Αρχέγονα κύτταρα και νεφρός

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αρχέγονα κύτταρα και νεφρός"

Transcript

1 Ελληνική Νεφρολογία 2012; 24 (4): Ανασκόπηση Αρχέγονα κύτταρα και νεφρός Κ. Τρίγκα 1 Γ. Σωτηροπούλου- Μπονίκου 2 Μ. Γκέρμπεση 2 Ζ. Κεφαλοπούλου 2 Περίληψη O αυξανόμενος αριθμός των ασθενών με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια και ανάγκη υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας καθιστούν την αναγέννηση του νεφρικού ιστού επιτακτική ανάγκη. Η νεφρική αναγέννηση μέσω ενηλίκων νεφρικών αρχέγονων (stem) κυττάρων, μπορεί να επιτευχθεί μέσω δημιουργίας in-vitro ενός αναπληρωματικού οργάνου από αρχέγονα κύτταρα ή από εμβρυικό ιστό, τοπική μετανάστευση από την κυκλοφορία του αίματος ή επαναδιαφοροποίηση εγγενών αρχέγονων κυττάρων ή θεραπεία με αρχέγονα κύτταρα ex vivo. Κύρια ερωτήματα που χρήζουν διερεύνησης αφορούν την ύπαρξη εγγενών νεφρικών βλαστοκυττάρων στον ενήλικο νεφρό, (διάμεσος χώρος, σωληνάρια, μυελός, φλοιός, νεφρική θηλή, περιαγγειακή φωλεά) και τους αξιό πιστους δείκτες για την αναγνώρισή τους. Λόγω της πολυπλοκότητας της νεφρικής αρχιτεκτονικής και των διαφόρων κυτταρικών τύπων, πιθανόν να συνυπάρχουν πολλοί μηχανισμοί νεφρικής κυτταρικής αναγέννησης. Η συμμετοχή των προερχόμενων από τον μυελό των οστών κυκλοφορούντων βλαστοκυττάρων ( bone marrow-derived stem cells, BMSC) στην αναγέννηση των νεφρικών σωληναρίων τέθηκε υπό αμφισβήτηση, ενώ ενισχύθηκε η θεωρεία της άμεσης αντικατάστασης μέσω επιθηλιακών κυττάρων. Επιβεβαιώθηκε ο ρόλος των BMSC στην διατήρηση και αποκατάσταση του νεφρικού μεσάγγειου και ενδοθηλίου αλλά όχι και των επιθηλιακών κυττάρων. Δυστυχώς τα μεσεγχυματικά αρχέγονα κύτταρα, δεν διαφοροποιούνται μόνο σε σπειραματικά κύτταρα, αλλά υπό συγκεκριμένες συνθήκες μπορούν να αναπτύξουν και φαινοτυπικά χαρακτηριστικά λιποκυττάρων. Το μικροπεριβάλλον, φαίνεται ότι επηρεάζει την κυτταρική διαφοροποίηση και καθορίζει την «μοίρα» των βλαστοκυττάρων. Η θεραπεία με βλαστοκύτταρα αποτελεί νέο τομέα της νεφρολογίας, με πολλά ανοιχτά ερωτήματα. Τρία κυρίως θέματα που αφορούν στην αναγέννηση του νεφρικού ιστού θα απασχολήσουν στο μέλλον: κατανόηση της δημιουργίας του νεφρού στο έμβρυο, χαρακτηρισμός των βλαστοκυττάρων και των σηματοδοτικών μηχανισμών που ενέχονται στην διαφοροποίηση τους και η εισήγηση θεραπευτικών πρωτόκολλων για την επαγωγή μεσεγχυματικών βλαστοκυττάρων. Η επιτυχής αλληλεπίδραση των παραπάνω θα καθορίσει την πορεία της νεφρικής αναγέννησης. Λέξεις κλειδιά: αρχέγονα κύτταρα, βλαστοκύτταρα μεσεγχυματικά, βλαστοκύτταρα προερχόμενα από τον μυελό των οστών, νεφρική αναγέννηση. Εισαγωγή 1 Κυανούς Σταυρός, Πάτρα 2 Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ρίου Πάτρα O όρος «αναγεννητική ιατρική», καθιερώθηκε σε μικρό χρονικό διάστημα ως όρος αναφοράς και χρησιμοποιείται με ενθουσιασμό. O αυξανόμενος αριθμός των ασθενών με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια και με ανάγκη υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας καθιστούν την αναγέννηση του νεφρικού ιστού επιτακτική ανάγκη.

2 Ελληνική Νεφρολογία, 24, 2012 Στον νεφρικό ιστό βλάπτονται κυρίως τα σωληναριακά κύτταρα λόγω των αυξημένων αναγκών τους σε οξυγόνο. Τα σωληναριακά κύτταρα λειτουργούν σε περιβάλλον υποξίας, επιβαρύνονται με την πρόσληψη τοξινών και με την λειτουργία της συμπύκνωσης των ούρων, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ευπαθή 1. Ανάλογα με την έκταση της βλάβης και με την αναγεννητική ικανότητα του ασθενούς, ορισμένα σωληναριακά κύτταρα μπορούν να ανακτήσουν μακροπρόθεσμα την λειτουργικότητά τους, άλλα να αναγεννηθούν πλήρως και άλλα μερικώς ή καθόλου. Η παθογένεια της οξείας νεφρικής ανεπάρκειας, αφορά στην επαναιμάτωση που ακολουθεί την ισχαιμία και περιλαμβάνει την οξεία σωληναριακή νέκρωση, την απόπτωση, τη σπειραματική βλάβη και τη φλεγμονή. Μετά από βλάβη, επαναδιαφοροποιούνται γειτονικά σωληναριακά κύτταρα, χάνουν τα επιθηλιακά χαρακτηριστικά τους και αναπτύσσουν έναν λιγότερο διαφοροποιημένο μεσεγχυματικό φαινότυπο μέσω μιας διεργασίας που καλείται επιθηλιακή προς μεσεγχυματική μετάβαση - [epithelial-mesenchymal transition (ΕΜΤ)]. Τα νέα μεσεγχυματικά κύτταρα μεταναστεύουν στην περιοχή που έχει υποστεί βλάβη και διαφοροποιούνται εκ νέου σε λειτουργικά σωληναριακά κύτ ταρα μέσω της αντίθετης προς την ΕΜΤ διεργασίας, την μεσεγχυματική προς επιθηλιακή μετάβαση - [mesenchymal-epithelial transitions (ΜΕΤ)]. Η διεργασία της επαναδιαφοροποίησης, μετανάστευσης και πολλαπλασιασμού ευοδώνεται από σημαντικούς τοπικούς παράγοντες, όπως είναι ο αυξητικός παράγοντας των ηπατοκυττάρων (hepatocyte growth factor, HGF).Η οστική μορφογενετική πρωτεΐνη (bone morphogenic protein, BMP-7), o επιδερμικός αυξητικός παράγοντας (epidemal growth factor, EGF) και ο αυξητικός παράγοντας παρόμοιος με ινσουλίνη (insulin-like growth factor, IGF) 2,3. Oρισμένοι ερευνητές έδειξαν ότι, μετά από ισχαιμική βλάβη, τα διαφοροποιημένα σωληναριακά επιθηλιακά κύτταρα (tubular epithelial cells, TECs) που επιβίωσαν, ήταν εκείνα που αναγέννησαν τα περισσότερα, αν όχι όλα τα σωληναριακά επιθηλιακά κύτταρα. Η ικανότητα πολλαπλασιασμού των TECs, βασίζεται σε μια μεγάλη «δεξαμενή» κυττάρων, που βρίσκονται στην G1 φάση του κυτταρικού κύκλου και πολλαπλασιάζονται άμεσα, όταν παραστεί ανάγκη 4. ΑρχΕγOνΑ ΚυΤΤΑρΑ ΚΑι νεφρoσ Αρχέγονα κύτταρα και αναγέννηση του νεφρικού ιστού Παράλληλα με τη θεωρία της σωληναριακής αναγέννησης μέσω ΕΜΤ και επαναδιαφοροποίησης αλλά και μέσω πολλαπλασιασμού των TECs, ενισχύεται και η υπόθεση της συμμετοχής των νεφρικών βλαστοκυττάρων στην διεργασία αυτή 3. Η παραπάνω υπόθεση της αναγέννησης μέσω ενηλίκων νεφρικών αρχέγονων κυττάρων, υποστηρίζεται και από την βελτιούμενη πλέον γνώση της εμβρυικής ανάπτυξης του νεφρού 5 και θα μπρούσε ενδεχομένως να επιτευχθεί μέσω των ακόλουθων μηχανισμών 6,7 : Αναγέννηση ενός αναπληρωματικού οργάνου από αρχέγονα κύτταρα ή από εμβρυϊκό ιστό τοπική μετανάστευση από την κυκλοφορία του αίματος ή διαφοροποίηση εγγενών αρχέγονων κυττάρων, θεραπεία ex vivo με αρχέγονα κύτταρα προερχόμενα από καλλιέργειες αρχέγονων κυττάρων. Κύρια ερωτήματα που χρήζουν διερεύνησης αφορούν την ύπαρξη εγγενών νεφρικών βλαστοκυττάρων στον ενήλικο νεφρό, και τους αξιόπιστους δείκτες για την αναγνώρισή τους καθώς και η επιβεβαίωση του ερωτήματος εάν τα κύτταρα που απομονώνονται in vitro είναι ίδια με τα κύτταρα in vivo 8 (διάμεσος χώρος, σωληνάρια, μυελός, φλοιός). Oι έως τώρα προσπάθειες αναγνώρισης ενήλικων αρχέγονων κυττάρων στο νεφρό, στηρίζονται στην βιολογία των αρχέγονων κυττάρων, στην ικανότητα τους να εκκρίνουν την χρωστική Hoechst (πρόκειται για γενετικώς τροποποιημένα κύτταρα, μεταλλαγμένα στα πλαίσια ερευνητικής εργασίας που εκφράζουν την παραπάνω χρωστική) ή στην έκφραση ειδικών δεικτών των αρχέγονων κυττάρων και στον παρατεταμένο κυτταρικό τους κύκλο, κύτταρα που κατακρατούν χρωστική (label retaining cells, LRCS). O τελευταίος, αναφέρεται ως ένας μη εξειδικευμένος τρόπος αναγνώρισης των αρχέγονων κυττάρων μέσω παρακολούθησης της αραίωσης της χρωστικής βρωμοδεοξυουριδίνης (bromodeoxyuridine, BrdU). Τα «ήρεμα» αρχέγονα κύτταρα, που δεν διαιρούνται, διατηρούν υψηλά επίπεδα BrdU στον πυρήνα του κυττάρου, ενώ τα διαφοροποιημένα, που πολλαπλασιάζονται και διαιρούνται συχνότερα, φέρουν αραιωμένη ποσότητα χρωστικής. Το 2003 ο Maeshima και συν. 9 αναγνώρισαν (BrdU-labelled) κύτταρα, στα νεφρικά σωληνά- 241

3 Κ. ΤριγΚΑ ΚΑι Συν. Ελληνική Νεφρολογία, 24, 2012 ρια παρόμοια με προδρομικά (progenitor-like) και τα ονόμασαν σωληναριακά κύτταρα, ενώ το 2004 οι Oliver και συν. 10 αναγνώρισαν παρόμοιο πληθυσμό κυττάρων στον διάμεσο χώρο της νεφρικής θηλής στους επίμυες. Άλλοι ερευνητές βρήκαν ότι ούτε τα εξω-σωληναριακά κύτταρα, ούτε τα σωληναριακά αρχέγονα κύτταρα, συνεισφέρουν στην νεφρική αποκατάσταση. Λόγω της πολυπλοκότητας της νεφρικής αρχιτεκτονικής και των διαφόρων κυτταρικών τύπων, ο νεφρός πιθανόν διαθέτει πολλούς μηχανισμούς κυτταρικής αναγέννησης. Όσον αφορά στη νεφρική αναγέννηση, ο Humphreys και συν. διατύπωσαν τη θεωρία ότι η επιδιόρθωση των νεφρώνων που έχουν υποστεί βλάβη επιτυγχάνεται δυνητικά εκτός από τα κύτταρα που επιβίωσαν της βλάβης και μέσω ενός υποπληθυσμού αρχέγονων κυττάρων του νεφρού 11, τα οποία ενδεχόμενα συμβάλλουν στην επιδιόρθωση του σωληναριακού επιθηλίου, όταν τα γειτονικά κύτταρα δεν μπορούν να αποκαταστήσουν την βλάβη (Εικ. 1). Τα θετικά για την χρωστική Hoechst κύτταρα χαρακτηρίζονται ως παράπλευρος υποπληθυσμός ( side population, SP ) και φαινοτυπικά ομοιάζουν με τα εγγύς σωληναριακά κύτταρα και εκφράζουν CD90, CD44, Pax2, OCT4 και βιμεντίνη. O πληθυσμός αυτός των κυττάρων δεν προέρχεται από τον μυελό των οστών, ούτε από τον διάμεσο χώρο του νεφρού, αλλά από τα σωληναριακά κύτταρα, και συμβάλλει στην ιστική ανάπλαση σε νεφρική ανεπάρκεια 11,12,13, και σε μεταμόσχευση νεφρού 14,15. Σε δύο διαφορετικά μοντέλα μυών με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, ο αριθμός των παράπλευρων κυττάρων μειώθηκε αλλά μια μελέτη έδειξε ότι αυτά που εναπόμειναν εμφάνιζαν υψηλά επίπεδα μοριακών μεσολαβητών νεφρικής μορφογένεσης και γονιδίων με δείκτες βλαστοκυττάρων 16. Υποθετικό διάγραμμα προέλευσης νεφρικών πρόδρομων κυττάρων, μετά από βλάβη Iσχαιμική βλάβη Πολλαπλασιασμός και διαφοροποίηση επιθηλιακών κυττάρων Σωληνάριο που έχει υποστεί βλάβη Εξωσωληναριακά stem κύτταρα (ΒΜDSC) Ενδοσωληναριακά stem κύτταρα Α Β Γ Διαίρεση διαφοροποιημένων ΤΕCs Κύτταρα προερχόμενα από διαφοροποιημένα επιθηλιακά Σωληνάριο που έχει αναγεννηθεί Κύτταρα προερχόμενα από stem κύτταρα Εικ. 1. Υποθετικό διάγραμμα προέλευσης νεφρικών πρόδρομων κυττάρων, μετά από βλάβη. Oι Humphreys και συν. ανέπτυξαν μια μέθοδο διαχωρισμού της προέλευσης των κυττάρων που συνεισφέρουν στην αναγέννηση του νεφρού. Αρχικά επέτυχαν την έκφραση ενός γονιδιακού δείκτη, ούτως ώστε όλα τα νεφρικά κύτταρα που προέρχονται από το μεσέγχυμα (σωληναριακά επιθηλιακά, κύτταρα της κάψας του Bowman) να είναι σεσημασμένα με χρωστική, ενώ τα κύτταρα του διάμεσου χώρου να μην εκφράζουν τη χρωστική. Έτσι, σε περίπτωση βλάβης, η εμφάνιση σεσημασμένων κυττάρων, ενίσχυε την υπόθεση της επιδιόρθωσης της σωληναριακής βλάβης μέσω σωληναριακών κυττάρων που έχουν επιβιώσει της βλάβης ή μέσω πρόδρομων εγγενών αρχέγονων κυττάρων. Σε περίπτωση έμμεσης συμμετοχής στην αναγεννητική διαδικασία, μη σεσημασμένων αρχέγονων κυττάρων του διάμεσου χώρου, παρατηρούνταν αραίωση της χρωστικής. Από Humphrens, BD et al 11 μετά από τροποποίηση. TECs: Tubular epithelial cells. 242

4 Ελληνική Νεφρολογία, 24, 2012 Μελετήθηκε επίσης το ενδεχόμενο φαρμακολογικής ενεργοποίησης ενηλίκων αρχέγονων κυττάρων στο νεφρό, με τη χορήγηση τριχοστατίνης Α (trichostatin A, TSA), που ανήκει στους HDACIs (-histone deacetylase inhibitors HDACIs) που χρησιμοποιούνται για την θεραπεία του καρκίνου, για την υποστροφή της εξέλιξης της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας 17,18. Σε ένα μοντέλο χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας, η TSA βελτίωσε την σπειραματική νόσο, αύξησε τα γονίδια νεφροπροστατευτικών παραγόντων όπως της πρωτεΐνης ΒΜρ-7, του παράγοντα HGF, και του αυξητικού παράγοντα των ενδοθηλιακών κυττάρων (vascular endothelial growth factor, VEGF) στα νεφρικά κύτταρα, αλλά όχι στα κύτταρα του παράπλευρου υποπληθυσμού 17. Άλλη θέση και τρόπος αναγνώρισης εγγενών μεσεγχυματικών βλαστοκυττάρων χρησιμοποιήθηκε από τους Bussolati και συν. και αφορά στον επιφανειακό δείκτη CD133, που εμφανίζεται στο 1% των κυττάρων στον ενήλικο νεφρικό ιστό 19,20. Τα θετικά για τον CD133 κύτταρα βρίσκονται στον ουρικό πόλο της κάψας του Bowman, διατηρώντας μια ιεραρχική ταξινόμηση 21 και είναι πολυδύναμα κύτταρα που εκφράζουν επιθηλιακά ή ενδοθηλιακά χαρακτηριστικά, υπό την επίδραση αυξητικών παραγόντων 22,23. Μεταγενέστερες μελέτες έδειξαν ότι τα απομονωμένα βλαστοκύτταρα εκφράζουν πλήθος βλαστοκυτταρικών δεικτών συμπεριλαμβανομένων των Sca-1, OCT-4, Rex-1 CD24 και CD οι οποίοι χρησιμοποιούνται για τη μελέτη κυτταρικών σειρών στο φυσιολογικό και παθολογικό νεφρό 10,21,25. Επιπρόσθετα, η συν-έκφραση των δεικτών CD24 (για την αναγνώριση διαφόρων τύπων αρχέγονων κυττάρων) και CD133 (δείκτης ενήλικων αρχέγονων κυττάρων) αναγνωρίζει έναν πληθυσμό αρχέγονων κυττάρων στον ουρικό πόλο της κάψας του Bowman (Εικ. 2) 20. Όταν απομονωθούν, τα CD24+ αρχέγονα CD133+ νεφρικά πρόδρομα κύτταρα, δεν εκφράζουν ειδικούς δείκτες διαφοροποιημένων κυττάρων, αλλά μεταγραφικούς παράγοντες που είναι χαρακτηριστικοί για τα πολυδύναμα αρχέγονα κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά μπορούν ταυτόχρονα να αυτοανανεώνονται, να διαφοροποιούνται και να πολλαπλασιάζονται. Όταν ενεθούν σε πειραματικά μοντέλα οξείας νεφρικής ανεπάρκειας (OνΑ), αναγεννούν τη σωληναριακή δομή και αποκαθιστούν την νεφρική λειτουργία. Τα CD24+ CD133+ νεφρικά πρόδρομα κύτταρα, αντι προ - Ποδοκύτταρα Μεσσαγγειακά κύτταρα Ενδοθηλιακά κύτταρα Ουρικός πόλος Μεταβατικά κύτταρα Εγγύς σωληναριακά κύτταρα ΑρχΕγOνΑ ΚυΤΤΑρΑ ΚΑι νεφρoσ Aγγειακός πόλος Μεταβατικά κύτταρα (CD 24, CD133, PDX) Νεφρικά προγονικά κύτταρα (CD24, CD133) Εικ. 2. Ιεραρχική κατανομή των νεφρικών πρόδρομων κυττάρων στο σπείραμα του ενήλικου νεφρού στον άνθρωπο. Τα CD24/CD133+νεφρικά πρόδρομα κύτταρα (κόκκινο) βρίσκονται στον ουρικό πόλο, αλλά ταυτόχρονα είναι κοντά με τα ποδοκύτταρα (μπλε) που βρίσκονται στον αγγειακό πόλο και με τα σωληναριακά νεφρικά κύτταρα (άσπρα), που βρίσκονται στην άλλη πλευρά. Ένας μεταβατικός κυτταρικός πληθυσμός (CD24+/CD133+/ PDX+, κόκκινο/μπλε) φέρει χαρακτηριστικά είτε των νεφρικών πρόδρομων κυττάρων (κόκκινο), είτε των ποδοκυττάρων (μπλε) και βρίσκεται μεταξύ του ουρικού και του αγγειακού πόλου. Στον αγγειακό πόλο των σπειραμάτων, τα μεταβατικά αυτά κύτταρα, βρίσκονται πολύ κοντά με κύτταρα που δεν φέρουν δείκτες νεφρικών πρόδρομων κυττάρων, ωστόσο φέρουν δείκτες και φαινοτυπικά χαρακτηριστικά διαφοροποιημένων ποδοκυττάρων (μπλε). Ενδοθηλιακά κύτταρα (κίτρινο), μεσαγγειακά (πράσσινο), ποδοκύτταρα (μπλε), εγγύς σωληνάρια (κόκκινο). Από Romagnani P 21 μετά από τροποποίηση μεσεγχυματικών αρχέγονων κυττάρων. σωπεύουν κοινούς πρόγονους επιθηλιακών σωληναριακών κυττάρων και ποδοκυττάρων κατά την νεφρική ανάπτυξη, ενώ σε πειραματικά μοντέλα νεφρικής βλάβης είναι ικανά να αντικαταστήσουν όλες τις νεφρικές δομές συμ περι λαμβανομένων και των σπειραμάτων, με επακόλουθη ύφεση της πρωτεϊνουρίας. Άλλωστε, βρίσκονται στην κάψα του Bowman, στο μοναδικό σημείο του νεφρού, που είναι εγγύς τόσο των σωληναριακών κυττάρων, όσο και των σπειραματικών ποδοκυττάρων (Εικ. 2). Η ταυτοποίηση των κυττάρων αυτών έρχεται σε συμφωνία με την μελέτη των Humphrey και συν. το 2008, που θεωρεί ότι η αναγέννηση του νεφρού προέρχεται από ενδογενή νεφρικά κύτ- 243

5 Κ. ΤριγΚΑ ΚΑι Συν. Ελληνική Νεφρολογία, 24, 2012 ταρα. Ίσως πρόκειται δηλαδή για τα ίδια κύτταρα που προέρχονται από τον ουρικό πόλο της κάψας του Bowman και αναγεννούν σωληναριακά επιθηλιακά κύτταρα. Πιθανόν να αντιπροσωπεύουν ένα υποπληθυσμό αρχέγονων κυττάρων που διατηρούνται στην θέση αυτή από τα πρώιμα στάδια της νεφρογένεσης, δημιουργώντας μια φωλεά 8. Η νεφρική θηλή ως πιθανή φωλεά αρχέγονων κυττάρων Το 2004 οι Oliver και συν. 10 έδειξαν υψηλό δυναμικό πολλαπλασιασμού στην άνω περιοχή της νεφρικής θηλής, και ειδικά στην περιοχή κοντά στον ουρικό πόλο. χρησιμοποιώντας χρώση για το δείκτη Ki67, έδειξαν θετικότητα σε μικρό ποσοστό κυττάρων (2,6%), αλλά μεγαλύτερο σε σχέση με άλλα μέρη του νεφρού. Επίσης βρέθηκε ότι τα κύτταρα που κατακρατούσαν χρωστική- LRCs με διάφορα χαρακτηριστικά ενήλικων stem κυττάρων στον διάμεσο χώρο των θηλών και των αθροιστικών σωληναρίων, μπορούσαν να αναγεννήσουν κύτταρα του φυσιολογικού ενήλικου νεφρού. Ακόμη, το 2006 οι Dekel και συν. 26 έδειξαν επίσης ότι μη σωληναριακά πολυδύναμα/πρόδρομα Sca-1+ κύτταρα στον νεφρό ενήλικων ποντικών, βρίσκονται κυρίως στον διάμεσο χώρο (εξωτερικό τμήμα) της θηλής, κοντά στα σωληνάρια. Είναι γνωστό ότι, σε αντίθεση με άλλες περιοχές του νεφρού, στην νεφρική θηλή δεν παρατηρείται απόπτωση, μετά από ισχαιμική βλάβη. Έτσι η παρουσία LRCs στη βάση της θηλής και σε κύτταρα που πολλαπλασιάζονται γρήγορα στo άνω τμήμα της θηλής (που μπορούν να μεταναστεύσουν σε άλλα τμήματα του νεφρού με μικρότερη παροχή οξυγόνου), δημιούργησε την ιδέα μιας αρχιτεκτονικής διαμόρφωσης των θέσεων έδρευσης των αρχέγονων κυττάρων. Πιθανολογείται ότι, φυσιολογικά τα LRCs του διάμεσου χώρου ή τα πρόδρομά τους κύτταρα, μεταναστεύουν στο άνω μέρος των νεφρικών θηλών και δημιουργούν μια «δεξαμενή» άμεσα πολλαπλασιαζομένων κυττάρων, που ενδεχόμενα διαδραματίζουν ρόλο στην επούλωση μετά από την οξεία νεφρική βλάβη 27. Πράγματι, φάνηκε ότι τα αρχέγονα κύτταρα εδρεύουν συνήθως σε «φωλεές» με κυπελοειδή διαμόρφωση που βρίσκονται σε βάθος, όπου διατηρούνται και πολλαπλασιάζονται. Η υπόθεση της περιαγγειακής φωλεάς των μεσεγχυματικών αρχέγονων κυττάρων Oι διάφοροι υπο-πληθυσμοί μεσεγχυματικών αρχέγονων κυττάρων (mesenchymal stem cells, MSC) προέρχονται από διαφορετικές πηγές, αλλά έχουν κοινούς ορισμένους επιφανειακούς δείκτες όπως CD29, CD44, εκφράζουν και αsma, έναν δείκτη λείων αγγειακών μυικών κυττάρων, γεγονός που υποδηλώνει σχέση με τα περικύτταρα ή περιαγγειακά κύτταρα 28. Σε ιστούς με χαμηλό μεταβολισμό, τα περικύτταρα και τα ενδοθηλιακά κύτταρα είναι «ήρεμα» κύτταρα με αργό κυτταρικό κύκλο, αλλά κατά την φάση της αγγειογένεσης εμφανίζουν αυξημένο δυναμικό πολλαπλασιασμού και αυτόανανέωσης και συμπεριφέρονται ως ενήλικα αρχέγονα κύτταρα. Τα περικύτταρα, χαρακτηρίζονται από πλαστικότητα και μπορούν να διαφοροποιηθούν σε οστεοβλάστες, χονδροβλάστες, ινοβλάστες και προ-λιποκύτταρα. Tα τριχοειδή των νεφρικών θηλών είναι πλούσια σε υπο-ενδοθηλιακά κύτταρα που ρυθμίζουν την μικροαγγειακή ακεραιότητα μέσα στο περισωληναριακό δίκτυο των τριχοειδών. Το 2006 οι Lee και συν. 29 έδειξαν σε ποντίκια ότι τα πρόδρομα μεσεγχυματικά αρχέγονα κύτταρα του στρώματος εδρεύουν στο διάμεσο χώρο του νεφρού, κοντά στις νεφρικές θηλές και στα ενδοθηλιακά κύτταρα. Μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση αφορά στα αρχέγονα κύτταρα του λιπώδη ιστού, (adipose tissue-derived stem cells, ΑDSC). Έχει δειχθεί πειραματικά ότι τα κύτταρα ίσως είναι αγγειακά αρχέγονα κύτταρα, σε διάφορα στάδια διαφοροποίησης με σκοπό τη δημιουργία λείων μυικών και ενδοθηλιακών κυττάρων. Επίσης τα παραπάνω κύτταρα, σε πρώιμα στάδια διαφοροποίησης, μπορούν να διαφοροποιηθούν σε λιποκύτταρα, αν παραμείνουν στο πρωτογενές τους περιβάλλον, αλλά και σε άλλους τύπους ιστών 30, ενώ ο OCT4 αποτελεί δείκτη τους. Κυκλοφορούντα βλαστοκύτταρα από τον μυελό των οστών και νεφρική αναγέννηση. O μυελός των οστών περιλαμβάνει δύο τύπους κυτταρικών πληθυσμών βλαστοκυττάρων, τα αιμοποιητικά αρχέγονα κύτταρα (hemopoetic stem cells, HSC) και αυτά που προέρχονται από το στρώμα του μυελού, αδιαφοροποίητα μεσεγχυματικά αρχέγονα κύτταρα (MSC) 7 που συνεισφέρουν στην φωλεά των αιμοποιητικών βλα στοκυττάρων στον μυελό των οστών

6 Ελληνική Νεφρολογία, 24, 2012 Η συμμετοχή των κυττάρων αυτών στην ιστική αποκατάσταση γίνεται είτε εξωγενώς με μεταμόσχευση κυττάρων μυελού των οστών, είτε ενδογενώς με κινητοποίηση κυττάρων του μυελού των οστών του ίδιου του ασθενούς 32. Τα αρχέγονα κύτταρα του μυελού των οστών (bone marrow stem cells, BMSC), και κυρίως τα μεσεγ χυματικά, ανευρέθησαν στον διάμεσο χώρο του νεφρού, αλλά ο ακριβής τους ρόλος δεν έχει καθοριστεί πλήρως (Eικ. 3). χαρακτηρίζονται από πλαστικότητα, δηλαδή σε κυτταρικές καλλιέργειες μπορούν να διαφοροποιηθούν σε διάφορους κυτταρικούς τύπους, συμπεριλαμ βανομένων των επιθηλιακών μετά από βλάβη, αλλά και σε μυικά και ενδοθηλιακά κύτταρα, οστεοκύτταρα και λιποκύτταρα 33. Μεμονωμένοι κλώνοι MSC που επιβιώνουν μακρύτερο χρονικό διάστημα στις κυτταρικές καλ - λιέργειες, διαφοροποιούνται περαιτέρω και σε άλλους κυτταρικούς τύπους συμπεριλαμβανομένων νευρικών και ηπατικών κυττάρων καθώς και αγγειοβλαστών 34. Η πλαστικότητα των μεσεγχυματικών βλαστικών κυττάρων οδήγησε στην υπόθεση ότι πιθανώς κύτταρα του μυελού των οστών με γρήγορη κινητοποίηση και κατευθυνόμενη μετανάστευση (homing) συνεισφέρουν στην ιστική αναγέννηση 12. Στην διεργασία αυτή συμμετέχουν παράγοντας δέγερσης της αποικίας των κοκκιοκυττάρων [grannlocyte colony stimulating factor (G-CSF)] και ο παράγοντας που προέρχεται από κύτταρα του στρώματος (stromal cell factor SDF- 1) 35, αλλά και άλλοι φλεγμονώδεις παράγοντες, ΑρχΕγOνΑ ΚυΤΤΑρΑ ΚΑι νεφρoσ όπως κυτταροκίνες, οι ιντερλευκίνες-1 και -6 και ο παράγοντας νέκρωσης των όγκων (tumor necrosis factor,tnf-a) που επάγουν την μετανάστευση των αιμοποιητικών κυττάρων προς τον ιστό που έχει υποστεί βλάβη. Τα MSC in vivo μεταναστεύουν στη θέση βλάβης και είτε υπόκεινται σε αληθή διαφοροποίηση υπό το κατάλληλο μικροπεριβάλλον, είτε ενσωματώνονται στα σπειραματικά και/ή στα σωληναριακά τριχοειδή προστατεύοντας με αυτόν τον τρόπο τον νεφρό από περαιτέρω βλάβη, ενώ επιταχύνουν και την επιδιόρθωση (Εικ. 3 και 4) 36. Ας σημειωθεί ότι πειραματικές μελέτες ανέφεραν αναγέννηση της βασικής μεμβράνης σε σύνδρομο Alport και των ενδοθηλιακών και μεσαγγειακών κυττάρων σε σπειραματοσκλήρυνση 37. Πειραματικά μοντέλα υποδηλώνουν ότι στην επιδιόρθωση της σπειραματικής βλάβης συμμετέχουν τόσο εγγενή ενδοθηλιακά κύτταρα, που μεταναστεύουν και πολλαπλασιάζονται, όσο και αρχέγονα κύτταρα προερχόμενα από τον μυελό των οστών. Τα αποτελέσματα για την σωληναριακή αναγέννηση όμως είναι αντικρουόμενα, γιατί έχει αναφερθεί εκκόλπωση των BMSC με διαφοροποιημένα κύτταρα, επιπλέκοντας τα αποτελέσματα των μελετών (σε οξεία και χρόνια νεφρική ανεπάρκεια) 38. υποστηρίζεται ότι τα κύτταρα αυτά παρέχουν ενδο- και παρακρινείς παράγοντες 39 που ενισχύουν την αποκατάσταση της νεφρικής βλάβης, μέσω καταστολής των φλεγ - μονωδών και των ενεργοποιημένων αντι-φλεγμο- Εξωγενής χορήγηση Μεσεγχυματικά stem κύτταρα Ενδογενής χορήγηση Οξεία νεφρική βλάβη Μιτογενής δράση Προ-αγγειακή δράση MSC Σωληνάριο που έχει υποστεί βλάβη Αντι-φλεγμονώδης δράση Εικ. 3. Μοντέλο παρακρινούς δράσης των MSC στο σωληνάριο που έχει υποστεί βλάβη. Μετά από οξεία νεφρική βλάβη, τα χορηγούμενα MCS μεταναστεύουν στις θέσεις βλάβης και ενδεχόμενα και σε ενδογενείς φωλεές (στον μυελό των οστών ή στον νεφρό), ενσωματώνονται στα σπειραματικά και/ή στα σωληναριακά τριχοειδή προστατεύοντας με αυτόν τον τρόπο τον νεφρό από περαιτέρω βλάβη, ενώ επιταχύνουν και την αποκατάσταση. Από Humphrens BD et al 12 μετά από τροποποίηση. MCSs: Mesenchymal stemm cells μεσεγκυματικά αρχέγονα κύτταρα. 245

7 Κ. ΤριγΚΑ ΚΑι Συν. Ελληνική Νεφρολογία, 24, 2012 Εικ. 4. Α. Τα μεσεγχυματικά αρχέγονα κύτταρα (MSC) επάγουν την επιβίωση, τον πολλαπλασιασμό και την επαναδιαφοροποίηση των επιθηλιακών σωληναριακών δομών είτε δρώντας άμεσα στον πληθυσμό των εγγενών αρχέγονων κυττάρων, είτε έμμεσα μέσω παραγωγής αυξητικών παραγόντων. Επιπρόσθετα, οι αυξητικοί παράγοντες που συντίθενται ίσως αναστέλλουν την φλεγμονή. B. Τα μεσεγχυματικά αρχέγονα κύτταρα διαφοροποιούνται και σε σπειραματικά κύτταρα. Από Bussolati B et al 36 μετά από τροποποίηση. νωδών κυτταροκινών 12,40,41. Πάντως, ο Lin και οι συνεργάτες του συμπέραναν ότι η συνεισφορά των κυττάρων που προέρχονται από τον μυελό των οστών, στον νεφρό είναι μικρή (0,06-8%) 42. Όμως γιατί η νεφρική αποκατάσταση δεν συμβαίνει αυτόματα εφόσον οι προαναφερθέντες παράγοντες προ-υπάρχουν στον νεφρικό ιστό; Ενδεχόμενα το μικροπεριβάλλον της φλεγμονής να παίζει κάποιο ρόλο. ισχύει γενικώς ότι τα φλεγμονώδη κύτταρα «προαναγγέλουν» την βλά - βη χωρίς να συμμετέχουν άμεσα στην ιστική αναγέννηση. Τα MSC αναστέλλουν τις φλεγμονώδεις κυτταροκίνες, και περιορίζουν την απόπτωση και την φλεγμονώδη απάντηση, δρώντας πολυπαραγοντικά στη νεφρική επιδιόρθωση. Πιθανώς υπάρχουν ομοιότητες ανάμεσα στην κυτταρική αλληλεπίδραση κατά την ιστική αναγέννηση και τις σύνθετες αντιδράσεις κατά την φλεγμονή. Πράγματι, τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα εκκρίνουν διάφορους αυξητικούς και νεφροπροστατευτικούς παράγοντες όπως τους IGF, EGF, HGF, VEGF και BMP

8 Ελληνική Νεφρολογία, 24, 2012 Όσον αφορά τα αιμοποιητικά αρχέγονα κύτταρα, πειραματικά δεδομένα, υποδηλώνουν ότι ο αριθμός τους αυξάνεται μετά από εξωγενή χορήγηση παραθορμόνης (PTH) ή ΒΜPRIA. Oι δράσεις της σηματοδότησης στα HSC, των παραπάνω παραγόντων παρέχουν δυνητικούς στόχους της θεραπείας με βλαστοκύτταρα. γενικά φαίνεται ότι, η συμμετοχή των BMDC στην αναγέννηση των σωληναρίων, μετά από ισχαιμική βλάβη τίθεται υπό αμφισβήτηση, ενώ ενισχύεται η θεωρία της άμεσης αντικατάστασης μέσω επιθηλιακών κυττάρων. Επιβεβαιώ - νεται λοιπόν ο ρόλος των BMSC στην διατήρηση και αποκατάσταση του νεφρικού μεσάγγειου και ενδοθηλίου, αλλά όχι των επιθηλιακών δομών του νεφρού. Εξωγενής χορήγηση αρχέγονων κυττάρων και νεφρική αναγέννηση Αρκετοί ερευνητές έδειξαν ότι όταν ενεθούν στον νεφρό αδιαφοροποίητα εμβρυικά βλαστοκύτταρα που είχαν υποστεί επεξεργασία με ρετινοϊκό οξύ, ακτιβίνη-α και ΒΜρ-7 ενσωματώνονται στα σωληναριακά κύτταρα σε ποσοστό 50%, με αποτέλεσμα να εκφράζουν δείκτες μεσοδέρματος και αρχέγονων νεφρικών δομών 43,44. Πρόσφατες μελέτες ανέφεραν τη δημιουργία πρόδρομων νεφρικών δομών όπως σωμάτια-s και νεφρικά κυστίδια, από βλαστοκύτταρα που προέρχονται από αμνιακό υγρό, μετά από ένεση σε εμβρυικούς νεφρούς μυών 45. Νεφρική αποκατάσταση μέσω επαναπρογραμματισμού ΑρχΕγOνΑ ΚυΤΤΑρΑ ΚΑι νεφρoσ Το 2007, οι Yamanaka και συν. 46 απομόνωσαν με επιτυχία πολυδύναμα αρχέγονα κύτταρα από ινοβλάστες δέρματος, μέσω υπερέκφρασης γονιδίων των OCT4, SOX2, KLF4 και c-myc. Σε μεταγενέστερες μελέτες, δημιουργήθηκαν επα γώγιμα πολυδύναμα αρχέγονα (induced pluripotent stem, ips) κύτταρα από ινοβλάστες ποντικιού μέσω επαγωγής των ίδιων μεταγραφικών παραγόντων για την αναγέννηση του νεφρού 47,48. Παρόλο ότι οι σηματοδοτικοί μετανεφρικοί οδοί περιλαμβάνουν εκατοντάδες γονίδια, η μελέτη των ips βλαστοκυττάρων άρχισε με 24 και περιορίστηκε σε 4 γονίδια, υπογραμμίζοντας την σημασία της ενεργοποίησης του σωστού γονιδιακού δικτύου. Έχουν μελετηθεί πολυάριθμοι μεταγραφικοί παράγοντες, μεταξύ των οποίων οι Wt1, Pax2, Eya1, Six1, Six2, Osr1 και Sall1, που επάγουν τον μεσεγχυματικό αρχέγονο πληθυσμό. ιδεατά δυνατή κατάσταση θα ήταν η δημιουργία πρόγονων νεφρώνων για την αποκατάσταση του αριθμού τους 6. Σε περίπτωση που ήταν εφικτή η επαγωγή του νεφρικού βλαστώματος, η διαφοροποίηση του σε νέους νεφρώνες, θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω παραγόντων όπως οι Wnt, GDNF, VEGF, που επάγουν τον επανασχηματισμό των αθροιστικών σωληναρίων 32,49. Ωστόσο, τα επιθηλιακά κύτταρα του νεφρού μπορούν να επανα-προγραμματιστούν και να υποστούν επιθηλιακή προς μεσεγχυματική μετάβαση. Μέσω αυτής της διεργασίας θα μπορούσαν να δημιουργηθούν κύτταρα παρόμοια με τα μεσεγχυματικά, να διαφοροποιηθούν σε πρόγονα νεφρικά κύτταρα και στη συνέχεια σε νέους νεφρώνες 50. Αυτή η πολύπλοκη διεργασία, ίσως αποδειχθεί περισσότερο αποτελεσματική για την αναγέννηση του νεφρικού παρεγχύματος από ότι η χρήση των βλαστοκυττάρων. Αναγέννηση σπειραμάτων Εκτός από τις προσπάθειες αναγέννησης των σωληναρίων με την χρήση μεσεγχυματικών αρχέγονων κυττάρων, μελετάται και η θεραπεία αποκατάστασης των σπειραματικών παθήσεων. Η αποκατάσταση των σπειραμάτων περιλαμβάνει την αναγέννηση των νεφρικών τριχοειδών, της εξωκυττάριας θεμέλιας ουσίας και των ποδοκυττάρων 50 και ο παράγοντας VEGF προάγει την σπειραματική επιδιόρθωση. Η επίδραση των βλαστοκυττάρων δεν έχει μελετηθεί επαρκώς. Oρισμένοι ερευνητές έδειξαν σε πειραματική σπειραματοπάθεια 32, ότι μεταμοσχευμένα κύτταρα του μυελού δυνατόν να αντικαταστήσουν το ενδοθήλιο και να ενσωματωθούν στον αυλό των τριχοειδών 51,52. Σε πειραματικά μοντέλα νεφρικής νόσου, μεσεγχυματικά αρχέγονα κύτταρα αντικατέστησαν και μεσαγγειακά κύτταρα, συμβάλλοντας στην διεργασία της αναγέννησης 53,54. Δυστυχώς τα παραπάνω δεν διαφοροποιούνται μόνο σε τοπικά σπειραματικά κύτταρα, αλλά υπό συγκεκριμένες συνθήκες μπορούν να αναπτύξουν και φαινοτυπικά χαρακτηριστικά λιποκυττάρων. Το μικροπεριβάλλον φαίνεται ότι, επηρεάζει την κυτταρική διαφοροποίηση και καθορίζει την «μοίρα» των βλαστοκυττάρων 55. Στο σύνδρομο Alport, μεταλλάξεις που αφο- 247

9 Κ. ΤριγΚΑ ΚΑι Συν. Ελληνική Νεφρολογία, 24, 2012 ρούν στα γονίδια του κολλαγόνου τύπου IV προκαλούν δομικές διαταραχές της σπειραματικής βασικής μεμβράνης, πρωτεϊνουρία και νεφρική ανεπάρκεια. Σε πειραματικές μελέτες φάνηκε ότι η μεταμόσχευση μυελού των οστών προκαλεί «στρατολόγηση» κυττάρων από το μυελό που διαφοροποιούνται σε επιθηλιακά (ποδοκύτταρα) και μεσεγχυματικά κύτταρα στις θέσεις βλάβης του σπειράματος, με τελικό αποτέλεσμα την μερική αποκατάσταση της α3-αλυσίδας του κολλαγόνου τύπου VI με επακόλουθη βελτίωση της ιστολογικής εικόνας και μείωση της πρωτεϊνουρίας 56. Σε αντίστοιχο πειραματικό μοντέλο σπειραματοπάθειας, οι νinichuk και συν. έδειξαν ότι η χορήγηση μεσεγχυματικών βλαστοκυττάρων μειώνει την ίνωση, χωρίς να υποστρέψει την χρόνια νεφροπάθεια, ενώ στο μοντέλο της 5/6 νεφρεκτομής η χορήγηση βλαστοκυττάρων, δεν βελτίωσε την νεφρική λειτουργία 57. Συμπεράσματα Η θεραπεία με βλαστοκύτταρα αποτελεί νέο τομέα της νεφρολογίας, με πολλά ανοιχτά ερωτήματα. Η δομική συμμετοχή των βλαστοκυττάρων στην ιστική αναγέννηση δεν έχει διευκρινισθεί πλήρως αλλά πιθανότερη είναι η παρακρινική δράση των βλαστοκυττάρων στον ιστό. φαίνεται ότι, τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα δημιουργούν μια νέα ισορροπία, καταστέλλοντας την φλεγμονή και προάγοντας την ίαση. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι η αναγέννηση μέσω βλαστοκυττάρων, δεν αναφέρεται σε «εκ νέου δημιουργία», αλλά σε «αποκατάσταση» της οργανικής βλάβης. Τρία κυρίως θέματα που αφορούν στην αναγέννηση του νεφρικού ιστού θα απασχολήσουν στο μέλλον: η κατανόηση της δημιουργίας του νεφρού στο έμβρυο, ο χαρακτηρισμός των βλαστοκυττάρων και των σηματοδοτικών μηχανισμών που ενέχονται στη διαφοροποίησή τους και η εισήγηση θεραπευτικών πρωτόκολλων για την επαγωγή μεσεγχυματικών βλαστοκυττάρων. Η επιτυχής αλληλεπίδραση και των τριών θα καθορίσει την πορεία της νεφρικής αναγέννησης. Ευχαριστίες Ευχαριστώ τον Καθηγητή νεφρολογίας κ. Δ. γούμενο για τις πολύτιμες συμβουλές και παρατηρήσεις του. Summary Stem cells and the kidney. K. Triga 1, G. Sotiro - poulou-bonikou 2, M. Gerbesi 2, Z. Kefalo poulou 2. 1 Kyanos Stavros, Patra, Creece, 2 University Hospital of Rio, Patra Creece. Hellenic Nephro logy 2012; 24 (4): The increasing number of patients with chronic renal failure and need of replacement of renal function makes pressing the need for kidney regeneration. Renal regeneration from adult stem cells can be achieved either through in-vitro creation of an alternate organ from stem cells or embryonic tissue, local migration from the circulation and trans-differentiation of native stem cells or via stem cells ex vivo. Key questions that need to be answered, regard the existence of native renal stem cells in the adult kidney, include their location (interstitium, tubular cells, bone marrow, cortex, renal papilla, perivascular niches) and the reliable markers that identify them. Due to the complexity of the renal architecture and the cellular variety of the kidney, multiple mechanisms of renal cell regeneration, may co-exist. Regarding bone marrow derived stem cells (BMSC), their involvement in tubular regeneration was questioned, while the theory of direct replacement through epithelial cells was reintroduced. Never - theless, the role of BMSC in restoration of renal mesangium and endothelium but not of renal epi - thelium was acknowledged. Unfort unately, mesen - chymal stem cells do not differentiate only in glo merular cells, but under certain conditions they can develop phenotypic characteristics of adi pocytes. The microenvironment apparently affects cell dif fer - entiation and determines the «fate» of stem cells. The stem cell therapy is a new field in nephro - logy, with many open questions. Three main issues regarding the regeneration of renal tissue will be investigated in the future: mechanisms of nephro - genesis, the signaling pathways involved in stem cell differentiation and the introduction of therapeutic protocols for the induction of mesenchymal stem cells. Identification of these fields will determine the course of renal regeneration. Key words: bone marrow derived stem cells, kidney regeneration, mesenchymal stem cells, stem cells. Βιβλιογραφία 1. Rosen S, Stillman IE. Acute tubular necrosis is a syndrome of physiologic and pathologic dissociation. J Am Soc Nephrol 2008; 19: Liu KD, Brakeman PR. Renal repair and recovery. Crit Care Med 2008; 36: S187-S

10 Ελληνική Νεφρολογία, 24, Razzaque MS. Can patient-specific stem cell therapy enhance renal repair? Nephrol Dial Transplant 2008; 23: Witzgall R. Are renal proximal tubular epithelial cells constantly prepared for an emergency? Focus on The proliferation capacity of the renal proximal tubule involves the bulk of differentiated epithelial cells. Am J Physiol Cell Physiol 2008; 294: C1-C3. 5. Humphreys BD, Bonventre JV. The contribution of adult stem cells to renal repair. Nephrol Ther 2007; 3: Haller H. Regenarative therapien in der Nephrologie. Der Internist 2007; 48: Hopkins C, Li J, Rae F, Little MH. Stem cell options for kidney disease. J Pathol 2009; 217: Little MH, Bertram JF. Is there such a thing as a renal stem cell? J Am Soc Nephrol 2009; 20: Maeshima A, Yamashita S, Nojima Y. Identification of renal progenitor-like tubular cells that participate in the regeneration processes of the kidney. J Am Soc Nephrol 2003; 14: Oliver JA, Maarouf O, Cheema FH, Martens TP, Al- Awqati Q. The renal papilla is a niche for adult kidney stem cells. J Clin Invest 2004; 114: Humphreys BD, Duffield JS, Bonventre JV. Renal stem cells in recovery from acute kidney injury. Minerva Urol Nefrol 2006; 58: Humphreys BD, Valerius MT, Kobayashi A, et al. Intrinsic epithelial cells repair the kidney after injury. Cell Stem Cell 2008; 2: Hishikawa K. Do we really need stem cell for renal regeneration? Kidney Int 2005; 68: Loverre A, Capobianco C, Ditonno P, Battaglia M, Grandaliano G, Schena FP. Increase of proliferating renal progenitor cells in acute tubular necrosis underlying delayed graft function. Transplantation 2008; 85: Bao J, Tu Z, Sun H, et al. R2: identification of renal potential progenitor/stem cells that participate in the renal regeneration processes of kidney allograft fibrosis. Nephrology (Carlton) 2008; 13: Metsuyanim S, Harari-Steinberg O, Buzhor E, et al. Expression of stem cell markers in the human fetal kidney. PLoS One 2009; 4: e Imai N, Hishikawa K, Marumo T, et al. Inhibition of histone deacetylase activates side population cells in kidney and partially reverses chronic renal injury. Stem Cells 2007; 25: Yoshikawa M, Hishikawa K, Marumo T, Fujita T. Inhibition of histone deacetylase activity suppresses epithelial-to-mesenchymal transition induced by TGF-beta1 in human renal epithelial cells. J Am Soc Nephrol 2007; 18: Bussolati B, Tetta C, Camussi G. Contribution of stem cells to kidney repair. Am J Nephrol 2008; 28: Lazzeri E, Crescioli C, Ronconi E, et al. Regenarative potential of embryonic renal multipotent progenitors in acute renal failure. J Am Soc Nephrol 2007; 18: ΑρχΕγOνΑ ΚυΤΤΑρΑ ΚΑι νεφρoσ 21. Romagnani P. Toward the Identification of a renopoietic system. Stem Cells 2009; 27: Bussolati B, Bruno S, Grange C, et al. Isolation of renal progenitor cells from adult human kidney. Am J Pathol 2005; 166: Bruno S, Bussolati B, Grange C, et al. Isolation and characterization of resident mesenchymal stem cells in human glomeruli. Stem Cells Dev 2009; 18: Gupta S, Rosenberg ME. Do stem cells exist in the adult kidney? Am J Nephrol 2008; 28: Lazzeri E, Mazzinghi B, Romagnani P. Regenaration and the kidney. Curr Opin Nephrol Hypertens 2010; 19: Dekel B, Zangi L, Shezen E, et al. Isolation and characterization of nontubular sca-1+lin- multipotent stem/progenitor cells from adult mouse kidney. J Am Soc Nephrol 2006; 17: Abrahamson DR, Steenhard BM. Renal therapy by stem cells: outsource or in-house? J Am Soc Nephrol 2006; 17: Sensebé L, Krampera M, Schrezenmeier H, Bourin P, Giordano R. Mesenchymal stem cells for clinical application. Vox Sang 2010; 98: Lee JM, Dedhar S, Kalluri R, Thompson EW. The epithelial-mesenchymal transition: new insights in signaling, development and disease. J Cell Biol 2006; 172: Lin G, Garcia M, Ning H, et al. Defining stem and progenitor cells within adipose tissue. Stem Cells Dev 2008; 17: Lin F. Renal repair:role of bone marrow stem cells. Pediatr Nephrol 2008; 23: Hayashi M. Development of new therapies, including regeneration of the kidney, for chronic kidney diseases. Clin Exp Nephrol 2006; 10: Cantley LG. Adult stem cells in the repair of the injured renal tubule. Nat Clin Pract Nephrol 2005; 1: Kuhn NZ, Tuan RS. Regulation of stemness and stem cell niche of mesenchymal stem cells:implications in Tumorigenesis and Metastasis. J Cell Physiol 2010; 222: Lotan D, Sheinberg N, Kopolovic J, Dekel B. Expression of SDF-1/CXCR4 in injured human kidneys. Pediatr Nephrol 2008; 23: Bussolati B, Hauser PV, Carvalhosa R, Camussi G. Contribution of stem cells to kidney repair. Curr Stem Cell Res Ther 2009; 4: LeBleu V, Sugimoto H, Mundel TM, et al. Stem cell therapies benefit Alport syndrome. J Am Soc Nephrol 2009; 20: Morigi M, Imberti B, Zoja C, et al. Mesenchymal stem cells are renotropic, helping to repair the kidney and improve function in acute renal failure. J Am Soc Nephrol 2004; 15: Zubko R, Frishman W. Stem cell therapy for the kidney? Am J Ther 2008; 16: Salem HK, Thiemermann C. Mesenchymal stromal cells: current understanding and clinical status. Stem Cells 2010; 28 :

11 Κ. ΤριγΚΑ ΚΑι Συν. Ελληνική Νεφρολογία, 24, Phinney DG, Prockop DJ. Concise review: mesenchymal stem/multipotent stromal cells: the state of transdifferentiation and modes of tissue repair-current views. Stem Cells 2007; 25: Lin F, Moran A, Igarashi P. Intrarenal cells, not bone marrow-derived cells, are the major source for regeneration in postischemic kidney. J Clin Invest 2005; 115: Steenhard BM, Isom KS, Cazcarro P, et al. Integration of embryonic stem cells in metanephric kidney organ culture. J Am Soc Nephrol 2005; 16: Chhabra P, Brayman KL. The use of stem cells in kidney disease. Curr Opin Organ Transplant 2009; 14: Perin L, Giuliani S, Jin D, et al. Renal differentiation of amniotic fluid stem cells. Cell Prolif 2007; 40: Yamanaka S. Strategies and new developments in the generation of patient-specific pluripotent stem cells. Cell Stem Cell 2007; 1: Morizane R, Monkawa T, Itoh H. Differentiation of murine embryonic stem and induced pluripotent stem cells to renal lineage in vitro. Biochem Biophys Res Commun 2009; 390: Kosinski C, Li VS, Chan AS, et al. Gene expression patterns of human colon tops and basal crypts and BMP antagonists as intestinal stem cell niche factors. Proc Natl Acad Sci U S A 2007; 104: Razzaque MS. Can patient-specific stem cell therapy enhance renal repair? Nephrol Dial Transplant 2008; 23: Swetha G, Chandra V, Phadnis S, Bhonde R. Glomerular parietal epithelial cells of adult murine kidney undergo EMT to generate cells with traits of renal progenitors. J Cell Mol Med 2011; 15: Becherucci F, Mazzinghi B, Ronconi E, et al. The role of endothelial progenitor cells in acute kidney injury. Blood Purif 2009; 27: Goligorsky MS, Kuo MC, Patschan D, Verhaar MC. Endothelial progenitor cells in renal disease. Nephro - logy (Carlton) 2009; 14: Prodromidi EI, Poulsom R, Jeffery R, et al. Bone marrowderived cells contribute to podocyte regeneration and amelioration of renal disease in a mouse model of Alport syndrome. Stem Cells 2006; 24: El Nahas M. Renal remodeling: complex interactions between renal and extra-renal cells. Pediatr Nephrol 2006; 21: Kunter U, Rong S, Boor P, et al. Mesenchymal stem cells prevent progressive experimental renal failure but maldifferentiate into glomerular adipocytes. J Am Soc Nephrol 2007; 18: Sugimoto H, Mundel TM, Sund M, Xie L, Cosgrove D, Kalluri R. Bone-marrow-derived stem cells repair basement membrane collagen defects and reverse genetic kidney disease. Proc Natl Acad Sci U S A 2006; 103: Ninichuk V, Gross O, Segerer S, et al. Multipotent mesenchymal stem cells reduce interstitial fibrosis but do not delay progression of chronic kidney disease in collagen4a3-deficient mice. Kidney Int 2006; 70: * Παραλαβή 19/9/2011 Έγινε αποδεκτή μετά από τροποποιήσεις στις 22/3/2012 * Received for publication 19/9/2011 Accepted in revised from 22/3/2012 Αλληλογραφία Κωνσταντίνα Τρίγκα γερμανού 115, Πάτρα Tηλ.: Fax:

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση Ο ρόλος της ΕΘΟ στην αναγέννηση & την επανόρθωση Νοvo E & Parola M. Fibrogenesis & Tissue Repair 2008, 1:5 Χρόνια παγκρεατίτιδα Ιστολογία παγκρεατικού καρκινώµατος Αδενοκαρκίνωµα εξ εκφορητικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ Βλαστοκύτταρα Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας Βλαστοκύτταρα: Κατανόηση βασικών βιολογικών διαδικασιών I.Ανάπτυξη II.Επιδιόρθωση/Αναγέννηση III.Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Τμήμα κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ O ομιλητής (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ BMP-7 (BONE MORPHOGENIC PROTEIN-7) ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΜΟΡΙΟΥ BMP-7 ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ουροποιητικό Σύστημα Νεφροί Αποχετευτικό Σύστημα Καλυκοπυελικό Σύστημα Ουρητήρες, Ουροδόχος κύστη, Ουρήθρα Παραγωγή Μεταφορά Αποθήκευση Ποιοτικός έλεγχος ούρων Παροχέτευση Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Παναγιώτης Τσιριγώτης Αιμαφαίρεση και Μεταμόσχευση Λήψη του μοσχεύματος Αντιμετώπιση επιπλοκών Αντιμετώπιση νόσου του μοσχεύματος έναντι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ/ντής Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΦΥΛΑΞΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΟΜΦΑΛΙΟΥ ΛΩΡΟΥ ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1 Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα Τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα αποτελούν την πηγή δημιουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών

Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών Εργασία στο μάθημα της Βιολογίας Γυμνάσιο Κερατέας Δήμητρα Κοντού Νεφέλη Καλπάκα Γ2 Σχολικό έτος:2014-2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πρόοδος της τεχνολογίας είναι ραγδαία

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΩΝ Ι. ελλαδέτσιµα Χαρακτηριστικά φυσιολογικών ιστών Κυτταρική συνοχή και επικοινωνία µέσω µορίων προσκόλλησης (καντχερίνες, σελεκτίνες, ιντεγκρίνες) Εξ επαφής αναστολή κυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα στην κοσμητική ιατρική

Βλαστοκύτταρα στην κοσμητική ιατρική Βλαστοκύτταρα στην κοσμητική ιατρική Biohe enika ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Τι είναι τα βλαστικά Ποιά είναι η Ένας τέτοιος ιστός κύτταρα λειτουργία τους είναι το λίπος Τα βλαστοκύτταρα Τα βλαστοκύτταρα Ο

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Θαυµατουργές λύσεις στην ιατρική συνήθως δεν υπάρχουν. Ακόµη και ανακαλύψεις που υπόσχονται θαύµατα, τις περισσότερες φορές διανύουν πολύ δρόµο µέχρι να φτάσουν στην επιτυχία.

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Ισοζύγιο νερού Επηρεάζεται από την : Ισορροπία μεταξύ πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Κ Υ Τ Τ Α Ρ Ι Κ Ε Σ Θ Ε Ρ Α Π Ε Ι Ε Σ - Α Ν Ο Σ Ο Γ Ε Ν Ε Τ Ι Κ Η

Κ Υ Τ Τ Α Ρ Ι Κ Ε Σ Θ Ε Ρ Α Π Ε Ι Ε Σ - Α Ν Ο Σ Ο Γ Ε Ν Ε Τ Ι Κ Η Κ Υ Τ Τ Α Ρ Ι Κ Ε Σ Θ Ε Ρ Α Π Ε Ι Ε Σ - Α Ν Ο Σ Ο Γ Ε Ν Ε Τ Ι Κ Η Τράπεζα Μεσεγχυματικών Κυττάρων Τι είναι τα Μεσεγχυματικά στελεχιαία κύτταρα ( MSCs); Αποτελούν ετερογενή πληθυσμό πολυδύναμων αρχέγονων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΟΛΛΑΓΟΝΟΥ

ΡΥΘΜΙΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΟΛΛΑΓΟΝΟΥ ΡΥΘΜΙΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΟΛΛΑΓΟΝΟΥ Βιταµίνη C (έλλειψη βιταµίνης C / αποδιοργάνωση των ριβοσωµατίων µε αποτέλεσµα ανεπαρκή υδροξυλίωση των αµινοξέων, αναστολή παραγωγής της θεµέλιας ουσίας- ευθραυστότητα των

Διαβάστε περισσότερα

Ο φυσιολογικός μυελός των οστών. Κατερίνα Ψαρρά Τμήμα Ανοσολογίας - Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν.Α. "Ο Ευαγγελισμός"

Ο φυσιολογικός μυελός των οστών. Κατερίνα Ψαρρά Τμήμα Ανοσολογίας - Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν.Α. Ο Ευαγγελισμός Ο φυσιολογικός μυελός των οστών Κατερίνα Ψαρρά Τμήμα Ανοσολογίας - Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν.Α. "Ο Ευαγγελισμός" μυελός των οστών πολύπλοκος όλες οι κυτταρικές σειρές από αρχέγονο αδιαφοροποίητο κύτταρο μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά Ανοσολογικό σύστηµα Βασικό σύστηµα του οργανισµού Λειτουργικές µονάδες του ανοσολογικού συστήµατος Οργανωµένος λεµφικός

Διαβάστε περισσότερα

Επιθηλιακή - Μεσεγχυματική Μετάβαση Epithelial to mesenchymal transition

Επιθηλιακή - Μεσεγχυματική Μετάβαση Epithelial to mesenchymal transition ACHAIKI IATRIKI Volume 32, Issue, Αpril 203 53 Aνασκόπηση Review Επιθηλιακή - Μεσεγχυματική Μετάβαση Epithelial to mesenchymal transition ABSTRACT Epithelial to mesenchymal transition Konstantina Trigka,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα Σαλαµίνα 17 Μαρτίου 2012 09:30 πµ Κινηµατοθέατρο Ναυστάθµου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός CD34 + αρχέγονων αιµοποιητικών κυττάρων

Προσδιορισµός CD34 + αρχέγονων αιµοποιητικών κυττάρων Προσδιορισµός CD34 + αρχέγονων αιµοποιητικών κυττάρων Ελληνική Εταιρεία Κυτταροµετρίας Βασιλική Ε. Καλοδήµου (PhD PhD) Μοριακή Γενετίστρια Υπ. Τµήµατος Κυτταροµετρίας Ροής- Έρευνας & Αναγεννητικής Ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Βιολογία των Βλαστοκυττάρων Stem cells Biology

Η Βιολογία των Βλαστοκυττάρων Stem cells Biology 144 ΑΧΑΪΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Τόμος 31ος, τεύχος 2, Oκτώβριος 2012 Aνασκόπηση Review Η Βιολογία των Βλαστοκυττάρων Stem cells Biology ABSTRACT Stem cells Biology Konstantina Triga, 1 Nicolas Vaitsis, 1 Maria Germpesi,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (βλαστικά κύτταρα, stem cells)

ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (βλαστικά κύτταρα, stem cells) , Φυσικός MSc 1 ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (βλαστικά κύτταρα, stem cells) Για αιώνες ο άνθρωπος γνώριζε ότι κάποια ζώα, όπως ο θαλάσσιος αστερίας και ένα είδος σαύρας ο τρίτων, μπορούν να αναγεννούν χαμένα τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ.

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ. Μαρία Καρδάση Το 1934 ο Κάρλ Μάγιερ απομόνωσε από το υαλώδες υγρό του βόειου οφθαλμού μια άγνωστη μέχρι τότε μη θεϊκή γλυκοζαμινογλυκάνη και την ονόμασε hyaluronan. Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1,

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1, 1 Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων, 2Β Πανεπιστημιακή Κλινική Χειρουργικής Παίδων ΑΠΘ, Γ.Ν Παπαγεωργίου (Διευθυντής: Καθηγητής Αντώνιος Φιλιππόπουλος) Εισαγωγή Ο όγκος του Wilms

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αιματολόγος, Επιμελήτρια Β Αιματολογικό Τμήμα Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών Μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΗΣ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΜΕ ΟΙΚΙΣΚΟΥΣ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΜΕΣΗΣ ΤΑΣΗΣ STUDY PHOTOVOLTAIC PARK WITH SUBSTATIONS

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Από το Σακχαρώδη Διαβήτη στη Διαβητική Νεφρική Νόσο. Κώστας Χ. Παλέτας

Από το Σακχαρώδη Διαβήτη στη Διαβητική Νεφρική Νόσο. Κώστας Χ. Παλέτας Από το Σακχαρώδη Διαβήτη στη Διαβητική Νεφρική Νόσο Κώστας Χ. Παλέτας Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Διευθυντής Γ Παθολογικής Κλινικής ΑΠΘ Νοσοκοµείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης Δεν έχω οποιαδήποτε οικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ οίδηµα ορίζεται η αύξηση του όγκου του υγρού του διάµεσου χώρου, η οποία οδηγεί συνήθως σε εµφανή διόγκωση ιστών για να διαπιστωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΩΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρικήθεραπείαστην καρδιακήανεπάρκεια. Ι.Β.Τερροβίτης

Κυτταρικήθεραπείαστην καρδιακήανεπάρκεια. Ι.Β.Τερροβίτης Κυτταρικήθεραπείαστην καρδιακήανεπάρκεια Ι.Β.Τερροβίτης 3 η Καρδιολογική Κλινική Παν. Αθηνών Μυοκαρδιακή αναγέννηση σε zebra fish ιαίρεση µυοκαρδιακών κυττάρων Jopling et al,nature 2010 Αποδιαφοροποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα: Η μεγάλη ελπίδα της ιατρικής για τον 21ο αιώνα

Βλαστοκύτταρα: Η μεγάλη ελπίδα της ιατρικής για τον 21ο αιώνα 1 Βλαστοκύτταρα: Η μεγάλη ελπίδα της ιατρικής για τον 21ο αιώνα Ελένη Δεληγεώργη-Πολίτη,MD.PhD. Καθηγήτρια Παθολογικής Ανατομικής και Κυτταρολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστημίο Αθηνών Σώμα Ομοτίμων

Διαβάστε περισσότερα

ΣTHPIKTIKA KYTTAPA - EΞΩKYTTAPIA ΘEMEΛIA OYΣIA

ΣTHPIKTIKA KYTTAPA - EΞΩKYTTAPIA ΘEMEΛIA OYΣIA ΣTHPIKTIKA KYTTAPA - EΞΩKYTTAPIA ΘEMEΛIA OYΣIA µηχανική στήριξη Στηρικτικά κυτ. > παράγουν συστατικά εξωκυτ. θεµέλιας ουσίας για & οργάνωση τους χαρακτηριστικά τους > προέρχονται από το µεσέγχυµα παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ Η + =40nanomol/L ΜΕΤΑΒΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Γιώργος Κουλιάτσης, Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β Κλινικής Εντατικής Θεραπείας, ΠΓΝ Έβρου Εισαγωγή- Υπερκαπνία, Οξέωση, Οξυαιμία

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών.

Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών. Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών. Η πρώτη και ασφαλής πηγή λήψης βλαστοκυττάρων στη ζωή του ανθρώπου είναι το ομφαλοπλακουντιακό αίμα το οποίο παραμένει στον πλακούντα μετά τη γέννηση. Το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Εργαστήριο Υγειοφυσικής & Περιβαλλοντικής Υγείας, ΙΠΤ-Α, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος» Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Μανωλά Καλλιόπη, Ph.D Ερευνήτρια Γ Κυτταρογενετική Κλάδος της Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ουροποιητικό Σύστημα Νεφροί Αποχετευτικό Σύστημα Καλυκοπυελικό Σύστημα, Ουρητήρες, Ουροδόχος κύστη, Ουρήθρα Παραγωγή Μεταφορά Αποθήκευση Ποιοτικός έλεγχος ούρων Παροχέτευση Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΣΕΛ Συστηματική αυτοανοσοποιητική νόσος Προσβολή πολλών οργάνων Νεφρός Δέρμα, αρθρώσεις, ορώδεις μεμβράνες,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Χ.Κ. ΚΙΤΣΑΚΗ 2008 1 Αντικείμενα της ενότητας Ορισμοί και έννοιες Σκοπός των διεργασιών της ανάπτυξης Πού και πώς πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση των βλαστικών κυττάρων στη δημιουργία μοντέλων τοξικότητας φαρμακευτικών ουσιών

Η χρήση των βλαστικών κυττάρων στη δημιουργία μοντέλων τοξικότητας φαρμακευτικών ουσιών REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2016, 33(1):8-21 Η χρήση των βλαστικών κυττάρων στη δημιουργία μοντέλων τοξικότητας φαρμακευτικών ουσιών Τα τελευταία 20 έτη υπάρχει μια αλματώδης ανάπτυξη στις τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

3.5.4 Ο αυξητικός παράγοντας BMP... 24 3.5.5 Ο αυξητικός παράγοντας FGF... 25 3.5.6 Αυξητικός παράγοντας PDGF (Platelet Derived Growth Factor)...

3.5.4 Ο αυξητικός παράγοντας BMP... 24 3.5.5 Ο αυξητικός παράγοντας FGF... 25 3.5.6 Αυξητικός παράγοντας PDGF (Platelet Derived Growth Factor)... Ευχαριστίες Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον επιβλέποντα καθηγητή Κο Χριστόφορο Προβατίδη για την αμέριστη υποστήριξη που μου προσέφερε και τις πολύτιμες γνώσεις που μου μετέδωσε κατά την εκπόνηση της Μεταπτυχιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ταξινόμηση κυστικής νόσου του νεφρού 1. Απλή νεφρική κύστη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη του ρόλου ανοσο-τροποποιητικής δράσεως της p38 µιτογονο-ενεργοποιηµένης κινάσης ( p38 MAPK ) Μαυρόπουλος Αθανάσιος, PhD ΕΙΣΑΓΩΓΗ-Ι H p38 MAPK ενεργοποιείται από τις ιντερλευκίνες IL-12 και IL-18

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία της μεταβολικής οξέωσης σε ΧΝΝ (πριν το τελικό στάδιο) με φρούτα και λαχανικά

Θεραπεία της μεταβολικής οξέωσης σε ΧΝΝ (πριν το τελικό στάδιο) με φρούτα και λαχανικά Θεραπεία της μεταβολικής οξέωσης σε ΧΝΝ (πριν το τελικό στάδιο) με φρούτα και λαχανικά Θεόδωρος Ελευθεριάδης Επίκουρος Καθηγητής Νεφρολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Υπάρχουν πειραματικά δεδομένα που τεκμηριώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» «ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΟΣ ΚΙΝ ΥΝΟΣ

ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΟΣ ΚΙΝ ΥΝΟΣ ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΟΣ ΚΙΝ ΥΝΟΣ ημήτριος Μ. Γρέκας Καθηγητής Παθολογίας Νεφρολογίας Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ( Ν) 1. Επιμένουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο.

Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο. Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο. Iωάννα Ανδρεάδου Τοµέας Φαρµακευτικής Χηµείας, Τµήµα Φαρµακευτικής, ΕΚΠΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών 32 Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΠΑΡΓΙΩΤΑ Λέκτορας Ενδοκρινολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι μικρο- και μάκρο- αγγειακές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη αποτελούν την κύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ Κ + ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ Κ + ΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ Κ + : 3.000-4.000mEq (50-55mEq/Kg),

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 8 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΛΙΟΥ 1 8. Εφαρμογές της Βιοτεχνολογίας στην Ιατρική Φαρμακευτικές πρωτεΐνες Τι είναι οι φαρμακευτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Μονάδα Ανοσολογίας Καρκίνου, Εργαστήριο Ανοσολογίας-Ιστοσυμβατότητας Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας ΕΝΟΤΗΤΑ IV: ΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Κυριάκος Σουλιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του μικροπεριβάλλοντος στην. ανάπτυξη, διήθηση και μετάσταση των. νεοπλασμάτων

Ο ρόλος του μικροπεριβάλλοντος στην. ανάπτυξη, διήθηση και μετάσταση των. νεοπλασμάτων Ο ρόλος του μικροπεριβάλλοντος στην ανάπτυξη, διήθηση και μετάσταση των νεοπλασμάτων Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Βασιλική Τζελέπη Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Γεωργία Σωτηροπούλου Μεταπτυχιακό πρόγραμμα: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός»

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΑΙΜΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΜΑΚ ΜΕ ΜΙΚΤΗ ΑΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΑΒΟ Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ (ΜΑΚ) Αποδεκτή θεραπεία για ασθενείς µε: συγγενείς

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστικά κύτταρα και ο ρόλος τους στην επανόρθωση των πνευμονικών βλαβών

Βλαστικά κύτταρα και ο ρόλος τους στην επανόρθωση των πνευμονικών βλαβών Ανασκόπηση Βλαστικά και ο ρόλος τους στην επανόρθωση των πνευμονικών βλαβών Isabel P Neuringer and Scott H Randell Respiratory Research 2004; 5:6 doi:10.1186/1465-9921-5-6 Απόδοση στα ελληνικά: ΤΑΣΙΟΥΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κατεχολαμίνες :Νοραδρεναλίνη, Αδρεναλίνη Αποστολάκης Μ. Στοιχεία Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ. Κλώνος: ένας πληθυσμός γενετικά ταυτόσημων οργανισμών ή κυττάρων που έχουν προκύψει από ένα μοναδικό αρχικό οργανισμό ή κύτταρο

ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ. Κλώνος: ένας πληθυσμός γενετικά ταυτόσημων οργανισμών ή κυττάρων που έχουν προκύψει από ένα μοναδικό αρχικό οργανισμό ή κύτταρο ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ Κλώνος: ένας πληθυσμός γενετικά ταυτόσημων οργανισμών ή κυττάρων που έχουν προκύψει από ένα μοναδικό αρχικό οργανισμό ή κύτταρο Παραδείγματα Πληθυσμός γενετικά όμοιων μικροοργανισμών σε καλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα