ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑΚΗ ΣΥΖΕΥΞΗ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑΚΗ ΣΥΖΕΥΞΗ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑΤΟΣ"

Transcript

1 ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑΚΗ ΣΥΖΕΥΞΗ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑΤΟΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ κ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ ΡΟΥΣΣΟΥ Είναι μεγάλη η τιμή, και σας ευχαριστώ γι αυτό κύριε Πρόεδρε της Ακαδημίας και κυρίες και κύριοι Ακαδημαϊκοί, να με υποδέχεστε ως ένα από τα μέλη του ανώτατου πνευματικού ιδρύματος της χώρας. Η Τιμή να ενταχθώ στα μέλη της Ακαδημίας μου δίνει μια μοναδική ευτυχία: να απευθύνω από αυτό το βήμα την ευγνωμοσύνη μου και τις ευχαριστίες μου σε αυτούς που μου χάρισαν το ζην και το ευ ζην. Ευλογήθηκα από γονείς με αρχοντικές ψυχές, υψηλή ευφυΐα, μοναδική σωφροσύνη και απαράμιλλη δημιουργικότητα, οι οποίοι μου χάρισαν τέσσερα αδέλφια με ιδιαίτερα προσόντα. Η Αλεξάνδρα, η σύντροφος μου, υπήρξε το αταλάντευτο στήριγμα σε δύναμη ψυχής και ποιότητα ανθρώπου. Στο μακρύ ταξίδι μας έδωσε σε μένα και στα δύο προικισμένα μας παιδιά, τον Κωνσταντίνο και την Κατερίνα, απεριόριστη αγάπη και φροντίδα. Και οι τρεις τους υπήρξαν για μένα και το πρώτο βιολί και η ορχήστρα όλη στην εκτέλεση της μουσικής, από τις παρτιτούρες που μαζί γράψαμε. Μετά την οικογένεια μου, είναι το χρέος μου μεγάλο να ευχαριστήσω τους φίλους του ιδρύματος ΘΩΡΑΞ. Μαζί δημιουργήσαμε υποδομές και προαγάγαμε την αριστεία στην έρευνα και την παιδεία. Η άλλη μεγάλη τύχη αγαθή ήταν το πλήθος των τόσο σπουδαίων δασκάλων και ικανών μαθητών που συνάντησα στη σταδιοδρομία μου. Ήσαν όλοι εξόχως γενναιόδωροι στις διδαχές και πρωτοπόροι σε δημιουργικότητα, όπως ο σπουδαίος καθηγητής μου και δάσκαλος μέγας ο Peter Macklem. Τους είμαι ευγνώμων. Ένας άλλος σημαντικός δάσκαλος, που αξίζει ιδιαίτερης μνείας, υπήρξε ο Γεώργιος Δαίκος. Υπόδειγμα εντιμότητας, πρωτοπόρος, άνθρωπος με ανθρωπιά. Ο λειτουργός Ιατρός. Ένας εκ των ημιθέων που οικοδόμησαν τη νεώτερη ελληνική ιατρική. Αναμφισβήτητα η ομιλία μου είναι εμπνευσμένη από τη μαθητεία μας κοντά του. Θα ήθελα να καταθέσω από του βήματος αυτού την ευθύνη που νοιώθω να είμαι ο συνεχιστής μιας αξιόλογης παράδοσης στην Ακαδημία. Στην έδρα της «Παθολογίας και συναφών ειδικοτήτων», που κατείχαν τον τελευταίο μισό αιώνα οι αείμνηστοι Χωρέμης, Μαλάμος, Σκαρπαλέζος, Μερίκας και Ματσανιώτης, που μαζί με άλλους διαπρεπείς επιστήμονες, οι οποίοι δεν ευτύχησαν να είναι μέλη της Ακαδημίας Αθηνών, συνέβαλαν στη θεμελίωση της νεώτερης ιατρικής στην Ελλάδα. Τέλος, ευχαριστώ τον Ακαδημαϊκό και καθηγητή του Χάρβαρτ κύριο Τριχόπουλο, έναν εκ των επιφανέστερων Ελλήνων επιστημόνων παγκοσμίως, για τη γενναιόδωρη αναφορά του σε μένα. Και τώρα σας προσκαλώ να συμπορευθείτε στο οδοιπορικό, στην ομιλία μου. 1 * * *

2 Ως γιατρός στη σημερινή εποχή της υψηλής τεχνολογίας, θα θέσω προβληματισμούς και διλήμματα για τη φυσική αναγκαιότητα σύζευξης της τεχνολογίας και του ιατρικού λειτουργήματος. Το καίριο αυτό θέμα έχει τεθεί, μεταξύ άλλων, από έναν δωρεοδόχο της τεχνολογικής προόδου, έναν μεγάλο οραματιστή, σπουδαίο δάσκαλο και γιατρό, τον αείμνηστο Κωνσταντίνο Γαρδίκα. Στο βιβλίο του Tο χρονικό ενός αγιάτρευτου γιατρού γράφει: «Στον αιώνα μας τελειοποιείται η τεχνολογία και λιγοστεύει η ανθρωπιά και η καλοσύνη. Βλέπω το μέλλον των ασθενών με μεγάλη απαισιοδοξία». Το δικό μου σχόλιο, σε συνάντησή μας πριν 20 περίπου χρόνια, ήταν πως «οι γιατροί, πράγματι, έχουν κυριευτεί και στροβιλίζονται από την απρόσμενου μεγέθους και ιλιγγιώδους ταχύτητας επέλαση της τεχνολογικής προόδου. Η απαισιόδοξη, όμως, αυτή πρόβλεψη θα ανατραπεί από εκείνην που τη δημιούργησε: την Επιστήμη. Η επιστήμη είναι αυτή η οποία θα χαλιναγωγήσει τον αχαλίνωτο τεχνολογικό γιγαντισμό με την, conditio sine qua non, συστράτευση της εκπαίδευσης με την παιδεία». Αυτό πίστευα τότε, και αυτό ακόμη πιστεύω. Γιατί οι παρενέργειες της τεχνολογίας δεν έρχονται από τη φύση της αλλά από τη χρήση της. Θα ακολουθήσω την πορεία της Ιατρικής, με σκοπό να ιχνηλατήσω την εξέλιξη Κύρια Σημεία της τεχνολογίας που έφερε την αλλαγή στην Ιπποκρατική τριάδα ιατρική κοινωνία. Θα ξεκινήσω με τις Βιογένεση (Παστέρ, 1864) παρακαταθήκες του Ιπποκράτη, θα σταθώ Κρυσταλλολυχνία (1948, Nobel 1954) χρόνια μετά στα θαύματα της Υπαρξιακά προβλήματα ιατρού βιογένεσης, θα φτάσω στην περίοδο του 1950 Προκλήσεις σύγχρονης Ιατρικής και επέκεινα, η οποία κυριαρχείται από την Προσδοκίες της κοινωνίας ανακάλυψη της κρυσταλλολυχνίας, κοινώς Οράματα νέων συναδέλφων τρανζίστορ, και τα εξ αυτής θαυμαστά τεχνολογικά επιτεύγματα. Θα αναφερθώ στα υπαρξιακά προβλήματα των γιατρών, τις προκλήσεις στην άσκηση της ιατρικής, τις προσδοκίες της κοινωνίας και θα ολοκληρώσω με τα οράματα των νέων συναδέλφων, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά η απάντησή τους με εποικοδομητικές προτάσεις στους προβληματισμούς που η σύγχρονη τεχνολογία δημιουργεί. Πριν αρχίσω με τις Ιπποκρατικές παραινέσεις, θα περιγράψω βραχύτατα δύο περιστατικά που καθιστούν εύληπτα τα θαύματα της σύγχρονης τεχνολογίας Μία εικόνα ενός νοσηλευτικού θαλάμου, όπου εισήχθη ο ασθενής που θα σας περιγράψω. Κλίνη ασθενούς

3 Νέος, ηλικίας 25 ετών, προσέρχεται με συμπτώματα οξείας παραρρινοκολπίτιδας και λαμβάνει θεραπεία με αντιβιοτικά και άλλα φάρμακα. Η λοίμωξη εντός 48 ωρών επεκτείνεται ενδοκρανίως σε μηνιγγίτιδα, η οποία προκαλεί επιληπτικές κρίσεις και αποβαίνει μοιραία για τον ασθενή μέσα σε ολίγες ημέρες Ασθενής Α Ασθενής 25 ετών Οξεία παραρρινοκολπίτιδα Αντιβιοτική αγωγή Ενδοκράνια επέκταση της λοίμωξης Μηνιγγίτιδα Μοιραία κατάληξη Βεβαίως έγινε ό,τι ήταν δυνατόν τότε, όπως βιοχημικές εξετάσεις, καλλιέργειες αίματος και εγκεφαλονωτιαίου υγρού, απλές ακτινογραφίες, ηλεκτροκαρδιογράφημα. Κλίνη ασθενούς σήμερα 2008 Σαράντα χρόνια αργότερα. Θάλαμος Εντατικής Θεραπείας, όπου εισάγεται ένας άλλος ασθενής Ασθενής Β Ασθενής 30 ετών Οξεία παραρρινοκολπίτιδα CT, MRI : οξεία πυώδης μηνιγγίτιδα Κλινική Εντατικής Θεραπείας Παρακέντηση, παροχέτευση Σωρεία απειλητικών επιπλοκών Πλήθος φαρμάκων και επεμβάσεων 8 εβδομάδες και το Θαύμα Άνδρας 30 ετών, προσέρχεται με τα ίδια συμπτώματα οξείας παραρρινοκολπίτιδας και μεταφέρεται στην Κλινική Εντατικής Θεραπείας. Με τη βοήθεια υπερήχων, αξονικής και μαγνητικής τομογραφίας ακολουθεί άμεση παροχέτευση του πύου με παρακέντηση. Κυλούν οκτώ εβδομάδες και καθημερινά αναφύονται προβλήματα, όπως αναπνευστική και νεφρική ανεπάρκεια, αληθιασιακή χολοκυστίτιδα, λοιμώξεις, μυοκαρδίτιδα, πνευμονικό οίδημα, πολυνευρομυοπάθεια, θυρεοειδοπάθεια, προβλήματα θρέψης και μεταβολισμού, επιληπτικές κρίσεις και ψυχωσικές εκδηλώσεις. Όλα αντιμετωπίζονται με επιτυχία χάρη στη χρήση πλήθους υποστηρικτικών μηχανημάτων, όπως αναπνευστήρος και τεχνητού νεφρού, λαπαροσκοπίου, βρογχοσκοπίου και πλήθους φαρμάκων. Ακολούθως ο ασθενής μεταφέρεται για λίγες ημέρες στη Μονάδα Αυξημένης Φροντίδας και τέλος εξέρχεται από το Νοσοκομείο. 3

4 Από την άγνοια στον Ιπποκράτη Ως εισαγωγή στους αφορισμούς του Ιπποκράτη θα σας διαβάσω ένα σύντομο απόσπασμα από μία διάλεξη με τίτλο «Επιστήμη και Διαλογισμός». Η ομιλία αυτή εκφωνήθηκε από τον μεγάλο φιλόσοφο και στοχαστή του εικοστού αιώνα Martin Heidegger στο Μόναχο, στις 4 Αυγούστου 1953, ως ένα είδος προοιμίου στον προβληματισμό του σχετικά με το φαινόμενο της τεχνικής. «... ο κόσμος μας», αναφέρει ο Heidegger, «πρέπει επί πλέον να σκεφτεί ότι κανένας στοχασμός...δεν μπορεί να ευδοκιμήσει, παρά μόνο αν ριζώσει στο έδαφος της ιστορικής μας ύπαρξης, διαλεγόμενος με τους Έλληνες στοχαστές και τη γλώσσα τους». Η Ιπποκρατική Ιατρική υπήρξε πυξίδα προσανατολισμού του ιατρού προς τον άνθρωπο ως ολότητα. Με βάση αυτόν τον προσανατολισμό ο Ιπποκράτης θέσπισε την Ιπποκρατική τριάδα: αρρώστια, άρρωστος, ιατρός. Ο Ιπποκράτης ανέτρεψε τις μέχρι τότε επικρατούσες αντιλήψεις. Διδάσκει ότι τα νοσήματα και οι επιδημίες δεν ήσαν σταλμένες από τους θεούς, αλλά ότι προέρχονταν από την ακαθαρσία, τα ποντίκια, το μολυσμένο νερό κ.ά. Η ριζοσπαστική ορθολογική αυτή σκέψη καταγράφεται εναργέστατα στο παρακάτω εδάφιο: Από την άγνοια στον Ιπποκράτη Ιπποκρατική τριάδα: αρρώστια - άρρωστος - ιατρός Ανατροπή επικρατούσας αντίληψης Ιατρός φύλακας Ηθικής: «Ιητρός γαρ φιλόσοφος ισόθεος» Άνθρωπος με ανθρωπιά «ὁκόσα φάρμακα οὐκ ἰῆται, σίδηρος ἰῆται. ὅσσα σίδηρος οὐκ ἰῆται, πῦρ ἰῆται. ὅσσα δὲ πῦρ οὐκ ἰῆται, ταῦτα χρὴ νομίζειν ἀνίατα.» Συγχρόνως κηρύττει ότι ο ιατρός είναι φύλακας της ιατρικής ηθικής και δεοντολογίας και τον περιγράφει με τον αφορισμό «ἰητρὸς γὰρ φιλόσοφος ἰσόθεος». Τέλος, προσδίδει κορυφαία σημασία στην ανθρωπιά του ιατρού προς τον ασθενή. Οι γιατροί των ημερών μας βιώνουμε τις επιταγές του Ιπποκράτη, διότι η πολυπλοκότητα και ο πλούτος της επιστήμης και της τεχνολογίας καθώς και ο λαβύρινθος της ψυχής του σύγχρονου ανθρώπου έχουν αυξηθεί σε μεγέθη καταλυτικά. Από την Αβιογένεση στη Βιογένεση: H μεγάλη ανατροπή αρχίζει 4 Από την Αβιογένεση στη Βιογένεση «Κάθε ζωή από τη ζωή» (Παστέρ, 1864) Επίτευγμα! εφάμιλλο: φωτιάς ( ) - μαθηματικών (20.000) τροχού (6.000) - τυπογραφίας (550) Μετουσίωση σε Ιπποκρατική τετράδα Η Τραβιάτα: επιδημίες και αγάπη Από τον Ιπποκράτη, τον Αριστοτέλη θεμελιωτή της βιολογίας, δάσκαλο των δασκάλων, όπως τον αποκαλεί ο Δάντης και τον ορθολογιστή Γαληνό οδηγούμεθα στα επιτεύγματα της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού ( ) και της πρώτης και δεύτερης βιομηχανικής επανάστασης ( ).

5 Οι κατακτήσεις στην ιατρική ήσαν πολλές και σημαντικές. Η ανακάλυψη των βιταμινών, της ακτινογραφίας, των αναισθητικών φαρμάκων, του ηλεκτροκαρδιογράφου, των μεταγγίσεων αίματος είναι ολίγιστα από τα επιτεύγματα. Ο μεγάλος, όμως, σταθμός και η αλλαγή πορείας στην ιατρική υπήρξε η εγκατάλειψη του δόγματος της Αβιογένεσης, της δημιουργίας δηλαδή της ζωής από ανόργανα στοιχεία, και η αποδοχή της θεωρίας της Βιογένεσης του Pasteur το 1864: «κάθε ζωή από τη ζωή». Τα αποτελέσματα της θεωρίας της βιογένεσης θεωρούνται από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της ανθρωπότητας, εφάμιλλα της ανακάλυψης της φωτιάς (πριν από 1 εκατομμύριο χρόνια), των μαθηματικών (πριν από χρόνια), του τροχού (πριν από χρόνια), της τυπογραφίας από τον Γουτεμβέργιο (πριν από 550 χρόνια). Με τη νέα αυτή θεωρία προσπελάζονται βασικοί μηχανισμοί της φύσης που αποκαλύπτουν απρόσμενες δυνατότητες για πρόληψη και θεραπεία. Η ανακάλυψη των μικροβίων από τον Leeuwenhoek, το δεύτερο ήμισυ του 17ου αιώνα, και του εμβολίου από τους Πυλαρινό και Τιμώνη (1714, 1715), τον Τζένερ (1796) και κυρίως τον Παστέρ (1885) άλλαξε ριζικά την πορεία της ιατρικής και της ανθρωπότητας γενικά. Θα υπενθυμίσω ότι έως άνθρωποι πέθαναν τον 19ο αιώνα μόνον από την ευλογιά. Η νόσος αυτή έχει πλέον εξαλειφθεί χάρη στα εμβόλια. Χρειάστηκε πορεία αιώνων μέχρι να φθάσουμε στη χρυσή εποχή με πρωτοπόρο τον Φλέμινγκ, οπότε τα αντιβιοτικά και τα εμβόλια έγιναν προσιτά στην κοινωνία χάρη στην τεχνολογία μόλις μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Προοδευτικά, η Ιπποκρατική τριάδα μετουσιώνεται σε τετράδα, με νέο μέλος την τεχνολογία και έρευνα. Ο ιατρός μέχρι τη δεκαετία του 1950 βρίσκεται μπροστά σε μία ανατέλλουσα μεγάλη αλλαγή. Αν και ενεός και κεχηνώς από την πρόοδο, θα παραμείνει άοπλος ακόμη στην παλιά του θέση: αυτή του παρηγορητή και εμψυχωτή. Ενδεικτικό είναι το απόσπασμα από την όπερα Τραβιάτα του 1852: «Γιατρέ, δεν με ξεχνάτε ποτέ» λέει η Τραβιάτα, η παραστρατημένη Βιολέτα που έπασχε από βαριά φυματίωση. Ο γιατρός απαντάει με συμπόνια μέσα σε ατμόσφαιρα θαλπωρής: «Όλα θα πάνε καλά». Σε λίγο, ο γιατρός σκύβει και ψιθυρίζει την αλήθεια στην θεραπαινίδα: «Έχει μόνο λίγες ώρες ακόμη». Εκείνος ο γιατρός απλώς γνώριζε ότι η νόσος λέγεται «φθίση». Τόσο ο προσδιορισμός της αιτίας (1882) από τον Koch όσο και η θεραπεία της νόσου με τη στρεπτομυκίνη (1945) θα έρθουν πολύ αργότερα. Την περίοδο εκείνη μεσουρανεί η κοινωνική αντίληψη του ιατρικού λειτουργήματος, που προσδιορίζεται από δύο συντεταγμένες. Η μία αναδεικνύει τα ευγενή αισθήματα του γιατρού προς τον πάσχοντα σε μια περίοδο αυξημένων αναγκών περίθαλψης, λόγω της ανελέητης καταδίωξης του ανήμπορου ανθρώπου από τη φρίκη των επιδημιών, όπως η χολέρα, η πανώλη, η φυματίωση, η ελονοσία, η ευλογιά. Η 5

6 δεύτερη συνδέεται με την απόγνωση του γιατρού, επειδή αδυνατεί να θεραπεύσει τους ασθενείς, όπως την Τραβιάτα, και το μόνο που μπορεί να προσφέρει είναι αγάπη στον πλησίον. Οι δύο αυτοί παράγοντες καλλιέργησαν και οικοδόμησαν στο μέγιστο τις αρχές του αλτρουισμού του γιατρού προς τον ασθενή συνάνθρωπο, που του επιδαψιλεύουν φιλαλληλία και ανθρωπισμό. Αυτά ακριβώς τα στοιχεία, συναπαρτίζουν την πεμπτουσία του ιατρικού λειτουργήματος. το λειτούργημα που υπηρέτησαν στρατιές ιατρών είτε ως οικογενειακοί θεράποντες είτε ως ακαδημαϊκοί μύστες της ιατρικής επιστήμης και τέχνης, όπως ο εφευρέτης του στηθοσκοπίου το 1816 Rene Laennec ( ), του οποίου η φιλανθρωπία και συμπόνια προς στους ασθενείς, φτωχούς και αδυνάτους υπήρξε παροιμιώδης. Και αίφνης, ο έμπλεος αγαθών συναισθημάτων ιατρός βρέθηκε ανέτοιμος να συγκεράσει την παράδοση με την τεχνολογική θύελλα που άρχισε τη δεκαετία του Κρυσταλλολυχνία/ Κρυσταλλοτρίοδος/τρανζίστορ Κρυσταλλολυχνία ή κρυσταλλοτρίοδος ή «τρανζίστορ». Η τρίτη βιομηχανική επανάσταση Μετά την πρώτη βιομηχανική επανάσταση ( ), της ατμομηχανής, και τη δεύτερη βιομηχανική επανάσταση ( ), της μηχανής εσωτερικής καύσεως, ήλθε η τρίτη επανάσταση (1948-σήμερα), της κρυσταλλολυχνίας κοινώς τρανζίστορ η οποία ανακαλύφθηκε από τους William Shockley, John Bardeen και Walter Brattain, που τιμήθηκαν με το βραβείο Νobel το Ο Bardeen, μάλιστα, τιμήθηκε για δεύτερη φορά με το ίδιο βραβείο το 1972 και είναι ένας μεταξύ των τεσσάρων επιστημόνων που έτυχαν αυτής της διπλής τιμής στην ιστορία του βραβείου. Επίσης της ίδιας τιμής είχαν τύχει η Maria Curi (1903 και 1911), για την ανακάλυψη της ραδιενέργειας και την απομόνωση καθαρού ραδίου, και ο Frederick Sanger (1958 και 1980), για την ανακάλυψη της δομής της ινσουλίνης και της μεθόδου που καθορίζει τη σειρά των βάσεων στο DNA. Ο τέταρτος, ο Linus Pauling, βραβεύτηκε με το βραβείο χημείας το 1954 για τις μελέτες του που αφορούν τους χημικούς δεσμούς στις πολύπλοκες (complex) ενώσεις και το 1962 για τη δράση του κατά των πυρηνικών όπλων. 6

7 Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση Βραβείο Nobel (1956) Προσσελήνωση, οικοσκευές, κινητά Τρίτο Κύμα: Η/Υ, (Toffler) Ιατρικές Εφαρμογές, «Βαριά Παθολογία» Επιστήμη και Γνώση, Οίηση και Ακρισία Κοινωνία και Σοφία, Προσμονές Η εφεύρεση του τρανζίστορ και των κατιουσών τεχνολογιών θεωρούνται από τις μεγαλύτερες κατακτήσεις της ανθρωπότητας. Είναι αυτές που μας ταξίδεψαν στο φεγγάρι, προσέφεραν τεράστια άνεση στον καθημερινό άνθρωπο με τις απλές ηλεκτρονικές οικοσκευές, τα έξυπνα τηλέφωνα και τους παντοδύναμους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. H εφεύρεση των τρανζίστορ δημιούργησε μία νέα απρόσμενη τεχνολογική επανάσταση με εκθαμβωτικά επιτεύγματα. μία επανάσταση που σαγηνεύει και γοητεύει μικρούς και μεγάλους. Ο Alvin Toffler την αποκαλεί το τρίτο κύμα στην εξέλιξη της ανθρωπότητας, τόσο από πλευράς οικονομίας όσο και κοινωνικής δομής. Για σύγκριση των μεγεθών, ο Toffler θεωρεί ότι το πρώτο κύμα της ανατροπής των δεδομένων του πολιτισμού ήρθε με τη γεωργική επανάσταση, η οποία αντικατέστησε τους νομάδες και το κυνήγι με την αγροτική ζωή: από το θηρευτικό στάδιο στο παραγωγικό. Το δεύτερο κύμα συνδέεται με την πρώτη και δεύτερη βιομηχανική επανάσταση, και το τρίτο κύμα με την πληροφορική, πρακτικώς ταυτόσημη με την υψηλή τεχνολογία. Οι εφαρμογές, που επέφερε το τρίτο κύμα, συγκλόνισαν την Ιατρική: Το ηλεκτρονικό μαχαίρι, η αξονική και μαγνητική τομογραφία, το PET, οι υπερηχογράφοι, οι αναπνευστήρες, τα βρογχοσκόπια, τα λαπαροσκόπια, οι βηματοδότες, τα στεντ, οι απινιδωτές και πλείστες άλλες επεμβατικές μέθοδοι με ελάχιστες διαδερμικές τομές είναι μερικά από τα παραδείγματα. Επίσης, η τεχνολογία έχει καταστήσει εφικτή τη δημιουργία Μονάδων Εντατικής Θεραπείας. Εκεί ασκείται μία νέα ιατρική: Η παθολογία υψηλής τεχνολογίας, όπου αλληλεπιδρούν όλα τα γνωστικά πεδία της Ιατρικής, χωρίς την οποία δεν θα μπορούσε να υπάρξει η μεγάλη πρόοδος στην αντιμετώπιση των βαρέως πασχόντων ασθενών, όπως ο ασθενής που σας περιέγραψα με τη μηνιγγίτιδα. Είναι η βαριά παθολογία, όπως συντομογραφικά αναφέρεται. Χάρη στους Η/Υ έγινε η αποκωδικοποίηση του DNA, τυφλοί μπορούν να δουν το φως και βαρήκοοι να ακούσουν. Ακόμη προκάλεσαν αλματώδη πρόοδο στη φαρμακολογία με την τεχνική της προσομοίωσης για τη δημιουργία νέων φαρμάκων. Βοήθησαν στην έγκαιρη διάγνωση των νόσων, την ταχύτερη ανάρρωση και την αποθεραπεία των ασθενών. Όλα αυτά οδήγησαν σε καλύτερη ποιότητα ζωής, αποδοτικότερο σύστημα υγείας και αύξηση του προσδόκιμου ορίου ηλικίας. Η έκρηξη της γνώσης και των εφαρμογών της είχε ως αποτέλεσμα τα ανυποψίαστα να γίνονται πραγματικότητα, τα απρόσιτα και ακατόρθωτα του παρελθόντος να γίνουν εφικτά και προσιτά, τα δύσκολα απλά και τα απλά απλούστερα. 7

8 Τα επιτεύγματα αυτά δημιουργούν αίσθημα χαράς, ευδαιμονίας και αυτοπεποίθησης, αλλά και συχνάκις αίσθημα ηγεμονικό, έπαρσης, οίησης και ενίοτε αλαζονείας, που οδηγεί σε ακρισία τον γιατρό. Δεν είναι, δυστυχώς, πολύ σπάνιο στις συμπεριφορές μας αντί της σωφροσύνης να πλανάται πνεύμα ύβρεως και πεφυσιωμένου εγωκεντρισμού, όπως διαπιστώνει ο πολυγραφότατος καθηγητής βιοχημείας, όταν ήμουν στη Βοστώνη, Isaac Asimov: «Η πιο λυπηρή άποψη της ζωής σήμερα», γράφει, «είναι ότι η επιστήμη συγκεντρώνει γνώση ταχύτερα από ό,τι η κοινωνία συγκεντρώνει σοφία». Αυτό το τρίτο κύμα της υψηλής τεχνολογίας συνεχίζει να γιγαντώνεται. Βρίσκεται σε τρομακτική εξέλιξη, την οποία τροφοδοτεί η αναγεννητική ιατρική, τα βλαστοκύτταρα, η ρομποτική τεχνολογία, τα βιο-υλικά, η νανοτεχνολογία και όχι μόνον. «Βρισκόμαστε σε μια θάλασσα από δεδομένα με ασίγαστη δίψα για απόκτηση γνώσης» επισημαίνει ο βραβευθείς με το Νόμπελ ιατρικής και φυσιολογίας Sydney Brenner. Η επιστήμη και η κοινωνία ολόκληρη έπαψε να πιστεύει ότι υπάρχουν απραγματοποίητα όνειρα. Βλέποντας τα κάποτε ακατάληπτα μυθιστορήματα του Ιουλίου Βέρν να γίνονται πραγματικότητα, ο άνθρωπος προσμένει το νέο Μεγάλο Βήμα, ανάλογο των εμβολίων και της πενικιλίνης, όπως η τιθάσευση της λαίλαπας του καρκίνου, η εύκολη και πολλαπλή υποκατάσταση οργάνων, η εξάλειψη νόσων, όπως συνέβη με την ευλογιά. Από την παρατήρηση και τον εμπειρισμό στο πείραμα Τα τελευταία 30 έως 50 χρόνια είναι η εποχή της συστηματικής ιατρικής έρευνας, αποτέλεσμα κατ εξοχήν της ανακάλυψης του τρανζίστορ, και η εξ αυτού προελθούσα γιγαντιαία πρόοδος της τεχνολογίας. Το γιγάντιο κύμα της υψηλής τεχνολογίας προκάλεσε και ενδυναμώνει συνεχώς την πλημμυρίδα της ερευνητικής παραγωγικότητας. Το κύμα αυτό βρήκε γόνιμο έδαφος στη σύμφυτη με το ιατρικό λειτούργημα ερευνητική στάση του γιατρού. Ο γιατρός είναι προορισμένος, από τη φύση της εργασίας του, να ερευνά σε βάθος το πρόβλημα κάθε ασθενούς τόσο στην ιδιαιτερότητα του όσο και στη μοναδικότητά του. Δεν αναζητά δε μόνο την καινούργια γνώση! Αναλίσκεται συχνά στο να εκριζώσει πατροπαράδοτα λάθη του εμπειρισμού και ψευδοεμπειρισμού, και βιώνει τη ρήση του Δαρβίνου: «Το να εξοβελίσεις ένα λάθος είναι εξ ίσου σημαντικό ή και σπουδαιότερο από την ανακάλυψη μίας καινούργιας ιδέας». Η ερευνητική στάση αποτελεί παραγγελία η οποία έρχεται από το βάθος των αιώνων από τον Ιπποκράτη: 8 Παρατήρηση-->Εμπειρισμός-->Πείραμα Πλημμυρίδα ερευνητικής παραγωγικότητας Λάθος και καινούρια ιδέα (Δαρβίνος) Η απόδειξη: «Των δ ως λόγου μόνου ξυμπεραινομένων μη είη επαύρασθαι, των δε ως έργου ενδείξιος, σφαλερή γαρ και εύπταιστος η μετ αδολεσχίης ισχύρισις»

9 «τῶν δ' ὡ ν ν ν ν ὴ ἴη ἐ τῶν δὲ ὡ ἔ ἐνδ φ ὴ ὰ κ ὶ ὔ τ τ ἡ τ' ἀδ η ἰ». Μη βασίζεστε σε συμπεράσματα, αναφέρει ο Ιπποκράτης, που προκύπτουν μόνο από τη λογική, αλλά βασιστείτε στις αποδείξεις που απορρέουν από την πράξη, επειδή οι επιπόλαιοι ισχυρισμοί είναι σφαλεροί και μπορούν εύκολα να καταρριφθούν. Η σύγχρονη έρευνα, αποτέλεσμα κατ εξοχήν της υψηλής τεχνολογίας, δεν είναι μόνο μία μηχανιστική διεργασία αναζήτησης της αλήθειας. Είναι παιδαγωγός του ορθολογισμού και της προόδου. Είναι μαθητεία του γιατρού στη σύγχρονη τεχνολογία. Μεγεθύνει την ικανότητα για αυστηρή οργάνωση και προγραμματισμό, σφυρηλατεί την πειθαρχία της σκέψης, σμιλεύει την όξυνση της διερευνητικής του κλίσης, καλλιεργεί την ωρίμανση της κριτικής προσέγγισης του προβλήματος, αξιοποιεί την έμφυτη δημιουργικότητα και έχει αναντίρρητα το προνόμιο της μοναδικότητας: «ἄν τ τη» της Έρευνας «ὐδὲν ἔ τ ν τῶν δ ντ ν» στην επιστημονική και τεχνολογική ιατρική πρόοδο. Είναι αυτή που υφαίνει και επιμηκύνει το νήμα της ζωής. Και κάτι ακόμη εξόχως σημαντικό: Η έμφυτη και η διά νόμων σύζευξη των αυστηρών κανόνων μεθοδολογίας της έρευνας, και των εξ ίσου αυστηρών ηθικών αρχών που πρέπει να τη διέπουν, προάγει την αριστεία, το βασικότερο συστατικό μιας πνευματικής κοινότητας, που τείνει προς το ευ πράττειν, αυτό ακριβώς που νοηματοδοτεί το Ιατρικό λειτούργημα! Αντινομία ή ολοκλήρωση; Το Τρίστρατο Αναντίρρητα, το τρίτo κύμα της υψηλής τεχνολογίας προσέφερε έναν μεγάλο και σωτήριο για τον ασθενή αριθμό ιατρικών ειδικοτήτων, αφθονία φαρμάκων και συνάμα πλήθος επωφελών, αλλά και δυνητικά επικερδών, εξετάσεων και παρεμβάσεων. Έρευνα: Παιδαγωγός Μαθητεία στην τεχνολογία Μεγεθύνει την ικανότητα για οργάνωση Σφυρηλατεί την πειθαρχία της σκέψης Σμιλεύει την όξυνση της κλίσης Καλλιεργεί την ωρίμανση της κριτικής Αξιοποιεί τη δημιουργικότητα Άνευ της έρευνας, ουδέν εστί Προαγωγή Αριστείας 9

10 Ο γιατρός μοιραία βρίσκεται μπροστά σε ένα επικίνδυνο τρίστρατο, που ενέχει έναν μεγάλο πειρασμό: το ερώτημα αντινομία ή ολοκλήρωση; Αντινομία ή ολοκλήρωση; Το τρίστρατο Δογματισμός του γιατρού-ρομπότ Ανοχή, ΜΗ αποδοχή Εξεσημασμένη επιχειρηματικότητα Κέρδος: εθιμικόν δίκαιον Διακονία και υποχρέωση, ΟΧΙ δικαίωμα Θαλπωρή - ιδέες - ήθος Ο πρώτος δρόμος είναι του δογματισμού της βιοϊατρικής έρευνας και της τεχνολογίας, που οδηγούν την ιατρική σε μία εφαρμοσμένη τεχνολογική και βιολογική επιστήμη και καταδικάζει τον γιατρό σε λειτουργία ρομπότ. Ο ασθενής, λόγω ανάγκης, ανέχεται βουβός τις μηχανιστικές υπηρεσίες, αλλά σιωπηρά δεν αποδέχεται την απουσία της ψυχικής επαφής. Ο δεύτερος δρόμος είναι αυτός της εξεσημασμένης επιχειρηματικότητας. Ως επιχείρηση, οι υπηρεσίες υγείας γίνονται καταναλωτικό αγαθό, με στόχο το κέρδος: όπως η ενδυμασία, η διασκέδαση, το γρήγορο πλαστικό φαγητό. Είναι ένα απλό προϊόν, το οποίο παρέχει ο εργάτης-ιατρός στη βιομηχανία της ιατρικής περίθαλψης. Μέσα στη στάση αυτή ελλοχεύει ένας κίνδυνος φθοράς: Νομιμοποιεί την εμπορευματοποίηση, μέσω της κανονικοποίησης, της λεγομένης διεθνώς normalization, η οποία προβάλλει τους κανόνες της αγοράς, είτε σπάταλους είτε «αμαρτωλούς» όλους αδιακρίτως, ως το πλέον φυσικό γεγονός. Καθιερώνεται ως εθιμικόν δίκαιον. Γίνεται εδραίον καθεστώς. Ο γιατρός, χωρίς να το επεξεργάζεται συνειδητά, μεταλλάσσεται σε ανδράποδο των οικονομικών συμφερόντων και ενίοτε ή και πολλάκις σε άθυρμα, ενεργούμενο εμπορικών συναλλαγών. Η κοινωνία αναντίρρητα δέχεται και συνηγορεί να έχει οικονομική ευπρέπεια ο γιατρός, αλλά βδελύσσεται τον πλουτισμό από το Ιατρικό λειτούργημα. Ο τρίτος δρόμος είναι αυτός όπου οι γιατροί βάδιζαν και πολλοί ακόμη βαδίζουν επί αιώνες, πιστοί στην αντίληψη και πράξη ότι η ιατρική για τον γιατρό είναι Διακονία και Υποχρέωση. Δεν είναι δικαίωμα. Στην πορεία σε αυτόν τον δρόμο ο γιατρός επιστήμων δημιουργεί ατμόσφαιρα θαλπωρής και εμπιστοσύνης, που επιτρέπει στον άρρωστο να αφήσει χωρίς δισταγμό το σώμα του και τη ζωή του στα χέρια του γιατρού. 10

11 Eμπειρία της ασθένειας Εμπειρία της Ασθένειας Νους, συναίσθημα, συμπεριφορά Εαυτός: λειτουργικότητα, σχέσεις Σωματική οικειότητα: αποδιοργάνωση Απώλεια δεσμών, φόβος θανάτου Ισορροπία ανεξαρτησίας-εξάρτησης Ο γιατρός, κατά τη συμπόρευσή του με τον ασθενή, αναγνωρίζει και συμβιώνει με τον πάσχοντα την εσωτερική εμπειρία της ασθένειας. Η νόσος! Αυτή η Νόσος! που επηρεάζει τον νου, το συναίσθημα, τη συμπεριφορά. που ήταν, που έγινε, θα γίνει Ο άνθρωπος ορίζει τον εαυτό του από τη λειτουργικότητά του και τις σχέσεις του με τους άλλους. Σχέσεις που χτίζονται από την πρώτη βρεφική ηλικία, όπως προκύπτει από τις μελέτες του John Bowlby και πολλών άλλων επιστημόνων. Κάθε πολίτης θέλει να είναι σαν τους άλλους να έχει τη θέση του, γιατί η αποδοχή παρέχει προστασία για το τώρα και το μέλλον. Όλα αυτά διαταράσσονται από την αρρώστια. Ο ασθενής ανήκει σε μία άλλη κατηγορία. Η οικειότητα με το σώμα του αποδιοργανώνεται. Ο κίνδυνος απώλειας των δεσμών παραμονεύει. Ο φόβος του θανάτου ενεργοποιείται. Η ισορροπία ανεξαρτησίας και εξάρτησης ανατρέπεται. Ο ασθενής άνθρωπος είναι και ο άνθρωπος που ήταν, αλλά και αυτός που έγινε. Και αυτός που θα γίνει, σημαδεμένος με τις ουλές της αρρώστιας. Η ακατανίκητη ανάγκη ενός ασθενούς που θα σας αναφέρω, εκφράζει όλα αυτά τα συναισθήματα και εμμέσως υποδεικνύει τη θεραπεία, που δεν είναι άλλη παρά η συστηματική και αφοσιωμένη παρουσία του γιατρού. Θα ήταν αλυσιτελές να προσπαθήσω στην ομιλία μου αυτή να υποστηρίξω με επιχειρήματα, και μάλιστα με την ατάλαντη λογοτεχνική μου πένα, το μέγεθος αυτής της αλήθειας, ιδιαίτερα σε οξείες καταστάσεις. Αντί οποιουδήποτε άλλου πειστικού τρόπου εκφράσεως, είναι παραστατικότερο και πιστεύω τελεσφόρο να σας αναφέρω τα λόγια μίας ασθενούς μου, ασθενούς με ιδιαίτερη καλλιέργεια. Η ασθενής είχε κάποιο πόνο και δεν μπορούσε να με βρει, παρά το ότι όλο το Νοσοκομείο βρισκόταν σε συναγερμό για να την βοηθήσει. «Δεν μπορώ να διανοηθώ», διηγείται με ύφος σοβαρό και ουδόλως φιλοπαίγμον ή παιγνιώδες, «ότι εγώ υποφέρω, και εσείς, κύριε καθηγητά, κοιμάστε, ή βρίσκεστε με την γυναίκα σας ή τα παιδιά σας ή τους φίλους σας, ή βόλτα στο αγαπημένο σας νησί τη Σαντορίνη. Η ανεξέλεγκτη εγωπάθειά μου, που αναπτύσσω ως ασθενής, επαναλαμβάνω, που αναπτύσσω ως ασθενής, δεν σας δικαιολογεί και δεν σας συγχωρεί». Η επιλογή 11 Επιλογή Είναι εφικτή η συνύπαρξη και απαρτίωση των τριών επιλογών; Προυποθέσεις. Και ιδού το εύλογο ερώτημα: Είναι εφικτή η συνύπαρξη και απαρτίωση των τριών επιλογών; Η απάντησή μου είναι εκ βαθέων καταφατική με δυο προϋποθέσεις: πρώτον, ο λειτουργός της υγείας να γοητευτεί από τις προκλήσεις και να

12 τολμήσει την υπέρβαση και δεύτερον να εμπνευστεί από τις ευγενείς προσδοκίες της κοινωνίας. Προκλήσεις και υπερβάσεις Για να επιτύχει ο γιατρός στο έργο του ως θεράπων, ως πάροχος αρίστων υπηρεσιών υγείας στη σύγχρονη κοινωνία, πρέπει να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις και να κάνει υπέρβαση σε κομβικά σημεία. Προκλήσεις και υπερβάσεις «Πολλά μετρώνται, λίγα μετρούν» (Einstein) Επίγνωση: ενότητα της γνώσης Συναίνεση: απαίτηση, πορεία δύσβατη «Αγαπήσεις τον πλησίον, ως σεαυτόν» «Πολλά ΔΕΝ μετρώνται, αλλά μετρούν» (Einstein) Α. Η πρώτη πρόκληση εμπεριέχεται σε αυτό που είπε ο Αϊνστάιν: «Στην επιστήμη πολλά πράγματα μετρώνται, αλλά ολίγα είναι εκείνα που μετρούν». Στο κυκεώνα των γνώσεων, στον καταιγισμό πληροφοριών που πρέπει καθημερινώς να κατακτά ο γιατρός, οφείλει να μάθει να απορρίπτει τα περιττά, όπως είναι τα επικίνδυνα, τα μη ωφέλιμα αλλά πολυέξοδα, και να ιεραρχεί τα ολίγα χρήσιμα, αυτά που μετρούν. Διεργασία που απαιτεί κρίση, σοφία και πάνω απ' όλα πηγαία εντιμότητα. Β. Η δεύτερη πρόκληση είναι η αναγκαιότητα συνεργασίας με γιατρούς όλων των ειδικοτήτων. Χρειάζεται, επομένως, να έχει επίγνωση της πολυμορφίας, αλλά και της βαθύτερης ενότητας και του νοήματος της γνώσης, ενώ συγχρόνως βιώνει στην ύπαρξή του το του Ιπποκράτους «ὁ ὲν β β ἡ δὲ τ νη κ ή ὁ δὲ κ ὸ ὀ ἡ δὲ ῖ φ ή ἡ δὲ κ ή». Γ. Η τρίτη πρόκληση είναι η διασφάλιση της συναίνεσης του αρρώστου στην προτεινόμενη θεραπεία. Το πατερναλιστικό πρότυπο άλλαξε! Η παντοδυναμία και ενίοτε αμετροέπεια του γιατρού έχει υποσταλεί. Ο άρρωστος μετεξελίχθηκε, με τη χρήση του διαδικτύου, από απλό ακροατή σε συνομιλητή. Απαιτεί να είναι συνδιαμορφωτής στις αποφάσεις. Η διαδικασία της ενημέρωσης και της συναίνεσης είναι πορεία ευεργετική μεν, αλλά δύσβατη και χρονοβόρος. Απαιτεί επιμονή, υπομονή και κατανόηση. Δ. Όσο δύσκολα όμως και να είναι τα πράγματα, όσο ελλιπείς και να είναι οι υλικοί και οι ανθρώπινοι πόροι, όσο σοβαρή και να είναι η αρρώστια, όσο πεπερασμένος και να είναι ο χρόνος του γιατρού, ο ασθενής θέτει τον γιατρό του μπροστά στην τέταρτη και μεγάλη πρόκληση: να αγαπήσει τον πλησίον του ως εαυτόν. Να δίνει στον πλησίον ό,τι θα έδινε και στον εαυτό του. Αδιακρίτως αν ο ασθενής είναι: Έλληνας ή μετανάστης, ελεύθερος ή δούλος, βασιλεύς ή στρατιώτης, πλούσιος ή πένης, νομοταγής ή επαναστάτης. Η παρακολούθηση του ασθενούς εξ αποστάσεως, ή με τη σύγχρονη τεχνολογία, δεν αρκεί. Επιτείνει τη μοναξιά, την αγωνία απώλειας όλων αυτών που τον όριζαν ως άνθρωπο, τη δυστυχία της νόσου. Θέλει τον γιατρό του παρόντα, δίπλα του! μαζί και πέρα από τις κρυσταλλολυχνίες και τους υπολογιστές του. Θέλει να έρθει ο Γιατρός στη θέση του αρρώστου. Μία διάσταση μη μετρήσιμη, όπως ευστόχως 12

13 παρατηρεί και συμπληρώνει ο Αϊνστάιν : «υπάρχουν πράγματα που δεν μπορούν να μετρηθούν, Αλλά Μετρούν». Προσδοκίες συμπεριφοράς εκ των προνομίων Η ιατρική θεωρείται υπέρτερη αποστολή για δύο τουλάχιστον λόγους: Πρώτον, κατέχει το μοναδικό προνόμιο να φρουρεί το σημαντικότερο δώρο της ζωής, την υγεία. Δεύτερον, η άσκηση της ιατρικής περιλαμβάνει ως πυρηνικό στοιχείο, ως αξίωμα τον κοινωνικό προσανατολισμό, την αντίληψη του όλου συνανθρώπου, και όλου του συστήματος που φροντίζει τον άρρωστο. Αυτή η σχέση είναι αμφίδρομη. Ο γιατρός έχει την μοναδικότητα να ζητά πληροφορίες για την προσωπική ζωή του ασθενούς, να εξετάζει κάθε πτυχή του σώματος και της ψυχής του, να ετάζει καρδίας και νεφρούς. Προσδοκίες εκ των προνομίων Κοινωνική αποστολή Ο γιατρός - υπόδειγμα πολίτη Ο γιατρός - ταγός Ένας ιδιότυπος μαέστρος Να έχει κύρος, όχι εξουσία Η κοινωνία, ως αντίδωρο, απαιτεί ο γιατρός που εισέρχεται στα μύχια της ψυχής και τα άδυτα του σώματος των ασθενών, προνόμια μοναδικά, να είναι υπόδειγμα συμπεριφοράς. Να είναι πρότυπο πολίτη. Να είναι υπόδειγμα ενός ηγέτη, για τον οποίο η υπέρβαση είναι τρόπος ζωής. Να υποβαθμίζει το εγώ του, να το θυσιάζει για τον ασθενή του. Η υπέρβαση αυτή να μην είναι στιγμιαία, σποραδική ή επιλεκτική, αλλά πορεία ζωής, όπως του Σαμαρείτη: που βγήκε από την έννοια «Σαμαρείτης» και μπήκε στην έννοια «πλησίον», μολονότι ο Ιουδαίος ήταν «εχθρός». Ο γιατρός γίνεται τότε ταγός στη συνείδηση της κοινωνίας. Γίνεται ένας ιδιότυπος μαέστρος που διευθύνει συναδέλφους, νοσηλευτές και συγγενείς, κατεβαίνοντας από το βάθρο, το podium, και καταργώντας το απροσπέλαστο της απόστασης που το βάθρο οριοθετεί. Προσδοκούν οι συνάνθρωποί του να έχει κύρος, όχι εξουσία. Θέλουν τον οραματιστή γιατρό να συνεκτιμά το παρελθόν, το παρόν, τα ήθη, του κάθε ασθενούς. Η κοινωνία του εγχειρίζει την ηθική ευθύνη να οδηγήσει τους άλλους σε έναν φιλόδοξο δρόμο δημιουργίας ωφέλιμης και αγαθής για όλους. Να καλλιεργεί, όχι μόνον τη γη του δικού του πεδίου, αλλά και τη γη όλων όσων μπορεί να επηρεάσει. Να είναι το πρόσωπο που αφυπνίζει, μεταλαμπαδεύει, στη μικρή ή μεγάλη ομάδα του, την αφοσίωση στον υπερβατικό αγώνα ενάντια στην οποιαδήποτε αρνητική εντροπία. Να είναι ο γιατρός, που ξέρει να γεννά σεβασμό, γιατί πρώτος αυτός σέβεται τον ασθενή, να επιβάλλει σωφροσύνη, γιατί μιλάει τον αιτιώδη και όχι τον αξιωματικό λόγο, να εμπνέει, γιατί συμμερίζεται τον πόνο του άλλου, να ακτινοβολεί σιγουριά, γιατί είναι ειλικρινής όταν καινοτομεί στη φροντίδα του 13

14 ασθενούς, να έχει όραμα, γιατί επενδύει στο λειτούργημά του και όχι στο κέρδος και τέλος να πείθει, γιατί μιλάει στην καρδιά του ασθενούς. Αρετές: Δεσμός: Η σχέση Σεβασμός, Σωφροσύνη, Έμπνευση, Σιγουριά, Όραμα, Πειστικότητα Προστασίας, Εξάρτησης, Εμπιστοσύνης Οι αρετές αυτές θεμελιώνουν τη μεγαλειώδη σχέση γιατρού-ασθενούς. Μία σχέση, που είναι δεσμός προστασίας, με την ασθένεια ως συνεκτικό και δοκιμαζόμενο κρίκο. Είναι εξάρτηση, μακριά από οικονομικές συναλλαγές, κυριαρχικά κεκτημένα ή κληρονομικά δικαιώματα. Είναι εμπιστοσύνη ενός διά βίου διαπροσωπικού αθλήματος. Τα όσα ανέφερα, ως απόσταγμα μαθητείας και θητείας στο ιατρικό λειτούργημα, περιγράφονται περιεκτικά σε αυτό που αναφέρει ο πατέρας της παθολογίας, ο πρωτοπόρος William Osler, ο οποίος εργάστηκε και δίδαξε στα πανεπιστήμια που είχα την πολύ μεγάλη τύχη να μαθητεύσω και να υπηρετήσω, στο MacGill και στο Johns Hopkins : Η άσκηση της ιατρικής, είναι τέχνη, δεν είναι επιχείρηση. Είναι λειτούργημα, δεν είναι εμπόριο. Είναι αποστολή. Μία μεγάλη αποστολή, όπου η καρδιά σου θα δουλεύει, όσο και το μυαλό σου. «Η άσκηση της Ιατρικής είναι τέχνη, δεν είναι επιχείρηση. Είναι λειτούργημα, δεν είναι εμπόριο. Σε αυτά έχω να προσθέσω τη δική μου μαρτυρία, αναλογιζόμενος τις ανάγκες του αρρώστου και των συγγενών καθώς και την αφοσίωση, των γιατρών και νοσηλευτών, που περιέθαλψαν στον «Ευαγγελισμό» τον ασθενή με μηνιγγίτιδα που σας περιέγραψα: Είναι αποστολή. Μία μεγάλη αποστολή, όπου η καρδιά σου θα δουλεύει, όσο και το μυαλό σου». William Osler Αν υποψήφιος γιατρός θεωρεί ότι οι απαιτήσεις του ιατρικού λει-του-ργή-μα-τος είναι υπερβολικές, οι εμπειρίες αιώνων, του απαντούν: καλύτερα να επιλέξει κάποιο Ε-πά-γγελμα. Μαρτυρία Αν υποψήφιος γιατρός θεωρεί ότι οι απαιτήσεις του ιατρικού λειτουργήματος είναι υπερβολικές, οι εμπειρίες αιώνων του απαντούν: Καλύτερα να επιλέξει κάποιο επάγγελμα 14

15 Από τον προβληματισμό στο όραμα των νέων Θα τελειώσω με μία απρόσμενη συνάντηση. Ήταν αργά το απόγευμα, όταν μία μικρή ομάδα ταλαντούχων νεαρών γιατρών, με εναργή σκέψη, με διακριτή και διακριτική ευρυμάθεια, με επισκέφτηκαν στο γραφείο μου. Το όραμα των νέων Μια απρόσμενη συνάντηση! Επανάσταση=πρόοδος=αύριο (Ουγκώ) Δυσύναψη - Διαχωρισμός - Διεστώτα Προφανές: το Τριώνυμο Έρευνα - Εκπαίδευση - Παιδεία Ήρθαν να με αποχαιρετήσουν και να μου πουν τα σχέδια τους, γιατί σε λίγο έφευγαν πλησίστιοι, ως υπότροφοι στο εξωτερικό. Ο ένας θα σπούδαζε νανοτεχνολογία, ο άλλος γενετική και ο άλλος ρομποτική χειρουργική. Τους ζήτησα να καθίσουν να συζητήσουμε, μιας και εκείνη την ώρα τους σκεπτόμουν. Έγραφα την ομιλία μου και αναρωτιόμουν: Έχουμε άραγε προετοιμάσει τους νέους αυτούς να ενστερνιστούν και να διδάξουν τα επιτεύγματα της τεχνολογίας σε σύζευξη με το Ιατρικό λειτούργημα, ώστε να γίνουν οι άξιοι αυριανοί ταγοί στο Ιατρικό γίγνεσθαι; Η συζήτηση ήταν ειλικρινής, ενθουσιώδης και γόνιμη. Τους παρουσίασα τους βασικούς προβληματισμούς στην ομιλία μου και την ερώτηση: ποια πρέπει να είναι η μεθοδολογία για να επιτύχουμε την σύζευξη της τεχνολογίας με το λειτούργημα του γιατρού ; Στο άκουσμα του όρου τεχνολογική επανάσταση απάντησαν στην απαισιοδοξία του Γαρδίκα με διθυραμβική νεανική αισιοδοξία, υπενθυμίζοντάς μου μια οικεία φράση από τους Αθλίους του Βίκτωρος Ουγκώ : «Αν θες να καταλάβεις τι είναι επανάσταση, ονόμασέ την πρόοδο, και αν θες να καταλάβεις τι είναι πρόοδος, ονόμασέ την αύριο». Στο σημείο αυτό τους υπενθύμισα ότι εμείς, όλοι, είμαστε το αύριο του χθες, και όμως δεν έχουμε καταφέρει να δαμάσουμε το τρίτο αυτό κύμα. Αντίθετα, έχει δημιουργηθεί μία δυσύναψη κατά την ιατρική ορολογία, ή διαχωρισμός στην καθομιλουμένη, μεταξύ των τεχνολογικών επιτευγμάτων και του ιατρού ως λειτουργού. Η ανταλλαγή απόψεων μας οδήγησε στο προφανές: το τριώνυμο έρευνα, εκπαίδευση και γενικότερη παιδεία με μία προέχουσα ιδιότητα σε κάθε ένα εκ των μονωνύμων αυτών που, όπως θα αναπτύξω, θα συζεύξουν τα διεστώτα. 1) Η έρευνα είναι αυτή που θα παίξει τον πρωταρχικό ρόλο ως θεματοφύλακας της ορθής και μη σπάταλης ιατρικής: ήταν το Πρώτο μας θεώρημα. Αν θέλουμε να επιτύχουμε τον στόχο αυτό, είναι εθνική ανάγκη να εμπεδώσουμε ότι η έρευνα είναι πρωταθλητισμός και ότι η νοοτροπία εξυπηρετήσεων, παραχωρήσεων και επιδοτήσεων, ιδιαίτατα στον χώρο της έρευνας, 15

16 είναι ιερόσυλη ενέργεια προς τις ερχόμενες γενιές. Η έρευνα είναι η αδιαφιλονίκητη μήτρα του παραδείγματος για αξιολόγηση και έλεγχο της παραγωγικότητας. Η έρευνα, αυτή που προκάλεσε το τρίτο κύμα, θέτει σε εφαρμογή τους κανόνες της επιστημονικής αλήθειας και γίνεται, όσο και οξύμωρο να ακούγεται, ο εξολοθρευτής, ο ολετήρας των δεινών, που η κακή χρήση της τεχνολογίας προκαλεί. Τα κίβδηλα πορίσματα, προς χάριν της λαγνείας του κέρδους, δεν μπορούν να συγκατοικούν με την αλήθεια της έρευνας ή να κατισχύουν της αποδεικτικής ιατρικής. Έρευνα Θεματοφύλακας: ορθής και ΜΗ σπάταλης ιατρικής Εθνική ανάγκη: πρωταθλητισμός Μήτρα παραδείγματος: αξιολόγηση Ορίζει κανόνες επιστημονικής αλήθειας Αποδεικτική ιατρική: ολετήρας εμπορικής φενάκης Κάθε εμπορική φενάκη θα έρθει αντιμέτωπη με το νόμο και τη δικαιοσύνη, βασισμένη στα πορίσματα της Έρευνας, όπως συνέβη με τις καπνοβιομηχανίες σε άλλες χώρες. 2) Το δεύτερο σκέλος του τριωνύμου είναι η αξιοκρατική θεώρηση της εκπαίδευσης, με αποχρώντα λόγον την παρότρυνση του Γκαίτε για την αξιοκρατία : «να γίνουν οι νέοι, αυτό που είναι ικανοί να γίνουν». Εκπαίδευση Αριστεία: αποχρών λόγος Το παράδειγμα: αναγκαία συνθήκη Φιλιοκρατία: δόγμα τυραννικό Στάση ευθύνης: ειδοποιός διαφορά Αξιοκρατική συνείδηση: - Κριτική σκέψη - Πυθαγόρεια αυτογνωσία - Επαγγελματική αξιοσύνη - Δημιουργική γενναιότητα Nα γίνουν άριστοι στο πλαίσιο των ικανοτήτων τους, και όχι σε αυτό που προωθούν άλλοι παράγοντες, όπως η κοινωνική άνοδος και η οικονομική επιτυχία, που οδηγούν τόσο τους νέους όσο και το σύστημα σε πλάνη και αποτυχία. Η αναγκαία και ικανή συνθήκη διδασκαλίας είναι αναμφισβήτητα το παράδειγμα: όταν οι εκπαιδευτές εφαρμόζουν αυτήν την αρχή, πρωτίστως στον δικό τους χώρο ευθύνης. όταν δεν υποκύπτουν στο τυραννικό δόγμα της φιλιοκρατίας. όταν δεν οπλοφορούν με την αγέραστη μάστιγα του Beaumarchais, τη συκοφαντία και την ξύλινη γλώσσα της συνδικαλιστικής λογοκρισίας στις ιδέες των νέων και στα οράματα των καταξιωμένων ειδημόνων. όταν δεν επιβραβεύουν ή επιλέγουν τους μικρούς, ακατάλληλους ανθρώπους τους ανθρώπους, που όχι μόνο δεν επιλύουν προβλήματα, αλλά προσθέτουν εντροπία, με απλά λόγια αταξία, στο κοινωνικό σύνολο. όταν, τέλος, παραμένουν αταλάντευτοι στις αρχές της αξιοκρατίας, αρνούμενοι τις Οβιδιακές μεταμορφώσεις από έξωθεν επιρροές. Η στάση αυτή της ευθύνης για την αξιοκρατία είναι η ειδοποιός διαφορά, το κυρίαρχον ήθος, που θα φέρει την ιατρική κοινωνία σε αξιοκρατική δικαιοσύνη. Γιατί η αξιοκρατική συνείδηση και μόνο οδηγεί στην ανάδειξη της αγάπης του ανθρώπου για την κριτική σκέψη, την πυθαγόρεια αυτογνωσία, την επαγγελματική αξιοσύνη και τη δημιουργική γενναιότητα. 16

17 Και ενώ η συζήτηση με τους νέους συνεχιζόταν με ποικίλα αισθήματα ελπίδας και προβληματισμού, γιατί αναφερόμαστε συχνά στην κρίση, από την οποίαν η κοινωνία ολόκληρη και ιδιαίτερα η πατρίδα μας χειμάζεται, ένας εκ των τριών συνομιλητών μου προσθέτει ότι προφανώς σε μία τέτοια δικαιοσύνη, αναφέρεται στον Μενέξενο ο Πλάτων με το διαχρονικό του απόφθεγμα: «πᾶσά τε ἐπιστήμη χωριζομένη δικαιοσύνης καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς πανουργία, οὐ σοφία φαίνεται». 3) Το τρίτο σκέλος του τριωνύμου είναι η αποδοχή από τον νέο γιατρό το του αρχαίου τραγικού Αγάθωνος: «δ ῖ νῆ [ ] ὅτ ἀν ώ ν ἄ» Παιδεία «Δει μέμνησθαι: Ανθρώπων άρχει» (Αγάθων) Φροντίδα του Όλου Ανθρώπου Και μόρφωση και γενικότερη Παιδεία Δυσύναψη: σφάλμα, ΟΧΙ ιστορικό λάθος Η μεθοδολογία της παιδείας οφείλει να στοχεύει προς τη μεγάλη αλήθεια: ότι ο ασθενής δεν είναι ένα άθροισμα ανόργανων ή οργανικών ουσιών, αλλά και πνεύμα. Η σωματική και ψυχική υγεία ΜΑΖΙ είναι το ΟΛΟΝ, το μέγα δώρο του ανθρώπου. 17 Το να διαφεντεύεις το δώρο αυτό απαιτεί ΚΑΙ μόρφωση ΚΑΙ γενικότερη παιδεία: το πρότυπο του βαθυστόχαστου επαΐοντος, του επαΐοντος με ευαισθησίες, και όχι του ρηχού δοκησίσοφου. του πνευματικού ανθρώπου-ιατρού που, μαζί με την εξαίρετη και πολύπλευρη επιστημονική κατάρτιση, εμπνέεται από πολιτιστικά ενδιαφέροντα για την καλλιέργεια της αισθητικής, διακατέχεται από κοινωνικές αρχές συμμετοχής και προσφοράς με θάρρος μεν αλλά και διαλλακτικότητα, εμφορείται από κανόνες ηθικής για τιμιότητα και ανιδιοτέλεια και βεβαίως είναι πλουτισμένος από τις αδιαστρέβλωτες πολιτικές αρχές της Δημοκρατίας. Τα «Πιστεύω» Υψηλή τεχνολογία: Συνεργάτης, ΟΧΙ Δεσπότης Ανθρώπινες Ανάγκες: Μοχλός αλλαγής της Κοινωνίας «Μήτε Αναρχον, μήτε Δεσποτούμενον» (Αισχύλος, Ευμενίδες) Η παιδεία αυτή θα προσφέρει στους νέους συναδέλφους την τόσο αναγκαία, προσήκουσα σεμνότητα και θα τους μυήσει στο ιατρικό λειτούργημα. το λειτούργημα που απαιτεί οι νέοι συνάδελφοι πρώτον να ενστερνιστούν το αξίωμα ότι στην ιατρική το αναφαίρετο ανθρώπινο δικαίωμα του να υπάρχεις, να συνυπάρχεις και να είσαι υγιής είναι πιο σημαντικό από την αγερωχία του Βαρβαρικού πρωτογονισμού, του να κατέχεις και να κυριαρχείς. Και δεύτερον να παιδευτούν ότι είναι επιταγή απαρέγκλιτη η παραγγελία του Ιπποκράτη και το ανθρωπιστικό κήρυγμα του Οσλερ: Η φροντίδα του ΟΛΟΥ ανθρώπου. Και τότε, μέσα σε κλίμα ανθρωπιάς, η δυσύναψη τεχνολογίας και λειτουργήματος θα γεφυρώνεται, η δε ευγνωμοσύνη μας προς την πρόοδο θα αναβλύζει ως αβίαστη

18 εσωτερική επιταγή. Δεν θα φοβόμαστε την παρουσία της Υψηλής Τεχνολογίας στη σχέση μας με τον ασθενή, αντιθέτως θα τρομάζουμε από την ενδεχόμενη απουσία της. Προσμένοντας το αύριο Είναι ευτύχημα ότι έχουμε ήδη πολλά ελπιδοφόρα μηνύματα! Έχει αρχίσει η αντίστροφη πορεία! Οι πνευματικοί ηγέτες, εκεί που κυρίως γεννιέται η γνώση, αντέδρασαν και ανέλαβαν, με ειδικά προγράμματα, να σύρουν το άροτρο των αξιών, είναι δε νομοτελειακή συνθήκη, όταν υπάρχει θέληση να διορθωθεί το σφάλμα, ότι το σφάλμα αυτό δεν οδηγεί σε ιστορικό λάθος. Τ νῦν ἔ ν, το τριώνυμο αυτό: Η Έρευνα των ανταγωνιστικών χρηματοδοτήσεων και όχι των προστατευτικών επιχορηγήσεων, η Εκπαίδευση της αξιοποίησης των μέγιστων ικανοτήτων του κάθε νέου και όχι της στοχοθέτησης της αλόγιστης προώθησης πέραν των δυνατοτήτων των ημετέρων, η Παιδεία της ευρείας μόρφωσης για δημιουργία πνευματικών ανθρώπων και όχι επιστημόνων της μονομέρειας, πρέπει να γίνει το «πιστεύω» συνεργασίας των λειτουργών της υγείας και της πολιτείας. Μέσα από τέτοια εποικοδομητική συνύπαρξη θεσμοθετούνται οι άγραφοι νόμοι, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του γιατρού-λειτουργού, με Συνεργάτη και όχι Δεσπότη την τεχνολογία. Συγχρόνως, αναγνωρίζονται και πρυτανεύουν οι αρχές και οι φυσικοί κανόνες του ιατρικού λειτουργήματος, που ανταποκρίνονται στις βασικές ανάγκες των ανθρωπίνων σχέσεων. Αποτελεί δε ιστορικόν θέσφατον ότι οι ανάγκες των ανθρώπων είναι ο μοχλός που καθορίζει την αλλαγή πορείας της κοινωνίας. Σε μία τέτοια συνεπώς θεώρηση των πραγμάτων, σε ένα τέτοιο κοινωνικό πλαίσιο, η θέση της υψηλής τεχνολογίας στην υπηρεσία του ασθενούς ορίζεται ως φυσικό επακόλουθο κατά τη ρήση του Αισχύλου στις Ευμενίδες: «Μήτ ἄν ν ήτ δ τ ν ν». Σύζευξη Πανανθρώπινη Αξία: - Νομοτέλεια - Φυσική Αναγκαιότητα - Συμβόλαιο Ζωής - Στάση Ζωής Σε αυτή την κοινωνία αρχών και αναγκών ο υποψήφιος γιατρός επιλέγει την ιατρική επιστήμη και το ιατρικό λειτούργημα, γιατί είναι έτοιμος, έχει την κλίση να ενστερνιστεί αυτές τις προδιαγραφές. Και τότε η σύζευξη της υψηλής τεχνολογίας με το ιατρικό λειτούργημα, ως πανανθρώπινη αξία, δεν θα είναι ερωτητέον ή ευκταίον, αλλά θα είναι νομοτέλεια, φυσική αναγκαιότητα, συμβόλαιο ζωής, στάση ζωής. Κύριε Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι Ακαδημαϊκοί, σεβαστοί προσκεκλημένοι, αγαπητοί φίλοι, συνεργάτες και φοιτητές, Αυτά είναι τα σημεία στα οποία καταλήξαμε, σε αυτή την ελπιδοφόρα και ανανεωτική για μένα συναναστροφή με τους 18

19 νέους αυτούς συναδέλφους, τους ενσαρκωτές του οράματος της δημιουργίας, σε όποιο μετερίζι και αν βρίσκονται: Είτε στη γη τους, Είτε στο νησί τους, Είτε στα πέρατα της γης. Είναι οι πολίτες, που χτίζουν,...ξανά χτίζουν,...και θα χτίζουν τον κόσμο μας. 19

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM).

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή στη θεραπεία είναι πράξη θάρρους Οι πρώτες καταγραφές συμμετοχής νοσούντων

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ.

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. Ι. (151) Όλα τα πράγµατα είναι αντίλαλοι της Φωνής του Θεού. 2 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

H πνευματική απάντηση στην κρίση.

H πνευματική απάντηση στην κρίση. ΟΜΑΔΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ Ομιλήτρια Δήμητρα Μπούρα H πνευματική απάντηση στην κρίση. Υπάρχει πάντα κάτι σημαντικό στην θετική πλευρά κάθε μεγάλης καταστροφής ή κρίσης. Η ατομική μας εμπειρία ζωής, αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Γιόγκα Ελλάδας

Σύλλογος Γιόγκα Ελλάδας ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ Σύλλογος Γιόγκα Ελλάδας Η έννοια του συγκεκριμένου Κώδικα Ηθικής Δεοντολογίας, είναι να προσδιορίζει το ήθος και την συμπεριφορά που αρμόζουν στα μέλη του «Συλλόγου Γιόγκα Ελλάδας».

Διαβάστε περισσότερα

Η απάντηση στην ΚΡΙΣΗ

Η απάντηση στην ΚΡΙΣΗ Η απάντηση στην ΚΡΙΣΗ 14 Ιανουαρίου 2015 Διοργανωτής: Β Τεχνική Σχολή Λ/σού «Γρηγόρης Αυξεντίου» Σώτος Βοσκαρίδης Αν. Λέκτορας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Πρόεδρος Συνδέσμου Κυπρίων Γελοιογράφων («ΓΕΛ.Α.»)

Διαβάστε περισσότερα

Εξοχότατε Κύριε Πρωθυπουργέ, Κύριε Πρόεδρε, Αξιότιμοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και κύριοι,

Εξοχότατε Κύριε Πρωθυπουργέ, Κύριε Πρόεδρε, Αξιότιμοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και κύριοι, Εξοχότατε Κύριε Πρωθυπουργέ, Κύριε Πρόεδρε, Αξιότιμοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και κύριοι, Σήμερα συμπλήρωνεται ένας χρόνος από την ανακοίνωση της πρωτοβουλίας του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος να προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Ηγηθείτε για να φέρετε εξαιρετικά αποτελέσματα. Δημήτρης Σαμαράς Πρόεδρος - CEO Όμιλος Εταιριών ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ

Ηγηθείτε για να φέρετε εξαιρετικά αποτελέσματα. Δημήτρης Σαμαράς Πρόεδρος - CEO Όμιλος Εταιριών ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Ηγηθείτε για να φέρετε εξαιρετικά αποτελέσματα Δημήτρης Σαμαράς Πρόεδρος - CEO Όμιλος Εταιριών ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Ποιοι είμαστε Όμιλος Εταιριών Σαμαράς & Συνεργάτες ( 5 εταιρείες ). One Stop Consulting

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Φ Ρ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Η Ρ Ι A ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ 21 & ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ, Π. ΦΑΛΗΡΟ ΤΗΛ-FAX: 210 9851164,, Ε-mail: info@neapaideia.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι, Θερμώς ευχαριστώ το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας για την

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α )

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Τάξη Γ Γυμνασίου Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Διδακτική Ενότητα προς ανάπτυξη: Κεφάλαιο Α - Διδακτική Ενότητα 5: «Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών» (σελίδες

Διαβάστε περισσότερα

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C., ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. Λ. ΣΤΟ Π.Γ.Ν.Λ. ΧΑΡΙΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Τ.Ε. Ειδική Χειρουργική Νοσηλεύτρια - Μ.Sc, Υπεύθυνη Τοµέα Εκπαίδευσης Ν.Υ. - Π.Γ.Ν.Λ., Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Γιάννη Οικονόμου σε συνέδριο της ΕΕΤΤ για το ευρυζωνικό δίκτυο Κυρίες και Κύριοι, Αγαπητοί φίλοι Με μεγάλη χαρά αποδέχτηκα την πρόσκληση της ΕΕΤΤ, για να συμμετάσχω στο συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρός Ακτινοδιαγνώστης 1. Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο 2. Μονάδα Έρευνας Ακτινολογίας Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΙΑ - ΑΓΑΠΗ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΦΙΛΙΑΣ

ΦΙΛΙΑ - ΑΓΑΠΗ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΦΙΛΙΑΣ ΦΙΛΙΑ - ΑΓΑΠΗ ΦΙΛΙΑ: αποτελεί τον ισχυρό ψυχικό συνεκτικό δεσμό που αναπτύσσεται ανάμεσα στους ανθρώπους και εδράζεται στην αμοιβαία συμπάθεια, στην ανταπόκριση των αισθημάτων, στα κοινά ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΗ. ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΗ επιμέλεια Μαρία Κάππου:

ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΗ. ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΗ επιμέλεια Μαρία Κάππου: ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΤΗ ΦΥΣΗ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ Θέματα/έννοιες που συνδέονται με τη γνώση Γλώσσα Γλωσσική εκπαίδευση Αναλφαβητισμός Επιστήμη Παιδεία Πνευματικός άνθρωπος-επιστήμονας

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση.

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος Γενικός Γραμματέας Μέσων Ενημέρωσης Κυρίες και κύριοι, Το 1970, ο μέσος όρος των αναλφάβητων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης»

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ 2013 «Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» Δημήτρης Γκόντας Περιβάλλον κρίσης! Τι σημαίνει κρίση; Μισθοί της πείνας. Οικονομικό αδιέξοδο. Ανεργία άνω του 25%, δεν βρίσκω

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) Γιατί στο Νεάπολις Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο Νεάπολις γίνεσαι μέλος μιας ζωντανής κοινότητας που αποτελείται από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και από ακαδημαϊκό προσωπικό

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ Εμείς οι άνθρωποι χρειαζόμαστε να υπάρχει σε όλα τα πράγματα μια αρχή, μια συνέχεια και ένα τέλος. Χρειαζόμαστε ακόμα να έχουμε ένα μέτρο για να μετράμε τα πάντα, έτσι ώστε να φέρνουμε

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου

Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου Ηγέτες με Όραμα Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου Αγαπητοί φοιτητές, Εκ μέρους του Τμήματος Δημόσιας Διοίκησης και Διοίκησης Επιχειρήσεων σας καλωσορίζουμε στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα στη Διοίκηση

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 15 Εισαγωγή... 17 1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη... 23 2 Η Ματιά του Πιλότου... 33 3 Η επίγνωση της κατάστασης... 43 4 Η δύναμη του σχεδιασμού... 59 5 Στο απόγειο της τεχνολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Αφ ενός στην ανάγκη περιορισμού και ελέγχου των οξύτατων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι, οι εργαζόμενοι και η ιδία ως περιοχή.

Αφ ενός στην ανάγκη περιορισμού και ελέγχου των οξύτατων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι, οι εργαζόμενοι και η ιδία ως περιοχή. Ομιλία Αντιπεριφερειάρχη Δυτικής Αττικής κ. Γ. Βασιλείου στην ανοικτή σύσκεψη-παρουσίαση του στρατηγικού σχεδίου ΔΥΤΙΚΗ ΑΤΤΙΚΗ 2020+ Πνευματικό Κέντρο Ασπροπύργου 25-5-2015 Σας καλωσορίζουμε σε μια ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Μήνυμα από Αναπληρωτή Κοσμήτορα ΣΘΕΕ Βραβεία Πρωτευσάντων Φοιτητών 2011

Μήνυμα από Αναπληρωτή Κοσμήτορα ΣΘΕΕ Βραβεία Πρωτευσάντων Φοιτητών 2011 Αγαπητέ κύριε Αντιπρύτανη, Αγαπητοί Πρόεδροι των Τμημάτων της ΣΘΕΕ, Αγαπητοί Γονείς, Θα ήθελα αρχίζοντας αυτό το σύντομο χαιρετισμό μου να απευθυνθώ πρώτα στους αγαπητούς τελειόφοιτους και αριστεύσαντες

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ. ΦΕΚ 193 Ημερομηνία ψήφισης 10/09/2013 Ισχύει για τους μαθητές της Α και Β τάξης Λυκείου Σχολικό Έτος 2014-2015

ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ. ΦΕΚ 193 Ημερομηνία ψήφισης 10/09/2013 Ισχύει για τους μαθητές της Α και Β τάξης Λυκείου Σχολικό Έτος 2014-2015 ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΦΕΚ 193 Ημερομηνία ψήφισης 10/09/2013 Ισχύει για τους μαθητές της Α και Β τάξης Λυκείου Σχολικό Έτος 2014-2015 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΑΠΟΛΥΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ", κύριε Κάλλιε,

Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ, κύριε Κάλλιε, Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Διοικητικό Συμβούλιο (ΔΣ): Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ", κύριε Κάλλιε, ονομάζομαι Δημήτρης Ντεντάκης, γεννήθηκα και μεγάλωσα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρικός Σύλλογος. Ηρακλείου. Συνέντευξη τύπου

Ιατρικός Σύλλογος. Ηρακλείου. Συνέντευξη τύπου Ιατρικός Σύλλογος Ηρακλείου Συνέντευξη τύπου 01.02.2010 Η πολιτεία τα τελευταία τριάντα χρόνια αδυνατεί ή δεν θέλει, να λάβει αποφάσεις, να κάνει τομές, να δώσει λύσεις σε θέματα που αφορούν την Υγεία.

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Ελληνικός πολιτισμός - το ενιαίο και διαχρονικό φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό.

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό. Ανακοίνωση της ΔΑΚΕ Καθηγητών Δ.Ε, για το σχέδιο Π.Δ για την Αξιολόγηση Κατατέθηκε από το Υπουργείο Παιδείας προς διαβούλευση το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Μία

Διαβάστε περισσότερα