ιχνηλατώντας τη γονιδιωματική, αναγεννητική και εξατομικευμένη ιατρική

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ιχνηλατώντας τη γονιδιωματική, αναγεννητική και εξατομικευμένη ιατρική"

Transcript

1 #1 01 / 2008 ιχνηλατώντας τη γονιδιωματική, αναγεννητική και εξατομικευμένη ιατρική ναι ή όχι στη συλλογή oμφαλοπλακουντιακού αίματος αφιέρωμα: βλαστοκύτταρα 6 Οι βιολόγοι παίρνουν το βραβείο Νόμπελ με «knock-out» 10 Επαναπρογραμματισμός: νέο τοπίο στην υπόσχεση της αναγεννητικής ιατρικής 14 Βλαστοκύτταρα: Τα πρωτεύοντα θηλαστικά παίρνουν σειρά 46 Η Virgin επενδύει στα βλαστοκύτταρα

2

3 #1 01/ νέα Οι βιολόγοι παίρνουν το βραβείο Νόμπελ με «knock-out» Εκδότης Κυριάκος Ν. Γριβέας Γενική Διεύθυνση Λίνα Νικολοπούλου Διευθυντής Έκδοσης Μάνος Πιτσιδιανάκης Σύμβουλος Έκδοσης Γιώργος Παπανικολάου, Δρ. Παθολόγος Art Director Άγγελος Kωνσταντίνου Yπεύθυνη Σύνταξης Φένια Γρηγοράκη Σύνταξη Kατερίνα Παπαχρήστου Μάρθα Νατσουλίδου Γιώργος Πετρόπουλος Οικονομικό Τμήμα Γιώργος Κατακουζηνός Εκτύπωση Eκδοτικός Οργανισμός Λιβάνη ΑΒΕ νέα Επαναπρογραμματισμός: νέο τοπίο στην υπόσχεση της αναγεννητικής ιατρικής νέα Βλαστοκύτταρα: Τα πρωτεύοντα θηλαστικά παίρνουν σειρά βιοεπιχειρείν Η Virgin επενδύει στα βλαστοκύτταρα 49 Διακεκριμένοι επιστήμονες Scientific Publications Ltd Πιερίας 1Α Μεταμόρφωση τηλ.: fax: Διανέμεται δωρεάν. Απαγορεύεται η μερική ή ολική αναδημοσίευση χωρίς τη γραπτή άδεια του εκδότη αφιέρωμα Βλαστοκύτταρα

4 εν αρχή... RE-CODE

5 ο ραντεβού σας με το περιοδικό RE-CODE θα είναι κάθε δύο μήνες. Η θεματολογία του περιλαμβάνει την αναγεννητική ιατρική και τα αρχέγονα κύτταρα, τη γενετική μηχανική, τη γενετική και γονιδιωματική, την εξατομικευμένη ιατρική και τις στοχευμένες θεραπείες, αλλά και κοινωνικά, οικονομικά και ηθικά ζητήματα που συνοδεύουν τις ταχείες μεταβολές στο χώρο της βιοτεχνολογίας με εφαρμογές στον άνθρωπο. Απευθύνεται σε ιατρούς και σε επιστήμονες των βιολογικών επιστημών, με στόχο να τους ενημερώσει για τις εξελίξεις στην αναγεννητική ιατρική, τη γενετική και τη γονιδιωματική και τις εφαρμογές τους στην ιατρική, με εστίαση στην αναδυόμενη εξατομικευμένη ιατρική. Συνδυάζει την ενημέρωση βάσει της επιστημονικής επικαιρότητας με την ανάπτυξη εκπαιδευτικών ενοτήτων. Στόχος του περιοδικού είναι να μετουσιώσει τη τεχνική πληροφορία σε χρήσιμη εποπτική γνώση και να την μεταβιβάσει σε ιατρούς και επιστήμονες των βιολογικών επιστημών, οι οποίοι, λόγω της μεγάλης εξειδίκευσης της ιατρικής και της βιολογίας σήμερα, δεν είναι σε θέση να παρακολουθήσουν όλες τις εξελίξεις. Η γενετική έχει προχωρήσει πολύ και είναι αρκετά δύσκολο, ακόμη και για ιατρούς που έχουν τελειώσει τις σπουδές τους πριν από λίγα χρόνια, να παρακολουθήσουν την εξέλιξή της. Η τεχνική γλώσσα είναι συνήθως δυσνόητη και τις περισσότερες φορές «χάνεσαι» μέσα στο πλήθος των πληροφοριών, χωρίς να αποκομίσεις την ουσία και τα σημαντικά σημεία τους. Ακόμη και οι ανακοινώσεις στα συνέδρια, λόγω της τεχνικής γλώσσας που χρησιμοποιείται, είναι δυσνόητες και ως εκ τούτου βαρετές. Τέλος, ταυτόχρονα με τη γνώση που θα παρέχει το RE-CODE, θα προσπαθήσει να οριοθετήσει το πλαίσιο του δημόσιου διαλόγου και να παροτρύνει τη συμμετοχή στη συζήτηση σχετικά με φιλοσοφικά ζητήματα ή και ζητήματα ηθικής που προκύπτουν από την εξέλιξη της γενετικής και της βιοτεχνολογίας. Η τοποθέτηση των ζητημάτων σε ενημερωμένη βάση και η έγκυρη επιστημονική πληροφόρηση σχετικά με τα πραγματικά τεκταινόμενα στο χώρο της βιοτεχνολογίας μπορούν να βοηθήσουν να «διαλυθούν» κακώς κείμενα που της προσάπτονται και φήμες που αιωρούνται αρκετά συχνά ανυπόστατα. Οι αναγνώστες του περιοδικού έχουν να ωφεληθούν από τη γνώση αυτή για ζητήματα σχεδόν της καθημερινότητάς τους: π.χ. η γνώση για τη χρησιμότητα των αρχέγονων κυττάρων σήμερα και οι τάσεις της έρευνας στον τομέα αυτό ή για νοσήματα με γενετική προδιάθεση κ.λπ., για το πώς αλληλεπιδρούν οι γονιδιακοί παράγοντες με το περιβάλλον, για στοχευμένες θεραπείες κ.λπ. Ή ακόμα για το πώς θα διαχειρισθούν οι κοινωνίες τις επερχόμενες αλλαγές της προσωπικής γονιδιωματικής και της έρευνας στα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα. Θα παρέχει πληροφόρηση που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ενημέρωση των ασθενών, σε απλή γλώσσα και με απλά σχήματα, και θα δίνει τη δυνατότητα δημιουργίας μιας μικρής βιβλιοθήκης αναφοράς τόσο για το γιατρό όσο και για τους ασθενείς του. Το RE-CODE απευθύνεται σε όλες τις ιατρικές ειδικότητες, καθώς και σε βιολόγους και ερευνητές εργαστηρίων γενικά. Για ορισμένες ιατρικές ειδικότητες είναι μεγαλύτερο το ενδιαφέρον, καθώς υπάρχουν ζητήματα της ειδικότητάς τους που σχετίζονται με την αναγεννητική ιατρική και τη γενετική, χωρίς να αποτελούν αυστηρά αντικείμενο του τομέα τους: για παράδειγμα, οι γυναικολόγοι και οι παιδίατροι καλούνται αφενός να συμβουλεύσουν τους υποψήφιους γονείς για την αξία των αρχέγονων κυττάρων και τη φύλαξή τους για ενδεχόμενη μελλοντική χρήση, αφετέρου (οι γυναικολόγοι) να προβούν σε ιατρική πράξη για τη συλλογή τους. Μάνος Πιτσιδιανάκης, Διευθυντής Έκδοσης 5

6 νέα Alison Abbott Πρωτότυπο άρθρο: Biologists claim Nobel prize with a knock-out. Nature, Oct 2007; 449:642 Οι βιολόγοι παίρνουν το βραβείο Νόμπελ με «knockout» Οι προσπάθειες των δημιουργών μίας τεχνικής που επέτρεψε στους βιολόγους να προσδιορίσουν με ευκολία τη λειτουργία των γονιδίων επιβραβεύθηκαν με το φετινό βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας-Ιατρικής 6

7 re-code #1 01/2008 Ηεν λόγω τεχνική επιτρέπει στους ερευνητές να δημιουργούν τα λεγόμενα knock-out ποντίκια - μεταλλαγμένα ποντίκια, στα οποία έχουν απαλειφθεί συγκεκριμένα γονίδια. Με τον τρόπο αυτό, είναι δυνατό να μελετηθεί η λειτουργική τους σημασία και να διαπιστωθεί ο ρόλος που διαδραματίζουν στην υγεία, την ανάπτυξη και την εμφάνιση νόσων. Η τεχνική αυτή επιτρέπει επίσης να δημιουργηθούν ζώα που αποτελούν μοντέλα ανθρώπινων παθήσεων. «Ουσιαστικά, κανένας τομέας της βιοϊατρικής δεν έχει παραμείνει σε σημαντικό βαθμό ανεπηρέαστος με τον ένα ή τον άλλο τρόπο από κάποιο knock-out ποντίκι», δηλώνει ο Jeremy Berg, διευθυντής του National Institute of General Medicine Sciences στην πόλη Bethesda του Maryland στις ΗΠΑ. Ο Mario Capecchi του Πανεπιστημίου της Utah στην πόλη Salt Lake City των ΗΠΑ, ο Martin Evans του Πανεπιστημίου του Cardiff στην Ουαλία και ο Oliver Smithies του Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνας στην πόλη Chapel Hill των ΗΠΑ θα μοιραστούν μεταξύ τους το χρηματικό βραβείο που ανέρχεται σε ύψος 1,1 εκατομμυρίου ευρώ (1,5 εκατομμυρίου δολ. ΗΠΑ). Όπως συμβαίνει πλέον συχνά με το συγκεκριμένο βραβείο Νόμπελ, το έργο της τριάδας είχε ήδη τιμηθεί το 2001 με το βραβείο Lasker. Χιλιάδες knock-out ποντίκια έχουν δημιουργηθεί από την πρώτη αναφορά χρήσης της εν λόγω τεχνικής το Περισσότερα από 500 εξ αυτών αποτελούν μοντέλα ανθρώπινων ασθενειών, όπως είναι οι καρδιαγγειακές και οι νευροεκφυλιστικές νόσοι και ο καρκίνος. Η συγκεκριμένη τεχνολογία βασίζεται σε ένα φυσικό φαινόμενο που ονομάζεται ομόλογος ανασυνδυασμός και παρατηρείται κατά την πρώτη μειωτική διαίρεση. Τα χρωμοσώματα, τα οποία περιέχουν το DNA, υπάρχουν σε ζεύγη - ένα προερχόμενο από κάθε γονέα και κατά τη μείωση συνάπτονται, παραθέτοντας με μεγάλη ακρίβεια τις ομόλογες αλληλουχίες του DNA και επιτρέποντας την ανταλλαγή τμημάτων, οδηγώντας στη δημιουργία νέων ανασυνδυασμένων χρωμοσωμάτων. Οι Capecchi και Smithies βρήκαν ότι τεχνητά συντεθειμένα τμήματα DNA με γνωστές αλληλουχίες μπορεί να χρησιμοποιηθούν για ομόλογο ανασυνδυασμό με DNA ποντικιού και εκμεταλλεύτηκαν αυτή τη διαπίστωση για να επικεντρώσουν την εργασία τους στη μελέτη συγ- 7

8 Οι βιολόγοι παίρνουν το βραβείο Νόμπελ με «knock-out» νέα 8 κεκριμένων γονιδίων ποντικιών. Ο Evans προσέθεσε το στοιχείο-κλειδί της κληρονομικότητας, το οποίο οδήγησε εν τέλει στη δημιουργία knockout ποντικιών δηλ. ποντικιών, στα οποία ένα γονίδιο παραμένει απενεργοποιημένο και στις μελλοντικές γενιές. Είχε την ιδέα να χρησιμοποιήσει εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα ποντικιών προκειμένου να εισαγάγει γενετικό υλικό σε έμβρυα που προέρχονται από διαφορετικά είδη ποντικιού. Όταν ενέχυσε τα βλαστοκύτταρα στα έμβρυα, Ουσιαστικά, κανένας τομέας της βιοϊατρικής δεν έχει παραμείνει σε σημαντικό βαθμό ανεπηρέαστος με τον ένα ή τον άλλο τρόπο από κάποιο knock-out ποντίκι τα χρωμοσώματά τους συνδυάσθηκαν, όπως ήταν αναμενόμενο. Τα «μωσαϊκά» έμβρυα που δημιουργήθηκαν κατάφεραν να γίνουν τελειόμηνα με χρήση παρένθετης μητέρας, και όταν αργότερα ζευγάρωσαν, οι απόγονοί τους διέθεταν γονίδια που προέρχονταν από τα βλαστοκύτταρα. Ο Evans άρχισε στη συνέχεια να τροποποιεί τα βλαστοκύτταρα, προτού τα εισαγάγει στα ωάρια των ποντικιών, χρησιμοποιώντας ρετροϊούς για να ενσωματώσει νέα γονίδια στα γονιδιώματά τους. Αυτά τα νέα γονίδια μεταφέρθηκαν στη συνέχεια στα έμβρυα και στους απογόνους τους. Ο συνδυασμός αυτής της τεχνικής με τον ανασυνδυασμό των τεχνητών ομολόγων οδήγησε στη δημιουργία του πρώτου knock-out ποντικιού. Σημαντικές βελτιώσεις στην τεχνολογία και ιδίως η δημιουργία των ποντικών ρυθμιζόμενης απαλοιφής - έκαναν τα knock-out ποντίκια ακόμα πιο πολύτιμα για τους βιολόγους. Ένα σύστημα, το οποίο ονομάζεται Cre-lox, αναπτύχθηκε σε ποντίκια από τον Klaus Rajewsky, ο οποίος εργάζεται σήμερα στην Ιατρική Σχολή του Harvard, με σκοπό να επιτρέψει την απαλοιφή του στοχευμένου γονιδίου σε κάποια επιλεγμένη χρονική στιγμή μετά τη γέννηση. Η τεχνική αυτή προσφέρει τη δυνατότητα να μελετηθούν γονίδια που κατέχουν σημαντικό ρόλο στην εβρυϊκή ανάπτυξη και η απαλοιφή τους κατά το στάδιο αυτό θα οδηγούσε στο θάνατο πριν τη γέννηση, εμποδίζοντας έτσι τη μελέτη της λειτουργικότητάς τους. Μέχρι και 15% των γονιδίων φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στην εμβρυϊκή ανάπτυξη. Ο Smithies δήλωσε στο περιοδικό Nature ότι το βραβείο «ήταν αναμενόμενο, δεδομένου του διαμετρήματος του έργου», ενώ εκείνο που τον ενθουσιάζει περισσότερο, είναι να ξεφυλλίζει επιστημονικά περιοδικά και να βρίσκει τόσες πολλές εργασίες που βασίζονται σε ποντίκια knock-out. «Είναι σαφές ότι η μέθοδος ομόλογου ανασυνδυασμού έχει συμβάλει σε μεγάλο βαθμό στον τρόπο που κατανοούμε το γονιδίωμα», δήλωσε. «Μπορεί να έχουμε την αλληλουχία, αλλά τα knock-out θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τη λειτουργία της». Πρόσφατα, ο Capecchi βοήθησε να περιγραφεί με λεπτομέρειες ο ρόλος που διαδραματίζουν συγκεκριμένα γονίδια στην εμβρυϊκή ανάπτυξη. Το έργο του επικεντρώνεται ιδίως στα όργανα του σώματος και στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται το σώμα - ώστε όλα τα όργανα του σώματος ενός ζώου να βρίσκονται στο σωστό σημείο. Ο Evans δημιούργησε πολλά μοντέλα σημαντικών ανθρώπινων νόσων σε ποντίκια, όπως για παράδειγμα της κυστικής ίνωσης, και τα χρησιμοποίησε για να μελετήσει τους μηχανισμούς τους και για να προσπαθήσει να βρει τρόπους διόρθωσης των ελαττωματικών γονιδίων. Ο Smithies δημιούργησε κι εκείνος με τη σειρά του ένα ποντίκι με κυστική ίνωση, καθώς και μοντέλα κοινών νόσων, συμπεριλαμβανομένης της υψηλής αρτηριακής πίεσης και της αθηροσκλήρωσης. Τώρα που πλέον έχει καταγραφεί η αλληλουχία του γονιδιώματος των ποντικιών, έχει ξεκινήσει μία προσπάθεια σε παγκόσμιο επίπεδο για δημιουργία knock-out για κάθε ένα από τα γονίδια του ζώου. «Η επίπτωση της τεχνολογίας στην κατανόηση της λειτουργίας των γονιδίων και τα οφέλη της για την ανθρωπότητα θα συνεχίσουν να αυξάνονται τα χρόνια που έρχονται, δηλώνει ο Evans.

9 re-code #1 01/2008 Γενική στρατηγική στόχευσης γονιδίων σε ποντίκια Βήμα 1 Στόχευση γονιδίων σε εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα 1. Καλλιέργεια εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων Τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα καλλιεργούνται από έμβρυα ποντικιών πριν από την εμφύτευση (βλαστοκύστες). Φορέας neo r ενσωματωμένο DNA HSV-tk Εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα Βλαστοκύστη Διαμόλυνση Ομόλογο DNA Ομόλογο DNA 2. Κατασκευή φορέα στόχευσης Ο φορέας περιέχει τμήματα του DNA που είναι ομόλογα προς το γονίδιο-στόχο, καθώς και ενσωματωμένο DNA, το οποίο μεταβάλλει το γονίδιο-στόχο και επιτρέπει την επιλογή μεταξύ θετικών και αρνητικών κλώνων. 3. Διαμόλυνση εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων Ο κυτταρικός μηχανισμός του ομόλογου ανασυνδυασμού επιτρέπει στον φορέα στόχευσης να εντοπίσει και να προβεί σε ανασυνδυασμό με το γονίδιο-στόχο. Φορέας neo r HSV-tk Σπάνιο κύτταρο που φέρει το στοχευμένο γονίδιο Γονίδιο-στόχος Γονίδιο-στόχος 4. Πολλαπλασιασμός των στοχευμένων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων Η επιλογή βάσει παρουσίας neo r και απουσίας HSV-tk εμπλουτίζει τα στοχευμένα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα. Επιλογή θετικών-αρνητικών Αμιγής πληθυσμός εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων που φέρουν το στοχευμένο γονίδιο Ομόλογος ανασυνδυασμός Γονίδιο-στόχος neo r neo r Βήμα 2 Από στοχευμένα με γονίδια εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα σε στοχευμένα με γονίδια ποντίκια 5. Έγχυση εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων σε βλαστοκύστες Τα στοχευμένα εμβρυϊκά...όπου αναμιγνύονται και διαμορφώνουν βλαστοκύτταρα εγχέονται ένα μωσαϊκό με τα κύτταρα από τη μάζα στις βλαστοκύστες... των κυττάρων της εμβρυοβλάστης, από την οποία αναπτύσσεται το έμβρυο. Οι βλαστοκύστες που έχουν υποστεί έγχυση εμφυτεύονται σε παρένθετη μητέρα, όπου και αναπτύσσονται σε έμβρυα-μωσαϊκό. Εμβρυοβλάστη μωσαϊκό Γέννηση ποντικιών-μωσαϊκό 6. Γέννηση και αναπαραγωγή ποντικιών-μωσαϊκό Τα ποντίκια-μωσαϊκό ζευγαρώνουν με φυσιολογικά ποντίκια και δίνουν απογόνους με στοχευμένα γονίδια και φυσιολογικούς απογόνους. Ποντίκι-μωσαϊκό (αρσενικό) φυσιολογικό ποντίκι (θηλυκό) Ωάριο Ωάριο Σπέρμα Σπέρμα Φυσιολογικά ποντίκια Ποντίκια με στοχευμένα γονίδια - που ονομάζονται knock-out ποντίκια, όταν απενεργοποιηθεί το στοχευμένο γονίδιο Επιτροπή Νόμπελ Φυσιολογίας-Ιατρικής Εικονογράφηση: Annika Röhl 9

10 νέα Επαναπρογραμματισμός: νέο τοπίο στην υπόσχεση της αναγεννητικής ιατρικής 10

11 re-code #1 01/2008 Μια σειρά επιστημονικών δημοσιεύσεων που δείχνουν ότι με σχετικά απλό τρόπο δερματικά κύτταρα μπορούν να επαναπρογραμματισθούν, αποκτώντας ιδιότητες εμβρυϊκών κυττάρων, ανατρέπουν το τοπίο της αναγεννητικής ιατρικής. Αν η μέθοδος μπορέσει να μεταφερθεί στον άνθρωπο, θα μπορούν να δημιουργηθούν ειδικά για κάθε ασθενή βλαστικά κύτταρα, παρακάμπτοντας τους ηθικούς, νομικούς και τεχνικούς περιορισμούς της χρήσης ωαρίων ή εμβρύων Μια μελέτη των Tada και συν. 1, δημοσιευμένη το 2001, είχε δείξει ότι τα διαφοροποιημένα ενήλικα κύτταρα μετατρέπονταν σε πολυδύναμα όταν συντήκονταν με εμβρυϊκά κύτταρα (ES). Το εύρημα υπέδειξε ότι παράγοντες των ES μπορούν να προσδώσουν πολυδυναμικότητα σε άλλα κύτταρα. Ωστόσο επειδή τα μεταγραφικά προφίλ, οι τροποποιήσεις της χρωματίνης και η μεθυλίωση των ενήλικων κυττάρων διαφέρουν πολύ απ' αυτή των ES, πιστευόταν ότι η πολυδυναμικότητα θα ελεγχόταν με εξαιρετικά πολύπλοκο τρόπο. Ήταν λοιπόν αναπάντεχο όταν πέρυσι οι Takahashi και Yamanaka 2 έδειξαν ότι εισάγοντας τέσσερις μόνο μεταγραφικούς παράγοντες (Oct3/4, Sox2, c-myc και Klf4) σε ινοβλάστες δέρματος ποντικιών, κατάφεραν να παράγουν κυτταρικές σειρές με μερικές από τις ιδιότητες των ES κυττάρων. Τα κύτταρα αυτά ονομάστηκαν επαγόμενα πολυδύναμα βλαστικά κύτταρα (induced pluripotent stem cells ips). Ωστόσο, τα κύτταρα αυτά διέφεραν από τα ES και εγχυόμενα σε φυσιολογικές βλαστοκύστες ποντικών δεν οδηγούσαν στη γένεση ζωντανών χιμαιρών. Οι ερευνητές σκέφτηκαν ότι αν η επιλογή των ips γινόταν με βάση την έκφραση γονιδίων που ήταν πολύ βασικότερα για την πολυδυναμικότητα απ' ότι το Fbx15 που είχαν χρησιμοποιήσει μέχρι τότε, θα ήταν δυνατόν να παράγουν μια βελτιωμένη γενιά επαναπρογραμματισμένων κυττάρων. Έτσι, εισήγαγαν στα κύτταρα έναν παράγοντα ανθεκτικότητας σε φάρμακα κάτω από τον έλεγχο καλά μελετημένων γονιδίων που συνδέονταν με την πολυδυναμικότητα (Nanog ή Pou5f1) προκειμένου να επιλέξουν τους κατάλληλους κλώνους. Με τη διαμόλυνσή τους με ρετροϊό που περιείχε τέσσερις μεταγραφικούς παράγοντες, τρεις διαφορετικές ομάδες, κατόρθωσαν να κατασκευάσουν σταθερές κυτταρικές σειρές και να δημιουργήσουν απ' αυτές χιμαιρικά ποντίκια, αποδεικνύοντας σ' αυτά την μεταφορά του γενετικού υλικού των ips 3,4,5. Ωστόσο η επιτυχία αυτή γέννησε νέα ερωτήματα σχετικά με την αλληλουχία των μοριακών γεγονότων που οδηγούσαν στον επαναπρογραμματισμό και στο αν εμπλέκονταν και άλλοι παράγοντες εκτός από την έκφραση των μεταγραφικών παραγόντων. Επιπλέον, ενδεχομένως η συνεχής έκφραση και των τεσσάρων παραγόντων να μην είναι απαραίτητη για τη διατήρηση των ips, καθώς τα ips δείχνουν χαμηλό επίπεδο έκφρασης αυτών των παραγόντων. Η ομάδα των Maherali και συν. έδειξε ότι η συνεχιζόμενη έκφραση του Oct/3/4 ήταν επουσιώδης για την επιβίωση των ips και παρόμοια πειράματα θα πρέπει να γίνουν για όλους τους παράγοντες. Από τα ποντίκια στον άνθρωπο Εύλογα η ανακάλυψη αυτής της απλής μεθόδου επαναπρογραμματισμού οδήγησε σε έναν αγώνα δρόμου για την αναπαραγωγή της σε ανθρώπινα κύτταρα. Δύο διαφορετικές ομάδες χρησιμοποίησαν τη μέθοδο με επιτυχία σε δερματικά κύτταρα ανθρώπου. Η ομάδα των Yamanaka και συν. χρησιμοποίησε ρετροϊό σαν όχημα για να εισαχθούν τα ίδια τέσσερα γονίδια που χρησιμοποίησαν και στα ποντικίσια κύτταρα σε ανθρώπινους ινοβλάστες. Μια κυτταρική σειρά από ips δημιουργήθηκε για κάθε 5000 κύτταρα που επεξεργάστηκαν με τη νέα τεχνική 6. Τα επαναπρο- 11

12 Επαναπρογραμματισμός: νέο τοπίο στην υπόσχεση της αναγεννητικής ιατρικής νέα γραμματισμένα κύτταρα ήταν παρόμοια με τα ES. Το ένζυμο τελομεράση, που προστατεύει τα χρωμοσώματα, ήταν ενεργό όπως και στα εμβρυϊκά κύτταρα και πολλά από τα γονίδια που συνδέονται με την πολυδυναμικότητα επίσης ήταν ενεργά όπως και στα εμβρυϊκά κύτταρα, και σε αντίθεση με τους διαφοροποιημένους ινοβλάστες. Τα γονίδια του ρετροϊού σιγούσαν επίσης, υποδεικνύοντας ότι η μεταμόρφωση οφειλόταν στη μεταβολή της 12 α) β) γ) δ) ε) Φυσιολογική βλαστοκύστη στ) ζ) Χιμαιρικό ποντίκι Ποντίκι προερχόμενο από ips Διαγονιδιακό ποντίκι Ινοβλάστες δέρματος Ρετροϊική διαμόλυνση (Oct3/4, Sox2, Klf4, c-myc) Επιλογή αντιβιοτικού Ανάπτυξη σε καλλιέργεια Κυτταρική σειρά ips Φυσιολογικό ποντίκι Φυσιολογικό ποντίκι έκφρασης ενδογενών γονιδίων. Η έκφραση περισσοτέρων από 5000 γονίδια βρέθηκε να διαφέρει στο πενταπλάσιο μεταξύ των ips και των ινοβλαστών, έναντι 1267 μεταξύ ips και ανθρώπινων εμβρυϊκών κυττάρων (hes). Η ομάδα διαφοροποίησε τα επαναπρογραμματισμένα κύτταρα σε καρδιακά και νευρικά. Η ομάδα των Thomson και συν. ξεκίνησε από την αρχή, διαμορφώνοντας τη δική της λίστα 14 υποψηφίων Εικόνα 1 Παραγωγή επαγόμενων πολυδύναμων βλαστικών κυττάρων α. Προκειμένου να μετατρέψουν τις ινοβλάστες ενήλικου δέρματος σε εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα, οι ερευνητές δημιούργησαν ποντίκια τα οποία έφεραν έναν επιλέξιμο από φάρμακο δείκτη, προσδίδοντάς τους αντίσταση είτε στη νεομυκίνη 2 είτε στην πουρομυκίνη 1,3. Η αντίσταση σε αυτά τα αντιβιοτικά συνδέθηκε με την έκφραση είτε του Pou5f1 (αναφ. 2) είτε του Nanog (αναφ.1,3), τα οποία είναι δείκτες πολυδυναμικότητας. β. Στη συνέχεια, οι συγγραφείς απομόνωσαν ινοβλάστες από αυτά τα γενετικά τροποποιημένα ποντίκια και, γ. εισήγαγαν γονίδια για τέσσερις μεταγραφικούς παράγοντες - Oct3/4, Sox2, c-myc και Klf4- σε αυτά τα κύτταρα μέσω ρετροϊικής διαμόλυνσης. δ. Τα διαμολυσμένα κύτταρα υποβλήθηκαν σε κατάλληλη επιλογή φαρμάκου. Κύτταρα που δεν εξέφρασαν το γονίδιο για την αντίσταση στο φάρμακο -δηλαδή τα Pou5f1 ή Nanog- πέθαναν. ε. Στη συνέχεια, οι σπάνιες αποικίες που ήταν παρόμοιες με εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα απομονώθηκαν και επεκτάθηκαν σε σταθερές επαγόμενες πολυδύναμες σειρές βλαστικών κυττάρων (ips). στ. Όταν εγχύθηκαν σε βλαστοκύστεις φυσιολογικών ποντικιών, τα κύτταρα ips ήταν ικανά να συμβάλουν σε όλους τους κυτταρικούς τύπους του σώματος, συμπεριλαμβανομένης της βλαστικής σειράς. ζ. Όταν τα χιμαιρικά πειραματόζωα που προέκυψαν από αυτές τις βλαστοκύστεις, διασταυρώθηκαν με φυσιολογικά ποντίκια, το αποτέλεσμα ήταν είτε γέννηση ζωντανών απογόνων που έφεραν το γενετικό υλικό ενός κυττάρου ips 1 είτε ανάπτυξη στο στάδιο του εμβρύου 2,3. για επαναπρογραμματισμό γονιδίων και χρησιμοποιώντας μια συστηματική διαδικασία κατέληξε επίσης σε 4 παράγοντες, δύο από τους οποίους ήταν ίδιοι με αυτούς του Yamanaka (OCT3 και SOX2), ενώ τα άλλα δύο γονίδια ήταν διαφορετικά (NANOG και LIN28). Η ομάδα επαναπρογραμματισε κύτταρα που προέρχονταν από εμβρυϊκό δέρμα και την ακροποσθία ενός νεογέννητου. Η τεχνική κατόρθωσε να μεταμορφώσει 1 στα κύτταρα, αριθμό ικανό προκειμένου να δημιουργήσει αρκετές κυτταρικές σειρές σε ένα πείραμα 7. Τα κύτταρα που δημιουργούνταν με τις τεχνικές των δύο ομάδων ήταν σε θέση να προκαλέσουν τη γένεση τερατωμάτων ή όγκων που περιείχαν κύτταρα προέλευσης και των τριών βλαστικών δερμάτων. Οι προβληματισμοί Παρ' όλο που υπόσχονται πολλά και οι δυο τεχνικές έχουν σοβαρά μειονεκτήματα, που δημιουργούν σκεπτικισμό για τη δυνατότητά τους να οδηγήσουν σε θεραπευτικές εφαρμογές στον άνθρωπο. Οι ανεπιθύμητες επιπτώσεις της δημιουργίας βλαστικών κυττάρων με την τεχνική αυτή συμπεριλαμβάνουν τη δημιουργία όγκων, που συνδέεται με την ενεργοποίηση ενός από τα γονίδια που εισάγονται, του c-myc. Οι Yamanaka και συν. βρήκαν ότι 20% των απογόνων που δημιουργήθηκαν από τα ips εμφάνισαν όγκους, όπως συνέβη και με κάποια από τα χιμαιρικά ποντίκια. Ωστόσο, λίγο μετά τη δημοσίευσή τους, οι Yamanaka και συν. παρουσίασαν μια νέα εργασία, στην οποία έδειξαν ότι ποντικίσια και ανθρώπινα κύτταρα μπορούσαν να επαναπρογραμματισθούν με τη χρήση μόνο τριών από τα τέσσερα γονίδια. Στο νέο τροποποιημένο πρωτόκολλο δεν χρησιμοποιήθηκε c-myc και οι συγγραφείς αναφέρουν ότι κατά τη διάρκεια της περιορισμένης παρακολούθησης δεν παρατηρήθηκε η ανάπτυξη όγκων στα χιμαιρικά ποντίκια 8. Επιπλέον, το πρωτόκολλο μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την προσθήκη πα-

13 re-code #1 01/2008 ράγοντα ανθεκτικότητας σε φάρμακα για να επιλεγούν τα κύτταρα. Δεν είναι ακόμα γνωστό αν η συγκεκριμένη μεθοδολογία μπορεί να οδηγήσει στον επαναπρογραμματισμό άλλων διαφοροποιημένων κυττάρων. Αποτελεί ωστόσο απόδειξη ότι τα κύτταρα των ενηλίκων μπορούν να επαναπρογραμματισθούν με μια μέθοδο που μπορεί να αναπαραχθεί. Υπάρχει σημαντική απόσταση μέχρι οι θεραπευτικές υποσχέσεις για αναγέννηση να μεταφερθούν στη κλινική έρευνα. Είναι σημαντικό να εγκαθιδρυθούν διαδικασίες διαφοροποίησης αυτών των κυττάρων σε μια ποικιλία χρήσιμων κυτταρικών τύπων, διασφαλίζοντας ότι δεν παραμένουν αδιαφοροποίητα κύτταρα που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη όγκων. Θεραπευτική δοκιμή Η πρώτη δοκιμή των θεραπευτικών δυνατοτήτων των ips έγινε σε ποντίκια που παρουσίαζαν δρεπανοκυτταρική αναιμία. Η νόσος χαρακτηρίζεται από γενετικές μεταλλάξεις της αιμοσφαιρίνης που οδηγούν, κάτω από ορισμένες συνθήκες, στη μεταβολή του σχήματος των ερυθρών αιμοσφαιρίων, από σφαιρικά σε δρεπανοειδή, εμποδίζοντας την ομαλή τους κυκλοφορία στα αγγεία. Χρησιμοποιώντας την ίδια μεθοδολογία, η ομάδα του Τ. Townes επαναπρογραμμάτισε τα δερματικά κύτταρα και εισήγαγε ένα φυσιολογικό αντίγραφο του γονιδίου της αιμοσφαιρίνης. Στη συνέχεια, διαφοροποίησε τα κύτταρα σε αιμοποιητικά και τα επανέγχυσε στα ποντίκια που είχαν προηγουμένως ακτινοβοληθεί για να καταστραφούν τα αιμοποιητικά τους κύτταρα. Σε λίγες εβδομάδες τα νέα κύτταρα παρήγαγαν ώριμα ερυθρά αιμοσφαίρια και τα συμπτώματα της νόσου είχαν βελτιωθεί σημαντικά 9. Η υπόσχεση και τα επόμενα βήματα Η πολυδυναμική φύση των εμβρυϊκών κυττάρων τα καθιστά εξαιρετικά Πηγές ελκυστικά για την ανάπτυξη κυτταρικών θεραπειών που θα αποσκοπούν στην αποκατάσταση εκφυλισμένων ή τραυματισμένων ιστών. Η χρήση ανθρώπινων εμβρύων, ως πηγή τέτοιων κυττάρων, είναι νομικά και ηθικά αμφισβητήσιμη. Έτσι, η προοπτική δημιουργίας πολυδύναμων κυττάρων με παρόμοιες ιδιότητες από κύτταρα ενηλίκων είναι εξαιρετικά σημαντική. Μέχρι σήμερα, η προτεινόμενη μέθοδος ήταν η μεταφορά σωματικών κυτταρικών πυρήνων (SCNT) ή αλλιώς θεραπευτική κλωνοποίηση. Η διαδικασία αφορά στη μεταφορά και τον επαναπρογραμματισμό του DNA από ενήλικο κύτταρο με την εμφύτευσή του στο κυτταρικό περιβάλλον ενός ωαρίου. Μέχρι σήμερα, με τον τρόπο αυτό έχουν παραχθεί ES κύτταρα σε ποντικούς, ενώ οι ισχυρισμοί του Νοτιοκορεάτη επιστήμονα Woo Suk Hwang για την επίτευξή του εγχειρήματος σε ανθρώπινα κύτταρα αποδείχθηκαν ψευδείς. Περιγραφές επιτυχίας της μεθόδου σε άλλα πρωτεύοντα δείχνουν ότι μπορεί να είναι εφικτή. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν είναι καθόλου σαφές ότι εμβρυϊκά κύτταρα θα μπορέσουν να παράγονται σε μια εύλογη συχνότητα με την τεχνική της πυρηνικής μεταφοράς. Ένας αποτελεσματικός τρόπος επαναπρογραμματισμού ενηλίκων κυττάρων που αποφεύγει τη χρήση ωαρίων ή εμβρύων σαφώς υπερέχει. Καθώς οι ρετροϊοί μπορεί να προκαλέσουν την ενεργοποίηση καρκινογόνων γονιδίων, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν σε θεραπευτικές εφαρμογές θα πρέπει να βρεθεί ένας άλλος τρόπος αντί της ρετροϊικής διαμόλυνσης. Δεν είναι λίγοι αυτοί που πιστεύουν ότι η δοκιμασία διαλογής μικρών μοριακών παραγόντων που θα μπορούσαν να ενεργοποιήσουν παροδικά την έκφραση των απαραίτητων γονιδίων είναι το επόμενο βήμα. Τα κύτταρα αυτά μπορούν επίσης να αποδειχθούν εξαιρετικά χρήσιμα στη μελέτη πολλών παθήσεων και στη δοκιμή φαρμακευτικών παραγόντων. Όπως και να 'ναι, οι ανακαλύψεις αυτές συνιστούν μια σημαντική στροφή που θα καθορίσει τη μελλοντική κατεύθυνση της έρευνας στα βλαστικά κύτταρα. 1. Tada M, Takahama Y, Abe K, Nakatsuji N, Tada T. Nuclear reprogramming of somatic cells by in vitro hybridization with ES cells. Curr Biol Oct 2;11(19): Takahashi K, Yamanaka S. Induction of pluripotent stem cells from mouse embryonic and adult fibroblast cultures by defined factors. Cell Aug 25;126(4): Okita K, Ichisaka T, Yamanaka S. Generation of germline-competent induced pluripotent stem cells. Nature Jul 19;448(7151): Wernig M, Meissner A, Foreman R, Brambrink T, Ku M, Hochedlinger K, Bernstein BE, Jaenisch R. In vitro reprogramming of fibroblasts into a pluripotent ES-cell-like state. Nature Jul 19;448(7151): Nimet Maherali, Rupa Sridharan, Wei Xie, Jochen Utikal, Sarah Eminli, Katrin Arnold, Matthias Stadtfeld, Robin Yachechko, Jason Tchieu, Rudolf Jaenisch, Kathrin Plath and Konrad Hochedlinger. Directly Reprogrammed Fibroblasts Show Global Epigenetic Remodeling and Widespread Tissue Contribution. Cell Stem Cell , Takahashi K, Tanabe K, Ohnuki M, Narita M, Ichisaka T, Tomoda K, Yamanaka S. Induction of pluripotent stem cells from adult human fibroblasts by defined factors. Cell Nov 30;131(5): Yu J, Vodyanik MA, Smuga-Otto K, Antosiewicz-Bourget J, Frane JL, Tian S, Nie J, Jonsdottir GA, Ruotti V, Stewart R, Slukvin II, Thomson JA. Induced Pluripotent Stem Cell Lines Derived from Human Somatic Cells. Science Nov Nakagawa M, Koyanagi M, Tanabe K, Takahashi K, Ichisaka T, Aoi T, Okita K, Mochiduki Y, Takizawa N, Yamanaka S. Generation of induced pluripotent stem cells without Myc from mouse and human fibroblasts. Nat Biotechnol Nov 30 9.Hanna J, Wernig M, Markoulaki S, Sun CW, Meissner A, Cassady JP, Beard C, Brambrink T, Wu LC, Townes TM, Jaenisch R. Treatment of Sickle Cell Anemia Mouse Model with ips Cells Generated from Autologous Skin. Science Dec 6 13

14 νέα Βλαστοκύτταρα: Τα πρωτεύοντα θηλαστικά παίρνουν σειρά Ian Wilmut και Jane Taylor Οι ερευνητές πέτυχαν τον δοκιμαστικό στόχο της δημιουργίας εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων από τα κύτταρα ενήλικου πρωτεύοντος θηλαστικού. Η διαδικασία που ακολουθήθηκε θα μπορούσε ενδεχομένως να προσφέρει πληροφορίες για ένα μεγάλο αριθμό νόσων, σε περίπτωση που εφαρμοσθεί σε ανθρώπους 14

15 re-code #1 01/2008 Η δημιουργία βλαστοκυττάρων προσαρμοσμένων στις ανάγκες του εκάστοτε ασθενούς προσφέρει πολλές ελπίδες όσον αφορά στην ιατρική θεραπεία, την ανακάλυψη φαρμάκων και τη βασική έρευνα Αλλά, εκτός από τα ηθικά ζητήματα που σχετίζονται με αυτήν, υπάρχουν και πολλά τεχνικά εμπόδια ως προς την επίτευξη του στόχου αυτού στους ανθρώπους. Για πολλά είδη χρησιμοποιήθηκαν τόσο ενήλικα όσο και εμβρυϊκά κύτταρα με σκοπό τη δημιουργία γενετικά πανομοιότυπων απογόνων - το πρόβατο Ντόλλυ είναι ίσως το διασημότερο από αυτά 1. Αυτό επετεύχθη μέσω μίας διαδικασίας που είναι γνωστή ως μεταφορά πυρήνα σωματικών κυττάρων (SCNT), η οποία περιλαμβάνει την αντικατάσταση γενετικού υλικού από τον πυρήνα ενός μη γονιμοποιημένου ωαρίου από υλικό ενός σωματικού (όχι μικροβιακού) κυττάρου. Σε κάθε περίπτωση, το βασικό αυτό πρωτόκολλο πρέπει να τροποποιηθεί ανάλογα με το κάθε είδος. Εντούτοις, παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν καταβληθεί, παραμένει αδύνατη η δημιουργία γραμμών εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων πρωτευόντων θηλαστικών ή η κλωνοποίηση πρωτεύοντος θηλαστικού. Οι Byrne και συν. 2 περιέγραψαν πρόσφατα τη δημιουργία γραμμών βλαστοκυττάρων από έμβρυα πιθήκου του είδους του μακάκου (macaque rhesus) με χρήση τροποποιημένου πρωτοκόλλου SCNT. Το προηγούμενο έργο 3 του Byrne και των συναδέλφων του έδειξε ότι, σε αντίθεση προς ό,τι ισχύει με άλλα θηλαστικά, όταν το υλικό του πυρήνα ενός ωαρίου (ωοκύτταρο) αντικατασταθεί από εκείνο ενός σωματικού κυττάρου πρωτεύοντος θηλαστικού, το ωοκύτταρο δεν μπορεί να ανασχηματιστεί αποτελεσματικά και να περάσει σε εμβρυϊκό στάδιο, λόγω καθυστερημένης και αναποτελεσματικής αφαίρεσης μίας πρωτεΐνης που ονομάζεται λαμίνη A/C. Η εν λόγω πρωτεΐνη αποτελεί συστατικό στοιχείο του πυρηνικού σκελετού και η αφαίρεσή της απαιτεί ένα σύμπλοκο πρωτεϊνών που είναι γνωστό ως παράγων προαγωγήςωρίμανσης (MPF). Οι συγγραφείς κατέληξαν στην υπόθεση 3 ότι η ακατάλληλη διαχείριση του ωοκυττάρου μπορεί να προκαλέσει πρόωρη εξασθένηση της δραστηριότητας του MPF, που οδηγεί σε διατήρηση της λαμίνης A/C. Προκειμένου να ελέγξουν την υπόθεση αυτή, εμπόδισαν την εξασθένιση του MPF και βρήκαν ότι, πράγματι, η λαμίνη A/C αφαιρούνταν με περισσότερο αποτελεσματικό τρόπο. Όμως, η διαδικασία αυτή προκάλεσε άλλες επιπτώσεις σε μετέπειτα στάδια της εμβρυϊκής ανάπτυξης, οι οποίες αποδείχθηκαν σημαντικότερες από τα οφέλη της. Οι Byrne και συν. 2 έχουν έκτοτε προβεί σε αρκετές τροποποιήσεις στο πρωτόκολλο SCNT τους. Για παράδειγμα, στο συμβατικό SCNT, τα ωοκύτταρα εκτίθενται σε χρώση Hoechst ή/και σε υπεριώδη ακτινοβολία, προκειμένου να εντοπιστούν και να αφαιρεθούν τα χρωμοσώματά τους. Ο Byrne και οι συνάδελφοί του υπέθεσαν ότι μία τέτοια διαδικασία ενδέχεται να ευθύνεται για την παρεμπόδιση του γονιμοποιημένου ωοκυττάρου των πρωτευόντων θηλαστικών να φτάσει στο πολυκυτταρικό στάδιο εμβρυϊκής ανάπτυξης που ονομάζεται βλαστοκύστη, στον επιθυμητό βαθμό. Υπέθεσαν επίσης ότι ενδέχεται να βλάψει το μιτοχονδριακό DNA, εμποδίζοντας τη λειτουργία αυτού του οργανιδίου που παράγει ενέργεια κατά την πρώιμη εμβρυϊκή ανάπτυξη. Προκειμένου να αποφευχθούν τέτοιου είδους ενδεχόμενοι κίνδυνοι, οι συγγραφείς υιοθέτησαν μία εναλλακτική μέθοδο ανίχνευσης χρωμοσωμάτων: χρησιμοποίησαν το σύστημα απεικόνισης Oosight για να οπτικοποιήσουν τα χρωμοσώματα χρησιμοποιώντας πολωμένο φως. 15

16 Βλαστοκύτταρα: Τα πρωτεύοντα θηλαστικά παίρνουν σειρά νέα Ένα άλλο μέτρο που λήφθηκε ήταν η αύξηση του επιπέδου του MPF αφαιρώντας το ασβέστιο και το μαγνήσιο από το μέσο, μέσα στο οποίο γινόταν η επεξεργασία των ωοκυττάρων και, αργότερα, των εμβρύων. Παρότι το ασβέστιο είναι ουσιώδους σημασίας για την απόκριση του ωοκυττάρου στην επίδραση ενεργοποίησης του σπέρματος κατά τη γονιμοποίηση 4, περιβαλοντικοί παράγοντες μπορούν επίσης με τη σειρά τους να ενεργοποιήσουν αυτόματα τα ωοκύτταρα. Έτσι, η αφαίρεση του ασβεστίου -και ενδεχομένως και του μαγνησίουκατά τη διάρκεια των διαδικασιών SCNT μειώνει την επίπτωση της αυτόματης ενεργοποίησης των ωοκυττάρων. Αυτό επιτρέπει την παραγωγή μίας ομάδας ομοιόμορφων ωοκυττάρων με υψηλά επίπεδα MPF, τα οποία μπορούν στη συνέχεια να ενεργοποιηθούν με ελεγχόμενο τρόπο. Την επιτυχία του Byrne και των συναδέλφων του 3 κατά τη δημιουργία γραμμών εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων προερχόμενων από πρωτεύοντα θηλαστικά ακολούθησε η ένταξη των αλλαγών αυτών στο πρωτόκολλο SCNT (Εικ. 1). Ωστόσο, απαιτείται περισσότερη δουλειά προκειμένου να αναλυθούν διεξοδικά οι μηχανισμοί που αποτελούν τη βάση αυτού του επιτεύγματος. Μία εντελώς διαφορετική προσέγγιση στο SCNT μπορεί επίσης να οδηγήσει σε γραμμές εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων. Αυτή η διαδικασία περιλαμβάνει τον άμεσο επαναπρογραμματισμό των ενήλικων κυττάρων, προκαλώντας την έκφραση τεσσάρων μόλις παραγόντων μεταγραφής γονιδίων στα κύτταρα. Χρησιμοποιώντας τη μέθοδο αυτή, οι 16 Μέσα στη βιασύνη μας να χρησιμοποιήσουμε κύτταρα προσαρμοσμένα στις ανάγκες του κάθε ασθενούς, τείνουμε να παραβλέπουμε το γεγονός ότι έχουν μεγάλη αξία για τη βασική έρευνα και την ανακάλυψη φαρμάκων ερευνητές 5,6 επαναπρογραμμάτισαν τα δερματικά κύτταρα ενήλικων ποντικιών ώστε να παραχθούν ορισμένα κύτταρα που να διαθέτουν πολλά από τα χαρακτηριστικά των εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν ενδείξεις που να μαρτυρούν ότι η προσέγγιση αυτή ενδέχεται να είναι αποτελεσματική και για τα ανθρώπινα κύτταρα. Ακόμα, όμως, κι αν είναι δυνατόν να εφαρμοσθεί στην παραγωγή κυττάρων προσαρμοσμένων στις ανάγκες του κάθε ασθενούς, υπάρχουν άλλοι περιορισμοί που αφορούν τη χρήση του σε ανθρώπους. Για παράδειγμα, ιικοί φορείς χρησιμοποιήθηκαν για την ενσωμάτωση των γονιδίων που κωδικοποιούν τους τέσσερις παράγοντες μεταγραφής στο γονιδίωμα των ποντικιών. Λόγω των ενδεχόμενων κινδύνων που σχετίζονται με τη χρήση ιικών φορέων, η εν λόγω διαδικασία δεν μπορεί να εγκριθεί για χρήση σε ανθρώπους. Επιπλέον, πολλά από τα κύτταρα που είναι παρόμοια με τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα και δημιουργήθηκαν κατ αυτό τον τρόπο εξελίχθηκαν στη συνέχεια σε όγκους, ενδεχομένως επειδή η λανθασμένη ρύθμιση ενός από τα τέσσερα γονίδια που ενσωματώθηκαν -του Mycμπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο. Όμως, μία τροποποιημένη προσέγγιση στον άμεσο επαναπρογραμματισμό που δεν περιλαμβάνει καρκινογόνα γονίδια ή χρήση ιών ενδέχεται να αποτελέσει την τελική μέθοδο επιλογής για την παραγωγή ανθρώπινων βλαστοκυττάρων. Ποιες είναι οι συνέπειες των ευρημάτων των Byrne και συν. 2 όσον αφορά στις ενδεχόμενες εφαρμογές σε ανθρώπους; Λαμβάνοντας υπόψη το ενδεχόμενο της δημιουργίας βλαστοκυττάρων προερχόμενων από κύτταρα ενηλίκων, μεγάλη έμφαση δίδεται συχνά στην περίπτωση τα παράγωγα των κυττάρων αυτών να απορριφθούν από το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς που πάσχει από εκφυλιστική νόσο, σε περίπτωση που επιστραφούν σε αυτόν. Σε ρεαλιστικές βάσεις, η προσεκτική εξέταση των πόρων και του χρόνου που απαιτείται για την παραγωγή διαφοροποιημένων κυττάρων που θα χρησιμοποιηθούν για θεραπευτικούς σκοπούς μαρτυρά ότι η χρήση βλαστοκυττάρων σε μεγάλη κλίμακα δεν θα είναι πρακτική. Ωστόσο, μέσα στη βιασύνη μας να χρησιμοποιήσουμε κύτταρα προσαρμοσμένα στις ανάγκες του κάθε ασθενούς, τείνουμε να παραβλέπουμε το γεγονός ότι έχουν μεγάλη αξία για τη βασική έρευνα και την ανακάλυψη φαρμάκων. Για παράδειγμα, τέτοιου είδους κύτταρα θα μπορούσαν να συνεισφέρουν σε νέους τρόπους μελέτης των κληρονομικών νόσων. Εάν ο ιστός που νοσεί δεν μπορεί να ληφθεί εύκολα από τον ίδιο τον ασθενή, η παραγωγή κυττάρων προσαρμοσμένων στις ανάγκες του αποτελεί τη μοναδική πιθανή μέθοδο απόκτησης κυττάρων που φέρουν τη νόσο. Τέτοιου είδους κύτταρα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό παθογόνων μεταλλάξεων. Εναλλακτικά, μπορούν να συγκριθούν με τα αντίστοιχα υγιή κύτταρα, προκειμένου να εντοπισθούν τα μόρια και οι μοριακοί μηχανισμοί που αποτελούν τη βάση των συμπτωμάτων της νόσου. Η πληροφορία αυτή μπορεί στη συνέχεια να αποτελέσει τη βάση ελέγχων high-throughput για τον εντοπισμό μικρομοριακών φαρμάκων που ενδεχομένως μπορούν να αποτρέψουν τέτοιες αλλαγές που σχετίζονται με τη νόσο σε μοριακό επίπεδο. Τελικά, αυτή η προσέγγιση ενδέχεται να οδηγήσει σε θεραπείες για νευροεκφυλιστικές νόσους, για ορισμένες μορφές καρκίνου και για ψυχιατρικές διαταραχές.

17 re-code #1 01/2008 Εικόνα 1 Αφαίρεση υλικού από τον πυρήνα μη γονιμοποιημένων ωοκυττάρων Παγκρεατικά κύτταρα Βλαστοκύτταρα αίματος Δερματικά κύτταρα από ενήλικο πίθηκο Μεταφορά υλικού από τον πυρήνα στο ωοκύτταρο Βλαστοκύστη Γραμμές εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων Διαφοροποίηση Ηπατικά κύτταρα Νευρώνες Κύτταρα από καρδιακό μυ Τεχνική μεταφοράς πυρήνα σωματικών κυττάρων (SCNT). Με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες που υπόκεινται σε διαδικασίες γονιμοποίησης in vitro λαμβάνουν θεραπεία που τις κάνει να έχουν ενισχυμένη ωορρηξία, οι Byrne και συν. 2 χορήγησαν ορμόνες σε θηλυκούς πιθήκους rhesus, προκειμένου να προκαλέσουν την πτώση περισσότερων ωαρίων. Μετά τη λήψη των κυττάρων αυτών, οι συγγραφείς αφαίρεσαν το γενετικό υλικό του πυρήνα των κυττάρων. Εν τω μεταξύ, είχαν επίσης λάβει δερματικά κύτταρα από αρσενικό ενήλικα πίθηκο, στα οποία επέτρεψαν να πολλαπλασιαστούν σε καλλιέργεια και στη συνέχεια τα επεξεργάστηκαν για να σταματήσουν την εξέλιξή τους στο πλαίσιο του κυτταρικού κύκλου, αφού αυτά πέρασαν στη φάση ηρεμίας που είναι γνωστή ως G0. Στη συνέχεια, οι συγγραφείς αφαίρεσαν το γενετικό υλικό από τον πυρήνα των δερματικών κυττάρων και το εισήγαγαν μέσω ηλεκτρικών παλμών στα ωάρια που δεν διέθεταν πυρήνα. Τα ωάρια που υπέστησαν σύντηξη αφέθηκαν να φτάσουν στο στάδιο εμβρυϊκής ανάπτυξης που ονομάζεται βλαστοκύστη, προτού τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα αφαιρεθούν από αυτά. Τέτοιου είδους κύτταρα έχουν τη δυνατότητα να διαφοροποιούνται σε διάφορους κυτταρικούς τύπους. Οι Ian Wilmut και Jane Taylor εργάζονται στο Κέντρο Αναγεννητικής Ιατρικής, στο Chancellor s Building, University of Edinburgh, 49 Little France Crescent, Εδιμβούργο EH16 4SB, Ηνωμένο Βασίλειο. Πηγές 1. Wilmut, I., Schnieke, A.E., McWhir, J., Kind, A.J. & Cambell, K.H.S. Nature 385, (1997). 2. Byrne, J.A. et al. Nature 450, (2007). 3. Mitalipov, S.M. et al. Hum. Reprod. 22, (2007). 4. Whitaker, M. Physiol. Rev. 86, (2006). 5. Okita, K., Ichisaka, T. & Yamanaka, S. Nature 448, (2007). 6. Takahashi, K. & Yamanaka, S. Cell 126, (2006). 17

18

19 #1 01/ αφιέρωμα: βλαστοκύτταρα διλήμματα μπροστά στην κατάψυξη θέμα Κατανοώντας τα βλαστικά κύτταρα ενημέρωση ερωτήματα & απαντήσεις απόψεις Είναι δυνατή η επιστημονική και ηθική νομιμοποίηση της ιδιωτικής αποθήκευσης ομφαλοπλακουντιακού αίματος;

20 διλήμματα μπροστά στην κατάψυξη 20

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Επαγωγή Ανθρώπινων Πολυδύναμων Βλαστικών Κυττάρων. Aναπρογραμματίζοντας τη Γονιδιακή Έκφραση Διαφοροποιημένων Κυττάρων

Επαγωγή Ανθρώπινων Πολυδύναμων Βλαστικών Κυττάρων. Aναπρογραμματίζοντας τη Γονιδιακή Έκφραση Διαφοροποιημένων Κυττάρων Επαγωγή Ανθρώπινων Πολυδύναμων Βλαστικών Κυττάρων. Aναπρογραμματίζοντας τη Γονιδιακή Έκφραση Διαφοροποιημένων Κυττάρων 97 ΣΕΛΙΔΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Επαγωγή Ανθρώπινων Πολυδύναμων Βλαστικών Κυττάρων. Aναπρογραμματίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας τα βλαστικά κύτταρα

Κατανοώντας τα βλαστικά κύτταρα θέμα Κατανοώντας τα βλαστικά κύτταρα Μια επισκόπηση της επιστήμης και των θεμάτων που εγείρονται Δημοσίευση κατόπιν αδείας από την U.S. National Academy of Sciences, www.nationalacademies.org/stemcells.

Διαβάστε περισσότερα

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ Βλαστοκύτταρα Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας Βλαστοκύτταρα: Κατανόηση βασικών βιολογικών διαδικασιών I.Ανάπτυξη II.Επιδιόρθωση/Αναγέννηση III.Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Ομφαλικού Αίματος Τι είναι το ομφαλoπλακουντιακό αίμα; «Ομφαλοπλακουντιακό» ονομάζουμε το αίμα που μπορεί να ληφθεί από τον ομφάλιο λώρο και

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΦΥΛΑΞΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΟΜΦΑΛΙΟΥ ΛΩΡΟΥ ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1 Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα Τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα αποτελούν την πηγή δημιουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ B B1. Η συχνότητα των ετερόζυγων ατόμων με δρεπανοκυτταρική αναιμία ή β- θαλασσαιμία είναι αυξημένη σε περιοχές όπως οι χώρες της Μεσογείου, της Δυτικής και Ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 2: Η ανάπτυξη του αγέννητου ανθρώπου Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών

Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών Εργασία στο μάθημα της Βιολογίας Γυμνάσιο Κερατέας Δήμητρα Κοντού Νεφέλη Καλπάκα Γ2 Σχολικό έτος:2014-2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πρόοδος της τεχνολογίας είναι ραγδαία

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΘΕΜΑ Α (Μονάδες 25) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α1. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 17/02/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών.

Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών. Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών. Η πρώτη και ασφαλής πηγή λήψης βλαστοκυττάρων στη ζωή του ανθρώπου είναι το ομφαλοπλακουντιακό αίμα το οποίο παραμένει στον πλακούντα μετά τη γέννηση. Το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (βλαστικά κύτταρα, stem cells)

ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (βλαστικά κύτταρα, stem cells) , Φυσικός MSc 1 ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (βλαστικά κύτταρα, stem cells) Για αιώνες ο άνθρωπος γνώριζε ότι κάποια ζώα, όπως ο θαλάσσιος αστερίας και ένα είδος σαύρας ο τρίτων, μπορούν να αναγεννούν χαμένα τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Θαυµατουργές λύσεις στην ιατρική συνήθως δεν υπάρχουν. Ακόµη και ανακαλύψεις που υπόσχονται θαύµατα, τις περισσότερες φορές διανύουν πολύ δρόµο µέχρι να φτάσουν στην επιτυχία.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA

Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η Φώτης Καρβέλης Ιστορική αναδρομή Ανακάλυψη του DNA Μελέτη αντιγραφής Απομόνωση ενζύμων Μελέτη της δράσης τους Αποκάλυψη των περιοριστικών ενδονουκλεασών

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα: Η μεγάλη ελπίδα της ιατρικής για τον 21ο αιώνα

Βλαστοκύτταρα: Η μεγάλη ελπίδα της ιατρικής για τον 21ο αιώνα 1 Βλαστοκύτταρα: Η μεγάλη ελπίδα της ιατρικής για τον 21ο αιώνα Ελένη Δεληγεώργη-Πολίτη,MD.PhD. Καθηγήτρια Παθολογικής Ανατομικής και Κυτταρολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστημίο Αθηνών Σώμα Ομοτίμων

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος Κλασσική Εξωσωματική Γονιμοποίηση και Εμβρυομεταφορά στο στάδιο της βλαστοκύστης Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος «ΜΟΝΑΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» μαιευτήρια «ΜΗΤΕΡΑ» και «ΛΗΤΩ» 2002 Κατά τη διαδικασία της εξωσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΩΝ ΑΡΧΕΓΟΝΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΩΝ ΑΡΧΕΓΟΝΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΩΝ ΑΡΧΕΓΟΝΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΕ ΜΑΘΗΤΕΣ A & Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Παρακάτω παραθέτουμε μια ανάπτυξη του θέματος, η οποία, αυτούσια, μπορεί να χρησιμεύσει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

1 ο #Κεφάλαιο# 1)#Πειράματα: α)$να#περιγράψεις#το#πείραμα#των#hershey#και#chase.# Υπόδειξη:#σελ#14#σχολ.

1 ο #Κεφάλαιο# 1)#Πειράματα: α)$να#περιγράψεις#το#πείραμα#των#hershey#και#chase.# Υπόδειξη:#σελ#14#σχολ. 1 ο #Κεφάλαιο# ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 1)#Πειράματα: α)$να#περιγράψεις#το#πείραμα#των#hershey#και#chase.# Υπόδειξη:#σελ#14#σχολ. Παραλλαγή:#δίνονται##τα#παρακάτω#διαγράμματα#που#απεικονίζουν# τη#ραδιενέργεια#στο#εσωτερικό#των#βακτηρίων,#μετά#τη#μόλυνση#με#

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδα Β ).

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ : - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΘΕΜΑ A Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. Πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος.

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος. Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Αρχιτομία Αγενής αναπαραγωγή Παρατομία Εκβλάστηση Εγγενής αναπαραγωγή Απλοφασικός κύκλος Διπλοφασικός κύκλος Ισογαμία Ανισογαμία Ωογαμία Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Θέμα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β Θέμα Β ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 22 Απριλίου 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 22 Απριλίου 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 22 Απριλίου 2012 Α1- δ, Α2-α, Α3-γ, Α4-δ, Α5-β ΘΕΜΑ Β ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1. Η διπλή έλικα του DN συνδέεται µε τις ιστόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα.

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2011 Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. Μιχάλης Αβέρωφ (επιστ. υπεύθυνος) Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ. Κλώνος: ένας πληθυσμός γενετικά ταυτόσημων οργανισμών ή κυττάρων που έχουν προκύψει από ένα μοναδικό αρχικό οργανισμό ή κύτταρο

ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ. Κλώνος: ένας πληθυσμός γενετικά ταυτόσημων οργανισμών ή κυττάρων που έχουν προκύψει από ένα μοναδικό αρχικό οργανισμό ή κύτταρο ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ Κλώνος: ένας πληθυσμός γενετικά ταυτόσημων οργανισμών ή κυττάρων που έχουν προκύψει από ένα μοναδικό αρχικό οργανισμό ή κύτταρο Παραδείγματα Πληθυσμός γενετικά όμοιων μικροοργανισμών σε καλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

9λόγοι. Οικογενειακή Φύλαξη. Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων. στην Ευρώπη

9λόγοι. Οικογενειακή Φύλαξη. Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων. στην Ευρώπη Οικογενειακή Φύλαξη Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος 9λόγοι για τους οποίους θα διαλέξετε τη Stem-Health Hellas Μοναδική Στιγμή. Μοναδική Απόφαση. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων στην Ευρώπη Η πρώτη μεταμόσχευση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 8 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΛΙΟΥ 1 8. Εφαρμογές της Βιοτεχνολογίας στην Ιατρική Φαρμακευτικές πρωτεΐνες Τι είναι οι φαρμακευτικές

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS)

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) 12 ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιήθηκε από φυλλάδια που εκδόθηκαν από τα νοσοκοµεία Guy s και St Thomas στο Λονδίνο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 2

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 2 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 2 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. 1 β, 2 α, 3 δ, 4 δ, 5 γ Β. 1 Λ, 2 Σ, 3 Λ, 4 Λ, 5 Λ ΘΕΜΑ 2 Ο Α. 1) α- θαλασσαιμία Σελ 93 σχολικού βιβλίου: ʽʽΤα γονίδια

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. γ Α4. δ Α5. δ ΘΕΜΑ B B1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. στ 2. ζ 3. ε 4. α 5. δ 6. β 7. γ Β2.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: DNA Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc29 Μηλαθιανάκης Μιχάλης

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 ΘΕΜΑ 1ο 1. δ, ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 2. β, 3. β, 4. γ, 5. δ. ΘΕΜΑ2ο 1. Σχολικό βιβλίο, σελίδα 31: «Υπάρχουν τέσσερα είδη μορίων RNA και το μεταφέρει στη θέση της πρωτεϊνοσύνθεσης».

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α 1.Β 2.Γ 3.Α 4.Δ 5.Γ ΘΕΜΑ Β Β1) 1.Α 2.Β 3.Β 4.Α 5.Α 6.Α 7.Β 8.Β Β2) Σελ. 40 σχολικού βιβλίου : Κατά την έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 18 / 05 / 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων ΚεφόΑηιο 5 ΜενδεΠική κπηρονουικότηϊα 1. Συμπληρώστε με τις κατάλληλες λέξεις τα κενά στο κείμενο: Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση των ομόλογων χρωμοσωμάτων και ελέγχουν την ίδια ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2014 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης

Γενικές εξετάσεις 2014 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Φροντιστήρια δυαδικό ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Πασσιά Α. Γενικές εξετάσεις 20 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Θέμα Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Κατά σειρά τα βήματα που οδηγούν στην κατασκευή του καρυότυπου είναι τα ακόλουθα: 4 2 1 6 3 5 Β2 α DNA πολυμεράσες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Θέµα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β A4. γ A5. β Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυοτύπου

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1 γ 2 δ 3 β 4 α 5 γ ΘΕΜΑ 2 ο ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Μονάδες 25 (5Χ5) Α. ιαγονιδιακά ζώα ονοµάζονται εκείνα στα οποία το γενετικό τους υλικό έχει τροποποιηθεί µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση ΘΕΜΑ Α Α1. α Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελίδα 120 σχολικού βιβλίου : «Τα κύτταρα των οργάνων να είναι επιτυχείς.» Β2. Σελίδα 136 σχολικού βιβλίου : «Το 1997

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές.

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. α 2. γ 3. δ 4. γ 5. β 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό βιβλίο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. γ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B B1. Σε κάθε νουκλεοτίδιο η αζωτούχος βάση συνδέεται με τον 1' άνθρακα της δεοξυριβόζης και η φωσφορική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη.

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικό γλωσσάριο. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες. Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη.

Γενετικό γλωσσάριο. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες. Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. 12 Γενετικό γλωσσάριο Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιηµένο από το γλωσσάριο που αρχικά δηµιουργήθηκε από το Πάρκο Γενετικής Γνώσης London IDEAS (London

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α. 1. β 2. β 3. γ 4. β Β. Ζύμωση: Διαδικασία ανάπτυξης μικροοργανισμών σε υγρό θρεπτικό υλικό κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες Υβριδοποίηση:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 o ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Το DNA ενός ανθρώπινου κυττάρου αποτελείται από 6 10 9

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Μεταλλάξεις είναι οι αλλαγές στην αλληλουχία των νουκλεοτιδίων που συμβαίνουν στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού τόσο σε γονιδιακό επίπεδο (γονιδιακές μεταλλάξεις)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Β Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA ελκάση ε. RNA πολυμεράση Β3. Σχολικό βιβλίο, Σελ.: 98: «Η διάγνωση των

Διαβάστε περισσότερα