Βλαστικά κύτταρα και ο ρόλος τους στην επανόρθωση των πνευμονικών βλαβών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βλαστικά κύτταρα και ο ρόλος τους στην επανόρθωση των πνευμονικών βλαβών"

Transcript

1 Ανασκόπηση Βλαστικά και ο ρόλος τους στην επανόρθωση των πνευμονικών βλαβών Isabel P Neuringer and Scott H Randell Respiratory Research 2004; 5:6 doi: / Απόδοση στα ελληνικά: ΤΑΣΙΟΥΔΗΣ ΠΟΛΥΧΡΟΝΗΣ Πνευμονολόγος, K.A.A. ΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Περίληψη Tα τελευταία χρόνια υπάρχει μια, χωρίς προηγούμενο, αύξηση του ενδιαφέροντος όσον αφορά στο ρόλο των βλαστικών κυττάρων στην «αναγεννητική» ιατρική (ή ιατρική της αναδόμησης). Επιπλέον, έχει γίνει σημαντική πρόοδος στην κατανόηση της βιολογίας των βλαστικών κυττάρων, αν και αρκετές φορές τα συμπεράσματα είναι αντιφατικά. Τα αυτά πιθανόν κατέχουν θέση κλειδί στη διαδικασία της αναγέννησης και αποκατάστασης της λειτουργικότητας των ιστών του πνεύμονα μετά από κάποια βλάβη. Τα βλαστικά του πνεύμονα παραμένουν ακόμη και σήμερα ένα ανεξερεύνητο πεδίο, μια terra incognita, συγκρινόμενα με άλλα όργανα και συστήματα. Αυτό οφείλεται στον εξαιρετικά χαμηλό ρυθμό κυτταρικού πολλαπλασιασμού in vivo, στην πολυπλοκότητα των κυττάρων και της αρχιτεκτονικής του αναπνευστικού, καθώς και στην έλλειψη επαρκών ερευνητικών δεδομένων. Το παρόν άρθρο επιχειρεί μια περιληπτική εξερεύνηση των θεμελιωδών αρχών της βιολογίας των βλαστικών κυττάρων και ασχολείται με την πρόοδο που έχει γίνει στον τομέα αυτό σε σχέση με τους πνεύμονες. Δείχνει τον τρόπο με τον οποίο τα βλαστικά μπορούν να εμπλακούν στην παθοφυσιολογία πνευμονικών νοσημάτων και τονίζει τις νέες προκλήσεις που διαφαίνονται στον τομέα της θεραπείας μέσω βλαστικών κυττάρων. Εισαγωγή Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία, ο αθάνατος Προμηθέας έκλεψε τη φωτιά από τους Θεούς του Ολύμπου και τη δώρισε στην ανθρωπότητα. Η τιμωρία που του επιβλήθηκε ήταν να μείνει αλυσοδεμένος σ ένα βράχο, όπου ένας αετός σταλμένος από τους Θεούς του έτρωγε το συκώτι επί χρόνια. Ο αετός κατανάλωνε μόνο όσο μπορούσε να αναγεννηθεί. Με τον τρόπο αυτό, το μαρτύριο του Προμηθέα δεν είχε τέλος. Υπάρχουν αμφιβολίες για το εάν ο αετός κατανάλωνε το συκώτι του ή την καρδιά του, αλλά τι θα γινόταν αν έδειχνε προτίμηση στους πνεύμονες; Και ποια θα ήταν η μοίρα του Προμηθέα αν ήταν ένας κοινός θνητός; Όπως ο Προμηθέας και ο αετός, έτσι και ο πνεύμονας είναι εκτεθειμένος στις δυνητικά βλαπτικές επιδράσεις του περιβάλλοντος, όπως είναι οι οξειδωτικοί παράγοντες και τα πρωτεολυτικά ένζυμα. Πιθανότατα, η καθημερινή βλαπτική επίδραση των παραγόντων αυτών πάνω σε δομικά στοιχεία του πνεύμονα, όπως η ελαστίνη και το κολλαγόνο, συμβάλλει στη μοιραία έκπτωση της πνευμονικής λειτουργίας με την πάροδο του χρόνου, σε φυσιολογικές συνθήκες. Τα οξέα και χρόνια νοσήματα του πνεύμονα ή η θεραπεία αυτών με τη χορήγηση οξυγόνου και αερισμού θετικής πίεσης, μπορεί να οδηγήσουν στην υπέρβαση των δυνατοτήτων του οργάνου για φυσιολογική αναδόμηση, οδηγώντας το σε χαρακτηριστικές παθολογικές εκδηλώσεις, όπως η καταστροφή ιστού ή η δημιουργία ινωτικού ουλώδους ιστού. Όμως τι είναι αυτό που οριοθετεί την επανορθωτική ικανότητα των πνευμόνων; Ένας παράγοντας σίγουρα είναι η ικανότητα των βλαστικών κυττάρων να πολλαπλασιάζονται και να διαφοροποιούνται, με σκοπό την αντικατάσταση των κατεστραμμένων κυττάρων και ιστών. Όπως θα δούμε και παρακάτω, η παραδοσιακή άποψη υποστηρίζει ότι κατά την ανάπτυξη του οργανισμού, οι αυτοανανεούμενοι ιστοί είναι εμποτισμένοι με έμφυτα ιστοεξειδικευμένα βλαστικά, τα οποία αποκαλούνται «ώριμα σωματικά βλαστο». Πρόσφατα όμως προέκυψαν νέα στοιχεία, τα οποία δείχνουν ότι τα βλαστικά ενός ιστού μπορεί να αποτελέσουν πρόδρομα για την παραγωγή κυττάρων τυπικών για άλλα όργανα. Με τον τρόπο αυτό, κυκλοφορούντα προερχόμενα από το μυελό των οστών, μπορούν να ενισχύσουν τα έμφυτα βλαστο. Υπάρχει τέλος η ελπίδα ότι εμβρυϊκά βλαστικά, εμβρυϊκά σπερματικά ή ακόμη και ώριμα σωματικά βλαστικά μπορούν με την κατάλληλη επεξεργασία να αποτελέσουν μια ανεξάντλητη πηγή κυττάρων στην κατεύθυνση της όργανοή ιστικής ανάκτησης μετά από κάποια βλάβη. Ακολουθεί μια σύντομη αναφορά στη βιολογία των βλαστικών κυττάρων, επικεντρωμένη σε πρόσφατα ευρήματα αναφορικά με τους πνεύμονες. Αναφέρονται καταστάσεις όπου οι μεταβολές στα βλαστο συμβάλλουν στην πνευμονική δυσλειτουργία, καθώς και οι προοπτικές που διαγράφονται στον αναπτυσσόμενο τομέα της αναγεννητικής πνευμονολογίας. Εμβρυικά και ώριμα (σωματικά) βλαστο Κατά τη διάρκεια της εμβρυϊκής ανάπτυξης, η έσω κυτταρική μάζα (εμβρυϊκός κόμβος) της βλαστοκύστης σχηματίζει τρία κύρια στρώματα (τρίστιβος εμβρυϊκός δίσκος), τα οποία δημιουργούν όλες τις γραμμές ιστών του εμβρύου. Τα εμβρυϊκά βλαστο (έσω κυτταρική μάζα) ή τα εμβρυϊκά αδιαφοροποίητα γοναδο (από το γοναδικό κρημνό), όταν καλλιεργούνται σε κατάλληλο μέσο παρουσία κυτταροκίνης-αναστολέα της διαφοροποίησης (καταστέλλων παράγοντας της λευχαιμίας), πολλαπλασιάζονται συνεχώς και παραμένουν πολυδύναμα. Με την κατάλληλη παρέμβαση στις συνθήκες της καλλιέργειας, μπορούμε να ωθήσουμε τα αυτά να διαφοροποιηθούν προς συγκεκριμένο τύπο ιστού. Θεωρητικά, το πολυδύναμο εμβρυϊκό κύτταρο μπορεί να φανεί χρήσιμο σε μια πληθώρα θεραπευτικών εφαρμογών. 8

2 EMΒΡΥΪΚΟΣ ΚΟΜΒΟΣ ΩΑΡΙΟ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΕΜΒΡΥΪΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΣΠΕΡΜΑΤΟΖΩΑΡΙΟ ΓΟΝΑΔΙΚΟΣ ΚΡΗΜΝΟΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΩΑΡΙΟ ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΦΥΛΕΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΒΛΑΣΤΟΚΥΣΤΗ ΕΜΒΡΥΪΚΑ ΦΥΛΕΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΕΝΔΟΔΕΡΜΑ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΠΑΓΚΡΕΑΣ ΗΠΑΡ ΕΝΤΕΡΟ ΣΩΜΑΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΜΕΣΟΔΕΡΜΑ ΚΑΡΔΙΑ-ΑΓΓΕΙΑ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΚΤΟΔΕΡΜΑ ΝΕΥΡΑ ΕΠΙΔΕΡΜΙΔΑ Βλαστικά Τμήμα Σταδιακής Ενίσχυσης Διαφοροποιημένα Σχήμα 1. H διαδικασία πραγωγής των ώριμων βλαστοκυττάρων. Δυνατότητα πολλαπλασιασμού Οι γενικές αρχές της ανανέωσης των ιστών από τα ώριμα βλαστο επανεξετάστηκαν πρόσφατα και μπορούν να συνοψιστούν ως ακολούθως: η παραδοσιακή άποψη για τα βλαστο πρεσβεύει ότι τα ώριμα βλαστικά εξασφαλίζουν κυτταρικούς πληθυσμούς σε ώριμους ιστούς. Ο ώριμος πνεύμονας ανήκει στην κατηγορία ιστών, στους οποίους ο πολλαπλασιασμός των κυττάρων σε συνθήκες ηρεμίας βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα, αλλά αυξάνεται δραματικά σε περίπτωση βλάβης. Αυτή η έλλειψη πολλαπλασιασμού περιπλέκει την αναζήτηση πνευμονικών βλαστικών κυττάρων, που γίνεται ευκολότερο να κατανοηθεί σε ιστούς με συνεχή κυτταρική ανάπτυξη και πολλαπλασιασμό όπως το δέρμα, το έντερο και το αίμα. Η επί μακρόν ισχύουσα άποψη, τεκμηριωμένη από την έρευνα στα όργανα αυτά, είναι ότι τα βλαστικά «φωλιάζουν» μέσα σε καλά προστατευμένους, αγγειοβριθείς θύλακες, που εξασφαλίζουν τις συνθήκες οι οποίες θα επιδράσουν στην τύχη των κυττάρων όσον αφορά στον πολλαπλασιασμό, στη μετανάστευση και στη διαφοροποίησή τους. Τα ώριμα βλαστικά διαθέτουν μεγάλη ικανότητα αυτοανανέωσης και ταυτόχρονα παράγουν τις εξειδικευμένες κυτταρικές γραμμές στο ιστικό τμήμα. Αναλόγως των αναγκών του ιστού τα βλαστο μπορεί να υποστούν ασύμμετρο κυτταρικό διαχωρισμό, ώστε να προκύψουν ένα βλαστικό και ένα δεσμευμένο κύτταρο-απόγονος. Η δυνατότητα για αυτοανανέωση μειώνεται προοδευτικά, όσο προοδεύει η διαφοροποίηση των δεσμευμένων κυττάρων-γόνων. Ο οργανισμός προνοεί στο να διατηρήσει τα βλαστικά, τα οποία αναπαράγονται σπάνια, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της κυτταρικής ανάπλασης επιτελείται από τα δεσμευμένα -γόνους εντός του «παροδικά ενισχυτικού διαμερίσματος»(σχήμα 2-transient amplifying compartment: τμήμα σταδιακής ενίσχυσης). Πιθανόν σταδιακά κάποια με την πάροδο του χρόνου χάνουν την ικανότητα του διαχωρισμού. Στους ιστούς υπάρχουν ιεραρχικοί συσχετισμοί όσον αφορά στο χώρο και στο χρόνο, ανάμεσα στα βλαστικά και τους δεσμευμένους γόνους αυτών. Μέσα σ αυτό τον άξονα, οι λειτουργίες του κυτταρικού πολλαπλασιασμού, της διαφοροποίησης, της λειτουργικής ικανότητας, της μετανάστευσης, του θανάτου και της απόρριψης υπόκεινται σε στενό έλεγχο με σκοπό την ομοιόσταση των ιστών. Διαφοροποίηση Σχήμα 2. Τυπική πορεία αυτοανανεούμενων ιστών. Σωματικά βλαστικά δημιουργούν κυτταρικές γραμμές, ακολουθώντας γραμμική πορεία διαφοροποίησης. Η ικανότητα αυτοανανέωσης φαίνεται στο διάγραμμα. Όσο αυξάνεται η διαφοροποίηση, μειώνεται η ικανότητα αυτή. Κυτταρικά διαμερίσματα του πνεύμονα και λειτουργική ένταξη Σ ένα όργανο με την αρχιτεκτονική πολυπλοκότητα του πνεύμονα, συνυπάρχουν και συνεργάζονται προερχόμενα από διάφορες εμβρυϊκές στοιβάδες, τόσο κατά τη διάρκεια της μορφογένεσης, όσο και κατά την τελική διαμόρφωση του οργάνου. Ακόμη και μέσα σε μία εμβρυϊκή στοιβάδα τα υποδιαιρούνται σε κυτταρικές «ζώνες» - για παράδειγμα το ενδόδερμα παρέχει τέσσερις διαφορετικές περιοχές επιθηλίου, που η καθεμία έχει διαφορετική κυτταρική σύνθεση. Επιπρόσθετοι τύποι κυττάρων όπως λείες μυϊκές ίνες των αεραγωγών, ινοβλάστες, καθώς και η αγγείωση προέρχονται από το μεσόδερμα. Η αρχιτεκτονική των αεραγωγών και των κυψελίδων, καθώς και η λειτουργία τους προκύπτουν σαν αποτέλεσμα της διαδραστικότητας μεταξύ του επιθηλίου, των λείων μυϊκών ινών, ινωδοβλαστών και αγγειακών κυττάρων, μέσα σ ένα δίκτυο συνδετικού ιστού. Αυτή βέβαια είναι μια υπεραπλουστευμένη άποψη, η οποία εξαιρεί τα νευροεπιθηλιακά, τη νεύρωση, καθώς και τα κλασσικά αιματολογικά προερχόμενα τα δενδριτικά, τα μαστο και τα μακροφάγα. Έτσι έγινε δυσχερέστερη η ταυτοποίηση των βλαστικών κυττάρων και το μοντέλο της κυτταρικής μετανάστευσης κατά τη διάρκεια της ιστικής επανόρθωσης. Παρολ αυτά η επικρατούσα άποψη είναι ότι τα βασικά των αεραγωγών, τα Clara cells, καθώς και τα τύπου ΙΙ κυψελιδικά λειτουργούν ως πρόδρομα. Οι κυτταρικές γραμμές του μεσοδέρματος παραμένουν ακόμη οι λιγότερο κατανοητές. Πλαστικότητα των βλαστικών κυττάρων και πνεύμονας Πρόσφατες μελέτες αμφισβητούν την άποψη ότι οι ιστοί προέρχονται αποκλειστικά από όργανο-εξειδικευμένα βλαστικά. Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι ώριμα βλαστικά προερχόμενα από διάφορες πηγές μπορούν να δημιουργήσουν όχι μόνο τις δικές τους σειρές, αλλά και αυτές άλλων ιστών. Αυτό πολλές φορές πραγματοποιείται ξεπερνώντας 10

3 ΨΕΥΔΟΠΟΛΥΣΤΟΙΒΟ ΕΠΙΘΗΛΙΟ ΜΕ ΑΔΕΝΕΣ ΛΕΙΟΙ ΜΥΕΣ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ 1. Τοπική ανανέωση κυττάρων από οργανο-εξειδικευμένα βλαστικά και αρχέγονα ΨΕΥΔΟΠΟΛΥΣΤΟΙΒΟ ΕΠΙΘΗΛΙΟ ΙΝΟΒΛΑΣΤΕΣ ΕΠΙΘΗΛΙΟ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ ΑΓΓΕΙΑ Στρωματικά του μυελού ΚΥΨΕΛΙΔΙΚΟ ΕΠΙΘΗΛΙΟ Αιμοποιητικά στρωματικά ΚΥΨΕΛΙΔΙΚΑ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΑ 2. Συμπλήρωση τοπικών βλαστικών κυττάρων από κυκλοφορούντα μυελικής προέλευσης 1) Σύντηξη-συνένωση 2) Δια-διαφοροποίηση 3) Υποστήριξη τοπικών εστιών βλαστικών κυττάρων Σχήμα 4. Εξέλιξη των κυτταρικών σειρών στον πνεύμονα. Η λειτουργική σημασία και ο ρόλος των κυκλοφορούντων κυττάρων στη διατήρηση των πνευμονοκυττάρων ή την αποκατάσταση ιστών με βλάβη παραμένει ασαφής, όπως και ο μηχανισμός με τον οποίο από κυκλοφορούντα δημιουργούνται οι κυτταρικοί τύποι στον πνεύμονα. Σχήμα 3. Διαμερίσματα αρχέγονων βλαστικών κυττάρων στον πνεύμονα. Το προερχόμενο από το ενδόδερμα επιθήλιο υποδιαιρείται σε 4 υπoτύπους, δεδομένου ότι οι λείες μυϊκές ίνες, οι ινοβλάστες και τα των αγγείων έχουν προέλευση από το μεσόδερμα. Η συντονισμένη αλληλεπίδραση μεταξύ πολλών κυτταρικών τύπων (κυψελιδικό επιθήλιο, ινοβλάστες διάμεσου χώρου, μυοϊνοβλάστες και πν. επιθήλιο) είναι απαραίτητη για το σχηματισμό των κυψελιδικών διαφραγματίων. φράγματα εμβρυϊκής προέλευσης, τα οποία ως τώρα θεωρούνταν αξεπέραστα. Υπάρχουν αναφορές οι οποίες δείχνουν ότι ώριμα βλαστο που δεν προέρχονται από το μυελό των οστών μπορούν να ανασυνθέσουν το αιμοποιητικό σύστημα, αλλά τα περισσότερα στοιχεία δείχνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση, ότι δηλαδή τα του μυελού των οστών μπορούν να δώσουν ποικίλα μη αιμοποιητικά. Υπάρχουν στοιχεία που στηρίζουν την εναπόθεση, μέσω της κυκλοφορίας, πρόγονων πνευμονοκυττάρων. Ενώ τα μακροφάγα, τα μαστο, τα δενδριτικά και τα λεμφο μεταναστεύουν στον πνεύμονα, προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι κάτω από μερικές συνθήκες κυκλοφορούντα μπορούν εμφανώς να παράγουν εγκατεστημένα στον πνεύμονα. Τούτο ισχύει για όπως τα επιθηλιακά, τα ενδοθηλιακά και τα μυοϊνοβλαστικά. Τεχνικά η ταυτοποίηση των κυττάρων αυτών αποτελεί πρόκληση. Η ταυτοποίηση πραγματοποιείται εντοπίζοντας ταυτόχρονα ένα δείκτη ενός κυττάρου-δότη (π.χ. του χρωμοσώματος Υ-σε μεταμόσχευση μεταξύ διαφορετικών φύλων, ή έναν γενετικά τροποποιημένο δείκτη σε έρευνα με πειραματόζωα) και τις πρωτεΐνες που είναι χαρακτηριστικές για το διαφοροποιημένο κυτταρικό τύπο στον πνεύμονα. Για να γίνει πιο αντιληπτό: π.χ. να εντοπιστεί κερατίνη σε επιθηλιακά ή κολλαγόνο σε ινωδοβλάστες. Όπως θα δούμε πιο κάτω τα αποτελέσματα ποικίλλουν και συχνά είναι αλληλοσυγκρουόμενα, εξαρτώνται δε από παράγοντες όπως ο αρχικός κυτταρικός πληθυσμός, τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για την ανίχνευση των δεικτών και την έκταση της καταστροφής της δομής του πνεύμονα. Μελέτες με μεταμόσχευση σε πειραματόζωα μπορούν να γίνουν χρησιμοποιώντας είτε αυτούσιο το μυελό των οστών του δότη, είτε το κλάσμα που προσκολλάται στην ιστική καλλιέργεια, είτε στρωματικά του μυελού (marrow stromal cells-msc), ακόμη και παρασκευάσματα εμπλουτισμένα με αιμοποιητικά βλαστικά (hematopoietic stem cells-hsc). Για την ερήμωση του μυελού του δέκτη χρησιμοποιείται ολοσωματική ακτινοβολία, η οποία μπορεί να προσβάλλει τον πνευμονικό ιστό. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η προσβολή του πνεύμονα από την ακτινοβολία προφανώς ενισχύει τον ενοφθαλμισμό του μυελού. Υπάρχουν αναφορές που στηρίζουν τη θέση ότι η ανασύνθεση του πνευμονικού ιστού επιτυγχάνεται τόσο με τη χρήση ολικού μυελού των οστών, όσο και με τη χρήση MSC ή HSC. Ειδικότερα: Η μεταμόσχευση στρωματικών κυττάρων (MSC) είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία κυττάρων του δότη που παράγουν κολλαγόνο τύπου Ι στον πνεύμονα του δέκτη. Αν συνυπάρχει και βλάβη του πνεύμονα π.χ. από μπλεομηκίνη, δημιουργούνται και πνευμονο τύπου Ι ή τύπου ΙΙ. Η μεταμόσχευση HSG έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή 12

4 ΠΙνακας 1. Πνευμονοπαθειες δυνητικα θεραπευσιμες με τη βοηθεια βλαστοκυτταρων ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΠΟΥ ΠΑΣΧΕΙ ΣΚΟΠΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Συγγενής υποπλασία πνεύμονα Κυψελιδικό επιθήλιο, Δημιουργία κυψελιδικών διαφραγματίων Χρόνια πνευμονική νόσος των πρόωρων ινοβλάστες διάμ. χώρου Αποκατάσταση τρισδιάστατης δομής Πνευμονικό εμφύσημα Τριχοειδικό ενδοθήλιο ARDS νεογνών Κυψελιδικό επιθήλιο Βελτίωση της παραγωγής ARDS ενηλίκων Τριχοειδικό ενδοθήλιο επιφανειοδραστικού παράγοντα Ενδυνάμωση ενδοθηλιακού και επιθηλιακού φραγμού Πνευμονική ίνωση Κυψελιδικό επιθήλιο, Πρόληψη απώλειας κυψελιδικού επιθηλίου ινοβλάστες διάμ. χώρου Αναστολή πολλαπλασιασμού ινοβλαστών Άσθμα Επιθήλιο αεραγωγών, Δημιουργία αντιφλεγμονωδών συνθηκών μυοϊνοβλάστες, λείοι μύες αεραγωγών Αναστολή remodeling τοιχωμάτων αεραγωγών Αναστολή υπερτροφίας και υπερπλασίας λείων μυϊκών ινών Κυστική ίνωση Επιθήλιο αεραγωγών Εξασφάλιση λειτουργικού CFTR Αποφρακτική βρογχιολίτιδα Επιθήλιο αεραγωγών Ενδυνάμωση του επιθηλίου ενάντια σε ιούς, τοξικές και ανοσολογικές επιδράσεις Καρκίνος πνεύμονα Επιθήλιο Ανίχνευση, παρακολούθηση και θεραπεία βασισμένα στη μοριακή ρύθμιση του πολλαπλασιασμού και της διαφοροποίησης των βλαστοκυττάρων πνευμονοκυττάρων έως 20% και κυττάρων του βρογχικού επιθηλίου σε ποσοστό 4%. Η μεταμόσχευση ολικού μυελού των οστών είχε σαν αποτέλεσμα τη γένεση πνευμονοκυττάρων τύπου ΙΙ ή ινωδοβλαστών και πνευμονοκυττάρων τύπου Ι. Σε βλάβη από μπλεομυκίνη ευνοείται η γένεση κυττάρων που παράγουν τύπου Ι κολλαγόνο, όταν έχει μεταμοσχευθεί ολικός μυελός, ενώ το εμφύσημα που προκαλείται από την ελαστάση προκαλεί τη γένεση κυψελιδικού επιθηλίου και ενδοθηλίου. Η πνευμονική βλάβη από μόνη της, χωρίς τη μεταμόσχευση μυελού, ευνοεί τη μετανάστευση βλαστικών κυττάρων στο σημείο της βλάβης. Για παράδειγμα στο μοντέλο πρόκλησης του άσθματος με τη χρήση λευκώματος αυγού, παρατηρήθηκε εναπόθεση κυκλοφορούντων ινωδοκυττάρων στο βρογχικό βλεννογόνο. Σ ένα πειραματικό μοντέλο πρόκλησης υποξικής πνευμονικής υπέρτασης, βρέθηκαν στην κυκλοφορία με τη δυνατότητα γένεσης ενδοθηλιακών και λείων μυϊκών ινών in vitro. Ένα φυσικό μοντέλο για την ανάλυση της συμπεριφοράς των κυττάρων μεταξύ δότη και δέκτη είναι η μεταμόσχευση πνευμόνων ή μυελού των οστών μεταξύ ατόμων διαφορετικού φύλου. Σε μεταμόσχευση πνεύμονα, από το βρογχικό επιθήλιο και από αδένες, καθώς και πνευμονο τύπου ΙΙ του δότη, αναφέρεται ότι βρέθηκαν σε μία μελέτη, αν και υπάρχει και δεύτερη η οποία αναφέρει το αντίθετο. Σε μεταμόσχευση μυελού αναφέρεται ανίχνευση επιθηλίου και ενδοθηλίου του δότη σε μια μελέτη, ενώ υπάρχει και άλλη με το αντίθετο αποτέλεσμα. Πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Ασαφής είναι ο μηχανισμός, βάσει του οποίου τα αποκτούν φαινότυπο πνευμονικών κυττάρων. Μελέτες δείχνουν ότι η σύντηξη των κυττάρων πραγματοποιείται τόσο in vitro όσο και in vivo, πράγμα που εξηγεί την ταυτόχρονη ύπαρξη δεικτών του δότη και του δέκτη σε κάποια από τα. Εναλλακτικά, τα μπορεί να επαναπρογραμματίζονται στο περιβάλλον του πνεύμονα άποψη που ονομάστηκε «διαδιαφοροποίηση» (transdifferentiation) και ορίζεται σαν η ικανότητα κυττάρου ενός ιστού να διαφοροποιείται σε κυτταρικό τύπο που έχει τα χαρακτηριστικά άλλου ιστού. Γίνονται υποθέσεις ότι, αρκετά από τα γεγονότα για τα οποία έως τώρα θεωρούσαμε υπεύθυνη τη δια-διαφοροποίηση, ίσως τελικά να οφείλονται σε κυτταρική σύντηξη. Αυτή πιθανόν να προκαλείται στη μαζική είσοδο μυελικών κυττάρων που έχουν ροπή προς την σύντηξη, στους προσβεβλημένους ιστούς από τον «αναγεννημένο» μυελό. Νέα πιο αυστηρά κριτήρια έχουν προκύψει για την απόδειξη της δια-διαφοροποίησης. Στο μυελό των οστών «ελλιμενίζεται» ένα γενικευμένο πολυδύναμο βλαστικό κύτταρο και το κύτταρο που είναι υπεύθυνο για τον ενοφθαλμισμό στον πνεύμονα δεν έχει ταυτοποιηθεί με σιγουριά. Είναι πιθανό το φαινόμενο της δια-διαφοροποίησης να αντιπροσωπεύει τη μετανάστευση ενός πολυδύναμου μυελικού κυττάρου που έχει κοινά γνωρίσματα μ εκείνα του βλαστικού ή γοναδικού κυττάρου, που ακόμη ελλιμενίζεται στο μυελό των οστών των ενηλίκων. Παραμένει άγνωστο το αν τα του μυελού πρέπει να περάσουν δια μέσω κάποιων άλλων διαμερισμάτων πριν να αποικίσουν τον πνεύμονα ή αν τα κυκλοφορούντα βλαστικά μπορούν να επιστρατευθούν από άλλες θέσεις πλην του μυελού των οστών. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι όλα τα είδη κυττάρων που προαναφέρθηκαν (μυελικά-αιμοποιητικά, προερχόμε- 14

5 να από σύντηξη ή από δια-διαφοροποίηση) μπορεί να παίζουν ρόλο στην επανόρθωση του πνευμονικού παρεγχύματος. Αυτό μπορεί να το πετυχαίνουν ευνοώντας την τοπική παραγωγή βλαστικών κυττάρων ή τις επανορθωτικές λειτουργίες των εξειδικευμένων για τον πνεύμονα κυττάρων. Μια εντυπωσιακή μελέτη έδειξε ότι μεσεγχυματικά βλαστο από ποντικό, με ανθεκτικότητα στην επίδραση της μπλεομηκίνης, μπορούν να μετριάσουν τη βλαπτική δράση της ουσίας αυτής σε ευαίσθητα ποντίκια. Οι ρόλοι των βλαστικών κυττάρων στην κατεύθυνση της άμβλυνσης ή της όξυνσης στην επανόρθωση ή την ίνωση δεν αλληλοαποκλείονται. Τα στοιχεία που μένει να απαντηθούν είναι αυτά που αφορούν στο κατά πόσο η επανορθωτική ικανότητα του πνεύμονα εξαρτάται από που κυκλοφορούν ή αν τα που εισάγονται στον οργανισμό απ έξω, μπορούν να επηρεάσουν την αντίσταση στους βλαπτικούς παράγοντες και να προάγουν την αποκατάσταση των δομών του πνεύμονα. Βλαστικά και πνευμονοπάθειες Πολλές πνευμονοπάθειες που πιθανά εμπλέκουν τα βλαστικά και οι στόχοι της θεραπείας μέσω βλαστικών κυττάρων φαίνονται στον πίνακα 1. Οι πνευμονοπάθειες αυτές μπορούν να ταξινομηθούν σύμφωνα με το αν οφείλονται σε ανεπάρκεια βλαστικών κυττάρων, υπέρμετρο κυτταρικό πολλαπλασιασμό, ή συνδυασμό αυτών. Για παράδειγμα, η βλάβη στον αγγειακό ενδοθηλιακό ή/και στον επιθηλιακό φραγμό ενοχοποιείται στο ARDS. Η κινητοποίηση των ενδογενών ενδοθηλιακών βλαστικών/πρόδρομων κυττάρων ή εναλλακτικά η χορήγηση ενηλίκων (ώριμων) σωματικών βλαστικών κυττάρων, εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων, μπορεί θεωρητικά να βελτιώσει τη λειτουργία του φραγμού. Εδώ στηρίζεται η παρατήρηση ότι θεραπεύουμε μια «ανεπάρκεια βλαστικών κυττάρων». Παρομοίως η βλάβη του βρογχικού επιθηλίου, εξαιτίας τοξικών επιδράσεων, ιών, ή ανοσολογικής διαταραχής, προϋποθέτει ανεπάρκεια βλαστικών κυττάρων στην περίπτωση της αποφρακτικής βρογχιολίτιδας. Η διαδικασία της ίνωσης και της επούλωσης σε απάντηση στη βλάβη του επιθηλίου μπορεί να θεωρηθεί ως ινοβλαστικός «υπέρμετρος πολλαπλασιασμός βλαστικών κυττάρων». Το γενικό πλαίσιο πρέπει να θεωρηθεί ότι είναι η ενίσχυση των βλαστικών κυττάρων, η οποία με τη σειρά της θα ελαχιστοποιήσει τη βλάβη του πνεύμονα, θα βοηθήσει στην επανόρθωση και ίσως στην ανακατασκευή του χαμένου ιστού. Επίσης πρέπει να ειπωθεί ότι η καταστολή της υπέρμετρης ανάπτυξης των βλαστικών κυττάρων μπορεί να φανεί χρήσιμη στην αντιμετώπιση νόσων που έχουν σαν βάση τους τον κυτταρικό υπερ-πολλαπλασιασμό, όπως η ίνωση, η υπερπλασία των λείων μυϊκών ινών και ο καρκίνος του πνεύμονα. Αναγεννητική ιατρική και οι νέες προκλήσεις Ποια είναι τα οφέλη και οι προοπτικές στη θεραπεία των πνευμονοπαθειών με βλαστικά ; Αρχικά πρέπει οριστικά να καθοριστούν οι ασθένειες, οι περιπτώσεις, η χρονική στιγμή στις οποίες η ιστική και κυτταρική βλάβη λαμβάνει χώρα υπερνικώντας τη δυνατότητα της ενδογενούς αποκατάστασης. Στη συνέχεια πρέπει να οριστούν τυποποιημένες πηγές σχετικών βλαστικών/πρόδρομων κυττάρων και μέθοδοι για την εναπόθεσή τους στο κατάλληλο τμήμα του πνεύμονα. Αφού πραγματοποιηθεί και αυτό, τα «θεραπευτικά» πρέπει να εισέλθουν σε συγκεκριμένα σημεία που υπάρχει ανάγκη και να ενσωματωθούν προσφέροντας ουσιαστική βοήθεια. Υπάρχει βέβαια πάντα ο κίνδυνος παρενεργειών, όπως η προδιάθεση των εμβρυϊκών κυττάρων να δημιουργούν τερατώματα όταν εμφυτεύονται in vivo. Πολλά νοσήματα που δυνητικά μπορούν να θεραπευθούν μέσω βλαστικών κυττάρων, προβάλλουν μεγάλες προκλήσεις. Η αντιστροφή ανωμαλιών που οφείλονται στην πλημμελή ανάπτυξη και έχουν ως αποτέλεσμα την υποπλασία, όπως και η αποκατάσταση στο βαρύ πνευμονικό εμφύσημα στους ενήλικες, απαιτεί τη de novo δημιουργία κυψελιδικού δικτύου, χωρίς να έχει προϋπάρξει ποτέ κάποιο προσχέδιο-σκελετός ή αν υπήρχε κάποτε τώρα έχει ολοσχερώς καταστραφεί. Μέχρι να αποκτήσουμε μια καλύτερη αντίληψη της μορφογένεσης του πνευμονικού ιστού, πρέπει απλά να βασιστούμε τυφλά στην ικανότητα των βλαστικών κυττάρων να «γνωρίζουν» που να πάνε από μόνα τους και «πως» να ξαναδημιουργήσουν την αρχιτεκτονική του πνεύμονα, ώστε να πετύχουν τον τρισδιάστατο συσχετισμό μεταξύ των κυψελίδων, των αεραγωγών και των αγγείων. Η αντιμετώπιση της κυστικής ίνωσης απαιτεί ετερόλογα ή γενετικά τροποποιημένα αυτόλογα βλαστικά που θα αποικίσουν τους αεραγωγούς, θα πολλαπλασιαστούν και θα διαφοροποιηθούν στην κατεύθυνση των ενδιάμεσων αδιαφοροποίητων κυττάρων. Ωστόσο, τα στοιχεία μέχρι στιγμής δείχνουν ότι από την κυκλοφορία δίνουν μεμονωμένα βασικά. Για την αντιμετώπιση του ARDS απαιτούνται που να αποκαθιστούν τη λειτουργία του ενδοθηλίου και του επιθηλίου και να την ενισχύουν στην αντιμετώπιση της εξελισσόμενης βλάβης. Η βλάβη από μόνη της προάγει την εναπόθεση βλαστικών κυττάρων στην περιοχή. Το ερώτημα είναι αν η εναπόθεση αυτή είναι αρκετά έγκαιρη, ώστε να αντιστραφεί επαρκώς η ευρεία κυτταρική δυσλειτουργία, τυπική για το ARDS. Συμπεράσματα Ενδιαφέροντα αλλά και αντιφατικά στοιχεία δείχνουν ότι κυκλοφορούντα βλαστικά μπορούν να εδραιωθούν στον πνεύμονα. Υπάρχουν ελπίδες ότι εξωγενή ή/και ενδογενή τροποποιημένα βλαστικά μπορεί να οδηγηθούν ώστε να προλαμβάνουν ή να θεραπεύουν οξείες και χρόνιες πνευμονοπάθειες, ακόμη και να αναγεννούν κατεστραμμένο ιστό. Οι γνώσεις μας στα πνευμονικά βλαστικά και στη ρύθμιση της μορφογένεσης του πνεύμονα είναι ακόμη ανεπαρκείς. Η λειτουργία και οι αλληλεπιδράσεις των κυττάρων που συμμετέχουν στη δομή του πνεύμονα παραμένουν μια πρόκληση. Έτσι, οι προοπτικές για θεραπεία μέσω βλαστικών κυττάρων στον πνεύμονα παραμένουν μακρινές σε σύγκριση με άλλα όργανα. Βιβλιογραφία 1. Mahler DA, Rosiello RA, Loke J. The aging lung. Clin Geriatr Med 1986; 2: Mahler DA, Fierro-Carrion G, Baird JC. Evaluation of dyspnea in the elderly. Clin Geriatr Med 2003; 19: Jeffery PK. Remodeling in asthma and chronic obstructive lung disease. Am J Respir Crit Care Med 2001; 164:S28-S Ozkan M, Dweik RA, Ahmad M. Drug-induced lung disease. Cleve Clin J Med 2001; 68: Chow CW, Herrera Abreu MT, Suzuki T, Downey GP. Oxidative stress and acute lung injury. Am J Respir Cell Mol Biol 2003; 29: Loebel DAF, Watson CM, De Young RA, Tam PPL. Lineage choice and differentiation in mouse embryos and embryonic stem cells. Dev Biol 2003; 264: West JA, Daley GQ. Human embryonic stem cells. Bone Marrow Transplant 2004; 33: Daley GQ, Goodell MA, Snyder EY. Realistic prospects for stem cell therapeutics. Hematology (Am Soc Hematol Educ Program) 2003; p Stem Cells Handbook Edited by: SellS. Totowa, Humana Press; Otto WR. Lung epithelial stem cells. J Pathol 2002; 197: Ten Have-Opbroek AAW, Randell SH, Stripp BR. Stem cells in lung morphogenesis, regeneration, and carcinogenesis. Stem Cells Handbook Edited by: SellS. Totowa, Humana Press 2003; p Marshman E, Booth C, Potten CS. The intestinal epithelial stem cell. Bioessays 2002; 24: Alonso L, Fuchs E. Stem cells of the skin epithelium. Proc Natl Acad Sci USA 2003; 100:

6 Kondo M, Wagers AJ, Manz MG, Prohaska SS, Scherer DC, Beilhack GF, Shizuru JA, Weissman IL. Biology of hematopoietic stem cells and progenitors: implications for clinical application. Annu Rev Immunol 2003; 21: Watt FM, Hogan BL. Out of Eden: stem cells and their niches. Science 2000; 287: Schoch KG, Lori A, Burns KA, Eldred T, Olsen JC, Randell SH. A subset of mouse tracheal epithelial basal cells generates large colonies in vitro. Am J Physiol Lung Cell Mol Physiol 2004; 286: Hong KU, Reynolds SD, Watkins S, Fuchs E, Stripp BR. Basal cells are a multipotent progenitor capable of renewing the bronchial epithelium. Am J Pathol 2004; 164: Hong KU, Reynolds SD, Watkins S, Fuchs E, Stripp BR. In vivo differentiation potential of tracheal basal cells: evidence for multipotent and unipotent subpopulations. Am J Physiol Lung Cell Mol Physiol 2004; 286:L643-L Hong KU, Reynolds SD, Giangreco A, Hurley CM, Stripp BR. Clara cell secretory protein-expressing cells of the airway neuroepithelial body microenvironment include a label-retaining subset and are critical for epithelial renewal after progenitor cell depletion. Am J Respir Cell Mol Biol 2001; 24: Koerbling M, Estrov Z. Adult stem cells for tissue repair - A new therapeutic concept? N Engl J Med 2003, 349: Herzog EL, Chai L, Krause DS. Plasticity of marrow-derived stem cells. Blood 2003; 102: Ortiz LA, Gambelli F, McBride C, Gaupp D, Baddoo M, Kaminski N, Phinney DG. Mesenchymal stem cell engraftment in lung is enhanced in response to bleomycin exposure and ameliorates its fibrotic effects. Proc Natl Acad Sci USA 2003; 100: Kotton DN, Ma BY, Cardoso WV, Sanderson EA, Summer RS, Williams MC, Fine A. Bone marrow-derived cells as progenitors of lung alveolar epithelium. Development 2001; 128: Hashimoto N, Jin H, Liu T, Chensue SW, Phan SH. Bone marrowderived progenitor cells in pulmonary fibrosis. J Clin Invest 2004; 113: Theise ND, Henegariu O, Grove J, Jagirdar J, Kao PN, Crawford JM, Badve S, Saxena R, Krause DS. Radiation pneumonitis in mice: a severe injury model for pneumocyte engraftment from bone marrow. Exp Hematol 2002; 30: Epperly MW, Guo H, Gretton JE, Greenberger JS. Bone marrow origin of myofibroblasts in irradiation pulmonary fibrosis. Am J Respir Cell Mol Biol 2003; 29: Davie NJ, Crossno JT, Frid MG, Hofmeister SE, Reeves JT, Hyde DM, Carpenter TC, Brunetti JA, McNiece IK, Stenmark KR. Hypoxiainduced pulmonary artery adventitial remodeling and neovascularization: potential contribution of progenitor cells. Am J Physiol Lung Cell Mol Physiol 2003; 286:L668-L Ishizawa K, Kubo H, Yamada M, Kobayashi S, Numasaki M, Ueda S, Suzuki T, Sasaki H. Bone marrow-derived cells contribute to lung regeneration after elastase-induced pulmonary emphysema. FEBS Lett 2004; 556: Schmidt M, Sun G, Stacey MA, Mori L, Mattoli S. Identification of circulating fibrocytes as precursors of bronchial myofibroblasts in asthma. J Immunol 2003; 171: Pereira RF, Halford KW, O Hara MD, Leeper DB, Sokolov BP, Pollard MD, Bagasra O, Prockop DJ. Cultured adherent cells from marrow can serve as long-lasting precursor cells for bone, cartilage, and lung in irradiated mice. Proc Natl Acad Sci USA 1995; 92: Krause DS, Theise ND, Collector MI, Henegariu O, Hwang S, Gardner R, Neutzel S, Sharkis SJ. Multi-organ, multi-lineage engraftment by a single bone marrow-derived stem cell. Cell 2001; 105: Wagers AJ, Sherwood RI, Christensen JL, Weissman IL. Little evidence for developmental plasticity of adult hematopoietic stem cells. Science 2002; 297: Grove JE, Lutzko C, Priller J, Henegariu O, Theise ND, Kohn DB, Krause DS. Marrow-derived cells as vehicles for delivery of gene therapy to pulmonary epithelium. Am J Respir Cell Mol Biol 2002; 27: Abe S, Lauby G, Boyer C, Rennard S, Sharp J. Transplanted BM and BM side population cells contribute progeny to the lung and liver in irradiated mice. Cytotherapy 2003; 5: Kleeberger W, Versmold A, Rothamel T, Glockner S, Bredt M, Haverich A, Lehmann U, Kreipe H. Increased chimerism of bronchial and alveolar epithelium in human lung allografts undergoing chronic injury. Am J Pathol 2003; 162: Bittmann I, Dose T, Baretton GB, Muller C, Schwaiblmair M, Kur F, Lohrs U. Cellular chimerism of the lung after transplantation. An interphase cytogenetic study. Am J Clin Pathol 2001; 115: Davies JC, Potter M, Bush A, Rosenthal M, Geddes DM, Alton EWFW. Bone marrow stem cells do not repopulate the healthy upper respiratory tract. Pediatr Pulmonol 2002; 34: Suratt BT, Cool CD, Seris AE, Chen L, Varella-Garcia M, Shpall EJ, Brown KK, Worthen GS. Human pulmonary chimerism after hematopoietic stem cell transplantation. Am J Respir Crit Care Med 2003; 168: Spees JL, Olson SD, Ylostalo J, Lynch PJ, Smith J, Perry A, Peister A, Wang MY, Prockop DJ. Differentiation, cell fusion, and nuclear fusion during ex vivo repair of epithelium by human adult stem cells from bone marrow stroma. Proc Natl Acad Sci USA 2003; 100: Camargo FD, Chambers SM, Goodell MA. Stem cell plasticity: from transdifferentiation to macrophage fusion. Cell Prolif 2004; 37: Wagers AJ, Weissman IL. Plasticity of adult stem cells. Cell 2004; 116: Jiang Y, Jahagirdar BN, Reinhardt RL, Schwartz RE, Keene CD, Ortiz-Gonzalez XR, Reyes M, Lenvik T, Lund T, Blackstad M, Du J, Aldrich S, Lisberg A, Low WC, Largaespada DA, Verfaillie CM. Pluripotency of mesenchymal stem cells derived from adult marrow. Nature 2002; 418: Takahashi K, Mitsui K, Yamanaka S. Role of ERas in promoting tumour-like properties in mouse embryonic stem cells. Nature 2003; 423: IR

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ Βλαστοκύτταρα Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας Βλαστοκύτταρα: Κατανόηση βασικών βιολογικών διαδικασιών I.Ανάπτυξη II.Επιδιόρθωση/Αναγέννηση III.Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών

Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών Εργασία στο μάθημα της Βιολογίας Γυμνάσιο Κερατέας Δήμητρα Κοντού Νεφέλη Καλπάκα Γ2 Σχολικό έτος:2014-2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πρόοδος της τεχνολογίας είναι ραγδαία

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα: Η μεγάλη ελπίδα της ιατρικής για τον 21ο αιώνα

Βλαστοκύτταρα: Η μεγάλη ελπίδα της ιατρικής για τον 21ο αιώνα 1 Βλαστοκύτταρα: Η μεγάλη ελπίδα της ιατρικής για τον 21ο αιώνα Ελένη Δεληγεώργη-Πολίτη,MD.PhD. Καθηγήτρια Παθολογικής Ανατομικής και Κυτταρολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστημίο Αθηνών Σώμα Ομοτίμων

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (βλαστικά κύτταρα, stem cells)

ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (βλαστικά κύτταρα, stem cells) , Φυσικός MSc 1 ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (βλαστικά κύτταρα, stem cells) Για αιώνες ο άνθρωπος γνώριζε ότι κάποια ζώα, όπως ο θαλάσσιος αστερίας και ένα είδος σαύρας ο τρίτων, μπορούν να αναγεννούν χαμένα τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ/ντής Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΒΑΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΩΝ ΩΣ ΜΟΣΧΕΥΜΑ ΖΩΗΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΒΑΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΩΝ ΩΣ ΜΟΣΧΕΥΜΑ ΖΩΗΣ ΤΕΙ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ&ΠΡΟΝΟΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΒΑΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΩΝ ΩΣ ΜΟΣΧΕΥΜΑ ΖΩΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ: ΒΛΑΧΟΥ ΝΙΚΗ, ΑΜ: 2005248 ΕΠΙΒΑΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΚΟΡΟΒΕΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Παναγιώτης Τσιριγώτης Αιμαφαίρεση και Μεταμόσχευση Λήψη του μοσχεύματος Αντιμετώπιση επιπλοκών Αντιμετώπιση νόσου του μοσχεύματος έναντι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση Ο ρόλος της ΕΘΟ στην αναγέννηση & την επανόρθωση Νοvo E & Parola M. Fibrogenesis & Tissue Repair 2008, 1:5 Χρόνια παγκρεατίτιδα Ιστολογία παγκρεατικού καρκινώµατος Αδενοκαρκίνωµα εξ εκφορητικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Β.Σ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΕΣ Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας Απλή πνευμονοκονίωση-σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας τα βλαστικά κύτταρα

Κατανοώντας τα βλαστικά κύτταρα θέμα Κατανοώντας τα βλαστικά κύτταρα Μια επισκόπηση της επιστήμης και των θεμάτων που εγείρονται Δημοσίευση κατόπιν αδείας από την U.S. National Academy of Sciences, www.nationalacademies.org/stemcells.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία Ο ρόλος των μικρών αεραγωγών σε Άσθμα και ΧΑΠ Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Αρχίατρος Πνευμονολόγος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 ΓΣΝΘ Ανατομία μικρών αεραγωγών Φυσιολογία μικρών αεραγωγών Εκτίμηση λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ταξινόμηση κυστικής νόσου του νεφρού 1. Απλή νεφρική κύστη

Διαβάστε περισσότερα

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis imperfecta Μενδελικό Νόσημα Συχνότητα στον πληθυσμό: 1:20.000 80-95% αυτοσωμικό επικρατές 10-15% αυτοσωμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ Επαμεινώνδας Κοσμάς Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Από την ατμόσφαιρα στα μιτοχόνδρια Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ Οξυγόνωση αρτηριακού αίματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ελένη Γ. Τζωρτζάκη, Ειρήνη Νεοφύτου, Νικόλαος Μ. Σιαφάκας Πνευμονολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα Σαλαµίνα 17 Μαρτίου 2012 09:30 πµ Κινηµατοθέατρο Ναυστάθµου

Διαβάστε περισσότερα

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης H ΧΑΠ ΣΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης Δρ Κ. Ζαρογουλίδης, MD, PhD, FCCP Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΑΠΘ Παρεμβαίνοντας σήμερα, μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ Πνευμονική αγγειίτις και κοκκιωμάτωση είναι ένας περιγραφικός όρος που χαρακτηρίζεται από κυτταρική διήθηση του τοιχώματος των αγγείων (αγγειίτις) με καταστροφή και

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Θαυµατουργές λύσεις στην ιατρική συνήθως δεν υπάρχουν. Ακόµη και ανακαλύψεις που υπόσχονται θαύµατα, τις περισσότερες φορές διανύουν πολύ δρόµο µέχρι να φτάσουν στην επιτυχία.

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Γιώργος Κουλιάτσης, Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β Κλινικής Εντατικής Θεραπείας, ΠΓΝ Έβρου Εισαγωγή- Υπερκαπνία, Οξέωση, Οξυαιμία

Διαβάστε περισσότερα

9λόγοι. Οικογενειακή Φύλαξη. Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων. στην Ευρώπη

9λόγοι. Οικογενειακή Φύλαξη. Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων. στην Ευρώπη Οικογενειακή Φύλαξη Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος 9λόγοι για τους οποίους θα διαλέξετε τη Stem-Health Hellas Μοναδική Στιγμή. Μοναδική Απόφαση. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων στην Ευρώπη Η πρώτη μεταμόσχευση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η παρουσίαση των χαρακτηριστικών της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ. Κλώνος: ένας πληθυσμός γενετικά ταυτόσημων οργανισμών ή κυττάρων που έχουν προκύψει από ένα μοναδικό αρχικό οργανισμό ή κύτταρο

ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ. Κλώνος: ένας πληθυσμός γενετικά ταυτόσημων οργανισμών ή κυττάρων που έχουν προκύψει από ένα μοναδικό αρχικό οργανισμό ή κύτταρο ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ Κλώνος: ένας πληθυσμός γενετικά ταυτόσημων οργανισμών ή κυττάρων που έχουν προκύψει από ένα μοναδικό αρχικό οργανισμό ή κύτταρο Παραδείγματα Πληθυσμός γενετικά όμοιων μικροοργανισμών σε καλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ;

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ; Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; Η πνευμονική ίνωση αποτελεί μια ειδική μορφή χρόνιας νόσου του πνεύμονα που χαρακτηρίζεται από αντικατάσταση του φυσιολογικού πνεύμονα με ινώδη ιστό, που καταλήγει

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αιματολόγος, Επιμελήτρια Β Αιματολογικό Τμήμα Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών Μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΦΥΛΑΞΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΟΜΦΑΛΙΟΥ ΛΩΡΟΥ ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1 Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα Τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα αποτελούν την πηγή δημιουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

Κ Υ Τ Τ Α Ρ Ι Κ Ε Σ Θ Ε Ρ Α Π Ε Ι Ε Σ - Α Ν Ο Σ Ο Γ Ε Ν Ε Τ Ι Κ Η

Κ Υ Τ Τ Α Ρ Ι Κ Ε Σ Θ Ε Ρ Α Π Ε Ι Ε Σ - Α Ν Ο Σ Ο Γ Ε Ν Ε Τ Ι Κ Η Κ Υ Τ Τ Α Ρ Ι Κ Ε Σ Θ Ε Ρ Α Π Ε Ι Ε Σ - Α Ν Ο Σ Ο Γ Ε Ν Ε Τ Ι Κ Η Τράπεζα Μεσεγχυματικών Κυττάρων Τι είναι τα Μεσεγχυματικά στελεχιαία κύτταρα ( MSCs); Αποτελούν ετερογενή πληθυσμό πολυδύναμων αρχέγονων

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Τμήμα κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ O ομιλητής (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2 ΚΑΡΚΙΝΟΣ: Ο Καρκίνος είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας που παρατηρούνται σήμερα στις αναπτυγμένες χώρες. Οι στατιστικές δείχνουν ότι αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά τις καρδιοπάθειες.

Διαβάστε περισσότερα

εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή

εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή Πώςεξελίσσεται εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή Ξεκινάµε ως ζυγωτό, δηλαδή, ως µονοκύτταρος οργανισµός µε διάµετρο περίπου ενός χιλιοστού, και ζυγίζουµε περίπου δεκαπέντε εκατοµµυριοστά του γραµµαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975)

Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975) Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975) Κω- Αιτίες θανάτων Σύνολο Ηλικία του θανόντος ε δικός δηλώθηκε Κάτω του 1 1-4 5-9

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4 η. Οι ζωικοί ιστοί. Α. Θεωρητικό µέρος. Β. Πρακτικό µέρος. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ. Κ. Φασσέας. Ονοµατεπώνυµο...ΑΜ...

ΑΣΚΗΣΗ 4 η. Οι ζωικοί ιστοί. Α. Θεωρητικό µέρος. Β. Πρακτικό µέρος. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ. Κ. Φασσέας. Ονοµατεπώνυµο...ΑΜ... 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΟΥ» ΑΣΚΗΣΗ 4 η Οι ζωικοί ιστοί. Κ. Φασσέας. Ονοµατεπώνυµο...ΑΜ... Σκοπός της άσκησης είναι: να δούµε τα διάφορα συστατικά του

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανοσοποιητικό σύστημα Λεμφικά όργανα. Υπατία Δούση-Αναγνωστοπούλου, MD, PhD Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας

Εργαστήριο Ανοσοποιητικό σύστημα Λεμφικά όργανα. Υπατία Δούση-Αναγνωστοπούλου, MD, PhD Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Εργαστήριο Ανοσοποιητικό σύστημα Λεμφικά όργανα Υπατία Δούση-Αναγνωστοπούλου, MD, PhD Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Λειτουργία ανοσοποιητικού λεμφικού συστήματος Προστασία

Διαβάστε περισσότερα

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά Ανοσολογικό σύστηµα Βασικό σύστηµα του οργανισµού Λειτουργικές µονάδες του ανοσολογικού συστήµατος Οργανωµένος λεµφικός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Ενότητα 2: Η οργάνωση της ζωής Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Κεφάλαιο 3: Η οργάνωση των οργανισμών Γενικοί Στόχοι: Φύλλα Εργασίας 3α Ανθρώπινος οργανισμός οργανικά συστήματα όργανα Α.1.18. Να διακρίνουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ B B1. Η συχνότητα των ετερόζυγων ατόμων με δρεπανοκυτταρική αναιμία ή β- θαλασσαιμία είναι αυξημένη σε περιοχές όπως οι χώρες της Μεσογείου, της Δυτικής και Ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο φυσιολογικός μυελός των οστών. Κατερίνα Ψαρρά Τμήμα Ανοσολογίας - Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν.Α. "Ο Ευαγγελισμός"

Ο φυσιολογικός μυελός των οστών. Κατερίνα Ψαρρά Τμήμα Ανοσολογίας - Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν.Α. Ο Ευαγγελισμός Ο φυσιολογικός μυελός των οστών Κατερίνα Ψαρρά Τμήμα Ανοσολογίας - Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν.Α. "Ο Ευαγγελισμός" μυελός των οστών πολύπλοκος όλες οι κυτταρικές σειρές από αρχέγονο αδιαφοροποίητο κύτταρο μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ & ΥΠΟΞΑΙΜΙΚΗ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ & ΥΠΟΞΑΙΜΙΚΗ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ & ΥΠΟΞΑΙΜΙΚΗ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Επαμεινώνδας Ν. Κοσμάς Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Από την ατμόσφαιρα στους ιστούς ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

HYALURΟNIC MOIST ENTATIKH ΕΝΥΔΑΤΩΣΗ & ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ ΜΕ ΒΛΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ. ΦΥΤΙΚΑ ΒΛΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ Το κλειδί για νεανικό δέρμα

HYALURΟNIC MOIST ENTATIKH ΕΝΥΔΑΤΩΣΗ & ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ ΜΕ ΒΛΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ. ΦΥΤΙΚΑ ΒΛΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ Το κλειδί για νεανικό δέρμα HYALURΟNIC MOIST ENTATIKH ΕΝΥΔΑΤΩΣΗ & ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ ΜΕ ΒΛΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ ΦΥΤΙΚΑ ΒΛΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ Το κλειδί για νεανικό δέρμα ΥΑΛΟΥΡΟΝΙΚΟ ΟΞΥ + ΦΥΤΙΚΑ ΒΛΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ σε προηγμένο σύστημα μεταφοράς ΔΟΜΗΣ ΥΓΡΩΝ ΚΡΥΣΤΑΛΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Ορισμός του άσθματος σήμερα Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός»

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΑΙΜΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΜΑΚ ΜΕ ΜΙΚΤΗ ΑΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΑΒΟ Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ (ΜΑΚ) Αποδεκτή θεραπεία για ασθενείς µε: συγγενείς

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ Ε. Κοσμάς 3η Πνευμον. Κλινική ΝΝΘΑ Σωτηρία ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Μιτοχόνδρια μυών Παραγωγή ενέργειας (ΑΤΡ, οξειδωτική φωσφορυλλίωση) Απαιτούν Ο2, υπερπαράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ. Τ λεµφοκύτταρα:

ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ. Τ λεµφοκύτταρα: ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ Προέλευση: µυελός των οστών. Μερικά µεταναστεύουν στο θύµο, όπου παραµένουν για ποικίλες περιόδους πριν διασκορπισθούν στο σώµα. Βίος: η ζωή τους ποικίλει. Τα µνηµοκύτταρα ζουν για πολλά χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών.

Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών. Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών. Η πρώτη και ασφαλής πηγή λήψης βλαστοκυττάρων στη ζωή του ανθρώπου είναι το ομφαλοπλακουντιακό αίμα το οποίο παραμένει στον πλακούντα μετά τη γέννηση. Το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΥΣΗ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία

ΔΙΑΧΥΣΗ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΔΙΑΧΥΣΗ Επαμεινώνδας Κοσμάς Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Cotes JE et al. Official Statement of the ERS. Eur Respir J 6 (suppl.16): 41-52, 1993 ATS Official Statement. AJRCCM 152:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση;

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Μάης 2010 Κατερίνα Μαρκοπούλου Επιμελήτρια Α 1 η Πνευμονολογική Κλινική Ν.Γ.Παπανικολάου Στόχοι θεραπείας Βελτίωση επιβίωσης Βελτίωση κλινικών συμπτωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα