. 33 Σε άλλη όμως μελέτη που χρησιμοποιήθηκε ως μέθοδος αναλγησίας στο νευροπαθητικό πόνο μετά από τραυματισμό του ΝΜ, οι αλλαγές στην ένταση του πόνου για την ομάδα της θεραπείας και του ελέγχου ήταν παρόμοιες. 34 Εκπαίδευση στη διακριτική αισθητικότητα Η εκπαίδευση στη διακριτική αισθητικότητα αξιολογήθηκε σε ασθενείς με PLP, μετά από ακρωτηριασμό του άνω άκρου. 35 Οι συμμετέχοντες έπρεπε να διακρίνουν τη συχνότητα και τη θέση του ηλεκτρικού ερεθίσματος (50 Hz) στο κολόβωμα, στην περιοχή του μέσου νεύρου. Ο πόνος (t[4]=3,27) και η αναδιοργάνωση του φλοιού (t[4]=1,75) μειώθηκαν σε όλους τους ασθενείς μετά από τη θεραπεία και μετά την περίοδο των 3 μηνών (t[4]=4,85 και t[4]=2,00, αντίστοιχα), ενώ στην ομάδα ελέγχου δεν υπήρχαν σημαντικές αλλαγές. 35 Βιοανάδραση Κατά τη βιοανάδραση, διδάσκεται ο έλεγχος διαφόρων βιολογικών λειτουργιών του σώματος. 36 Οι βιολογικές

12 158 Β. Σούλια, Μ. Γιαννακοπούλου λειτουργίες μετατρέπονται από ειδικό μηχάνημα σε οπτικοακουστικά σήματα, τα οποία οι ασθενείς προσπαθούν να τροποποιήσουν με βάση ειδικές τεχνικές, στις οποίες εκπαιδεύονται (εικόνα 6). Η θερμική βιοανάδραση μελετήθηκε σε ασθενείς με PLP, 37 με την εφαρμογή τριών θερμικών αισθητήρων στο κολόβωμα, όπου η θερμοκρασία αντανακλούσε την αιμάτωσή του. Οι ασθενείς με τη βοήθεια θεραπευτή, φαντάζονταν αίσθηση θερμότητας και βάρους στο υγιές και στο μέλος φάντασμα, ενώ λάμβαναν ανάδραση μέσω των μηχανημάτων. Μετά από τη θεραπεία, 5 από τους 9 ασθενείς ανέφεραν 20% μείωση του πόνου και μετά από την περίοδο 39,3% ελάττωση στον καθημερινό πόνο. Το αναλγητικό αποτέλεσμα όμως δε σταθεροποιήθηκε. 37 Επιπλέον, σε άλλη μελέτη 38 ηλεκτρομυογραφικής βιοανάδρασης (EΜG-BF), τοποθετήθηκαν ηλεκτρόδια στην πρόσθια πλευρά του σώματος ασθενών με νεοπλασματική νόσο, οι οποίοι κλήθηκαν να αναπνέουν αργά, με ελάχιστη έκπτυξη του θώρακα (4 7 αναπνοές/min). Ακολούθησε βιοανάδραση, με στόχο να ελαττωθούν τα ηλεκτρομυογραφικά δυναμικά μέσω της μείωσης των ηχητικών σημάτων της συσκευής. Ποσοστό 67% της πειραματικής ομάδας ανέφερε μείωση του πόνου κατά 30% και το 50% ανέφερε 50% ελάττωση του πόνου. Στην ομάδα ελέγχου, ο πόνος μειώθηκε μόνο κατά 14%. 38 Εφαρμογή OpSite ταινίας Η OpSite είναι μια αδιάβροχη ταινία πολυουρεθάνης, διαπερατή από υδρατμούς και οξυγόνο, η οποία έχει χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν για να «ντύσει» Εικόνα 6. Βιοανάδραση. διαβητικά πόδια με έλκη και επώδυνη νευροπάθεια. Η επίδραση της OpSite ταινίας αξιολογήθηκε σε ασθενείς με επώδυνη διαβητική νευροπάθεια. 39 Η OpSite εφαρμόστηκε πρώτα στο ένα πόδι και μετά στο άλλο, έτσι ώστε να καλύπτει επαρκώς τις επώδυνες περιοχές. Ο πόνος μειώθηκε στο πόδι που άρχισε με OpSite από 5,2 σε 2,1 μετά από τη θεραπεία (στην κλίμακα πόνου 0 10), ενώ στο άλλο πόδι ο πόνος ελαττώθηκε από 5,3 της κλίμακας στην αρχή στο 0,7. 39 Αλλαγή του τρόπου ζωής Η επίδραση της μείωσης του σωματικού βάρους κατά 7% και της αύξησης της σωματικής άσκησης στα 150 min εβδομαδιαία, ελέγχθηκε σε ασθενείς με διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη, νευροπάθεια και πόνο. 40 Ο πόνος μειώθηκε από 36,4±19,4 σε 32,8±26,3 της VAS και παρατηρήθηκε αύξηση της ενδοδερμικής νευρικής πυκνότητας, που συσχετίστηκε θετικά με τη βελτίωση του πόνου. 40 Συζήτηση Στην παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση έγινε προσπάθεια ανάδειξης της αποτελεσματικότητας των μη φαρμακολογικών και μη επεμβατικών μεθόδων στην αντιμετώπιση του νευροπαθητικού πόνου. Με βάση τη μέθοδο και τον ερευνητικό σχεδιασμό των μελετών που ανασκοπήθηκαν, τα αποτελέσματά τους διαφέρουν ως προς την εγκυρότητα. Πιο συγκεκριμένα, το μέγεθος δείγματος στις θεραπείες με τη χρήση καθρέπτη ήταν εξαιρετικά μικρό, 7 9 με εξαίρεση ίσως τη μελέτη των Sumitani et al, 10 ενώ σε όλες απουσίαζε η ομάδα ελέγχου. Επίσης, υπάρχουν θεραπείες όπου έχουν μελετηθεί μόνο μία φορά (massage με πάγο), 11 οπότε η εγκυρότητα των αποτελεσμάτων τους δεν είναι επιβεβαιωμένη. Όσον αφορά στο θεραπευτικό άγγιγμα, 12 στη φωτοθεραπεία, 15 στον ηλεκτροβελονισμό, 24 στη θερμική 37 και στην ηλεκτρομυογραφική 38 βιοανάδραση, το δείγμα ήταν επίσης περιορισμένο, ενώ στη μελέτη των Amstrong et al, 20 όπου εφαρμόστηκε η θεραπεία με TENS, καθώς και στη μελέτη της αλλαγής του τρόπου ζωής 40 δεν υπήρχαν ομάδες ελέγχου. Επίσης, στις μελέτες της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας 33,34 μεγάλο ποσοστό ασθενών αποχώρησε πριν από την ολοκλήρωση του προγράμματος, γεγονός που μειώνει την εγκυρότητα των αποτελεσμάτων. Είναι σημαντικό να γίνει αντιληπτό ότι μερικά από τα αποτελέσματα των ερευνητικών άρθρων έδειχναν τάσεις στατιστικής σημαντικότητας, χωρίς να είναι απόλυτα στατιστικώς σημαντικά (p<0,05). Πιο συγκεκριμένα, αυτές οι

13 Ανακούφιση Νευροπαθητικού Πόνου 159 θεραπείες είναι οι εξής: Η θεραπεία με laser (p=0,07), η θεραπεία με παλλόμενο μαγνητικό πεδίο (p=0,19), το θεραπευτικό άγγιγμα, η θεραπεία με στατικά μαγνητικά πεδία (p=0,07), η θερμική βιοανάδραση (p>0,05), η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και η αλλαγή του τρόπου ζωής. Οι θεραπείες, στις οποίες τα αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν ήταν στατιστικώς σημαντικά περιελάμβαναν: Τη θεραπεία με τον καθρέπτη (p<0,05), τη ρεφλεξολογία (p<0,02), το βελονισμό, τη φωτοθεραπεία (p<0,0001), τους μόνιμους μαγνήτες (p=0,0002), το FREMS (p<0,01), το TENS (p<0,006), το ωτικό TENS (p<0,01), τη διακρανιακή μαγνητική διέγερση (p=0,03), τη scrambler therapy (p<0,001), την εκπαίδευση στη διακριτική αισθητικότητα (p=0,008), το PENS (p<0,05), την εφαρμογή της OpSite ταινίας (p<0,001), την ηλεκτροθεραπεία (p<0,01) και την ηλεκτρομυογραφική βιοανάδραση (p<0,001). Περιορισμοί της παρούσας ανασκόπησης Αρκετά μεγάλος αριθμός των μελετών που περιλήφθηκαν στο δείγμα των άρθρων ήταν πιλοτικές μελέτες, με αποτέλεσμα να απαιτείται περαιτέρω επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων τους. Επίσης, λόγω του περιορισμένου αριθμού σχετικών με το θέμα άρθρων, κατά την ένταξη των μελετών, το κριτήριο της μεθοδολογικής αρτιότητας δεν εφαρμόστηκε απόλυτα. Συμπεράσματα Σύμφωνα με την ανασκόπηση των ερευνητικών δεδομένων, φαίνεται ότι η εφαρμογή μη φαρμακολογικών και μη επεμβατικών μεθόδων είναι αρκετά αποτελεσματική σε πολλές καταστάσεις νευροπαθητικού πόνου. Η πιο συχνά εμφανιζόμενη νόσος νευροπαθητικού πόνου είναι η επώδυνη διαβητική νευροπάθεια, κατά την οποία η μονοχρωματική υπέρυθρη ακτινοβολία, το laser, τα μαγνητικά πεδία, μερικές ηλεκτρομαγνητικές θεραπείες, οι OpSite ταινίες, καθώς και η τροποποίηση της διατροφής και της σωματικής άσκησης φαίνεται ότι δρουν αναλγητικά. Για την αντιμετώπιση του πόνου μέλους φάντασμα φαίνεται ότι είναι καταλληλότερες η οπτική ψευδαίσθηση, η ρεφλεξολογία, το TENS, η δόνηση, η κατευθυνόμενη εικονοποίηση, η εκπαίδευση των ασθενών στο να διακρίνουν ένα ηλεκτρικό ερέθισμα και η θερμική βιοανάδραση. Ο πόνος του CRPS φαίνεται ότι μειώνεται με τη χρήση του καθρέπτη, τη διακρανιακή μαγνητική διέγερση, την εικονοποίηση κινήσεων, τους μόνιμους μαγνήτες, το θεραπευτικό άγγιγμα και τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία. Από τις μεθόδους που έχουν εφαρμοστεί στη θεραπεία του νευροπαθητικού πόνου στο AIDS είναι το massage, ο βελονισμός και η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία. Παράλληλα, οι ογκολογικοί ασθενείς με νευροπαθητικό πόνο φαίνεται ότι αισθάνονται ανακούφιση μετά από θεραπεία με ηλεκτροβελονισμό και ηλεκτρομυογραφική βιοανάδραση. Όσον αφορά στη σταθερότητα του αναλγητικού αποτελέσματος, οι θεραπείες με τη μικρότερη διάρκεια αναλγησίας είναι η εικονική βάδιση (34,9 min), η ηλεκτροθεραπεία, η δόνηση (3 6 ώρες), το θεραπευτικό άγγιγμα και η διακρανιακή μαγνητική διέγερση (μία εβδομάδα). Μακροχρόνια αποτελέσματα παρατηρούνται στη ρεφλεξολογία (12 μήνες), στον ηλεκτρομαγνητικό νευροερεθισμό με ρυθμιζόμενη συχνότητα (4 μήνες), στην εκπαίδευση στη διακριτική αισθητικότητα (3 μήνες) και, τέλος, στην TENS (1 μήνας). Εξαιτίας του σοβαρού αντίκτυπου στην ποιότητα ζωής του ατόμου αξίζει να σημειωθούν οι θεραπείες με μεγάλη ανακούφιση του πόνου. Πλήρης αναλγησία αναφέρθηκε στη θεραπεία με καθρέπτη και στην εφαρμογή δονήσεων. Παράλληλα, ποσοστό >50% αναλγησίας βίωσαν οι ασθενείς στη scrambler therapy, στην εικονοποίηση, στην εφαρμογή OpSite ταινιών, στη φωτοθεραπεία, στη θεραπεία PENS και στη χρήση καθρέπτη συνδυαστικά με την εικονοποίηση. Τέλος, η εφαρμογή των παραπάνω θεραπειών δεν είναι πάντα εύκολη. Ειδική εκπαίδευση απαιτείται αναφορικά με την τεχνική του βελονισμού και της ρεφλεξολογίας (φιλοσοφία, σημεία, ενεργειακές ζώνες). Παρόμοια, οι ηλεκτρομαγνητικές θεραπείες εκτός από την άριστη και ειδική γνώση της ανατομίας του εγκεφάλου και των σημείων διέλευσης των νεύρων, απαιτούν και την τεχνοκρατική γνώση και επιπλέον η εφαρμογή τους προϋποθέτει την ύπαρξη ειδικού εξοπλισμού (ακροδέκτες, γεννήτριες, βελόνες, πηνία, σόλες). Με τις ίδιες προϋποθέσεις ειδικού εξοπλισμού εφαρμόζονται και άλλες θεραπείες, όπως η φωτοθεραπεία, η θεραπεία με laser, η βιοανάδραση, η εκπαίδευση στη διακριτική αισθητικότητα και η εικονική βάδιση. Από τις θεραπείες που δεν απαιτείται περίπλοκος εξοπλισμός και μπορούν να εφαρμοστούν ευκολότερα, είναι το massage, το θεραπευτικό άγγιγμα, η εικονοποίηση, ο καθρέπτης, οι ταινίες OpSite, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και η καθοδήγηση για σωστή διατροφή και άσκηση. Όλες αυτές οι θεραπείες αντιμετωπίζουν τον ασθενή ως ολότητα, αφού εκτιμούν και θεραπεύουν τον πόνο μέσω της φυσιολογικής, της ψυχολογικής, της γνωσιακής και της κοινωνικής πλευράς του.

14 160 Β. Σούλια, Μ. Γιαννακοπούλου Ο ρόλος του νοσηλευτή Κλινικές κατευθύνσεις Οι μη φαρμακολογικές και μη επεμβατικές μέθοδοι ανακούφισης του νευροπαθητικού πόνου αποτελούν θεραπείες, οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν από τους νοσηλευτές ως ανεξάρτητες θεραπευτικές παρεμβάσεις. Η πλειονότητα αυτών φαίνεται να έχει πολύ καλό και σταθερό αναλγητικό αποτέλεσμα, χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες. Μελλοντικά, θα μπορούσαν να ενταχθούν και να εφαρμοστούν στην καθημερινή κλινική πρακτική ως συμπληρωματικές θεραπείες, αφού βέβαια επιβεβαιωθεί πλήρως η αποτελεσματικότητά τους. Μελλοντικές κατευθύνσεις Οι μελλοντικές ερευνητικές προσπάθειες θα πρέπει να στραφούν κυρίως στην επιβεβαίωση της αποτελεσματικότητας των σχετικών θεραπειών. Πιο συγκεκριμένα, πρέπει να διεξαχθούν έρευνες με μεγαλύτερο δείγμα στις θεραπείες: Εικονική βάδιση, θεραπευτικό άγγιγμα, φωτοθεραπεία, ηλεκτροβελονισμός, γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και βιοανάδραση. Επίσης, θα ήταν καλό να εκπονηθούν μεγαλύτερης διάρκειας μελέτες στις θεραπείες PENS, εικονοποίηση ανώδυνων κινήσεων, massage με πάγο και, τέλος, να χρησιμοποιηθούν ομάδες ελέγχου στις θεραπείες: Εικονική βάδιση, TENS, βελονισμός, αλλαγή τρόπου ζωής. ABSTRACT Non-invasive and Non-pharmacological Methods for the Alleviation of Neuropathic Pain Vassiliki Soulia, 1 Margarita Giannakopoulou 2 1 RN, MSc, Faculty of Nursing, National and Kapodistrian University of Athens, 2 RN, PhD, Associate Professor, Faculty of Nursing, National and Kapodistrian University of Athens, Greece Background: The difficulties encountered in the alleviation of neuropathic pain raise the need for implementation of methods to reduce pain in non-invasive and non-pharmacological ways, which can be used as complementary and alternative therapies. Aim: To investigate the efficacy of non-invasive and non-pharmacological methods of relieving the pain of neuropathy, and to promote the most appropriate of these methods. Method: A critical review of research articles was made, using the electronic databases Medline, Embase, Cinahl and HEAL-Link, and the Google Scholar ( ), with the key words: Neuropathic pain, alternative therapies, management, non pharmacological, non invasive, rehabilitation. The inclusion criteria were the English language, and the research design, and 33 relevant primary research articles were found, of which 27.3% referred to patients with painful diabetic neuropathy. Results: The mirror and the virtual walking treatment, and the traditional/energy therapies (ice massage, therapeutic touch, reflexology, acupuncture) are all reported to contribute to the alleviation of neuropathic pain, some with strong and sustained effects. Forms of treatment that use light (monochromatic infrared radiation) and radiation (laser), as well as those using electromagnetic energy (treatment with magnetic field, electromagnetic neurostimulation, transcutaneous electrical nerve stimulation, electroacupuncture, electrotherapy, repetitive transcranial magnetic stimulation, vibratory stimulation), also appear to contribute to the relief of neuropathic pain. These forms of therapy have all been studied in depth and their use is widespread. In addition, various self-treatment methods (imagery, cognitive behaviour therapy, sensory discrimination training, application of OpSite dressings) and the lifestyle intervention programme may also produce similar positive results. Conclusions: The currently applied non-invasive and non-pharmacological analgesic methods play a key role in the management of neuropathic pain and can be used as alternative therapy by the nurse. The methods reviewed appear to be effective for the alleviation of the neuropathic pain which compromises the daily routine and quality of life of patients. NOSILEFTIKI 2011, 50 (2): Key-words: alternative therapies, management, neuropathic pain, non-invasive, non-pharmacological, rehabilitation * Corresponding Author: Margarita Giannakopoulou, Associate Professor, Faculty of Nursing, National and Kapodistrian University of Athens, 123 Papadiamantopoulou street, GR Athens, Greece, tel.: , , fax: ,

15 Ανακούφιση Νευροπαθητικού Πόνου 161 Βιβλιογραφία 1. Basbaum AI, Bushnell C. Science of pain. Academic Press, Elsevier, Oxford, 2009, 57: Daousi C, McFarlane IA, Woodward A, Nurmikko TJ, Bundred PE, Benbow SJ. Chronic painful peripheral neuropathy in an urban community: A controlled comparison of people with or without diabetes. Diabet Med 2004, 21: Αργυρά E, Βαδαλούκα A, Σιάφακα I, Αναστασίου E, Παπαδόπουλος Γ. Αντιμετώπιση οξέος και χρόνιου πόνου. Εκδόσεις ΕΦΥΡΑ, 2006: Morgan GE, Mikhail MS. Κλινική Αναισθησιολογία. 2η έκδοση. Εκδόσεις Παρισιάνος, Αθήνα, 2000: Basbaum A, Bushnell C. Science of pain. Academic Press, Elsevier, Oxford, 2009, 57: Morgan GE, Mikhail MS. Κλινική Αναισθησιολογία. 2η έκδοση. Εκδόσεις Παρισιάνος, Αθήνα, 18: Moseley GL. Using visual illusion to reduce at-level neuropathic pain in paraplegia. Pain 2007, 130: McCabe CS, Haigh RC, Ring EF, Halligan PW, Wall PD, Blake DR. A controlled pilot study of the utility of mirror visual feedback in the treatment of complex regional pain syndrome (type 1). Rheumatology (Oxford) 2003, 42: Tichelaar V, Geertzen JH, Keizer D, van Wilgen PC. Mirror box therapy added to cognitive behavioural therapy in three chronic complex regional pain syndrome type I patients: A pilot study. Int J Rehabil Res 2007, 30: Sumitani M, Miyauchi S, McCabe CS, Shibata M, Maeda L, Saitoh Y et al. Mirror visual feedback alleviates deafferentation pain, depending on qualitative aspects of the pain: a preliminary report. Rheumatology (Oxford) 2008, 47: Ownby KK. Effects of ice massage on neuropathic pain in persons with AIDS. J Assoc Nurses AIDS Care 2006, 17: Wardell DW, Rintala DH, Duan Z, Tan G. A pilot study of healing touch and progressive relaxation for chronic neuropathic pain in persons with spinal cord injury. J Holist Nurs 2006, 24: Brown CA, Lido C. Reflexology treatment for patients with lower limb amputations and phantom limb pain An exploratory pilot study. Complement Ther Clin Pract 2008, 14: Phillips KD, Skelton WD, Hand GA. Effect of acupuncture administered in a group setting on pain and subjective peripheral neuropathy in persons with human immunodeficiency virus disease. J Altern Complement Med 2004, 10: Leonard DR, Farooqi MH, Myers S. Restoration of sensation, reduced pain and improved balance in subjects with diabetic peripheral neuropathy: A double-blind, randomized, placebocontrolled study with monochromatic near-infrared treatment. Diabetes Care 2004, 27: Zinman LH, Ngo M, Ng ET, Nwe KT, Gogov S, Bril V. Low-intensity laser therapy for painful symptoms of diabetic sensorimotor polyneuropathy: A controlled trial. Diabetes Care 2004, 27: Weintraub MI, Wolfe GI, Barohn RA, Cole SP, Parry GJ, Hayat G et al. Static magnetic field therapy for symptomatic diabetic neuropathy: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Arch Phys Med Rehabil 2003, 84: Khoromi S, Blackman MR, Kingman A, Patsalides A, Matheny LA, Adams S et al. Low intensity permanent magnets in the treatment of chronic lumbar radicular pain. J Pain Symptom Manage 2007, 34: Weintraub MI, Cole SP. Pulsed magnetic field therapy in refractory neuropathic pain secondary to peripheral neuropathy: Electrodiagnostic parameters pilot study. Neurorehabil Neural Repair 2004, 18: Armstrong DG, Lavery LA, Fleischli JG, Gilham KA. Is electrical stimulation effective in reducing neuropathic pain in patients with diabetes? J Foot Ankle Surg 1997, 36: Katz J, Melzack R. Auricular transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS) reduces Phantom limp pain. J Pain Symptom Manage 1991, 6: Bosi E, Conti M, Vermigli C, Cazzetta G, Peretti E, Cordoni MC et al. Effectiveness of frequency-modulated electromagnetic neural stimulation in the treatment of painful diabetic neuropathy. Diabetologia 2005, 48: Hamza MA, White PF, Craig WF, Ghoname ES, Ahmed HE, Proctor TJ et al. Percutaneous electrical nerve stimulation: A novel analgesic therapy for diabetic neuropathic pain. Diabetes Care 2000, 23: Minton O, Higginson IJ. Electroacupuncture as an adjunctive treatment to control neuropathic pain in patients with cancer. J Pain Symptom Manage 2007, 32: Kumar D, Alvaro MS, Julka IS, Marshall HJ. Diabetic peripheral neuropathy. Effectiveness of electrotherapy and amitriptyline for symptomatic relief. Diabetes Care 1998, 21: Sabato AF, Marineo G, Gatti A. Scrambler therapy. Minerva Anestesiol 2005, 71: Pleger B, Janssen F, Schwenkreis P, Völker B, Maier C, Tegenthoff M. Repetitive transcranial magnetic stimulation of the motor cortex attenuates pain perception in complex regional pain syndrome type I. Neurosci Lett 2004, 356: Lefaucheur JP, Drouot X, Ménard-Lefaucheur I, Nguyen JP. Neuropathic pain controlled for more than a year by monthly sessions of repetitive transcranial magnetic stimulation of the motor cortex. Neurophysiol Clin 2004, 34: Lundeberg T. Relief of pain from a phantom limb by peripheral stimulation. J Neurol 1985, 232: MacIver K, Lloyd DM, Kelly S, Roberts N, Nurmikko T. Phantom limb pain, cortical reorganization and the therapeutic effect of mental imagery. Brain 2008, 131: Moseley GL. Graded motor imagery is effective for long-standing complex regional pain syndrome: A randomised controlled trial. Pain 2004, 108: Gustin SM, Wrigley PJ, Gandevia SC, Middleton JW, Henderson LA, Siddall PJ. Movement imagery increases pain in people with neuropathic pain following complete thoracic spinal cord injury. Pain 2008, 137: Evans S, Fishman B, Spielman L, Haley A. Randomized trial of cognitive behavior therapy versus supportive psychotherapy for HIV-related peripheral neuropathic pain. Psychosomatics 2003, 44:44 50

16 162 Β. Σούλια, Μ. Γιαννακοπούλου 34. Norrbrink Budh C, Kowalski J, Lundeberg T. A comprehensive pain management programme comprising educational, cognitive and behavioural interventions for neuropathic pain following spinal cord injury. J Rehabil Med 2006, 38: Flor H, Denke C, Schaefer M, Grüsser S. Effect of sensory discrimination training on cortical reorganisation and phantom limb pain. Lancet 2001, 357: Basmajian JW. Biofeedback: Principles and practice for clinicians. 2nd ed. Williams and Wilkins, Baltimore, Harden RN, Houle TT, Green S, Remble TA, Weinland SR, Colio S et al. Biofeedback in the treatment of phantom limb pain: A timeseries analysis. Appl Psychophysiol Biofeedback 2005, 30: Tsai PS, Chen PL, Lai YL, Lee MB, Lin CC. Effects of electromyography biofeedback-assisted relaxation on pain in patients with advanced cancer in a palliative care unit. Cancer Nurs 2007, 30: Foster AV, Eaton C, McConville DO, Edmonds ME. Application of Op Site film: A new and effective treatment of painful diabetic neuropathy. Diabet Med 1994, 11: Smith AG, Russell J, Feldman EL, Goldstein J, Peltier A, Smith S et al. Lifestyle intervention for pre-diabetic neuropathy. Diabetes Care 2006, 29:

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η Διερεύνηση των Επιδράσεων που Επιφέρει ο Βελονισμός στους Καρκινοπαθείς Ευάγγελος Μπέρος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ Χρήστος Ιατρού Καθηγητής Αναισθησιολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης I. ΟΡΙΣΜΟΣ Νευροπαθητικός πόνος (ΝΠ-Πόνος) - Παθολογικός πόνος Ο πόνος που προκαλείται από βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Ορισμός του πόνου (IASP)1979 Πόνος ορίζεται μια δυσάρεστη αισθητική και συναισθηματική εμπειρία που σχετίζεται με πραγματική η δυνητική βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ. Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος

ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ. Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος Νευροπαθητικός πόνος Pain arising as a direct consequence of a lesion or disease affecting the somatosensory system (Special Interest Group on Neuropathic

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος

Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος AΠΟΚΛΕIΣΤΙΚΟΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑI ΚΥΠΡΟ: MIMI D.lux - SQOOM Concept HELLAS Εμπορικό Κέντρο Μεγ. Αλεξάνδρου 65302 Καβάλα, ΕΛΛΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Δρ. Χρήστος Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων του Μυοσκελετικού Συστήματος, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πόνος Μία δυσάρεστη αισθητική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Η ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ, ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΣΤΕΦΑΝΗ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

þÿä  ÇÁ à  ±»º Ì». þÿžµ½ ÆÎ½Ä Â, ±½±³¹ÎÄ Â Neapolis University þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å

þÿä  ÇÁ à  ±»º Ì». þÿžµ½ ÆÎ½Ä Â, ±½±³¹ÎÄ Â Neapolis University þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿÿ ÁÌ» Â Ä Å ½ ûµÅÄ ÃÄ ½ þÿä  ÇÁ à  ±»º Ì». þÿžµ½ ÆÎ½Ä Â, ±½±³¹ÎÄ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Ο ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ Η ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛ.ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής ο Καθηγητής Γ.Ανωγειανάκις

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Ορισμός : Οξεία μυϊκή θλάση ορίζεται η ρήξη των μυϊκών ινών στο μυ η οποία είναι αποτέλεσμα εφαρμογής υπέρμετρης ξαφνικής δύναμης στο μυ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΟΥ ΠΟΝΟΥ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΟΥ ΠΟΝΟΥ ΛΑΜΠΡΑΚΗ ΜΑΡΙΖΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ RN, MPH MSc Bioethics ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΙΑΤΡΟΣ Αριστοτέλης ονόμαζε τον χρόνιο πόνο «Πάθος Ψυχής» Αλβέρτος Σβάιτσερ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος

Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος AΠΟΚΛΕIΣΤΙΚΟΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑI ΚΥΠΡΟ: MIMI D.lux - SQOOM Concept HELLAS Εμπορικό Κέντρο Μεγ. Αλεξάνδρου 65302 Καβάλα, ΕΛΛΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η αιτιοπαθογένεια του διαβητικού. εικόνα και χαρακτηριστικά των ασθενών αυτών. 6.Υπερβαρική. 2,Λ. ούκας. .Σκούτας

Η αιτιοπαθογένεια του διαβητικού. εικόνα και χαρακτηριστικά των ασθενών αυτών. 6.Υπερβαρική. 2,Λ. ούκας. .Σκούτας Η αιτιοπαθογένεια του διαβητικού ποδιού στη Βόρεια Ελλάδα. Κλινική εικόνα και χαρακτηριστικά των ασθενών αυτών..σκούτας 1 2, Καραγιάννη 2,Α.Μπίτζιος 2,Λ. ούκας 2,Ν Παπάνας 3,,Κ, Σουλής 4, Κ.ΚαραμόσχοςΚαραμόσχος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΠΟΥ ΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ ΣΕ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΝΕΚΡΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της Τεχνολογίας Ραδιοσυχνοτήτων στη νέα Διαθερμία Ωμικής και Χωρητικής μορφής.

Η εξέλιξη της Τεχνολογίας Ραδιοσυχνοτήτων στη νέα Διαθερμία Ωμικής και Χωρητικής μορφής. Η εξέλιξη της Τεχνολογίας Ραδιοσυχνοτήτων στη νέα Διαθερμία Ωμικής και Χωρητικής μορφής. Γιατί λειτουργεί Το ανθρώπινο βιολογικό σύστημα μπορεί να συγκριθεί με ένα εξελιγμένο δρόμο όπου κυτταρικοί και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (II)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (II) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (II) Γιάννης Τσούγκος Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Γ.Τσούγκος Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Γ.Τσούγκος Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

5o Μάθηµα. Αισθητικά Συστήµατα

5o Μάθηµα. Αισθητικά Συστήµατα 5o Μάθηµα Αισθητικά Συστήµατα Γραφή Μπράιγ Σωµαταισθητικό Σύστηµα Αισθήσεις:Αφής,Ιδιοδεκτικότητας Πόνου,Θερµοκρασίας Οργάνωση:Ιεραρχική-Παράλληλη Τρείς Νευρώνες:Πρωτοταγής ευτεροταγής Τριτοταγής Ραχιαίο

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΠΙΚΤΗΤΗΣ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (AIDS) Αλέξης Δημήτρη Α.Φ.Τ: 20085675385 Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Πώς αλλάζει η σεξουαλική ζωή και η αυτοεικόνα της γυναίκας μετά από μαστεκτομή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Πώς αλλάζει η σεξουαλική ζωή και η αυτοεικόνα της γυναίκας μετά από μαστεκτομή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Πώς αλλάζει η σεξουαλική ζωή και η αυτοεικόνα της γυναίκας μετά από μαστεκτομή. Μαριλένα Παναγή Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΡΑΝΙΑΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΕΡΕΘΙΣΜΟΣ. Ένα Διαγνωστικό Εργαλείο για τις Κεντρικού Τύπου Βλάβες. Δρ Σπυρίδων Δευτεραίος Νευρολόγος

ΔΙΑΚΡΑΝΙΑΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΕΡΕΘΙΣΜΟΣ. Ένα Διαγνωστικό Εργαλείο για τις Κεντρικού Τύπου Βλάβες. Δρ Σπυρίδων Δευτεραίος Νευρολόγος ΔΙΑΚΡΑΝΙΑΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΕΡΕΘΙΣΜΟΣ Ένα Διαγνωστικό Εργαλείο για τις Κεντρικού Τύπου Βλάβες Δρ Σπυρίδων Δευτεραίος Νευρολόγος Βασικές Αρχές Έλεγχος της πυραµιδικής οδού µε το Διακρανιακό Μαγνητικό Ερεθισµό:

Διαβάστε περισσότερα

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Χημικοί Μηχανισμοί Παραγωγή εξ επαγωγής, φωτο-χημικών φαινομένων φωτο-ευαισθητοποίησης και φωτο-απομάκρυνσης.

Διαβάστε περισσότερα

Θωρακικό άλγος. Ενότητα 1: Εισαγωγή

Θωρακικό άλγος. Ενότητα 1: Εισαγωγή Θωρακικό άλγος Ενότητα 1: Εισαγωγή Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Θωρακικό άλγος Το θωρακικό άλγος είναι συχνό σύμπτωμα

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα)

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Ασκήσεις κινητικότητας (ROM) ΑΜΣΣ Σε αυτές τις ασκήσεις κινητικότητας (Εικ. 1), στο εργαστήριο εφαρµόστηκαν & έγινε πρακτική άσκηση στις εξής ασκήσεις: Κάµψη

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Φλοιός (Ανώτερος Εγκέφαλος) Κατώτερος Εγκέφαλος Ειδικές Αισθήσεις Εν τω Βάθει Αισθητικότητα Επί πολλής Αισθητικότητα Χυµικά Ερεθίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Levin E.M The Diabetic Foot 3 rd edition 1986. ιαβητολογικό Κέντρο Τζανείου Γ.Ν. Πειραιά

Levin E.M The Diabetic Foot 3 rd edition 1986. ιαβητολογικό Κέντρο Τζανείου Γ.Ν. Πειραιά Ίσως πουθενά αλλού στο ανθρώπινο σώµα δεν µπορούµε να παρατηρήσουµε τόσο καθαρά και σε τέτοια έκταση, τις καταστροφικές συνέπειες των επιπλοκών που επιφέρει ο Σ, όπως τις παρατηρούµε στα πόδια των ατόµων

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Μαυρόγιαννη Γεωργία 1, Καραντζούλα Ευαγγελία 2, Τουλιά Γεωργία 3, Κυριακόπουλος Βασίλης 4, Καδδά Όλγα 5 EΡΕΥΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ

Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ Σκούτας Δ, Κατσάνος Ι, Σιώμος Κ, Μελλίδης Χ, Σαπάκας Ι,Τσαβδαρίδης Ι, Ρογκότης Θ, Γεώργα Σ, Μούζα Ε, Μανές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Εφηβεία και χρήση αλκοόλ Νάνσυ Σταματοπούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Διεπιζηημονική Φρονηίδα Υγείας(2015) Τόμος 7,Τεύχος 1, 8-18 ISSN 1791-9649 Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Κνξδώζε Α 1, Σαξίδε Μ 2, Σνπιηώηεο Κ 3 1 Ννζειεύηξηα ΤΔ, MSc, Γεληθό Ννζνθνκείν Κνξίλζνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ»

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ» Πολίνα Πολυδώρου Λεμεσός 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δημοσίευση HandTutor Enhanced Hand Rehabilitation after Stroke A Pilot Study στο περιοδικό Physiother Res Int

Δημοσίευση HandTutor Enhanced Hand Rehabilitation after Stroke A Pilot Study στο περιοδικό Physiother Res Int Δημοσίευση HandTutor Enhanced Hand Rehabilitation after Stroke A Pilot Study στο περιοδικό Physiother Res Int 2011-03-15 12:25:14 Σκοπός Η μελέτη αξιολογεί τα θεραπευτικά αποτελέσματα της χρήσης του συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1.1. Νευρικό Σύστημα 1.1.1. Ανατομία του Νευρικού Συστήματος: Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα (πίνακας 1, σχήμα 1). (α) Το κεντρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΩΔΥΝΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ.(ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ/ΙΣΧΙΑΛΓΙΑ/ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑ) ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ Γ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΕΙΣ ΣΤΗΝ ΖΥΡΙΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία.

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. KINETRAC KNX-7000 ρομποτικό σύστημα συνδυασμένης εφαρμογής για ξηρή

Διαβάστε περισσότερα

υγεία των νοσηλευτών που συστηματικά εμπλέκονται στην παρασκευή και χορήγηση τους.

υγεία των νοσηλευτών που συστηματικά εμπλέκονται στην παρασκευή και χορήγηση τους. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή: Τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα έχουν αποδειχθεί οτι θέτουν σε κίνδυνο την υγεία των νοσηλευτών που συστηματικά εμπλέκονται στην παρασκευή και χορήγηση τους. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΩΤΟΒΕΛΟΝΙΣΜΟ

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΩΤΟΒΕΛΟΝΙΣΜΟ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΩΤΟΒΕΛΟΝΙΣΜΟ Τι είναι ο Ωτοβελονισμός (Ωτοθεραπεία) Ο Ωτοβελονισμός (Ωτοθεραπεία) είναι μια Ιατρική Μέθοδος που χρησιμοποιεί το πτερύγιο του αυτιού με διαγνωστικό και θεραπευτικό σκοπό. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο Ρεφλεξολογίας

Κλινικό Φροντιστήριο Ρεφλεξολογίας Κλινικό Φροντιστήριο Ρεφλεξολογίας Κλινικό Φροντιστήριο Ρεφλεξολογίας με θέμα: Εμπειρία και αποτελεσματικότητα των Εναλλακτικών Τεχνικών σε ασθενείς με χρόνιο πόνο Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2015 Σοφία Ραπτοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση

Το υποσύστηµα αίσθησης απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" είσοδοι της διάταξης αντίληψη του "περιβάλλοντος" τροφοδοσία του µε καθορίζει τις επιδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΩΣ Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Όνομα φοιτήτριας ΚΑΛΑΠΟΔΑ ΜΑΡΚΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ 0 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Βασίλειος Ραφτόπουλος ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist MSc, PT Συνήθης

Διαβάστε περισσότερα

Dectro International. Dectro International reserved.2010. www.dectro.com

Dectro International. Dectro International reserved.2010. www.dectro.com APILUX 2G APL Η Dectro,με την άριστη τεχνογνωσία στην αντιμετώπιση της τριχοφιύας,πιστεύοντας ότι η τεχνολογία της επιτρέπει πλέον να κατασκευάσει ένα αποτελεσματικό και αξιόπιστο μηχάνημα φωτόλυσης, χρηματοδότησε

Διαβάστε περισσότερα

K.D.M.treatment. Kinetic Decompression Mobilization

K.D.M.treatment. Kinetic Decompression Mobilization Kinetic Decompression Mobilization Η επεμβατική φυσικοθεραπεία συνδυάζει νέες τεχνικές αποκατάστασης με εξοπλισμό υψηλής τεχνολογίας. Από το 2009 η Fysiotek εισάγει στην Ελλάδα και τη Κύπρο αμερικάνικη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Στεργίου Α.1, Βαρβαρούσης Δ.2, Μάγγου Λ.2, Παπακώστας Π.2, Παπαμιχαήλ Ν.2, Πλούμης Α.2 Κέντρο Θεραπευτικής Ιππασίας & Ιπποθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ Πηπρηαθή εξγαζία ΣΟ ΑΓΥΟ ΠΟΤ ΒΙΧΝΟΤΝ ΓΟΝΔΙ ΣΗΝ ΦΡΟΝΣΙΓΑ ΑΤΣΙΣΙΚΟΤ ΠΑΙΓΙΟΤ 2-18 ΔΣΧΝ Φξεηδεξίθε Νενθιένπο Λεκεζόο, 2014 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα