ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ"

Transcript

1 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 1 Στόχοι ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 1. Να εξετάσουμε τις βασικές αρχές του μεταβολισμού των μακροθρεπτικών συστατικών. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 2. Να γνωρίσουμε τις ιδιότητες των βιταμινών, συγκεκριμένων μετάλλων και ιχνοστοιχείων. 3. Να γνωρίσουμε τον τρόπο με τον οποίο συγκεκριμένες νόσοι τροποποιούν τις διατροφικές απαιτήσεις σε μακροθρεπτικά και μικροθρεπτικά συστατικά. 4. Να κατανοήσουμε πώς η χορήγηση μακροθρεπτικών και μικροθρεπτικών συστατικών επηρεάζει την πορεία της νόσου. 1.1 ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Γενικά Οι υδατάνθρακες αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας, αφού κάθε γραμμάριο αποδίδει κατά την πλήρη καύση του θερμότητα ίση με 4 Kcal. Στο σώμα βρίσκονται κυρίως με τη μορφή γλυκόζης, η οποία αποθηκεύεται ως γλυκογόνο στο μυϊκό ιστό και στο ήπαρ. Το γλυκογόνο είναι ένα διακλαδισμένο πολυμερές με μονάδες γλυκόζης. Βρίσκεται κυρίως στο ήπαρ και ρυθμίζει τον ομοιοστατικό μηχανισμό της γλυκόζης στο σώμα. Στους σκελετικούς μύες, το γλυκογόνο χρησιμεύει ως πηγή ενέργειας για τη σύσπασή τους. Η γλυκόζη αποτελεί επίσης αποκλειστική πηγή ενέργειας για ορισμένους ιστούς, όπως είναι ο μυελός των οστών, τα ερυθρά αιμοσφαίρια και τα νευρικά κύτταρα. Κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, το κεντρικό νευρικό σύστημα μπορεί να χρησιμοποιεί μόνο γλυκόζη ως καύσιμο υλικό. Σε περιπτώσεις ασιτίας, όπου τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα είναι πολύ χαμηλά, ο οργανισμός μέσω της γλυκογονόλυσης και της γλυκονεογένεσης (διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα στο ήπαρ και στους νεφρούς), παράγει γλυκόζη για να τροφοδοτήσει τους ιστούς εκείνους που τρέφονται αποκλειστικά με αυτή. Η χρήση της γλυκόζης και η συγκέντρωση της στο αίμα ρυθμίζονται κυρίως από την ορμόνη ινσουλίνη. Η ορμόνη αυτή μειώνει τον καταβολισμο του γλυκογόνου και αυξάνει την απορρόφηση της γλυκόζης από τους ιστούς. Μεταβολισμός των Υδατανθράκων: Παράγοντες που τον Επηρεάζουν Ο μεταβολισμός των υδατανθράκων στον οργανισμό επηρεάζεται από στρεσογόνους παράγοντες, όπως είναι η σήψη ή άλλες μορφές λοίμωξης. Σε σηπτικές καταστάσεις, ο ρυθμός της γλυκονεογένεσης αυξάνει και μπορεί να μην αναστέλλεται ακόμη και με την έγχυση ενός διαλύματος δεξτρόζης 5%, όπως θα συνέβαινε σε ένα υγιές άτομο. Αυτή η διέγερση της γλυκονεογένεσης είναι αποτέλεσμα μιας

2 2 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ συνδυαστικής δράσης ορμονών, αλλά και της αυξημένης διαθεσιμότητας των υποστρωμάτων στο ήπαρ που απαιτούνται γι' αυτή τη μεταβολική πορεία. Η γλυκαγόνη και οι κατεχολαμίνες ενεργοποιούν την αδενυλική κυκλάση, η οποία με τη σειρά της, διεγείρει την αυξημένη παραγωγή και απελευθέρωση της γλυκόζης. Η επίδραση των κατεχολαμινών μπορεί να είναι ισχυρότερη σε καταστάσεις υποδυναμικής κυκλοφορίας. Η παραγωγή των γλυκοκορτικοειδών από τα επινεφρίδια, αλλά και της αυξητικής ορμόνης, αυξάνει κατά τη διάρκεια οξείας λοίμωξης. Αυτές οι ορμόνες διεγείρουν τη γλυκόλυση και τη γλυκονεογένεση αντιρροπιστικά κατά τη διάρκεια μέτριων αυξήσεων των ρυθμών έκκρισης και των συγκεντρώσεων της ινσουλίνης. Επιπρόσθετα, οι νεφροί μπορούν να παράγουν μέτριες ποσότητες γλυκόζης, αλλά δεν υπάρχουν επαρκείς γνώσεις σχετικά με την εμβέλεια της νεφρικής γλυκονεογένεσης όταν ο οργανισμός βρίσκεται κάτω από συνθήκες στρες. Η εγκατάσταση μιας λοίμωξης (ειδική κατάσταση οργανικού στρες), χαρακτηρίζεται από υπεργλυκαιμία και αυξημένο ρυθμό γλυκονεογένεσης, αλλά ο οργανισμός δεν έχει πάντα την ικανότητα υψηλής παραγωγής γλυκόζης. Οι αντιδράσεις που συνοδεύουν τις λοιμώξεις μπορεί να συμβάλουν στην ηπατοκυτταρική νέκρωση (λειτουργική ανεπάρκεια των μεταβολικών διεργασιών στα ηπατοκύτταρα) με αποτέλεσμα τη μειωμένη παραγωγή γλυκόζης και ως εκ τούτου είναι δυνατό να προκύψει υπογλυκαιμία. Οι ενδοτοξίνες ή άλλα προϊόντα μικροβίων μπορούν να παρέμβουν στην ικανότητα του ήπατος να συνθέσει φωσφοενολοπυροσταφυλική καρβοξυκινάση. Αυτό είναι ένα ένζυμο, εξαρτώμενο από την κορτιζόλη, το οποίο είναι απαραίτητο για την παραγωγή γλυκόζης από ενώσεις με τρία άτομα άνθρακα, π.χ. πυροσταφυλικό και γαλακτικό οξύ, γλυκερόλη, ανθρακικές αλυσίδες από αμινοξέα. Επίσης, υπογλυκαιμία μπορεί να προκύψει από ανεπαρκή παροχή νέων υποστρωμάτων, όπως στην περίπτωση ατόμων με ανεπαρκή «ενεργά» αποθέματα αζώτου στους σκελετικούς μύες. Τα βρέφη και οι υπερήλικες είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε αυτήν την κατάσταση, η οποία όταν προκύπτει παρουσία σήψης ή σοβαρού τραύματος, είναι σημάδι κακής πρόγνωσης. Επιπλέον, η υπογλυκαιμία μπορεί να αποτελέσει πρόβλημα σε ασθενείς με σοβαρή ή παρατεταμένη σήψη μετά από εξάντληση της «ενεργής» δεξαμενής των ενδογενών αμινοξέων του οργανισμού. Στα πλαίσια των λοιμώξεων, τα τεστ ανοχής της γλυκόζης πραγματοποιούνται σχετικά νωρίς. Σε αυτές τις περιπτώσεις, επειδή τα βασικά επίπεδα γλυκόζης αυξάνουν μετά από ένα γεύμα ή έπειτα από έγχυση, η μείωσή τους πραγματοποιείται με πιο αργό ρυθμό. Τα αποθέματα γλυκόζης στον οργανισμό των σηπτικών ασθενών μπορεί να αυξηθούν δύο με τρεις φορές πάνω από τα φυσιολογικά όρια. Οι ρυθμοί βιομετατροπής και οξείδωσης της γλυκόζης μπορεί να διπλασιασθούν, όπως επίσης και ο ρυθμός μετατροπής της αλανίνης σε γλυκόζη. Επίσης, είναι πιθανό να παρουσιαστεί κάποιος βαθμός κυτταρικής αντίστασης στην ινσουλίνη, δεδομένου ότι οι αυξήσεις των επιπέδων γλυκόζης στο πλάσμα, εξαιτίας της λοίμωξης, προκύπτουν κάτω από υψηλότερες των φυσιολογικών συγκεντρώσεις ινσουλίνης στο πλάσμα. Σε αυτές τις διαφοροποιήσεις μπορεί να παίξουν ρόλο διάφορες αλλαγές στους υποδοχείς της ινσουλίνης που βρίσκονται στις κυτταρικές μεμβράνες. 1.2 ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Γενικά Οι πρωτεΐνες αποδίδουν ενέργεια ίση με εκείνη των υδατάνθρακων, δηλαδή 4 kcal/gr. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχει ανάγκη για ενέργεια, μόνο οι πρωτεΐνες των σκελετικών μυών μπορούν να αξιοποιηθούν για την παραγωγή γλυκόζης. Τα αμινοξέα αποτελούν τα δομικά συστατικά των πρωτεϊνών και διακρίνονται σε: μη-απαραίτητα αμινοξέα, τα οποία έχει τη δυνατότητα να συνθέσει ο οργανισμός από πρόδρομες ενώσεις άνθρακα και αζώτου

3 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 3 απαραίτητα αμινοξέα, τα οποία ο οργανισμός δεν έχει τη δυνατότητα να συνθέσει περιστασιακά απαραίτητα αμινοξέα, των οποίων η αναγκαιότητα προκύπτει κάτω από συγκεκριμένες κλινικές καταστάσεις. Τα απαραίτητα αμινοξέα είναι τα ακόλουθα: ιστιδίνη, ισολευκίνη, λευκίνη, λυσίνη, μεθειονίνη, φαινυλαλανίνη, θρεονίνη, τρυπτοφάνη, βαλίνη και πιθανόν η αργινίνη. Η αργινίνη μπορεί να θεωρηθεί απαραίτητο αμινοξύ σε ασθενείς με υποσιτισμό, σήψη ή σε εκείνους που αναρρώνουν από τραύμα ή χειρουργική επέμβαση. Τα μη-απαραίτητα αμινοξέα είναι τα ακόλουθα: αλανίνη, τυροσίνη, ασπαρτικό οξύ, ταυρίνη, γλουταμινικό οξύ, κυστεΐνη, γλουταμίνη, γλυκίνη, προλίνη και σερίνη. Έχει επίσης προταθεί ότι η γλουταμίνη μπορεί να χαρακτηριστεί ως απαραίτητο αμινοξύ σε ασθενείς που βρίσκονται σε κρίσιμο στάδιο. Μεταβολισμός Πρωτεϊνών Οι διατροφικές πρωτεΐνες χρησιμοποιούνται από τον οργανισμό αφού πρώτα αποικοδομηθούν σε αμινοξέα. Σε καταστάσεις ασιτίας, τα πρωτεϊνικά αποθέματα του οργανισμού μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατά ένα μικρό βαθμό, για την παραγωγή ενέργειας. Για το λόγο αυτό μειώνεται η γλυκονεογένεση από το μυϊκό ιστό και χρησιμοποιείται το λίπος για την παραγωγή κετονοσωμάτων. Αντιδράσεις καταβολισμού και αναβολισμού λαμβάνουν χώρα διαρκώς στον οργανισμό, και υπάρχει ισορροπία μεταξύ τους σε περιπτώσεις υγιών ενήλικων ατόμων. Ο πρωτεϊνικός μεταβολισμός ρυθμίζεται κυρίως από ορμόνες, όπως είναι η ινσουλίνη, η γλυκαγόνη και οι κατεχολαμίνες. Σε υπερμεταβολικές καταστάσεις, η έκκριση της ινσουλίνης μειώνεται, ενώ αυξάνει η αντίσταση στην ινσουλίνη, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιούνται οι πρωτεΐνες των σκελετικών μυών κατά τη γλυκονεογένεση. Ο συγκεκριμένος μηχανισμός παρέχει γλυκόζη στους ιστούς που τρέφονται αποκλειστικά και μόνο με το συγκεκριμένο μονοσακχαρίτη. Η γλυκαγόνη και οι κατεχολαμίνες έχουν δράση αντίθετη της ινσουλίνης. Σύνθεση πρωτεϊνών Τα αμινοξέα αποτελούν δομικά συστατικά των πρωτεϊνών (ενζύμων, ορμονών, βιταμινών και δομικών πρωτεϊνών). Κάθε κύτταρο μπορεί να συνθέσει ένα τεράστιο αριθμό ειδικών πρωτεϊνών. Για τη σύνθεση αυτή όμως, κρίνεται απαραίτητη η διαθεσιμότητα όλων των απαραίτητων αμινοξέων. Τα μη απαραίτητα αμινοξέα πρέπει επίσης να είναι διαθέσιμα στο κύτταρο. Σε αντίθετη περίπτωση ανθρακικοί σκελετοί και αμινομάδες από άλλα αμινοξέα θα πρέπει να είναι διαθέσιμα για τρανσαμίνωση. Το γενετικό υλικό κάθε κυττάρου (δεοξυριβονουκλεϊκό οξύ, ή DNA), μέσω της σύνθεσης διάφορων μορφών ριβονουκλεϊκού οξέος (RNA), είναι εκείνο που ελέγχει τα χαρακτηριστικά των πρωτεϊνών. Η ενέργεια που απαιτείται για τις λειτουργίες αυτές παρέχεται από το αδενόσινο-τριφωσφορικό οξύ (ATP). Ο οργανισμός δε διαθέτει μεγάλα αποθέματα ελεύθερων αμινοξέων, διότι σε φυσιολογικές καταστάσεις, όσα δεν χρησιμοποιούνται για τη σύνθεση των πρωτεϊνών μεταβολίζονται. Παρόλα αυτά, υπάρχει μια μεταβολική δεξαμενή αμινοξέων στις κυτταρικές πρωτεΐνες η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί οποιαδήποτε στιγμή προκείψει ανάγκη στον οργανισμό. Η σταθερή βιομετατροπή των πρωτεϊνών στους ενήλικες, είναι πιθανώς αναγκαία για τη διατήρηση της δεξαμενής των αμινοξέων τους και για να καλύπτονται οι ανάγκες των κυττάρων και των ιστών τους σε αμινοξέα, όταν παίρνουν το ερέθισμα για τη σύνθεση των απαραίτητων πρωτεϊνών. Οι πιο ενεργές μονάδες του οργανισμού για βιομετατροπή των πρωτεϊνών είναι οι πρωτεΐνες του πλάσματος, το εντερικό επιθήλιο, το πάγκρεας, το ήπαρ και οι νεφροί.

4 4 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Ισοζύγιο αζώτου Το άζωτο στον οργανισμό διαρκώς συσσωρεύεται και αποβάλλεται μέσω της ομοιοστατικής αντικατάστασης των πρωτεϊνών των ιστών στον οργανισμό. Όταν τα αμινοξέα καταβολίζονται, απελευθερώνεται άζωτο, το οποίο αποβάλλεται κυρίως με τη μορφή ουρίας, αν και μικρά ποσά μπορεί να βρεθούν επίσης στα κόπρανα, στον ιδρώτα, στα μαλλιά, στο δέρμα και τα νύχια. Για την αναπλήρωση της ποσότητας του αζώτου που απεκκρίνεται είναι απαραίτητη η λήψη ισοδύναμου ποσού αζώτου από την τροφή. Όταν το ποσό του αζώτου που απεκκρίνεται ισοδυναμεί με το ποσό που προσλαμβάνεται από εντερική ή παρεντερική οδό, θεωρείται ότι το άτομο βρίσκεται σε ισοζύγιο αζώτου. Η διαφορά μεταξύ του ποσού του αζώτου που εισέρχεται στο σώμα με μορφή πρωτεΐνης και του ποσού που αποβάλλεται από τις διάφορες οδούς, καθορίζει το ισοζύγιο αζώτου στον οργανισμό. Ισοζύγιο Αζώτου = Πρόσληψη Αζώτου - Απώλειες Αζώτου Επειδή οι περισσότερες πρωτεΐνες περιέχουν περίπου 16% άζωτο, το ποσό του αζώτου που περιέχεται στην τροφή μπορεί να υπολογισθεί διαιρώντας το ποσό της πρωτεΐνης με το 6,25 (100:6,25=16) Ένα άτομο λέμε ότι βρίσκεται σε θετικό ισοζύγιο αζώτου, όταν προσλαμβάνει περισσότερο άζωτο από εκείνο που αποβάλλει. Στην περίπτωση αυτή, συντίθεται καινούριος πρωτεϊνικός ιστός. Τέτοιου είδους περιπτώσεις συναντώνται στα αναπτυσσόμενα παιδιά, στην εγκυμοσύνη, στο θηλασμό, στη μυϊκή ανάπτυξη των αθλητών και κατά την ανάρρωση από χειρουργική επέμβαση, από τραυματισμό ή από υποσιτισμό. Το αρνητικό ισοζύγιο αζώτου συχνά προκύπτει από καταβολικές διεργασίες (οφειλόμενες σε τραύμα, εγκαύματα, χειρουργείο), οι οποίες προκαλούν μεγαλύτερη απώλεια πρωτεΐνης από εκείνη που προσλαμβάνεται. Ομοια, αρνητικό ισοζύγιο αζώτου παρατηρείται σε περιπτώσεις πρωτεϊνικούθερμιδικού υποσιτισμού, απώλειας βάρους και υψηλού πυρετού. Επίσης, πρέπει να σημειωθεί ότι οι κλινήρεις ασθενείς αποβάλλουν άζωτο από τους αδρανείς μύες. Μεταβολισμός των Πρωτεϊνών: Παράγοντες που τον Επηρεάζουν Το σώμα ενός μέσου ενήλικα άντρα αποτελείται από άζωτο κατά 2,6%. Σχεδόν το 17% του ολικού σωματικού βάρους είναι πρωτεΐνη, με ίση κατανομή στους ενδοκυττάριους και εξωκυττάριους χώρους. Οι διάφορες ασθένειες επηρεάζουν τις πρωτεϊνικές του ανάγκες διαφορετικά. Κάθε ασθένεια έχει διαφορετική πορεία σε κάθε άτομο. Σε συνθήκες πυρετού, κατάγματος, εγκαύματος, χειρουργείου και τραύματος, τα αποθέματα πρωτεϊνών εξαντλούνται κατά τη διάρκεια της οξείας φάσης της ασθένειας και είναι απαραίτητο να αποκατασταθούν κατά την ανάρρωση του ασθενούς. Η αύξηση του μεταβολισμού στις παραπάνω περιπτώσεις και ο πρωτεϊνικός καταβολισμός μπορούν να αυξήσουν τις ανάγκες για μεγαλύτερη πρόσληψη πρωτεΐνης. Οι ημερήσιες διατροφικές ανάγκες των ασθενών καθορίζονται από τη σχέση μεταξύ των πρωτεϊνών και των συνολικών θερμίδων που παρέχονται στον οργανισμό. Για υπερμεταβολικούς ασθενείς, οι ανάγκες σε πρωτεΐνη καθορίζονται από το λόγο ενέργεια/άζωτο. Αυτός ο λόγος αντιπροσωπεύει το σύνολο των προσλαμβανόμενων θερμίδων που παρέχονται στον ασθενή μέσω της διατροφής, προς το ποσό του αζώτου που παρέχεται με αυτήν. Για τον προσδιορισμό του λόγου ενέργεια/ άζωτο, χρησιμοποιείται ο λόγος kcal [ολικές θερμίδες που παρέχονται] Ν [ ποσό αζώτου που περιέχεται (g) ] όπου ποσό του περιεχόμενου αζώτου = πρωτεΐνη που περιέχεται (g) 6,25

5 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 5 Η εξίσωση αυτή για τον καθορισμό του λόγου θερμίδες/άζωτο μπορεί να έχει εφαρμογή και σε υγιή άτομα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά 0,75g πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα. Επιπλέον, συστήνεται ο λόγος θερμίδες/ άζωτο να είναι μεταξύ των τιμών Kcal/g Ν, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η αποκατάσταση των αποθεμάτων πρωτεΐνης στον οργανισμό. Μια δίαιτα υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη δε θα οδηγήσει με βεβαιότητα σε θετικό ισοζύγιο αζώτου. Η πρόσληψη μεγάλων ποσοτήτων πρωτεΐνης χωρίς αυτή να συνοδεύεται από επαρκή πρόσληψη θερμίδων, μπορεί να οδηγήσει στη χρησιμοποίηση μεγάλων ποσοτήτων πρωτεΐνης για παραγωγή ενέργειας. 1.3 ΛΙΠΙΔΙΑ Γενικά Ο όρος "λιπίδια" αναφέρεται σε μια ετερογενή ομάδα από ενώσεις, συμπεριλαμβανομένων των κοινών λιπών και ελαίων, που βρίσκονται στα τρόφιμα και στον ανθρώπινο οργανισμό. Τα περισσότερα φυσικά λίπη αποτελούνται κατά 98%-99% από τριγλυκερίδια, τα οποία περιέχουν κυρίως λιπαρά οξέα. Το υπόλοιπο 1%-2% περιλαμβάνει φωσφολιπίδια και στερόλες. Τα λιπίδια αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας, αποδίδοντας 9kcal/gr. Επίσης, παίζουν ρόλο στη σύνθεση των προσταγλανδινών, λευκοτριενιών, θρομβοξανών, προστακυκλινών και στο σχηματισμό της κυτταρικής μεμβράνης. Στον οργανισμό, τα λίπη κυκλοφορούν στο πλάσμα του αίματος με τη μορφή τριγλυκεριδίων, χοληστερόλης, φωσφολιπιδίων και ελεύθερων λιπαρών οξέων. Υπάρχουν 24 κοινά λιπαρά οξέα, τα οποία διαφέρουν ως προς το μήκος της αλυσίδας τους και το βαθμό κορεσμού. Το μήκος της αλυσίδας αναφέρεται στον αριθμό των ατόμων του άνθρακα, ενώ ο βαθμός κορεσμού αναφέρεται στον αριθμό των ατόμων υδρογόνου που υπάρχουν στις αλυσίδες των λιπαρών οξέων. Το μήκος της αλυσίδας μπορεί να κυμαίνεται από 4 έως 30 άτομα άνθρακα και με βάση αυτό τα λιπαρά οξέα ταξινομούνται σε 3 κατηγορίες: λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου: 6 ή λιγότερα άτομα άνθρακα λιπαρά οξέα μέσης αλύσου: 8 μέχρι 12 άτομα άνθρακα λιπαρά οξέα μακράς αλύσου: μέχρι 27 άτομα άνθρακα Τα πιο κοινά λιπαρά οξέα έχουν μήκος ανθρακικής αλυσίδας άτομα άνθρακα. Τα περισσότερα φυσικά λίπη αποτελούνται από λιπαρά οξέα μακράς αλύσου ή τριγλυκερίδια. Κορεσμένο λιπαρό οξύ είναι αυτό, του οποίου το μόριο δεν έχει διαθέσιμες θέσεις για υδρογόνα. Αντίθετα, τα ακόρεστα λιπαρά οξέα περιέχουν ένα ή περισσότερους διπλούς δεσμούς μεταξύ των ατόμων άνθρακα, όπου μπορούν να προστεθούν άτομα υδρογόνου. Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι ακόρεστων λιπαρών οξέων: Τα μονοακόρεστα λιπαρά οξέα: περιέχουν ένα διπλό δεσμό Τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα: περιέχουν δύο ή περισσότερους διπλούς δεσμούς. Ανάλογα με τη θέση του πρώτου διπλού δεσμού, διακρίνονται σε ω-3, ω-6 και ω-9 λιπαρά οξέα. Απαραίτητα λιπαρά οξέα Υπάρχουν δύο κατηγορίες απαραίτητων λιπαρών οξέων, τα οποία προσλαμβάνονται μέσω της τροφής: τα ω-6 και τα ω-3. Το λινελαϊκό (ω-6) και το α-λινολενικό οξύ (ω-3) θεωρούνται οι κυριότεροι εκπρόσωποι των απαραίτητων λιπαρών οξέων. Το αραχιδονικό οξύ, το οποίο εθεωρείτο απαραίτητο, έχει πλέον διαπιστωθεί ότι μπορεί να συντεθεί στον οργανισμό από το λινελαϊκό οξύ.

6 6 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Μεταβολισμός Λιπιδίων Σχεδόν όλα τα διαιτητικά λιπίδια που απορροφώνται από το λεπτό έντερο εισέρχονται στο λεμφικό σύστημα, με εξαίρεση τα λιπαρά οξέα μέσης αλύσου, τα οποία μεταφέρονται κατευθείαν στην πυλαία κυκλοφορία. Τα τελευταία μπορούν να έχουν ευεργετικό ρόλο σε περιπτώσεις ασθενών που εμφανίζουν διαταραχές πέψης ή απορρόφησης, εφόσον αποτελούν άμεσα διαθέσιμη πηγή ενέργειας. Τα λιπαρά οξέα μακράς αλύσου υδρολύονται σε γλυκερόλη και ελεύθερα λιπαρά οξέα με τη βοήθεια του ενζύμου λιποπρωτεϊνική λιπάση. Με αυτό τον τρόπο γίνονται μεταβολικά ενεργά και πλέον έτοιμα να χρησιμοποιηθούν ως πηγή ενέργειας. Σε περιπτώσεις ασιτίας ή όταν τα επίπεδα γλυκόζης του αίματος είναι χαμηλά, σημειώνεται αυξημένη λιπόλυση, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε μετατροπή των λιπαρών οξέων σε κετονοσώματα. Η διαδικασία αυτή λαμβάνει χώρα στο ήπαρ. Τα κετονοσώματα χρησιμοποιούνται ως πηγή ενέργειας σε έκτακτες περιπτώσεις, όπως σε καταστάσεις ασιτίας ή σε παρατεταμένα χαμηλά επιπέδα γλυκόζης στο αίμα, αποδίδωντας 4,2 Kcal/gr. Γενικότερα, στο ήπαρ τα λιπίδια μπορεί να μεταβολιστούν, να αποθηκευτούν ή να μετατραπούν σε λιποπρωτεΐνες, μορφή με την οποία μεταφέρονται από το πλάσμα στους ιστούς προκειμένου να χρησιμοποιηθούν για άλλες λειτουργίες. Στον λιπώδη ιστό αποθηκεύεται το εφεδρικό λίπος. Σημαντικό ρόλο στο μεταβολισμό των λιπιδίων παίζει η ινσουλίνη, η οποία ενισχύει τη δράση της λιποπρωτεϊνίκής λιπάσης, προάγει τη διαθεσιμότητα των λιπαρών οξέων και της γλυκόζης για τη σύνθεση των τριγλυκεριδίων. Σε υπερκαταβολικές καταστάσεις, ο οργανισμός ενεργοποιεί το αποθηκευμένο σωματικό λίπος για την παραγωγή ενέργειας. Σε αυτές τις περιπτώσεις αυξάνεται η δράση των καταβολικών ορμονών (γλυκαγόνη, νοραδρεναλίνη, αυξητική ορμόνη) και μειώνεται η δράση της ινσουλίνης. Μεταβολισμός των Λιπιδίων: Παράγοντες που τον Επηρεάζουν Δυσαπορρόφηση λίπους Πολλές ασθένειες και κλινικές καταστάσεις χαρακτηρίζονται από δυσαπορρόφηση του λίπους. Τέτοιες είναι οι νόσοι των χοληφόρων και του ήπατος, καθώς και το σύνδρομο βραχέως εντέρου. Φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, καθώς και χειρουργικές επεμβάσεις στο γαστρεντερικό σωλήνα μπορεί να έχουν επίσης ως αποτέλεσμα τη δυσαπορρόφηση λίπους. Με εξαίρεση κάποιες ειδικές μορφές δυσανεξίας των υδατανθράκων, σχεδόν όλες οι ασθένειες που προκαλούν δυσαπορρόφηση του λίπους οδηγούν σε στεατόρροια. Η στεατόρροια είναι συνέπεια της δυσαπορρόφησης, κατά την οποία το λίπος που δεν έχει απορροφηθεί αποβάλλεται στα κόπρανα. Σε φυσιολογικές συνθήκες, 2-5g λίπους αποβάλλονται καθημερινά. Αντίθετα, μέχρι και 60g λίπους μπορεί να αποβληθούν, όταν υπάρχει στεατόρροια. Επειδή όμως η στεατόρροια είναι σύμπτωμα και όχι ασθένεια, πρέπει να εντοπισθεί το κύριο αίτιο της δυσαπορρόφησης και να θεραπευτεί. Σε περίπτωση που συνυπάρχει απώλεια βάρους χρειάζεται αυξημένη πρόσληψη ενέργειας. Η διαιτητική πρόσληψη πρωτεϊνών και υδατανθράκων πρέπει να αυξηθεί και το λίπος θα πρέπει να προστίθεται για την κάλυψη των αναγκών του ασθενούς, ανάλογα βέβαια, με την ανοχή του. Επιπλέον, συστήνονται συμπληρώματα βιταμινών και μετάλλων, με ιδιαίτερη έμφαση σελιποδιαλυτές βιταμίνες, ασβέστιο, ψευδάργυρο, μαγνήσιο και σίδηρο. 1.4 ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Γενικά Οι βιταμίνες είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για ειδικές μεταβολικές αντιδράσεις του οργανισμού. Λαμβάνονται κατά κύριο λόγο μέσω της διατροφής, και ανάλογα με τη διαλυτότητά τους, διακρίνονται σε λιποδιαλυτές και υδατοδιαλυτές.

7 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 7 Λιποδιαλυτές είναι οι βιταμίνες Α, D, Ε και Κ. Όπως και τα λίπη, έτσι και οι βιταμίνες αυτές, για την απορρόφηση τους απαιτούν την παρουσία της χολής και του παγκρεατικού υγρού. Μεταφέρονται στο ήπαρ μέσω της λέμφου, ως μέρος των λιποπρωτεϊνών και αποθηκεύονται σε διάφορους ιστούς του σώματος. Υδατοδιαλυτές είναι οι εξής βιταμίνες: θειαμίνη (Β 1 ), ριβοφλαβίνη (Β 2 ), νιασίνη (Β 3 ), πυριδοξίνη (Β 6 ), φυλλικό οξύ, Β 12, παντοθενικό οξύ, βιοτίνη και βιταμίνη C (ασκορβικό οξύ). Οι περισσότερες από τις υδατοδιαλυτές βιταμίνες αποτελούν συστατικά σημαντικών ενζυμικών συστημάτων. Υπό φυσιολογικές συνθήκες δεν αποθηκεύονται στον οργανισμό. Λιποδιαλυτές Βιταμίνες Βιταμίνη Α: Η βιταμίνη Α διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην όραση, στην ανάπτυξη των οστών αλλά και στη γενικότερη ανάπτυξη, στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, στην ακεραιότητα του επιθηλιακού ιστού και την αναπαραγωγή. Οι ενεργές μορφές της περιλαμβάνουν τη ρετινόλη (αλκοόλη), τη ρετινάλη (αλδεΰδη) και το ρετινοϊκό οξύ. Το β-καροτένιο αποτελεί πρόδρομο της βιταμίνης Α στον οργανισμό και έχει αντιοξειδωτική δράση. Βιταμίνη Α (ρετινόλη) λαμβάνεται διατροφικά και από πηγές ζωϊκής προέλευσης. Τα επίπεδα της βιταμίνης Α, καθώς και των αντιοξειδωτικών βιταμινών C και Ε μειώνονται στο οργανισμό μετεγχειρητικά, επανέρχονται όμως σε φυσιολογικές τιμές μετά από την 7η ημέρα του χειρουργίου. Η βιταμίνη Α βρίσκεται αποθηκευμένη στο ήπαρ σε ένα ποσοστό της τάξης του 90%. Η υπόλοιπη βρίσκεται αποθηκευμένη στο λιπώδη ιστό, στους πνεύμονες και στα νεφρά. Λόγω της ιδιότητας της να αποθηκεύεται στον οργανισμό, υπάρχει δυνατότητα για μειωμένη ημερήσια διαιτητική πρόσληψη. Βιταμίνη D: Οι πρόδρομες ενώσεις της είναι στερόλες που βρίσκονται τόσο σε φυτικές όσο και σε ζωϊκές πηγές. Οι πιο σημαντικές από αυτές είναι η 7-δεϋδροχοληστερόλη (βρίσκεται στα ζώα) και η εργοστερόλη (βρίσκεται στα φυτά). Και οι δύο μορφές απαιτούν την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας για να μετατραπούν σε προβιταμίνη (D 3 και D 2, αντίστοιχα). Οι δύο προβιταμίνες μετατρέπονται στα νεφρά στη μεταβολικά ενεργή μορφή της βιταμίνης D. Η διαιτητική βιταμίνη D (D 2 ) απορροφάται στο λεπτό έντερο μαζί με τα λιπίδια. Στη συνέχεια δεσμεύεται από την πρωτεΐνη του πλάσματος, η οποία τη μεταφέρει στο ήπαρ, το δέρμα, τον εγκέφαλο, τα οστά και σε άλλους ιστούς για αποθήκευση. Η βιταμίνη D 3 συντίθεται στο δέρμα κάτω από την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας ως 7-δεϋδροχοληστερόλη. Στη συνέχεια μετατρέπεται, στο ήπαρ, στο βιολογικά ενεργό της μεταβολίτη (25-υδροξυχοληκαλσιφερόλη), ο οποίος αποτελεί την κυριότερη στερόλη της βιταμίνης D στο αίμα. Τα επίπεδα της 25-υδροξυχοληκαλσιφερόλης στο αίμα είναι συνάρτηση τόσο της διαιτητικής της πρόσληψης, όσο και της έκθεσης του ατόμου στην ηλιακή ακτινοβολία. Η πιο ενεργή μορφή της βιταμίνης D, η καλσιτριόλη, συντίθεται στα νεφρά. Η καλσιτριόλη αυξάνει την εντερική απορρόφηση του ασβεστίου μέσω διέγερσης της σύνθεσης της πρωτεΐνης που δεσμεύει το ασβέστιο στην ψυκτροειδή παρυφή του εντερικού επιθηλίου. Επιπλέον, διεγείρει την ενεργή μεταφορά φωσφόρου στο έντερο. Η καλσιτριόλη, μαζί με την παραθορμόνη, κινητοποιεί ασβέστιο από τα οστά και αυξάνει την νεφρική επαναπορρόφηση τόσο του ασβεστίου, όσο και του φωσφόρου. Όταν η βιταμίνη D προσλαμβάνεται σε μεγάλες ποσότητες, μπορεί να εμφανιστούν παθολογικές καταστάσεις οι οποίες σχετίζονται με την υπερασβεστιαιμία. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν υπερβολική εναπόθεση ασβεστίου στα οστά και στους μαλακούς ιστούς, όπως είναι τα νεφρά και οι πνεύμονες. Η έλλειψή της μπορεί να προκαλέσει ραχίτιδα στα παιδιά, οστεομαλάκυνση και οστεοπόρωση στους ενήλικες. Βιταμίνη Ε: Πηγές της βιταμίνης Ε αποτελούν οι τοκοφερόλες και οι τοκοτριενόλες που βρίσκονται στα

8 8 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ τρόφιμα. Η ικανότητά τους να προσλαμβάνουν οξυγόνο, τους προσδίδει σπουδαίες αντιοξειδωτικές ιδιότητες. Η απορρόφηση της βιταμίνης Ε είναι σχετικά μικρή και κυμαίνεται στο 20%-80%. Στον οργανισμό αποθηκεύεται στο ήπαρ και τον λιπώδη ιστό. Η έλλειψη της βιταμίνης Ε είναι σπάνια. Αν όμως προκύψει, συνήθως σχετίζεται με δυσαπορρόφηση του λίπους ή με διαταραχές στην μεταφορά των λιπιδίων, όπως στην α-βητα-λιποπρωτεϊναιμία. Η έλλειψη της βιταμίνης Ε σχετίζεται με συμπτώματα περιφερικής νευροπάθειας. Τα επίπεδα της τοκοφερόλης στο πλάσμα μπορεί να αντιπροσωπεύουν μη φυσιολογικά επίπεδα λιποπρωτεϊνών. Παρά το γεγονός ότι συμπτώματα τοξικότητας από βιταμίνη Ε είναι σπάνια, υψηλές δόσεις της βιταμίνης αυτής μπορεί να αυξήσουν τις αντιπηκτικές ιδιότητες φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των θρόμβων. Συνεπώς, οι ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή θα πρέπει να περιορίζουν την πρόσληψη της βιταμίνης Ε. Βιταμίνη Κ: Η βιταμίνη Κ λειτουργεί ως αντιαιμορραγικός παράγοντας, ρυθμίζοντας την πήξη του αίματος. Υπάρχει τουλάχιστον σε τρεις μορφές που είναι όλες κυονίνες. Οι φυσικές μορφές της είναι η βιταμίνη Κ 1 (φυλλοκυονίνη), η οποία βρίσκεται στα πράσινα φυτά, και η βιταμίνη Κ 2 (μενακυονίνη), η οποία σχηματίζεται από εντερικά βακτήρια. Η τρίτη μορφή -η μεναδιόνη- αποτελεί μια λιποδιαλυτή συνθετική μορφή της βιταμίνης. Υπάρχουν, επίσης, συνθετικές υδατοδιαλυτές μορφές των βιταμινών Κ 1 και Κ 2. Η βιταμίνη Κ δεν αποθηκεύεται σε μεγάλες ποσότητες στον οργανισμό. Όπως και η απορρόφηση των λιπιδίων, έτσι και η απορρόφηση της φυσικής βιταμίνης Κ, απαιτεί την παρουσία χολής και παγκρεατικού υγρού. Αυξημένα επίπεδα βιταμίνης Κ μπορούν να παρατηρηθούν σε υπερλιπιδαιμίες. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή. Τα κουμαρινικά αντιπηκτικά φάρμακα ανταγωνίζονται τη δράση της βιταμίνης Κ και έτσι αναστέλλουν την πήξη του αίματος. Επίσης, η υπερβολική χρήση ασπιρίνης μπορεί να αναστείλει τη φυσιολογική πήξη του αίματος, παρεμποδίζοντας τη συσσώρευση των αιμοπεταλίων και μειώνοντας τα επίπεδα των εξαρτώμενων από τη βιταμίνη Κ παραγόντων. Η έλλειψη βιταμίνης Κ είναι σπάνιο φαινόμενο. Παρόλα αυτά όταν προκύπτει, σχετίζεται με δυσαπορρόφηση του λίπους ή με μακροχρόνια χρήση αντιβιοτικών, τα οποία καταστρέφουν τα εντερικά βακτήρια. Ανεπάρκεια βιταμίνης Κ μπορεί να προκύψει και από ηπατική νόσο. Συνήθως, βιταμίνη Κ χορηγείται πριν από χειρουργική επέμβαση προκειμένου να παρεμποδίσει πιθανή αιμορραγία. Τα πρόωρα νεογνά είναι επιρρεπή στην έλλειψη προθρομβίνης κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών της ζωής τους. Αυτό οφείλεται τόσο στην ανεπαρκή μεταφορά της βιταμίνης Κ μέσω του πλακούντα, όσο και στην ανικανότητα ανάπτυξης βακτηρίων που παράγουν βιταμίνη Κ στο έντερο των νεογνών. Συνεπώς, όλα τα νεογνά πρέπει να λαμβάνουν βιταμίνη Κ κατά τη γέννηση τους, για προληπτικούς λόγους. Υδατοδιαλυτές βιταμίνες Οι υδατοδιαλυτές βιταμίνες δεν αποθηκεύονται στον οργανισμό σε σημαντικές ποσότητες, ενώ η περίσσειά τους αποβάλλεται με τα ούρα. Πολλές από αυτές είναι συστατικά σημαντικών ενζυμικών συστημάτων και οι περισσότερες συμμετέχουν σε αντιδράσεις του ενεργειακού μεταβολισμού. Θειαμίνη (Βιταμίνη Β 1 ): Η θειαμίνη διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στον ενεργειακό μεταβολισμό, στη λειτουργία των μεμβρανών και των νεύρων. Απορροφάται με ενεργητική μεταφορά στο δωδεκαδάκτυλο. Η απορρόφησή της μπορεί να ανασταλεί λόγω της κατανάλωσης αλκοόλ. Η θειαμίνη φωσφορυλιώνεται στα επιθηλιακά κύτταρα σε πυροφωσφορική θειαμίνη και με αυτή τη μορφή μεταφέρεται στο ήπαρ. Η βιταμίνη Β 1 παρά το ότι είναι αναγκαία για το μεταβολισμό των λιπών, των πρωτεϊνών και των νουκλεϊκών οξέων, συνδέεται πιο στενά με τον μεταβολισμό των υδατανθράκων. Η έλλειψή της επηρε-

9 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 9 άζει καρδιαγγειακό και νευρικό σύστημα, οδηγώντας τελικά στην ασθένεια beri-beri. Τα συμπτώματα αυτής της νόσου περιλαμβάνουν διανοητική σύγχυση, απώλεια μυϊκής μάζας, οίδημα, περιφερική παράλυση, ταχυκαρδία και καρδιομεγαλία. Η θειαμίνη δεν παρουσιάζει τοξικές επιδράσεις. Ριβοφλαβίνη (Βιταμίνη Β 2 ): Αποτελεί συστατικό δύο βασικών συνενζύμων, των φλαβινο-αδενινοδινουκλεοτίδιο (FAD) και φλαβινο-μονονουκλεοτίδιο (FMN). Η κυρίαρχη μορφή είναι το FAD, το οποίο είναι απαραίτητο για την παραγωγή ενέργειας μέσω της αναπνευστικής αλυσίδας. Επίσης, το FAD και το FMN είναι συνένζυμα των αφυδρογονασών, οι οποίες καταλύουν το πρώτο βήμα οξείδωσης των λιπαρών οξέων και πολλών ενδιάμεσων της γλυκόζης. Το FMN είναι απαραίτητο και για την μετατροπή της φωσφορικής πυριδοξίνης (βιταμίνη Β 6 ) στην ενεργή της μορφή, ενώ το FAD και για τη μετατροπή της τρυπτοφάνης σε νιασίνη. Η ριβοφλαβίνη απορροφάται με ενεργητική μεταφορά από το λεπτό έντερο. Η απορρόφησή της αυξάνεται παρουσία τροφής στο γαστρεντερικό σύστημα. Η έλλειψη ριβοφλαβίνης συνήθως συνυπάρχει με ελλείψεις άλλων υδατοδιαλυτών βιταμινών, αν και για να εμφανιστούν συμπτώματα έλλειψης, η πρόσληψή της θα πρέπει να είναι χαμηλή για πολλούς μήνες. Τα συμπτώματα της έλλειψής της περιλαμβάνουν φωτοφοβία, κάψιμο και φαγούρα στα μάτια, ξηρότητα και κάψιμο στα χείλη, το στόμα και τη γλώσσα. Δεν υπάρχει γνωστό τοξικό επίπεδο για την ριβοφλαβίνη. Νιασίνη (νικοτιναμίδιο, νικοτινικό οξύ): Το νικοτιναμίδιο λειτουργεί στον οργανισμό ως συστατικό των συνενζύμων νικοτιναμιδο-αδενινο-δινουκλεοτίδιο (NAD) και φωσφο-νικοτιναμιδο-αδενινοδινουκλεοτίδιο (ΝΑDP), τα οποία βρίσκονται σε όλα τα κύτταρα. Αυτά τα συνένζυμα είναι απαραίτητα για τις οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις που συμμετέχουν στην απελευθέρωση ενέργειας από τους υδατάνθρακες, τα λίπη και τις πρωτεΐνες. Επιπλέον, το ΝΑD συμμετέχει στη σύνθεση του γλυκογόνου. Η νιασίνη απορροφάται στο έντερο. Συμπτώματα από μικρού βαθμού έλλειψη της νιασίνης είναι: μυϊκή αδυναμία, ανορεξία, διαταραχές της πέψης και του δέρματος. Σοβαρού βαθμού έλλειψη της νιασίνης οδηγεί στην πελλάγρα, η οποία χαρακτηρίζεται από δερματίτιδα, τρόμο και ξηρότητα στη γλώσσα. Η δόση μεγάλων ποσοτήτων νιασίνης μπορεί να προκαλέσει απελευθέρωση ισταμίνης, η οποία μπορεί να είναι επικίνδυνη σε ασθενείς με άσθμα, ή πεπτικό έλκος. Βιταμίνη Β 6 (πυριδοξίνη, πυριδοξάλη και πυριδοξαμίνη): Πρόκειται για ένα σύμπλεγμα χημικών ενώσεων. Όλες οι μορφές της βιταμίνης Β 6 απορροφώνται από τα επιθηλιακά κύτταρα του ανώτερου τμήματος του λεπτού εντέρου όπου και φωσφορυλιώνονται, για να σχηματίσουν την φωσφορική πυριδοξάλη (PLP) και τη φωσφορική πυριδοξαμίνη (PMP). Οι PLP και PMP είναι συνένζυμα στις αντιδράσεις τρανσαμίνωσης των πρωτεϊνών, καθώς και σε άλλες αντιδράσεις του μεταβολισμού των πρωτεϊνών. Η βιταμίνη Β 6 είναι απαραίτητη για τον μεταβολισμό της τρυπτοφάνης και τη μετατροπή της σε νιασίνη. Ώς συνένζυμο της φωσφορυλάσης, συμμετέχει στην απελευθέρωση του γλυκογόνου από το ήπαρ και τους μύες με τη μορφή της 1-φωσφο-γλυκόζης. Επίσης, εμπλέκεται στην μετατροπή του λινελαϊκού σε αραχιδονικό οξύ. Ο σχηματισμός των σφιγγολιπιδίων, τα οποία εμπλέκονται στο σχηματισμό της μυελίνης (περίβλημα των νευρικών κυττάρων), είναι μια διαδικασία εξαρτώμενη από τη βιταμίνη Β 6. Η PLP ρυθμίζει τη σύνθεση του γ-αμινο βουτυρικού οξέος (GABA), το οποίο είναι βασικός νευροδιαβιβαστής. Ακόμη και σε περιπτώσεις όπου τα επίπεδα πυριδοξίνης στο πλάσμα είναι μειωμένα, στον εγκέφαλο παραμένουν υψηλά. Παρά το γεγονός ότι ελλείψεις της βιταμίνης Β 6 είναι σπάνιες, υπάρχουν ορισμένα φάρμακα που εμπλέκονται στο μεταβολισμό ή στη βιοδιαθεσιμότητά της. Η ισονιαζίδη π.χ. (ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται στα πλαίσια της χημειοθεραπείας της φυματίωσης), πιθανόν να ανταγωνίζεται την βιταμίνη Β 6. Επίσης, έχει διαπιστωθεί ότι γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά δισκία, έχουν αυξημέ-

10 10 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ νες απεκκρίσεις των μεταβολιτών της τρυπτοφάνης στα ούρα, γεγονός που υποδηλώνει ανεπάρκεια σε βιταμίνη Β 6. Έλλειψη της εν λόγω βιταμίνης είναι δυνατό να εμφανιστεί σε περιπτώσεις αλκοολισμού, καθώς το αλκοόλ μπορεί να παρέμβει στον φυσιολογικό μεταβολισμό της. Η παρατεταμένη πρόσληψη υψηλών δόσεων της βιταμίνης Β 6 συμβάλλει στην εμφάνιση αταξίας και σοβαρής νευροπάθειας. Πλήρης ανάρρωση από αυτές τις παθήσεις επέρχεται με αποχή από τα συμπληρώματα που περιέχουν τη βιταμίνη αυτή, εντός 6 μηνών. Φολικό Οξύ (Φολακίνη, φυλλικό οξύ και πτεροϋλμονογλουταμινικό): Οι ενώσεις που χαρακτηρίζουν τον όρο "φολικό" λειτουργούν ως συνένζυμα στη μεταφορά απλών ανθρακικών ομάδων, στο μεταβολισμό των αμινοξέων και στη σύνθεση των νουκλεϊκών οξέων. Η πιο κοινή μορφή των φολικών είναι το τετραϋδροφολικό οξύ (THFA), ένα συνένζυμο, το οποίο είναι υπεύθυνο για τη μεταφορά απλής ανθρακικής αλυσίδας, φορμυλικής, υδροξυμεθυλικής ή μεθυλικής ομάδος. Το THFA παίζει σημαντικό ρόλο στη σύνθεση των ενώσεων γουανίνης, αδενίνης και θυμιδίνης, οι οποίες χρησιμοποιούνται για τον σχηματισμό του DNA και του RNA. Επιπλέον, τα φυλλικά χρειάζονται για τη μετατροπή της ιστιδίνης σε αμινοξύ (γλουταμινικό οξύ). Στην περίπτωση κατά την οποία υπάρχει διαταραχή στο μεταβολισμό της ιστιδίνης, παρατηρείται συσσώρευση του ενδιάμεσου προϊόντος φορμινογλουταμινικού οξέος, το οποίο αποβάλλεται με τα ούρα. Ακόμη, το φολικό είναι απαραίτητο για τη σύνθεση και την ωρίμανση, τόσο των ερυθρών αιμοσφαιρίων, όσο και των λευκοκυττάρων στον μυελό των οστών. Λειτουργεί ως μεταφορέας απλής ανθρακικής αλυσίδας για τη σύνθεση της αίμης. Η συμπληρωματική χορήγηση φυλλικού οξέος περιορίζει τα συμπτώματα της κακοήθους αναιμίας, αλλά οι γαστρεντερικές και νευρολογικές διαταραχές της αναιμίας συνεχίζουν να εξελίσσονται. Η έλλειψη φυλλικού οξέος μπορεί να θεωρηθεί ως η πιο κοινή υποβιταμίνωση στον άνθρωπο. Τα συμπτώματα της έλλειψής του, περιλαμβάνουν ανεπαρκή ανάπτυξη, μεγαλοβλαστική αναιμία, γλωσσίτιδα και γαστρεντερικές διαταραχές. Ο μεταβολισμός των φυλλικών μπορεί να επηρεαστεί στην περίπτωση πρωτεϊνικού υποσιτισμού, καθώς και σε καταστάσεις που αυξάνουν τις απαιτήσεις του, όπως είναι η εγκυμοσύνη, η αιμολυτική αναιμία, η λευχαιμία, η ασθένεια Hodgkin s και κατά τη χρήση συγκεκριμένων φαρμάκων. Τα βαρβιτουρικά, η σουλφασαλαζίνη και η διφαινυλυδαντοϊνη επηρεάζουν την απορρόφηση του φολικού οξέος. Βιταμίνη Β 12 (κοβαλαμίνες): Η βιταμίνη Β 12 είναι απαραίτητη για την ομαλή λειτουργία του μεταβολισμού όλων των κυττάρων και κυρίως αυτών του γαστρεντερικού σωλήνα, του μυελού των οστών και του νευρικού συστήματος. Μαζί με το φολικό, τη χολίνη και τη μεθειονίνη, συμμετέχουν στη μεταφορά μεθυλικών ομάδων κατά τη σύνθεση των νουκλεϊκών οξέων, καθώς και ενδιάμεσων ενώσεων του μεταβολισμού των πουρινών και πυριμιδινών. Ακόμη, απαιτείται για την απομάκρυνση μιας μεθυλικής ομάδας από το μεθυλφολικό και τη σύνθεση του τετραϋδροφολικού. Επιπλέον, η βιταμίνη Β 12 επηρεάζει το σχηματισμό μυελίνης. Η βιταμίνη Β 12 απελευθερώνεται από τους πεπτιδικούς της δεσμούς με την επίδραση του υδροχλωρικού οξέος στο στομάχι. Όμως, δεν απορροφάται επαρκώς από το λεπτό έντερο εκτός αν ένας ενδογενής παράγοντας συνδεθεί με αυτή. Υπό αυτή τη μορφή, απορροφάται στον ειλεό. Μετά την απορρόφηση, η βιταμίνη Β 12 συνδέεται με πρωτεΐνες του ορού και μεταφέρεται στους ιστούς. Έλλειψη της βιταμίνης Β 12 μπορεί να εμφανιστεί σε δύο σύνδρομα. Το πρώτο, αφορά στη διαταραχή της σύνθεσης του DNA, όπου παρουσιάζονται μεγαλοβλαστική αναιμία, γλωσσίτιδα, υποσπερμία και γαστρεντερικές διαταραχές. Το δεύτερο, αφορά σε νευρολογικό σύνδρομο, το οποίο είναι δύσκολο να αναγνωρισθεί, λόγω του μεγάλου εύρους των συμπτωμάτων. Παρόλα αυτά, στους περισσότερους ασθενείς, η μεγαλοβλαστική αναιμία προεξάρχει των νευρολογικών αλλαγών. Η θεραπεία με βιταμίνη Β 12 μπορεί να αναστρέψει τις νευροψυχιατρικές ανωμαλίες, εκτός αν τα συμπτώματα υπάρχουν για μεγάλο χρονικό διάστημα.

11 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 11 Επίσης, η ανεπάρκεια της βιταμίνης Β 12 οδηγεί σε υποξεία εκφύλιση της λευκής ουσίας του εγκεφάλου, των οπτικών νεύρων, του μυελού της σπονδυλικής στήλης και των περιφερικών νεύρων. Συμπτώματα είναι το μούδιασμα, η αναισθησία, οι οξείς πόνοι, το αίσθημα καύσου, η ακαμψία και η αδυναμία χρήσης των άκρων. Παντοθενικό οξύ: Η κύρια λειτουργία του στον οργανισμό αφορά στη συμμετοχή του στο σχηματισμό του συνενζύμου Α, το οποίο παίζει σημαντικό ρόλο στο μεταβολισμό των κυττάρων. Εκτός από τη συμμετοχή του στον κύκλο του Krebs, το συνένζυμο Α αποτελεί δέκτη ομάδων από αμινοξέα, βιταμίνες και σουλφαναμίδες. Ακόμη, εμπλέκεται στη σύνθεση της χοληστερόλης, των φωσφολιπιδίων, των στεροειδικών ορμονών και της πορφυρίνης για τον σχηματισμό της αιμοσφαιρίνης. Το παντοθενικό οξύ απαντάται ευρέως στα τρόφιμα και ως εκ τούτου δεν έχουν παρουσιαστεί ασθένειες που να σχετίζονται με την έλλειψή του στους ανθρώπους. Παρά το γεγονός ότι δεν είναι γνωστές τοξικές επιδράσεις αυτής της εν λόγω βιταμίνης, σε υπερβολική πρόσληψη μπορεί να εμφανιστεί διάρροια. Βιοτίνη: Η βιοτίνη λειτουργεί ως συνένζυμο σε αντιδράσεις που αφορούν στην προσθήκη ή στην αφαίρεση διοξειδίου του άνθρακα σε -ή από- ενεργές ενώσεις. Η σύνθεση και η οξείδωση των λιπαρών οξέων, απαιτούν την παρουσία της βιοτίνης ως συνένζυμο. Συμμετέχει επίσης στην απαμίνωση ορισμένων αμινοξέων, κυρίως του ασπαρτικού οξέος, της θρεονίνης και της σερίνης. Η βιοτίνη σχετίζεται στενά μεταβολικά με το φυλλικό και το παντοθενικό οξύ, καθώς και με τη βιταμίνη Β 12. Η βιοτίνη περιέχεται σε ποικιλία τροφίμων και ένα σημαντικό ποσό της συντίθεται από εντερικά βακτήρια και απορροφάται από το σώμα. Η απέκκρισή της από τα κόπρανα και τα ούρα, σε σημαντικά υψηλότερες ποσότητες σε σχέση με τη διατροφική πρόσληψη, αντικατοπτρίζει το μέγεθος της μικροβιακής σύνθεσης. Ανεπάρκεια της βιοτίνης έχει παρατηρηθεί σε ασθενείς που λαμβάνουν ολική παρεντερική διατροφή για πολλά χρόνια. Στους ενήλικες, τα συμπτώματα της ανεπάρκειας περιλαμβάνουν ξηρά λεπιδωτή δερματίτιδα, ναυτία, εμέτους και ανορεξία. Σε βρέφη μικρότερα των 6 μηνών, τα συμπτώματα περιλαμβάνουν σμηγματορροϊκή δερματίτιδα και αλωπεκία. Τα αντισπασμωδικά φάρμακα, καρβαμαζεπίνη και πριμιδόνη, αναστέλλουν τη μεταφορά της βιοτίνης στο έντερο και αυτό, σε περίπτωση μακράς θεραπείας με αντισπασμωδικά, μπορεί να αποτελεί το αίτιο ελάττωσης της βιοτίνης στον οργανισμό. Ακόμη, δίαιτες χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος και χοληστερόλη είναι φτωχές σε βιοτίνη. Δεν υπάρχουν γνωστές τοξικές επιδράσεις από υπερβολική πρόσληψη. Ασκορβικό οξύ (Βιταμίνη C): Το ασκορβικό οξύ είναι μια εξόζη και ταξινομείται ως υδατάνθρακας που σχετίζεται στενά με τους μονοσακχαρίτες. Η αναγόμενή του μορφή είναι το δεϋδροασκορβικό οξύ. Και οι δύο μορφές θεωρούνται αντισκορβουτικές. Η βιταμίνη C απορροφάται εύκολα από το λεπτό έντερο, με μέση απορρόφηση περίπου 90% για προσλήψεις 20 με 120mg. Εντούτοις, σε πολύ υψηλές προσλήψεις όπως για παράδειγμα 12g, η απορρόφηση είναι μόνο 16%. Η βιταμίνη C ενισχύει την απορρόφηση του σιδήρου ανάγοντάς τον στο έντερο από τρισθενή σε δισθενή. Επίσης, εμπλέκεται στην υδροξυλίωση της προλίνης για τον σχηματισμό υδροξυπρολίνης κατά τη σύνθεση του κολλαγόνου. Συνεπώς, η βιταμίνη C συμμετέχει στην επούλωση τραυμάτων, καταγμάτων, στικτών αιμορραγιών και αιμορραγιών των ούλων. Ακόμη, η βιταμίνη C εμπλέκεται στην οξείδωση της φαινυλαλανίνης και της τυροσίνης, καθώς και στο σχηματισμό νορεπινεφρίνης από ντοπαμίνη. Επιπλέον, το ασκορβικό οξύ παρέχει αντίσταση στις λοιμώξεις μέσω ανοσοποιητικής ενεργοποίησης των λευκοκυττάρων, της παραγωγής ιντερφερόνης, της αντιφλεγμονώδους διαδικασίας και της ακεραιότητας των βλεννομεμβρανών.

12 12 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Αυξημένες δόσεις βιταμίνης C απαιτούνται σε συνθήκες οξέος συναισθηματικού ή περιβαλλοντικού στρες, όπως είναι το τραύμα, ο πυρετός, η λοίμωξη και η αυξημένη θερμοκρασία περιβάλλοντος. Η σοβαρή έλλειψη βιταμίνης C οδηγεί σε σκορβούτο. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν υπερκεράτωση, οίδημα και φλεγμονή στα ούλα, απώλεια δοντιών, ξηρότητα του στόματος και των ματιών, απώλεια μαλλιών και ξηροδερμία. Λόγω ανεπαρκούς σύνθεσης του κολλαγόνου, τα τραύματα δεν επουλώνονται ικανοποιητικά και οι ουλές από παλαιότερα τραύματα ανοίγουν. Στις περιοχές που αιμορραγούν αναπτύσσονται εύκολα δευτερογενείς λοιμώξεις. Επίσης, από την ανεπάρκεια της βιταμίνης C προκύπτουν συνήθως νευρωτικές διαταραχές, όπως υποχονδρία, υστερία και κατάθλιψη. 1.5 ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Σίδηρος Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για τη μεταφορά οξυγόνου και ηλεκτρονίων. Η διαθεσιμότητά του επηρεάζει την αναπνοή των κυττάρων, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και την παραγωγή ενέργειας. Τα υψηλά ή χαμηλά επίπεδα σιδήρου, μπορεί να αλλάξουν τις ανοσοποιητικές αντιδράσεις του οργανισμού. Τα βακτήρια χρειάζονται σίδηρο και έως εκ τούτου, τα υψηλά επίπεδα του ιχνοστοιχείου αυτού, ιδίως σε ενδοφλέβια χρήση, μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο λοίμωξης. Οι πρωτεΐνες που δεσμεύουν σίδηρο στο ήπαρ φαίνεται ότι εμποδίζουν την εμφάνιση λοίμωξης με την αφαίρεσή του από τα βακτήρια, τα οποία τον χρειάζονται για να αναπαραχθούν. Η έλλειψη σιδήρου οδηγεί σε μειωμένες συγκεντρώσεις των κυκλοφορούντων Τ- λεμφοκυττάρων και έτσι μειώνεται η δραστικότητα των κυττάρων «φυσικών φονιάδων». Ακόμη, το ιχνοστοιοχείο αυτό αντιδρά με το οξυγόνο για τον σχηματισμό ενώσεων που προκαλούν βλάβες στις κυτταρικές μεμβράνες και στο DNA, εκτός αν συνδεθούν με πρωτεΐνες. Η παραγωγή του ATP απαιτεί την παρουσία αιμικών και μη ενζύμων, που περιέχουν σίδηρο. Τα κυτοχρώματα στα κύτταρα μεταφέρουν ηλεκτρόνια και αποθηκεύουν ενέργεια μέσω της οξείδωσης και αναγωγής του σιδήρου. Για τη σωστή λειτουργία του εγκεφάλου απαιτείται σίδηρος, ο οποίος υποστηρίζει τη λειτουργία και τη σύνθεση των νευροδιαβιβαστών και πιθανόν της μυελίνης. Η έλλειψη σιδήρου μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα για μάθηση, τη μνήμη και τη σκέψη. Επίσης, μπορεί να διαφοροποιήσει τη διεγερτική ικανότητα των αισθητηρίων. Όταν η έλλειψη σιδήρου προκύπτει κατά την ανάπτυξη και την εξέλιξη του οργανισμού, μπορεί να έχει μακροχρόνια αρνητικές επιπτώσεις. Έως εκ τούτου, είναι πολύ σημαντικό να προλαμβάνεται η ανεπάρκειά του. Ο οργανισμός απορροφά περίπου το 25% του αιμικού σιδήρου, σε αντίθεση με τον μη αιμικό σίδηρο, που η απορρόφηση του γίνεται μόνο κατά 5%. Για να απορροφηθεί ο μη-αιμικός σίδηρος θα πρέπει να βρίσκεται σε διαλυτή μορφή στο δωδεκαδάκτυλο και στην άνω νήστιδα. Ο βλεννογόνος του εντέρου φαίνεται να ελέγχει το ρυθμό απορρόφησης του σιδήρου, ανάλογα με τις ανάγκες του οργανισμού. Σε ανεπάρκεια η απορρόφηση μπορεί να αυξηθεί στο 50%. Επίσης αυξάνει σε καταστάσεις εγκυμοσύνης και ανάπτυξης. Η βιταμίνη C ενισχύει την απορρόφηση του σιδήρου. Η έλλειψή του είναι συνήθης έπειτα από γαστρική επέμβαση. Συνήθως απώλειες σιδήρου προκύπτουν σε αιμορραγίες και σε πολύ μικρές ποσότητες στα κόπρανα, τον ιδρώτα, το δέρμα και στην απώλεια μαλλιών. Οι ενήλικες άντρες και οι γυναίκες στην εμμηνόπαυση έχουν απώλειες σε σίδηρο της τάξεως του 1mg την ημέρα. Η απώλεια αίματος με την έμμηνο ρύση αυξάνει τις απαιτήσεις σε σίδηρο, όπως επίσης και η εγκυμοσύνη και ο ταχύς ρυθμός ανάπτυξης. Οι έγκυες έφηβοι βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο για έλλειψη σιδήρου, καθώς τόσο οι ίδιες όσο και το έμβρυο αναπτύσσονται, αλλά και γιατί συνήθως έχουν κακές διατροφικές συνήθειες.

13 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 13 Η αποθήκευση του σιδήρου γίνεται κυρίως στο ήπαρ και στο μυελό των οστών. Το υπόλοιπο μέρος αυτού αποθηκεύεται στο σπλήνα και τους μύες. Σπάνιες γενετικές διαταραχές, συχνές μεταγγίσεις αίματος ή μακροχρόνια λήψη μεγάλων ποσοτήτων σιδήρου, μπορεί να προκαλέσουν υπερβολική αύξηση των αποθεμάτων του, κατάσταση η οποία θεωρείται σπάνια. Η κατάσταση του οργανισμού σε σίδηρο μπορεί να υπολογισθεί με τον έλεγχο των επιπέδων σιδήρου στον ορό, της σιδηροδεσμευτικής ικανότητας του ορού, του σιδήρου στο μυελό των οστών ή με τα επίπεδα φερριτίνης του ορού. Ψευδάργυρος Περίπου 300 είναι τα ένζυμα που περιέχουν ψευδάργυρο και συμμετέχουν στην αποικοδόμηση υδατανθράκων, λιπών, πρωτεϊνών και νουκλεϊνικών οξέων. Ο ψευδάργυρος βρίσκεται σε αφθονία στους πυρήνες των κυττάρων, σταθεροποιεί το DNA και το RNA και είναι απαραίτητος για την κυτταρική διαίρεση, ειδικότερα κατά την μεταγραφή και την παραγωγή αντιγράφων (replication). Επιπλέον, επειδή συμμετέχει στην κρυσταλλική δομή των οστών θεωρείται απαραίτητος για την επαρκή οστεοβλαστική δραστηριότητα, το σχηματισμό των ενζύμων των οστών και την εναπόθεση ασβεστίου σε αυτά. Στους ενήλικες, οι μεγαλύτερες ποσότητες ψευδαργύρου βρίσκονται στο ήπαρ, τον προστάτη, τα νεφρά, τα οστά, τους μύες, όπως επίσης και στα μάτια, το πάγκρεας, τα σπερματοζωάρια, το δέρμα, τα μαλλιά και τα νύχια χεριών και ποδιών. Η αλβουμίνη αποτελεί τον κύριο φορέα ψευδαργύρου στο πλάσμα. Σε οξεία φάση που ακολουθεί τραυματισμό, το ήπαρ μπορεί να ξαναπάρει μέχρι και το 50% του ψευδαργύρου που βρίσκεται στο πλάσμα. Ακόμη, μετά από ένα γεύμα που δεν περιέχει ψευδάργυρο, ο σχηματισμός των μεταλλοενζύμων που χρειάζονται για την πέψη και την απορρόφηση μειώνει τα επίπεδα ψευδαργύρου στο πλάσμα. Η απορρόφηση ψευδαργύρου περιορίζεται παρουσία ινών και φυτικών συστατικών. Ο χαλκός και το κάδμιο ανταγωνίζονται για την ίδια πρωτεΐνη-μεταφορέα. Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι οι μεγάλες προσλήψεις σιδήρου και ασβεστίου μπορεί να επηρεάσουν την απορρόφηση ψευδαργύρου. Αντίθετα, η υπερβολική πρόσληψη ψευδαργύρου μπορεί να περιορίσει την απορρόφηση του χαλκού και του σιδήρου. Η απορρόφησή του ενισχύεται από τη γλυκόζη, τη λακτόζη και την πρωτεΐνη της σόγιας. Κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, ο ψευδάργυρος αποβάλλεται σχεδόν αποκλειστικά με τα κόπρανα. Παρ' όλα αυτά, η νηστεία, ο αλκοολισμός, το νεφρωσικό σύνδρομο, ο διαβήτης και η ηπατική κίρρωση μπορεί να οδηγήσουν σε αυξημένες απώλειες με τα ούρα. Έλλειψη ψευδαργύρου παρατηρείται σε περιπτώσεις όπου υπάρχει νόσος του εντέρου -όπως στη νόσο του Crohn- ή σε άλλες καταστάσεις, όπως είναι ο τραυματισμός, η φλεγμονή ή η παγκρεατική ανεπάρκεια. Επίσης, η νηστεία και οι αυξημένες εξωκρινείς εκκρίσεις, μπορούν να οδηγήσουν σε έλλειψη ψευδαργύρου. Οι ασθενείς που λαμβάνουν ολική παρεντερική διατροφή, οι αλκοολικοί, οι έγκυες και οι υπερήλικες έχουν αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας ψευδαργύρου. Οι ανοσολογικές διαταραχές, που σχετίζονται με τη σοβαρού βαθμού έλλειψη ψευδαργύρου, περιλαμβάνουν ατροφία του θύμου αδένα, λεμφοπενία, μειωμένη αντίδραση των λεμφοκυττάρων στα μιτογόνα ερεθίσματα, επιλεκτική μείωση των Τ 4 βοηθητικών κυττάρων και μείωση στη δραστικότητα των κυττάρων «φυσικών φονιάδων». Ακόμη και μικρού βαθμού έλλειψη ψευδαργύρου μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη παραγωγή ιντερλευκίνης-2. Μία δευτεροπαθής ανεπάρκεια ψευδαργύρου μπορεί να συνυπάρχει με τη δρεπανοκυτταρική αναιμία. Η υπερβολική συμπληρωματική χορήγηση ψευδαργύρου μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση του χαλκού. Η πρόσληψη 2g/ημέρα μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικό ερεθισμό και εμέτους. Η αιμοδιάλυση αποτελεί το κύριο πεδίο τοξικότητας από ψευδάργυρο. Αυτό οφείλεται είτε στους χρησιμοποιούμενους λευκοπλάστες είτε στους γαλβανισμένους σωλήνες των συσκευών αιμοδιάλυσης. Τα συμπτώματα είναι αναιμία, πυρετός και διαταραχές ΚΝΣ.

14 14 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Σελήνιο Η αντιοξειδωτική δράση του σεληνίου συμπληρώνει εκείνη της βιταμίνης Ε. Το σελήνιο δρα μαζί με την τοκοφερόλη για την προστασία των κυτταρικών μεμβρανών από οξειδωτικές βλάβες και τη διευκόλυνση της ένωσης του οξυγόνου και του υδρογόνου στο τέλος της μεταβολικής αλυσίδας. Επίσης, παίζει ρόλο στη μεταφορά ιόντων κατά μήκος των μεμβρανών και στη σύνθεση των ανοσοσφαιρινών. Η υπεροξειδάση της γλουταθειόνης δρα τόσο στο κυτταρόπλασμα, όσο και στο στρώμα των μιτοχονδρίων, ενώ η βιταμίνη Ε βρίσκεται στις κυτταρικές μεμβράνες. Το σελήνιο απορροφάται στο ανώτερο τμήμα του λεπτού εντέρου. Η ανεπάρκειά του είναι σπάνια στους ανθρώπους. Δύο ασθένειες μπορεί να προκύψουν από έλλειψη σεληνίου: οι ασθένειες Keshan και Kashin-Beck. Η πρώτη αποτελεί μια μορφή μυοκαρδιοπάθειας, που επηρεάζει κυρίως τα παιδιά. Η ασθένεια Kashin-Beck εμφανίζεται κυρίως πριν και κατά τη διάρκεια της εφηβείας και περιλαμβάνει συμμετρική δυσκαμψία, πρήξιμο και πόνο στα δάκτυλα καθώς και γενική οστεοαρθρίτιδα. Έλλειψη σεληνίου έχει αναφερθεί σε υποσιτισμένους ασθενείς, που λαμβάνουν ολική παρεντερική διατροφή για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ακόμη, έχουν παρατηρηθεί χαμηλά επίπεδα στο πλάσμα ασθενών που τρέφονται για μεγάλο χρονικό διάστημα με εντερική σίτιση. Επιπλέον, έχει παρατηρηθεί ότι τα χαμηλά επίπεδα σεληνίου και βιταμίνης Ε σχετίζονται με καρδιαγγειακά νοσήματα, αν και κάτι τέτοιο δεν έχει αποδειχθεί ακόμη επιστημονικά. Το σελήνιο δεν έχει γνωστές τοξικές επιδράσεις στον άνθρωπο. Χρώμιο Είναι απαραίτητο για τον ομαλό μεταβολισμό λιπιδίων και υδατανθράκων. Ακόμη, φαίνεται να εμπλέκεται στη δράση της ινσουλίνης. Το βιολογικά ενεργό σύμπλεγμα χρωμίου, που ονομάζεται παράγοντας ανοχής της γλυκόζης, θεωρείται ότι αποτελείται από χρώμιο, νικοτινικό οξύ και γλουταθειόνη. Ο παράγοντας ανοχής της γλυκόζης είναι απαραίτητος για το φυσιολογικό μεταβολισμό των υδατανθράκων και των λιπιδίων και εμφανίζεται να διευκολύνει τη σύνδεση της ινσουλίνης με τους υποδοχείς των κυττάρων. Η έλλειψη χρωμίου, που συνήθως εμφανίζεται σε προχωρημένη ηλικία, μπορεί να επηρεάζει τη δυσανοχή στη γλυκόζη που παρουσιάζεται σε κάποιους υπερήλικες. Επιπλέον, έλλειψη χρωμίου έχει παρατηρηθεί σε ασθενείς που λαμβάνουν ολική παρεντερική διατροφή. Μολυβδαίνιο Το μολυβδαίνιο θεωρείται απαραίτητο συστατικό πολλών ενζυμικών συστημάτων και των φλαβοπρωτεϊνών. Οι οξειδάσες της ξανθίνης, της αλδεΰδης και των σουλφιτών (ένζυμα που καταλύουν τις οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις), απαιτούν μια πρόσθετη ομάδα που περιέχει μολυβδαίνιο. Η σουλφιδική οξειδάση θεωρείται σημαντική στην αποικοδόμηση της κυστεΐνης και της μεθειονίνης και καταλύει τον σχηματισμό θειϊκών από θειώδη. Η συγγενής ανεπάρκεια αυτού του ενζύμου είναι θανατηφόρα, λόγω δραστικής μείωσης του μεγέθους του εγκεφάλου. Ανεπάρκεια μολυβδαινίου εμφανίζεται κυρίως σε ασθενείς που λαμβάνουν ολική παρεντερική διατροφή. Το μολυβδαίνιο βρίσκεται σε πολύ μικρές ποσότητες στον οργανισμό. Απορροφάται από τον γαστρεντερικό σωλήνα και απεκκρίνεται με τα ούρα. 1.6 ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Ασβέστιο Απαραίτητο για την την ανάπτυξη, διατήρηση και αναδόμηση της οστικής μάζας. Έχει μεταβολικό ρόλο για τα κύτταρα των διαφόρων ιστών και λαμβάνει μέρος στις διαδικασίες μεταφοράς των ουσιών διαμέσου των κυτταρικών μεμβρανών. Το ασβέστιο είναι επίσης απαραίτητο για τη μεταφορά των νευρικών σημάτων και τη ρύθμιση της μυϊκής συστολής, συμπεριλαμβανομένου και του καρδιακού μυ.

15 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 15 Σχεδόν 99% του ασβεστίου που υπάρχει στο σώμα, έχει αναποτεθεί στα οστά και στα δόντια. Το υπόλοιπο 1% βρίσκεται στο αίμα, στο εξωκυττάριο και ενδοκυττάριο περιβάλλον, όπου ρυθμίζει σηματικές μεταβολικές διεργασίες. Η απορρόφηση του ασβεστίου γίνεται από όλα τα μέρη του λεπτού εντέρου, γρηγορότερα όμως πραγματοποιείται στο δωδεκαδάχτυλο, όπου και υπάρχει μεγαλύτερη οξύτητα. Η απορρόφηση του ασβεστίου εξαρτάται επίσης από την παρουσία της βιταμίνης D. Περίπου το 50% του προσλαμβανόμενου ασβεστίου αποβάλεται καθημερινά μέσω των ούρων. Αυξημένη απέκκριση παρατηρείται σε περιπτώσεις υψηλής κατανάλωσης ζωϊκής πρωτεΐνης και σε υψηλή πρόσληψη νατρίου. Η διατήρηση του ασβεστίου του αίματος σε σταθερά επίπεδα εξαρτάται κυρίως από την παραθορμόνη. Η ορμόνη αυτή προάγει την απελευθέρωση του ασβεστίου που έχει αποθηκευτεί στα οστά και την ταυτόχρονη επαναρρόφησή του από τους νεφρούς, όταν τα επίπεδα ασβεστίου του αίματος είναι μειωμένα. Άλλες ορμόνες, όπως είναι οι ορμόνες του θυρεοειδή αδένα (Τ 3, Τ 4 ), τα γλυκοκορτικοειδή και οι φυλετικές ορμόνες, παίζουν σημαντικό ρόλο στην ομοιόσταση του ασβεστίου. Η υψηλή πρόσληψή του, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη υψηλή πρόσληψη βιταμίνης D, μπορεί να οδηγήσει σε υπερασβεσταιμία. Η τοξική αυτή κατάσταση χαρακτηρίζεται από την εναπόθεση ασβεστίου στους μαλακούς ιστούς, κυρίως στα νεφρά, και μπορεί να αποβεί μοιραία για τον ασθενή. Η έλλειψη ασβεστίου μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στην καρδιακή λειτουργία, οστεομαλακία στα παιδιά και μία σειρά από χρόνιες ασθένειες στους ενήλικες, όπως είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου και η υπέρταση. Φώσφορος Συμμετέχει στη σύνθεση των DNA και RNA, καθώς και σε ενώσεις υψηλού ενεργειακού φορτίου, όπως είναι το ATP και η φωσφοκρεατίνη. Αποτελεί επίσης δομικό συστατικό των φωσφολιπιδίων, τα οποία βρίσκονται στις κυτταρικές μεμβράνες. Τα ιόντα φωσφόρου σε συνδυασμό με τα ιόντα ασβεστίου δημιουργούν το ανόργανο συστατικό οστών και δοντιών. Απώλειες φωσφόρου μέσω των ούρων παρατηρούνται σε περιπτώσεις αυξημένης πρόσληψης, υπερπαραθυρεοειδισμό, οξεία αναπνευστική ή μεταβολική οξείδωση και σε πρόσληψη διουρητικών. Η χρόνια υποθρεψία ή η νηστεία μπορούν επίσης να ευθύνονται για αυξημένη απώλεια φωσφόρου στα ούρα και υποφωσφαταιμία. Άλλα αίτια υποφωσφαταιμίας είναι η χορήγηση γλυκόζης για μεγάλα χρονικά διαστήματα, η ολική παρεντερική διατροφή με ανεπαρκή χορήγηση φωσφόρου, η χρήση αντιόξινων που δεσμεύουν το φώσφορο, ο υπερπαραθυρεοειδισμός και η θεραπεία της διαβητικής οξείδωσης. Προσοχή θα πρέπει να δίνεται στο κλάσμα ασβέστιο/φώσφορος (Ca:P), έτσι ώστε να μην αυξάνουν τα επίπεδα της παραθορμόνης. Μαγνήσιο Ο κύριος ρόλος του είναι η σταθεροποίηση του ΑΤP στις ενζυμικές αντιδράσεις που εξαρτώνται από το ενεργειακό αυτό νόμισμα. Το μαγνήσιο συμμετέχει σε περισσότερα από 300 ένζυμα, τα οποία παίζουν ρόλο στο μεταβολισμό των συστατικών της τροφής (π.χ. τη σύνθεση των λιπαρών οξέων και των πρωτεϊνών, τη φωσφοριλίωση της γλυκόζης και των παραγώγων της κατά τη διαδικασία της γλυκόλυσης). Το μαγνήσιο παίζει επίσης το ρόλο του νευρο-μυϊκού διαβιβαστή, έχοντας αντίθετη δράση από εκείνη του ασβεστίου. Σε μία κανονική μυϊκή συστολή το ασβέστιο δρα ερεθιστικά, ενώ το μαγνήσιο χαλαρωτικά. Η λειτουργία των μυών που υπάρχουν στις αρτηρίες και στους μαλακούς ιστούς εξαρτάται από το κλάσμα ασβέστιο/μαγνήσιο.

16 16 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Η επαρκής πρόσληψη μαγνησίου συνδέεται με μεγαλύτερη οστική πυκνότητα, όταν όμως η πρόσληψη είναι πολύ υψηλή, τότε συνδέεται με καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, αναισθησία ή ακόμα και παράλυση, ειδικά σε άτομα με νεφρική ανεπάρκεια. Επομένως, δεν θα πρέπει να χορηγούνται συμπληρώματα μαγνησίου σε ασθενείς με προβλήματα των νεφρών. Η έλλειψη μαγνησίου, εκδηλώνεται με τρέμουλο, μυϊκούς σπασμούς, αλλαγές στη συμπεριφορά, ανορεξία, έμετο. Σε σοβαρή έλλειψη, είναι πιθανό ο ασθενής να πέσει σε κώμα. Επίσης, η έκκριση της παραθορμόνης μειώνεται αισθητά, γεγονός το οποίο παίζει σημαντικό ρόλο στο μεταβολισμό των οστών. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Alvarez-Leite JI.: Nutrient deficiencies secondary to bariatric surgery. Curr Opin Clin Nutr Metab Care 2004; 7(5): Askanazi J, Carpentier YA, Elwyn OH, et al: Influence of total parenteral nutrition on fuel utilization in injury and sepsis. Ann Surg 1980;191: Beisel WR. Aberrations in hormone production and utilization during infection. In Powanda MC, Canonico PG (eds). Infection. The Physiologic and Metabolic Responses of the Host. Amsterdam: Elsevier/North-Holland Biomedical Press, 1981: pp Beisel WR, Wannemacher RW Jr. Gluconeogenesis, ureagenesis, and ketogenesis during sepsis. JPEN 1980;4: Berger MM, Rothen C, Cavadini C, Chiolero RL.: Exudative mineral losses after serious burns: a clue to the alterations of magnesium and phosphate metabolism. Am J Clin Nutr 1997; 65(5): Brown MR et al: Proximal muscle weakness and selenium deficiency associated with long-term parenteral nutrition. Am J Clin Nutr 1986;43: Btaiche IF, Carver PL, Welch KB: Dosing and monitoring of trace elements in long-term home parenteral nutrition patients. JPEN 2011;35(6): Dewey M, Heuberger R.: Vitamin D and calcium status and appropriate recommendations in bariatric surgery patients. Gastroenterol Nurs 2011; 34(5): Kirk SJ, Barbul A: Role of arginine in trauma, sepsis, and immunity. JPEN 1990;14: Lacey JM, Wilmore OW: Is glutamine a conditionally essential amino acid? Nutr Rev 1990; 48: Long CL: Energy balance and carbohydrate metabolism in infection and sepsis. Am J Clin Nutr 1977;30: Mahan LK, Escott-Stump S:Krause's Food & Nutrition Therapy. Saunders Elsevier, 2008; pp Merritt EK, Cross JM, Bamman MM.: Inflammatory and Protein Metabolism Signaling Responses in Human Skeletal Muscle After Burn Injury. J Burn Care Res Moore FD. Langohr JL. Ingebretsen M et al: The role of exudate losses in the protein and electrolyte imbalance of burned patients. AnnSurg19 132" Moukarzel A.: Chromium in parenteral nutrition: too little or too much? Gastroenterology 2009; 137(5 Suppl):S Muñoz García M, Pérez Menéndez-Conde C, Bermejo Vicedo T.: Advances in the knowledge of the use of micronutrients in artificial nutrition. Nutr Hosp 2011; 26(1):37-47.

17 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Papageorgiou T, Zacharoulis D, Xenos D, Androulakis G.: Determination of trace elements (Cu, Zn, Mn, Pb) and magnesium by atomical absorption in patients receiving total parenteral nutrition. Nutrition 2002; 18(1): Watanabe F.: Vitamin B12 sources and bioavailability. Exp Biol Med (Maywood) 2007; 232(10): WHO Energy and Protein Requirements Report of a Joint FAO/WHO/UNU Expert Consultation Technical Report Series 724 Geneva, World Health Organization, Williams FN, Herndon DN, Jeschke MG.: The hypermetabolic response to burn injury and interventions to modify this response. Clin Plast Surg 2009; 36(4): Wilmore OW: The Metabolic Management of the Critically III. New York: Plenum Medical Book Co, 1977; pp Wilmore OW, Long JM, Mason AO Jr, et al: Mediator of the hypermetabolic response to thermal injury Ann Surg 1974;180: Young VR, Bier DM: A kinetic approach to the determination of human amino acid requirements. Nutr Rev 1987;45: 289.

18 18 ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες οτι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, τον κίνδυνο δημιουργίας αρτηριοσκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Βιταμίνες Οι βιταμίνες περιλαμβάνουν 13 διαφορετικά οργανικά μόρια

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ Ανασκόπηση μεταβολισμού πρωτεϊνών & αμινοξέων Ιστοί ΤΡΟΦΗ Αλανίνη & Γλουταμίνη Αμινοξέα Κυκλοφορία Πρωτεΐνες Αμινοξέα Αποκαρβοξυλίωση Βιογενείς αμίνες (νευροδιαβιβαστές,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Ανόργανα στοιχεία Απαραίτητες ουσίες που παίζουν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ Θέµατα ιάλεξης οµή και ρόλος των λιπών στην άσκηση ιαδικασία διάσπασης των ελεύθερων λιπαρών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η υπέρμετρη κατανάλωση οινοπνεύματος αποτελεί τη μοναδική κυριότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα περισσότερα τρόφιμα. Ζάχαρη Κρέμες, σοκολάτες Αλεύρι, δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 6: ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΑ ΤΕΛΙΚΟΥ ΣΤΑΔΙΟΥ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Η νεφρική υποκατάσταση (αιμοδιάλυση) οδηγεί στις ακόλουθες απώλειες: αμινοξέων (2gr/ώρα διάλυσης) και γλουταμίνης

Διαβάστε περισσότερα

Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή

Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή AΛΛHΛEΠIΔPAΣEIΣ ΦAPMAKΩN - ΘPEΠTIKΩN OYΣIΩN Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή μεταβολισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Μικροβιολογία-Ιολογία Επίκουρος Καθηγητής Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Βιοενεργητική μικροβίων Βακτηριακή Γενετική Επισκόπηση Βακτηριοφάγων Προκαρυωτική ποικιλότητα (Βακτήρια) Προκαρυωτική ποικιλότητα (Αρχαία)

Διαβάστε περισσότερα

Η οδός των φωσφορικών πεντοζών

Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Ανασκόπηση μεταβολισμού υδατανθρακών ΗΠΑΡ Γλυκόζη ΤΡΟΦΗ Κυκλοφορία ΓΛΥΚΟΓΟΝΟ Γλυκόζη ΗΠΑΡ Κυτταρόπλασμα ΗΠΑΡ (Οξέωση) NADH CO 2 ΟΞΕΙΔ. ΦΩΣΦ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA Χωρίς Ζάχαρη, Γλουτένη, Λακτόζη. Απαλλαγμένο από Τεχνητές Γεύσεις κaι Συντηρητικά Σωματική & Πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJEKT) Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ. 1o ΕΠΑΛ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΜΗΜΑ Α1 ΘΕΜΑ :

ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJEKT) Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ. 1o ΕΠΑΛ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΜΗΜΑ Α1 ΘΕΜΑ : 1o ΕΠΑΛ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΜΗΜΑ Α1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJEKT) ΘΕΜΑ : ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Υπευθυνος καθηγητης Οικονοµου Ιωαννης ΤΜΗΜΑ : Α1 Γκατζή Κατερίνα Αντάρη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Βιταµίνες και Φυτοχηµικά

Βιταµίνες και Φυτοχηµικά Βιταµίνες και Φυτοχηµικά Βιταµίνες: γενικά Οργανικές ενώσεις Απαιτούνται σε µικρές ποσότητες Λειτουργούν σαν ρυθµιστές--επιτρέπουν την εξέλιξη των µεταβολικών διαδικασιών εν παρέχουν ενέργεια Υπερβολική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ & ΑΙΜΗ

ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ & ΑΙΜΗ ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ & ΑΙΜΗ Ανασκόπηση μεταβολισμού πρωτεϊνών & αμινοξέων Ιστοί ΤΡΟΦΗ Αλανίνη & Γλουταμίνη Αμινοξέα Κυκλοφορία Πρωτεΐνες Αμινοξέα Βιοσύνθεση (Νουκλεοτίδια κλπ) ΝΗ 4 + + Κετοξέα ΗΠΑΡ Ακέτυλο-CoA

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Θρεπτικά Συστατικά Η ποιοτική διαφορά µεταξύ των τροφών, έγκειται στη περιεκτικότητα τους σε Θρεπτικά Συστατικά. Για να καταλάβει κανείς, αρκεί να συνειδητοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ : ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Τα παιδιά παρουσιάζουν υψηλό μεταβολικό ρυθμό (3 4 φορές μεγαλύτερος των ενηλίκων). Έχουν αυξημένες ανάγκες για ανάπτυξη. Έχουν αυξημένες

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΣΒΕΣΤΙΟ Πρόκειται για ένα μακρομέταλλο ή μακροστοιχείο ή μακροορυκτό ή ανόργανο στοιχείο. Αντιπροσωπεύει το 2% του σωματικού βάρους. Το 99% του ασβεστίου βρίσκεται στα οστά και τα δόντια. Το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 14: ΤΡΑΥΜΑ Η διατροφική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη κατά την φλεγμονώδη και μεταβολική φάση διότι βελτιώνει σημαντικά την έκβαση του ασθενούς. Η μέτρια

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Νόσος Crohn ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη και αντιμετώπιση της κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Φλεγμονή Ανεπάρκεια ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Φλεγμονή που συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα στο σκύλο και

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΙΤΙΣΜΟΣ: ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΚΑΙ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΣΙΤΙΣΜΟΣ: ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΚΑΙ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΣΙΤΙΣΜΟΣ: ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΚΑΙ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ 43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΥΠΟΣΙΤΙΣΜΟΣ: ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΚΑΙ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Στόχοι 1. Να κατανοήσουμε τις μεταβολικές

Διαβάστε περισσότερα

Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Διδάσκοντες Φατούρος Ιωάννης, Eπίκουρος Καθηγητής ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΘΕΜΑ: «Ανάρτηση προδιαγραφών προς διαβούλευση στο Site του Νοσοκομείου» Δημόσια διαβούλευση Τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Έρμείδου για Σάκχαρα

Ερωτήσεις Έρμείδου για Σάκχαρα Ερωτήσεις Έρμείδου για Σάκχαρα 1α. Ποιες είναι οι σημαντικότερες πηγές ενέργειας του οργανισμού; β. Γιατί οι υδατάνθρακες είναι σημαντικότεροι ως ενεργειακή πηγή από τα λίπη; 2.Το σάκχαρο του αίματος 3.

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση παραγωγής ουρίας γίνεται : Όταν υπάρχει περίσσεια αµµωνίας (που πρέπει να αποβληθεί από τον οργανισµό). ηλαδή όταν αυξάνει ο ρυθµός

Αύξηση παραγωγής ουρίας γίνεται : Όταν υπάρχει περίσσεια αµµωνίας (που πρέπει να αποβληθεί από τον οργανισµό). ηλαδή όταν αυξάνει ο ρυθµός Αύξηση παραγωγής ουρίας γίνεται : Όταν υπάρχει περίσσεια αµµωνίας (που πρέπει να αποβληθεί από τον οργανισµό). ηλαδή όταν αυξάνει ο ρυθµός αποικοδόµησης τωναµινοξέων. Με αυξηµένο ρυθµός αποικοδόµησης αµινοξέων

Διαβάστε περισσότερα

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων κατηγορίες υδατάνθρακες πρωτεΐνες νουκλεϊνικά οξέα λιπίδια Οι πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, νουκλεϊνικά οξέα

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- Λίπη και αθηροσκλήρυνση. Μεσογειακή ίαιτα. Λίπη και αθηροσκλήρυνση: Ο ρόλος της άσκησης

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- Λίπη και αθηροσκλήρυνση. Μεσογειακή ίαιτα. Λίπη και αθηροσκλήρυνση: Ο ρόλος της άσκησης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Θέµατα ιάλεξης Ο ρόλος της διατροφής στην εµφάνιση ασθενειών της καρδιάς Επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD

Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD ΤΕΦΑΑ - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σήμερα θα μιλήσουμε για τα εξής θέματα: Τι κερδίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ Παιδιά με διαβήτη Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση Ιστοί στόχοι της Ινσουλίνης Η Ινσουλίνη ρυθμίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ Η επιβίωση των ζώντων οργανισµών οφείλεται εκτός των άλλων και στην ικανότητά τους να ρυθµίζουν την αποθήκευση και την κινητοποίηση της ενέργειας για το µεταβολισµότους.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια 25% - 40% των ασθενών με ΧΑΠ υποσιτίζονται. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΔΑΜΙΔΗΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΘΗΛΑΣΜΟΥ Γ.Ν.ΞΑΝΘΗΣ Το μητρικό γάλα

Διαβάστε περισσότερα

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος. L 314/36 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1.12.2009 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1170/2009 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 30ής Νοεμβρίου 2009 για την τροποποίηση της οδηγίας 2002/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ EVATON-B. Ενέσιμο διάλυμα.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ EVATON-B. Ενέσιμο διάλυμα. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ EVATON-B Ενέσιμο διάλυμα 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ EVATON-B, ενέσιμο διάλυμα (10+4+4+40+6)mg/2ml AMP 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Ανά 2ml: Thiamine

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637 ΘΕΜΑ: «Ανάρτηση προδιαγραφών προς διαβούλευση στο Site του Νοσοκομείου» Δημόσια διαβούλευση Τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ζούμε στην εποχή των συμπληρωμάτων διατροφής. Κάθε φαρμακείο είναι πλήρως εξοπλισμένο με όλη την γκάμα των συμπληρωμάτων σε οποιαδήποτε μορφή και εάν κυκλοφορούν: χάπια, κάψουλες,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΛΙΠΗ

ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΛΙΠΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η καλή διατροφή είναι σημαντική για μια καλή υγεία. Μια υγιεινή διατροφή, ποικιλόμορφη, μπορεί να βοηθήσει στην διατήρηση ενός υγιούς βάρους, να προωθήσει την γενική μακροζωία και να

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα