ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑΚΗ ΣΥΖΕΥΞΗ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑΚΗ ΣΥΖΕΥΞΗ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑΤΟΣ"

Transcript

1 ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑΚΗ ΣΥΖΕΥΞΗ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑΤΟΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ κ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ ΡΟΥΣΣΟΥ Είναι μεγάλη η τιμή, και σας ευχαριστώ γι αυτό κύριε Πρόεδρε της Ακαδημίας και κυρίες και κύριοι Ακαδημαϊκοί, να με υποδέχεστε ως ένα από τα μέλη του ανώτατου πνευματικού ιδρύματος της χώρας. Η Τιμή να ενταχθώ στα μέλη της Ακαδημίας μου δίνει μια μοναδική ευτυχία: να απευθύνω από αυτό το βήμα την ευγνωμοσύνη μου και τις ευχαριστίες μου σε αυτούς που μου χάρισαν το ζην και το ευ ζην. Ευλογήθηκα από γονείς με αρχοντικές ψυχές, υψηλή ευφυΐα, μοναδική σωφροσύνη και απαράμιλλη δημιουργικότητα, οι οποίοι μου χάρισαν τέσσερα αδέλφια με ιδιαίτερα προσόντα. Η Αλεξάνδρα, η σύντροφος μου, υπήρξε το αταλάντευτο στήριγμα σε δύναμη ψυχής και ποιότητα ανθρώπου. Στο μακρύ ταξίδι μας έδωσε σε μένα και στα δύο προικισμένα μας παιδιά, τον Κωνσταντίνο και την Κατερίνα, απεριόριστη αγάπη και φροντίδα. Και οι τρεις τους υπήρξαν για μένα και το πρώτο βιολί και η ορχήστρα όλη στην εκτέλεση της μουσικής, από τις παρτιτούρες που μαζί γράψαμε. Μετά την οικογένεια μου, είναι το χρέος μου μεγάλο να ευχαριστήσω τους φίλους του ιδρύματος ΘΩΡΑΞ. Μαζί δημιουργήσαμε υποδομές και προαγάγαμε την αριστεία στην έρευνα και την παιδεία. Η άλλη μεγάλη τύχη αγαθή ήταν το πλήθος των τόσο σπουδαίων δασκάλων και ικανών μαθητών που συνάντησα στη σταδιοδρομία μου. Ήσαν όλοι εξόχως γενναιόδωροι στις διδαχές και πρωτοπόροι σε δημιουργικότητα, όπως ο σπουδαίος καθηγητής μου και δάσκαλος μέγας ο Peter Macklem. Τους είμαι ευγνώμων. Ένας άλλος σημαντικός δάσκαλος, που αξίζει ιδιαίτερης μνείας, υπήρξε ο Γεώργιος Δαίκος. Υπόδειγμα εντιμότητας, πρωτοπόρος, άνθρωπος με ανθρωπιά. Ο λειτουργός Ιατρός. Ένας εκ των ημιθέων που οικοδόμησαν τη νεώτερη ελληνική ιατρική. Αναμφισβήτητα η ομιλία μου είναι εμπνευσμένη από τη μαθητεία μας κοντά του. Θα ήθελα να καταθέσω από του βήματος αυτού την ευθύνη που νοιώθω να είμαι ο συνεχιστής μιας αξιόλογης παράδοσης στην Ακαδημία. Στην έδρα της «Παθολογίας και συναφών ειδικοτήτων», που κατείχαν τον τελευταίο μισό αιώνα οι αείμνηστοι Χωρέμης, Μαλάμος, Σκαρπαλέζος, Μερίκας και Ματσανιώτης, που μαζί με άλλους διαπρεπείς επιστήμονες, οι οποίοι δεν ευτύχησαν να είναι μέλη της Ακαδημίας Αθηνών, συνέβαλαν στη θεμελίωση της νεώτερης ιατρικής στην Ελλάδα. Τέλος, ευχαριστώ τον Ακαδημαϊκό και καθηγητή του Χάρβαρτ κύριο Τριχόπουλο, έναν εκ των επιφανέστερων Ελλήνων επιστημόνων παγκοσμίως, για τη γενναιόδωρη αναφορά του σε μένα. Και τώρα σας προσκαλώ να συμπορευθείτε στο οδοιπορικό, στην ομιλία μου. 1 * * *

2 Ως γιατρός στη σημερινή εποχή της υψηλής τεχνολογίας, θα θέσω προβληματισμούς και διλήμματα για τη φυσική αναγκαιότητα σύζευξης της τεχνολογίας και του ιατρικού λειτουργήματος. Το καίριο αυτό θέμα έχει τεθεί, μεταξύ άλλων, από έναν δωρεοδόχο της τεχνολογικής προόδου, έναν μεγάλο οραματιστή, σπουδαίο δάσκαλο και γιατρό, τον αείμνηστο Κωνσταντίνο Γαρδίκα. Στο βιβλίο του Tο χρονικό ενός αγιάτρευτου γιατρού γράφει: «Στον αιώνα μας τελειοποιείται η τεχνολογία και λιγοστεύει η ανθρωπιά και η καλοσύνη. Βλέπω το μέλλον των ασθενών με μεγάλη απαισιοδοξία». Το δικό μου σχόλιο, σε συνάντησή μας πριν 20 περίπου χρόνια, ήταν πως «οι γιατροί, πράγματι, έχουν κυριευτεί και στροβιλίζονται από την απρόσμενου μεγέθους και ιλιγγιώδους ταχύτητας επέλαση της τεχνολογικής προόδου. Η απαισιόδοξη, όμως, αυτή πρόβλεψη θα ανατραπεί από εκείνην που τη δημιούργησε: την Επιστήμη. Η επιστήμη είναι αυτή η οποία θα χαλιναγωγήσει τον αχαλίνωτο τεχνολογικό γιγαντισμό με την, conditio sine qua non, συστράτευση της εκπαίδευσης με την παιδεία». Αυτό πίστευα τότε, και αυτό ακόμη πιστεύω. Γιατί οι παρενέργειες της τεχνολογίας δεν έρχονται από τη φύση της αλλά από τη χρήση της. Θα ακολουθήσω την πορεία της Ιατρικής, με σκοπό να ιχνηλατήσω την εξέλιξη Κύρια Σημεία της τεχνολογίας που έφερε την αλλαγή στην Ιπποκρατική τριάδα ιατρική κοινωνία. Θα ξεκινήσω με τις Βιογένεση (Παστέρ, 1864) παρακαταθήκες του Ιπποκράτη, θα σταθώ Κρυσταλλολυχνία (1948, Nobel 1954) χρόνια μετά στα θαύματα της Υπαρξιακά προβλήματα ιατρού βιογένεσης, θα φτάσω στην περίοδο του 1950 Προκλήσεις σύγχρονης Ιατρικής και επέκεινα, η οποία κυριαρχείται από την Προσδοκίες της κοινωνίας ανακάλυψη της κρυσταλλολυχνίας, κοινώς Οράματα νέων συναδέλφων τρανζίστορ, και τα εξ αυτής θαυμαστά τεχνολογικά επιτεύγματα. Θα αναφερθώ στα υπαρξιακά προβλήματα των γιατρών, τις προκλήσεις στην άσκηση της ιατρικής, τις προσδοκίες της κοινωνίας και θα ολοκληρώσω με τα οράματα των νέων συναδέλφων, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά η απάντησή τους με εποικοδομητικές προτάσεις στους προβληματισμούς που η σύγχρονη τεχνολογία δημιουργεί. Πριν αρχίσω με τις Ιπποκρατικές παραινέσεις, θα περιγράψω βραχύτατα δύο περιστατικά που καθιστούν εύληπτα τα θαύματα της σύγχρονης τεχνολογίας Μία εικόνα ενός νοσηλευτικού θαλάμου, όπου εισήχθη ο ασθενής που θα σας περιγράψω. Κλίνη ασθενούς

3 Νέος, ηλικίας 25 ετών, προσέρχεται με συμπτώματα οξείας παραρρινοκολπίτιδας και λαμβάνει θεραπεία με αντιβιοτικά και άλλα φάρμακα. Η λοίμωξη εντός 48 ωρών επεκτείνεται ενδοκρανίως σε μηνιγγίτιδα, η οποία προκαλεί επιληπτικές κρίσεις και αποβαίνει μοιραία για τον ασθενή μέσα σε ολίγες ημέρες Ασθενής Α Ασθενής 25 ετών Οξεία παραρρινοκολπίτιδα Αντιβιοτική αγωγή Ενδοκράνια επέκταση της λοίμωξης Μηνιγγίτιδα Μοιραία κατάληξη Βεβαίως έγινε ό,τι ήταν δυνατόν τότε, όπως βιοχημικές εξετάσεις, καλλιέργειες αίματος και εγκεφαλονωτιαίου υγρού, απλές ακτινογραφίες, ηλεκτροκαρδιογράφημα. Κλίνη ασθενούς σήμερα 2008 Σαράντα χρόνια αργότερα. Θάλαμος Εντατικής Θεραπείας, όπου εισάγεται ένας άλλος ασθενής Ασθενής Β Ασθενής 30 ετών Οξεία παραρρινοκολπίτιδα CT, MRI : οξεία πυώδης μηνιγγίτιδα Κλινική Εντατικής Θεραπείας Παρακέντηση, παροχέτευση Σωρεία απειλητικών επιπλοκών Πλήθος φαρμάκων και επεμβάσεων 8 εβδομάδες και το Θαύμα Άνδρας 30 ετών, προσέρχεται με τα ίδια συμπτώματα οξείας παραρρινοκολπίτιδας και μεταφέρεται στην Κλινική Εντατικής Θεραπείας. Με τη βοήθεια υπερήχων, αξονικής και μαγνητικής τομογραφίας ακολουθεί άμεση παροχέτευση του πύου με παρακέντηση. Κυλούν οκτώ εβδομάδες και καθημερινά αναφύονται προβλήματα, όπως αναπνευστική και νεφρική ανεπάρκεια, αληθιασιακή χολοκυστίτιδα, λοιμώξεις, μυοκαρδίτιδα, πνευμονικό οίδημα, πολυνευρομυοπάθεια, θυρεοειδοπάθεια, προβλήματα θρέψης και μεταβολισμού, επιληπτικές κρίσεις και ψυχωσικές εκδηλώσεις. Όλα αντιμετωπίζονται με επιτυχία χάρη στη χρήση πλήθους υποστηρικτικών μηχανημάτων, όπως αναπνευστήρος και τεχνητού νεφρού, λαπαροσκοπίου, βρογχοσκοπίου και πλήθους φαρμάκων. Ακολούθως ο ασθενής μεταφέρεται για λίγες ημέρες στη Μονάδα Αυξημένης Φροντίδας και τέλος εξέρχεται από το Νοσοκομείο. 3

4 Από την άγνοια στον Ιπποκράτη Ως εισαγωγή στους αφορισμούς του Ιπποκράτη θα σας διαβάσω ένα σύντομο απόσπασμα από μία διάλεξη με τίτλο «Επιστήμη και Διαλογισμός». Η ομιλία αυτή εκφωνήθηκε από τον μεγάλο φιλόσοφο και στοχαστή του εικοστού αιώνα Martin Heidegger στο Μόναχο, στις 4 Αυγούστου 1953, ως ένα είδος προοιμίου στον προβληματισμό του σχετικά με το φαινόμενο της τεχνικής. «... ο κόσμος μας», αναφέρει ο Heidegger, «πρέπει επί πλέον να σκεφτεί ότι κανένας στοχασμός...δεν μπορεί να ευδοκιμήσει, παρά μόνο αν ριζώσει στο έδαφος της ιστορικής μας ύπαρξης, διαλεγόμενος με τους Έλληνες στοχαστές και τη γλώσσα τους». Η Ιπποκρατική Ιατρική υπήρξε πυξίδα προσανατολισμού του ιατρού προς τον άνθρωπο ως ολότητα. Με βάση αυτόν τον προσανατολισμό ο Ιπποκράτης θέσπισε την Ιπποκρατική τριάδα: αρρώστια, άρρωστος, ιατρός. Ο Ιπποκράτης ανέτρεψε τις μέχρι τότε επικρατούσες αντιλήψεις. Διδάσκει ότι τα νοσήματα και οι επιδημίες δεν ήσαν σταλμένες από τους θεούς, αλλά ότι προέρχονταν από την ακαθαρσία, τα ποντίκια, το μολυσμένο νερό κ.ά. Η ριζοσπαστική ορθολογική αυτή σκέψη καταγράφεται εναργέστατα στο παρακάτω εδάφιο: Από την άγνοια στον Ιπποκράτη Ιπποκρατική τριάδα: αρρώστια - άρρωστος - ιατρός Ανατροπή επικρατούσας αντίληψης Ιατρός φύλακας Ηθικής: «Ιητρός γαρ φιλόσοφος ισόθεος» Άνθρωπος με ανθρωπιά «ὁκόσα φάρμακα οὐκ ἰῆται, σίδηρος ἰῆται. ὅσσα σίδηρος οὐκ ἰῆται, πῦρ ἰῆται. ὅσσα δὲ πῦρ οὐκ ἰῆται, ταῦτα χρὴ νομίζειν ἀνίατα.» Συγχρόνως κηρύττει ότι ο ιατρός είναι φύλακας της ιατρικής ηθικής και δεοντολογίας και τον περιγράφει με τον αφορισμό «ἰητρὸς γὰρ φιλόσοφος ἰσόθεος». Τέλος, προσδίδει κορυφαία σημασία στην ανθρωπιά του ιατρού προς τον ασθενή. Οι γιατροί των ημερών μας βιώνουμε τις επιταγές του Ιπποκράτη, διότι η πολυπλοκότητα και ο πλούτος της επιστήμης και της τεχνολογίας καθώς και ο λαβύρινθος της ψυχής του σύγχρονου ανθρώπου έχουν αυξηθεί σε μεγέθη καταλυτικά. Από την Αβιογένεση στη Βιογένεση: H μεγάλη ανατροπή αρχίζει 4 Από την Αβιογένεση στη Βιογένεση «Κάθε ζωή από τη ζωή» (Παστέρ, 1864) Επίτευγμα! εφάμιλλο: φωτιάς ( ) - μαθηματικών (20.000) τροχού (6.000) - τυπογραφίας (550) Μετουσίωση σε Ιπποκρατική τετράδα Η Τραβιάτα: επιδημίες και αγάπη Από τον Ιπποκράτη, τον Αριστοτέλη θεμελιωτή της βιολογίας, δάσκαλο των δασκάλων, όπως τον αποκαλεί ο Δάντης και τον ορθολογιστή Γαληνό οδηγούμεθα στα επιτεύγματα της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού ( ) και της πρώτης και δεύτερης βιομηχανικής επανάστασης ( ).

5 Οι κατακτήσεις στην ιατρική ήσαν πολλές και σημαντικές. Η ανακάλυψη των βιταμινών, της ακτινογραφίας, των αναισθητικών φαρμάκων, του ηλεκτροκαρδιογράφου, των μεταγγίσεων αίματος είναι ολίγιστα από τα επιτεύγματα. Ο μεγάλος, όμως, σταθμός και η αλλαγή πορείας στην ιατρική υπήρξε η εγκατάλειψη του δόγματος της Αβιογένεσης, της δημιουργίας δηλαδή της ζωής από ανόργανα στοιχεία, και η αποδοχή της θεωρίας της Βιογένεσης του Pasteur το 1864: «κάθε ζωή από τη ζωή». Τα αποτελέσματα της θεωρίας της βιογένεσης θεωρούνται από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της ανθρωπότητας, εφάμιλλα της ανακάλυψης της φωτιάς (πριν από 1 εκατομμύριο χρόνια), των μαθηματικών (πριν από χρόνια), του τροχού (πριν από χρόνια), της τυπογραφίας από τον Γουτεμβέργιο (πριν από 550 χρόνια). Με τη νέα αυτή θεωρία προσπελάζονται βασικοί μηχανισμοί της φύσης που αποκαλύπτουν απρόσμενες δυνατότητες για πρόληψη και θεραπεία. Η ανακάλυψη των μικροβίων από τον Leeuwenhoek, το δεύτερο ήμισυ του 17ου αιώνα, και του εμβολίου από τους Πυλαρινό και Τιμώνη (1714, 1715), τον Τζένερ (1796) και κυρίως τον Παστέρ (1885) άλλαξε ριζικά την πορεία της ιατρικής και της ανθρωπότητας γενικά. Θα υπενθυμίσω ότι έως άνθρωποι πέθαναν τον 19ο αιώνα μόνον από την ευλογιά. Η νόσος αυτή έχει πλέον εξαλειφθεί χάρη στα εμβόλια. Χρειάστηκε πορεία αιώνων μέχρι να φθάσουμε στη χρυσή εποχή με πρωτοπόρο τον Φλέμινγκ, οπότε τα αντιβιοτικά και τα εμβόλια έγιναν προσιτά στην κοινωνία χάρη στην τεχνολογία μόλις μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Προοδευτικά, η Ιπποκρατική τριάδα μετουσιώνεται σε τετράδα, με νέο μέλος την τεχνολογία και έρευνα. Ο ιατρός μέχρι τη δεκαετία του 1950 βρίσκεται μπροστά σε μία ανατέλλουσα μεγάλη αλλαγή. Αν και ενεός και κεχηνώς από την πρόοδο, θα παραμείνει άοπλος ακόμη στην παλιά του θέση: αυτή του παρηγορητή και εμψυχωτή. Ενδεικτικό είναι το απόσπασμα από την όπερα Τραβιάτα του 1852: «Γιατρέ, δεν με ξεχνάτε ποτέ» λέει η Τραβιάτα, η παραστρατημένη Βιολέτα που έπασχε από βαριά φυματίωση. Ο γιατρός απαντάει με συμπόνια μέσα σε ατμόσφαιρα θαλπωρής: «Όλα θα πάνε καλά». Σε λίγο, ο γιατρός σκύβει και ψιθυρίζει την αλήθεια στην θεραπαινίδα: «Έχει μόνο λίγες ώρες ακόμη». Εκείνος ο γιατρός απλώς γνώριζε ότι η νόσος λέγεται «φθίση». Τόσο ο προσδιορισμός της αιτίας (1882) από τον Koch όσο και η θεραπεία της νόσου με τη στρεπτομυκίνη (1945) θα έρθουν πολύ αργότερα. Την περίοδο εκείνη μεσουρανεί η κοινωνική αντίληψη του ιατρικού λειτουργήματος, που προσδιορίζεται από δύο συντεταγμένες. Η μία αναδεικνύει τα ευγενή αισθήματα του γιατρού προς τον πάσχοντα σε μια περίοδο αυξημένων αναγκών περίθαλψης, λόγω της ανελέητης καταδίωξης του ανήμπορου ανθρώπου από τη φρίκη των επιδημιών, όπως η χολέρα, η πανώλη, η φυματίωση, η ελονοσία, η ευλογιά. Η 5

6 δεύτερη συνδέεται με την απόγνωση του γιατρού, επειδή αδυνατεί να θεραπεύσει τους ασθενείς, όπως την Τραβιάτα, και το μόνο που μπορεί να προσφέρει είναι αγάπη στον πλησίον. Οι δύο αυτοί παράγοντες καλλιέργησαν και οικοδόμησαν στο μέγιστο τις αρχές του αλτρουισμού του γιατρού προς τον ασθενή συνάνθρωπο, που του επιδαψιλεύουν φιλαλληλία και ανθρωπισμό. Αυτά ακριβώς τα στοιχεία, συναπαρτίζουν την πεμπτουσία του ιατρικού λειτουργήματος. το λειτούργημα που υπηρέτησαν στρατιές ιατρών είτε ως οικογενειακοί θεράποντες είτε ως ακαδημαϊκοί μύστες της ιατρικής επιστήμης και τέχνης, όπως ο εφευρέτης του στηθοσκοπίου το 1816 Rene Laennec ( ), του οποίου η φιλανθρωπία και συμπόνια προς στους ασθενείς, φτωχούς και αδυνάτους υπήρξε παροιμιώδης. Και αίφνης, ο έμπλεος αγαθών συναισθημάτων ιατρός βρέθηκε ανέτοιμος να συγκεράσει την παράδοση με την τεχνολογική θύελλα που άρχισε τη δεκαετία του Κρυσταλλολυχνία/ Κρυσταλλοτρίοδος/τρανζίστορ Κρυσταλλολυχνία ή κρυσταλλοτρίοδος ή «τρανζίστορ». Η τρίτη βιομηχανική επανάσταση Μετά την πρώτη βιομηχανική επανάσταση ( ), της ατμομηχανής, και τη δεύτερη βιομηχανική επανάσταση ( ), της μηχανής εσωτερικής καύσεως, ήλθε η τρίτη επανάσταση (1948-σήμερα), της κρυσταλλολυχνίας κοινώς τρανζίστορ η οποία ανακαλύφθηκε από τους William Shockley, John Bardeen και Walter Brattain, που τιμήθηκαν με το βραβείο Νobel το Ο Bardeen, μάλιστα, τιμήθηκε για δεύτερη φορά με το ίδιο βραβείο το 1972 και είναι ένας μεταξύ των τεσσάρων επιστημόνων που έτυχαν αυτής της διπλής τιμής στην ιστορία του βραβείου. Επίσης της ίδιας τιμής είχαν τύχει η Maria Curi (1903 και 1911), για την ανακάλυψη της ραδιενέργειας και την απομόνωση καθαρού ραδίου, και ο Frederick Sanger (1958 και 1980), για την ανακάλυψη της δομής της ινσουλίνης και της μεθόδου που καθορίζει τη σειρά των βάσεων στο DNA. Ο τέταρτος, ο Linus Pauling, βραβεύτηκε με το βραβείο χημείας το 1954 για τις μελέτες του που αφορούν τους χημικούς δεσμούς στις πολύπλοκες (complex) ενώσεις και το 1962 για τη δράση του κατά των πυρηνικών όπλων. 6

7 Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση Βραβείο Nobel (1956) Προσσελήνωση, οικοσκευές, κινητά Τρίτο Κύμα: Η/Υ, (Toffler) Ιατρικές Εφαρμογές, «Βαριά Παθολογία» Επιστήμη και Γνώση, Οίηση και Ακρισία Κοινωνία και Σοφία, Προσμονές Η εφεύρεση του τρανζίστορ και των κατιουσών τεχνολογιών θεωρούνται από τις μεγαλύτερες κατακτήσεις της ανθρωπότητας. Είναι αυτές που μας ταξίδεψαν στο φεγγάρι, προσέφεραν τεράστια άνεση στον καθημερινό άνθρωπο με τις απλές ηλεκτρονικές οικοσκευές, τα έξυπνα τηλέφωνα και τους παντοδύναμους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. H εφεύρεση των τρανζίστορ δημιούργησε μία νέα απρόσμενη τεχνολογική επανάσταση με εκθαμβωτικά επιτεύγματα. μία επανάσταση που σαγηνεύει και γοητεύει μικρούς και μεγάλους. Ο Alvin Toffler την αποκαλεί το τρίτο κύμα στην εξέλιξη της ανθρωπότητας, τόσο από πλευράς οικονομίας όσο και κοινωνικής δομής. Για σύγκριση των μεγεθών, ο Toffler θεωρεί ότι το πρώτο κύμα της ανατροπής των δεδομένων του πολιτισμού ήρθε με τη γεωργική επανάσταση, η οποία αντικατέστησε τους νομάδες και το κυνήγι με την αγροτική ζωή: από το θηρευτικό στάδιο στο παραγωγικό. Το δεύτερο κύμα συνδέεται με την πρώτη και δεύτερη βιομηχανική επανάσταση, και το τρίτο κύμα με την πληροφορική, πρακτικώς ταυτόσημη με την υψηλή τεχνολογία. Οι εφαρμογές, που επέφερε το τρίτο κύμα, συγκλόνισαν την Ιατρική: Το ηλεκτρονικό μαχαίρι, η αξονική και μαγνητική τομογραφία, το PET, οι υπερηχογράφοι, οι αναπνευστήρες, τα βρογχοσκόπια, τα λαπαροσκόπια, οι βηματοδότες, τα στεντ, οι απινιδωτές και πλείστες άλλες επεμβατικές μέθοδοι με ελάχιστες διαδερμικές τομές είναι μερικά από τα παραδείγματα. Επίσης, η τεχνολογία έχει καταστήσει εφικτή τη δημιουργία Μονάδων Εντατικής Θεραπείας. Εκεί ασκείται μία νέα ιατρική: Η παθολογία υψηλής τεχνολογίας, όπου αλληλεπιδρούν όλα τα γνωστικά πεδία της Ιατρικής, χωρίς την οποία δεν θα μπορούσε να υπάρξει η μεγάλη πρόοδος στην αντιμετώπιση των βαρέως πασχόντων ασθενών, όπως ο ασθενής που σας περιέγραψα με τη μηνιγγίτιδα. Είναι η βαριά παθολογία, όπως συντομογραφικά αναφέρεται. Χάρη στους Η/Υ έγινε η αποκωδικοποίηση του DNA, τυφλοί μπορούν να δουν το φως και βαρήκοοι να ακούσουν. Ακόμη προκάλεσαν αλματώδη πρόοδο στη φαρμακολογία με την τεχνική της προσομοίωσης για τη δημιουργία νέων φαρμάκων. Βοήθησαν στην έγκαιρη διάγνωση των νόσων, την ταχύτερη ανάρρωση και την αποθεραπεία των ασθενών. Όλα αυτά οδήγησαν σε καλύτερη ποιότητα ζωής, αποδοτικότερο σύστημα υγείας και αύξηση του προσδόκιμου ορίου ηλικίας. Η έκρηξη της γνώσης και των εφαρμογών της είχε ως αποτέλεσμα τα ανυποψίαστα να γίνονται πραγματικότητα, τα απρόσιτα και ακατόρθωτα του παρελθόντος να γίνουν εφικτά και προσιτά, τα δύσκολα απλά και τα απλά απλούστερα. 7

8 Τα επιτεύγματα αυτά δημιουργούν αίσθημα χαράς, ευδαιμονίας και αυτοπεποίθησης, αλλά και συχνάκις αίσθημα ηγεμονικό, έπαρσης, οίησης και ενίοτε αλαζονείας, που οδηγεί σε ακρισία τον γιατρό. Δεν είναι, δυστυχώς, πολύ σπάνιο στις συμπεριφορές μας αντί της σωφροσύνης να πλανάται πνεύμα ύβρεως και πεφυσιωμένου εγωκεντρισμού, όπως διαπιστώνει ο πολυγραφότατος καθηγητής βιοχημείας, όταν ήμουν στη Βοστώνη, Isaac Asimov: «Η πιο λυπηρή άποψη της ζωής σήμερα», γράφει, «είναι ότι η επιστήμη συγκεντρώνει γνώση ταχύτερα από ό,τι η κοινωνία συγκεντρώνει σοφία». Αυτό το τρίτο κύμα της υψηλής τεχνολογίας συνεχίζει να γιγαντώνεται. Βρίσκεται σε τρομακτική εξέλιξη, την οποία τροφοδοτεί η αναγεννητική ιατρική, τα βλαστοκύτταρα, η ρομποτική τεχνολογία, τα βιο-υλικά, η νανοτεχνολογία και όχι μόνον. «Βρισκόμαστε σε μια θάλασσα από δεδομένα με ασίγαστη δίψα για απόκτηση γνώσης» επισημαίνει ο βραβευθείς με το Νόμπελ ιατρικής και φυσιολογίας Sydney Brenner. Η επιστήμη και η κοινωνία ολόκληρη έπαψε να πιστεύει ότι υπάρχουν απραγματοποίητα όνειρα. Βλέποντας τα κάποτε ακατάληπτα μυθιστορήματα του Ιουλίου Βέρν να γίνονται πραγματικότητα, ο άνθρωπος προσμένει το νέο Μεγάλο Βήμα, ανάλογο των εμβολίων και της πενικιλίνης, όπως η τιθάσευση της λαίλαπας του καρκίνου, η εύκολη και πολλαπλή υποκατάσταση οργάνων, η εξάλειψη νόσων, όπως συνέβη με την ευλογιά. Από την παρατήρηση και τον εμπειρισμό στο πείραμα Τα τελευταία 30 έως 50 χρόνια είναι η εποχή της συστηματικής ιατρικής έρευνας, αποτέλεσμα κατ εξοχήν της ανακάλυψης του τρανζίστορ, και η εξ αυτού προελθούσα γιγαντιαία πρόοδος της τεχνολογίας. Το γιγάντιο κύμα της υψηλής τεχνολογίας προκάλεσε και ενδυναμώνει συνεχώς την πλημμυρίδα της ερευνητικής παραγωγικότητας. Το κύμα αυτό βρήκε γόνιμο έδαφος στη σύμφυτη με το ιατρικό λειτούργημα ερευνητική στάση του γιατρού. Ο γιατρός είναι προορισμένος, από τη φύση της εργασίας του, να ερευνά σε βάθος το πρόβλημα κάθε ασθενούς τόσο στην ιδιαιτερότητα του όσο και στη μοναδικότητά του. Δεν αναζητά δε μόνο την καινούργια γνώση! Αναλίσκεται συχνά στο να εκριζώσει πατροπαράδοτα λάθη του εμπειρισμού και ψευδοεμπειρισμού, και βιώνει τη ρήση του Δαρβίνου: «Το να εξοβελίσεις ένα λάθος είναι εξ ίσου σημαντικό ή και σπουδαιότερο από την ανακάλυψη μίας καινούργιας ιδέας». Η ερευνητική στάση αποτελεί παραγγελία η οποία έρχεται από το βάθος των αιώνων από τον Ιπποκράτη: 8 Παρατήρηση-->Εμπειρισμός-->Πείραμα Πλημμυρίδα ερευνητικής παραγωγικότητας Λάθος και καινούρια ιδέα (Δαρβίνος) Η απόδειξη: «Των δ ως λόγου μόνου ξυμπεραινομένων μη είη επαύρασθαι, των δε ως έργου ενδείξιος, σφαλερή γαρ και εύπταιστος η μετ αδολεσχίης ισχύρισις»

9 «τῶν δ' ὡ ν ν ν ν ὴ ἴη ἐ τῶν δὲ ὡ ἔ ἐνδ φ ὴ ὰ κ ὶ ὔ τ τ ἡ τ' ἀδ η ἰ». Μη βασίζεστε σε συμπεράσματα, αναφέρει ο Ιπποκράτης, που προκύπτουν μόνο από τη λογική, αλλά βασιστείτε στις αποδείξεις που απορρέουν από την πράξη, επειδή οι επιπόλαιοι ισχυρισμοί είναι σφαλεροί και μπορούν εύκολα να καταρριφθούν. Η σύγχρονη έρευνα, αποτέλεσμα κατ εξοχήν της υψηλής τεχνολογίας, δεν είναι μόνο μία μηχανιστική διεργασία αναζήτησης της αλήθειας. Είναι παιδαγωγός του ορθολογισμού και της προόδου. Είναι μαθητεία του γιατρού στη σύγχρονη τεχνολογία. Μεγεθύνει την ικανότητα για αυστηρή οργάνωση και προγραμματισμό, σφυρηλατεί την πειθαρχία της σκέψης, σμιλεύει την όξυνση της διερευνητικής του κλίσης, καλλιεργεί την ωρίμανση της κριτικής προσέγγισης του προβλήματος, αξιοποιεί την έμφυτη δημιουργικότητα και έχει αναντίρρητα το προνόμιο της μοναδικότητας: «ἄν τ τη» της Έρευνας «ὐδὲν ἔ τ ν τῶν δ ντ ν» στην επιστημονική και τεχνολογική ιατρική πρόοδο. Είναι αυτή που υφαίνει και επιμηκύνει το νήμα της ζωής. Και κάτι ακόμη εξόχως σημαντικό: Η έμφυτη και η διά νόμων σύζευξη των αυστηρών κανόνων μεθοδολογίας της έρευνας, και των εξ ίσου αυστηρών ηθικών αρχών που πρέπει να τη διέπουν, προάγει την αριστεία, το βασικότερο συστατικό μιας πνευματικής κοινότητας, που τείνει προς το ευ πράττειν, αυτό ακριβώς που νοηματοδοτεί το Ιατρικό λειτούργημα! Αντινομία ή ολοκλήρωση; Το Τρίστρατο Αναντίρρητα, το τρίτo κύμα της υψηλής τεχνολογίας προσέφερε έναν μεγάλο και σωτήριο για τον ασθενή αριθμό ιατρικών ειδικοτήτων, αφθονία φαρμάκων και συνάμα πλήθος επωφελών, αλλά και δυνητικά επικερδών, εξετάσεων και παρεμβάσεων. Έρευνα: Παιδαγωγός Μαθητεία στην τεχνολογία Μεγεθύνει την ικανότητα για οργάνωση Σφυρηλατεί την πειθαρχία της σκέψης Σμιλεύει την όξυνση της κλίσης Καλλιεργεί την ωρίμανση της κριτικής Αξιοποιεί τη δημιουργικότητα Άνευ της έρευνας, ουδέν εστί Προαγωγή Αριστείας 9

10 Ο γιατρός μοιραία βρίσκεται μπροστά σε ένα επικίνδυνο τρίστρατο, που ενέχει έναν μεγάλο πειρασμό: το ερώτημα αντινομία ή ολοκλήρωση; Αντινομία ή ολοκλήρωση; Το τρίστρατο Δογματισμός του γιατρού-ρομπότ Ανοχή, ΜΗ αποδοχή Εξεσημασμένη επιχειρηματικότητα Κέρδος: εθιμικόν δίκαιον Διακονία και υποχρέωση, ΟΧΙ δικαίωμα Θαλπωρή - ιδέες - ήθος Ο πρώτος δρόμος είναι του δογματισμού της βιοϊατρικής έρευνας και της τεχνολογίας, που οδηγούν την ιατρική σε μία εφαρμοσμένη τεχνολογική και βιολογική επιστήμη και καταδικάζει τον γιατρό σε λειτουργία ρομπότ. Ο ασθενής, λόγω ανάγκης, ανέχεται βουβός τις μηχανιστικές υπηρεσίες, αλλά σιωπηρά δεν αποδέχεται την απουσία της ψυχικής επαφής. Ο δεύτερος δρόμος είναι αυτός της εξεσημασμένης επιχειρηματικότητας. Ως επιχείρηση, οι υπηρεσίες υγείας γίνονται καταναλωτικό αγαθό, με στόχο το κέρδος: όπως η ενδυμασία, η διασκέδαση, το γρήγορο πλαστικό φαγητό. Είναι ένα απλό προϊόν, το οποίο παρέχει ο εργάτης-ιατρός στη βιομηχανία της ιατρικής περίθαλψης. Μέσα στη στάση αυτή ελλοχεύει ένας κίνδυνος φθοράς: Νομιμοποιεί την εμπορευματοποίηση, μέσω της κανονικοποίησης, της λεγομένης διεθνώς normalization, η οποία προβάλλει τους κανόνες της αγοράς, είτε σπάταλους είτε «αμαρτωλούς» όλους αδιακρίτως, ως το πλέον φυσικό γεγονός. Καθιερώνεται ως εθιμικόν δίκαιον. Γίνεται εδραίον καθεστώς. Ο γιατρός, χωρίς να το επεξεργάζεται συνειδητά, μεταλλάσσεται σε ανδράποδο των οικονομικών συμφερόντων και ενίοτε ή και πολλάκις σε άθυρμα, ενεργούμενο εμπορικών συναλλαγών. Η κοινωνία αναντίρρητα δέχεται και συνηγορεί να έχει οικονομική ευπρέπεια ο γιατρός, αλλά βδελύσσεται τον πλουτισμό από το Ιατρικό λειτούργημα. Ο τρίτος δρόμος είναι αυτός όπου οι γιατροί βάδιζαν και πολλοί ακόμη βαδίζουν επί αιώνες, πιστοί στην αντίληψη και πράξη ότι η ιατρική για τον γιατρό είναι Διακονία και Υποχρέωση. Δεν είναι δικαίωμα. Στην πορεία σε αυτόν τον δρόμο ο γιατρός επιστήμων δημιουργεί ατμόσφαιρα θαλπωρής και εμπιστοσύνης, που επιτρέπει στον άρρωστο να αφήσει χωρίς δισταγμό το σώμα του και τη ζωή του στα χέρια του γιατρού. 10

11 Eμπειρία της ασθένειας Εμπειρία της Ασθένειας Νους, συναίσθημα, συμπεριφορά Εαυτός: λειτουργικότητα, σχέσεις Σωματική οικειότητα: αποδιοργάνωση Απώλεια δεσμών, φόβος θανάτου Ισορροπία ανεξαρτησίας-εξάρτησης Ο γιατρός, κατά τη συμπόρευσή του με τον ασθενή, αναγνωρίζει και συμβιώνει με τον πάσχοντα την εσωτερική εμπειρία της ασθένειας. Η νόσος! Αυτή η Νόσος! που επηρεάζει τον νου, το συναίσθημα, τη συμπεριφορά. που ήταν, που έγινε, θα γίνει Ο άνθρωπος ορίζει τον εαυτό του από τη λειτουργικότητά του και τις σχέσεις του με τους άλλους. Σχέσεις που χτίζονται από την πρώτη βρεφική ηλικία, όπως προκύπτει από τις μελέτες του John Bowlby και πολλών άλλων επιστημόνων. Κάθε πολίτης θέλει να είναι σαν τους άλλους να έχει τη θέση του, γιατί η αποδοχή παρέχει προστασία για το τώρα και το μέλλον. Όλα αυτά διαταράσσονται από την αρρώστια. Ο ασθενής ανήκει σε μία άλλη κατηγορία. Η οικειότητα με το σώμα του αποδιοργανώνεται. Ο κίνδυνος απώλειας των δεσμών παραμονεύει. Ο φόβος του θανάτου ενεργοποιείται. Η ισορροπία ανεξαρτησίας και εξάρτησης ανατρέπεται. Ο ασθενής άνθρωπος είναι και ο άνθρωπος που ήταν, αλλά και αυτός που έγινε. Και αυτός που θα γίνει, σημαδεμένος με τις ουλές της αρρώστιας. Η ακατανίκητη ανάγκη ενός ασθενούς που θα σας αναφέρω, εκφράζει όλα αυτά τα συναισθήματα και εμμέσως υποδεικνύει τη θεραπεία, που δεν είναι άλλη παρά η συστηματική και αφοσιωμένη παρουσία του γιατρού. Θα ήταν αλυσιτελές να προσπαθήσω στην ομιλία μου αυτή να υποστηρίξω με επιχειρήματα, και μάλιστα με την ατάλαντη λογοτεχνική μου πένα, το μέγεθος αυτής της αλήθειας, ιδιαίτερα σε οξείες καταστάσεις. Αντί οποιουδήποτε άλλου πειστικού τρόπου εκφράσεως, είναι παραστατικότερο και πιστεύω τελεσφόρο να σας αναφέρω τα λόγια μίας ασθενούς μου, ασθενούς με ιδιαίτερη καλλιέργεια. Η ασθενής είχε κάποιο πόνο και δεν μπορούσε να με βρει, παρά το ότι όλο το Νοσοκομείο βρισκόταν σε συναγερμό για να την βοηθήσει. «Δεν μπορώ να διανοηθώ», διηγείται με ύφος σοβαρό και ουδόλως φιλοπαίγμον ή παιγνιώδες, «ότι εγώ υποφέρω, και εσείς, κύριε καθηγητά, κοιμάστε, ή βρίσκεστε με την γυναίκα σας ή τα παιδιά σας ή τους φίλους σας, ή βόλτα στο αγαπημένο σας νησί τη Σαντορίνη. Η ανεξέλεγκτη εγωπάθειά μου, που αναπτύσσω ως ασθενής, επαναλαμβάνω, που αναπτύσσω ως ασθενής, δεν σας δικαιολογεί και δεν σας συγχωρεί». Η επιλογή 11 Επιλογή Είναι εφικτή η συνύπαρξη και απαρτίωση των τριών επιλογών; Προυποθέσεις. Και ιδού το εύλογο ερώτημα: Είναι εφικτή η συνύπαρξη και απαρτίωση των τριών επιλογών; Η απάντησή μου είναι εκ βαθέων καταφατική με δυο προϋποθέσεις: πρώτον, ο λειτουργός της υγείας να γοητευτεί από τις προκλήσεις και να

12 τολμήσει την υπέρβαση και δεύτερον να εμπνευστεί από τις ευγενείς προσδοκίες της κοινωνίας. Προκλήσεις και υπερβάσεις Για να επιτύχει ο γιατρός στο έργο του ως θεράπων, ως πάροχος αρίστων υπηρεσιών υγείας στη σύγχρονη κοινωνία, πρέπει να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις και να κάνει υπέρβαση σε κομβικά σημεία. Προκλήσεις και υπερβάσεις «Πολλά μετρώνται, λίγα μετρούν» (Einstein) Επίγνωση: ενότητα της γνώσης Συναίνεση: απαίτηση, πορεία δύσβατη «Αγαπήσεις τον πλησίον, ως σεαυτόν» «Πολλά ΔΕΝ μετρώνται, αλλά μετρούν» (Einstein) Α. Η πρώτη πρόκληση εμπεριέχεται σε αυτό που είπε ο Αϊνστάιν: «Στην επιστήμη πολλά πράγματα μετρώνται, αλλά ολίγα είναι εκείνα που μετρούν». Στο κυκεώνα των γνώσεων, στον καταιγισμό πληροφοριών που πρέπει καθημερινώς να κατακτά ο γιατρός, οφείλει να μάθει να απορρίπτει τα περιττά, όπως είναι τα επικίνδυνα, τα μη ωφέλιμα αλλά πολυέξοδα, και να ιεραρχεί τα ολίγα χρήσιμα, αυτά που μετρούν. Διεργασία που απαιτεί κρίση, σοφία και πάνω απ' όλα πηγαία εντιμότητα. Β. Η δεύτερη πρόκληση είναι η αναγκαιότητα συνεργασίας με γιατρούς όλων των ειδικοτήτων. Χρειάζεται, επομένως, να έχει επίγνωση της πολυμορφίας, αλλά και της βαθύτερης ενότητας και του νοήματος της γνώσης, ενώ συγχρόνως βιώνει στην ύπαρξή του το του Ιπποκράτους «ὁ ὲν β β ἡ δὲ τ νη κ ή ὁ δὲ κ ὸ ὀ ἡ δὲ ῖ φ ή ἡ δὲ κ ή». Γ. Η τρίτη πρόκληση είναι η διασφάλιση της συναίνεσης του αρρώστου στην προτεινόμενη θεραπεία. Το πατερναλιστικό πρότυπο άλλαξε! Η παντοδυναμία και ενίοτε αμετροέπεια του γιατρού έχει υποσταλεί. Ο άρρωστος μετεξελίχθηκε, με τη χρήση του διαδικτύου, από απλό ακροατή σε συνομιλητή. Απαιτεί να είναι συνδιαμορφωτής στις αποφάσεις. Η διαδικασία της ενημέρωσης και της συναίνεσης είναι πορεία ευεργετική μεν, αλλά δύσβατη και χρονοβόρος. Απαιτεί επιμονή, υπομονή και κατανόηση. Δ. Όσο δύσκολα όμως και να είναι τα πράγματα, όσο ελλιπείς και να είναι οι υλικοί και οι ανθρώπινοι πόροι, όσο σοβαρή και να είναι η αρρώστια, όσο πεπερασμένος και να είναι ο χρόνος του γιατρού, ο ασθενής θέτει τον γιατρό του μπροστά στην τέταρτη και μεγάλη πρόκληση: να αγαπήσει τον πλησίον του ως εαυτόν. Να δίνει στον πλησίον ό,τι θα έδινε και στον εαυτό του. Αδιακρίτως αν ο ασθενής είναι: Έλληνας ή μετανάστης, ελεύθερος ή δούλος, βασιλεύς ή στρατιώτης, πλούσιος ή πένης, νομοταγής ή επαναστάτης. Η παρακολούθηση του ασθενούς εξ αποστάσεως, ή με τη σύγχρονη τεχνολογία, δεν αρκεί. Επιτείνει τη μοναξιά, την αγωνία απώλειας όλων αυτών που τον όριζαν ως άνθρωπο, τη δυστυχία της νόσου. Θέλει τον γιατρό του παρόντα, δίπλα του! μαζί και πέρα από τις κρυσταλλολυχνίες και τους υπολογιστές του. Θέλει να έρθει ο Γιατρός στη θέση του αρρώστου. Μία διάσταση μη μετρήσιμη, όπως ευστόχως 12

13 παρατηρεί και συμπληρώνει ο Αϊνστάιν : «υπάρχουν πράγματα που δεν μπορούν να μετρηθούν, Αλλά Μετρούν». Προσδοκίες συμπεριφοράς εκ των προνομίων Η ιατρική θεωρείται υπέρτερη αποστολή για δύο τουλάχιστον λόγους: Πρώτον, κατέχει το μοναδικό προνόμιο να φρουρεί το σημαντικότερο δώρο της ζωής, την υγεία. Δεύτερον, η άσκηση της ιατρικής περιλαμβάνει ως πυρηνικό στοιχείο, ως αξίωμα τον κοινωνικό προσανατολισμό, την αντίληψη του όλου συνανθρώπου, και όλου του συστήματος που φροντίζει τον άρρωστο. Αυτή η σχέση είναι αμφίδρομη. Ο γιατρός έχει την μοναδικότητα να ζητά πληροφορίες για την προσωπική ζωή του ασθενούς, να εξετάζει κάθε πτυχή του σώματος και της ψυχής του, να ετάζει καρδίας και νεφρούς. Προσδοκίες εκ των προνομίων Κοινωνική αποστολή Ο γιατρός - υπόδειγμα πολίτη Ο γιατρός - ταγός Ένας ιδιότυπος μαέστρος Να έχει κύρος, όχι εξουσία Η κοινωνία, ως αντίδωρο, απαιτεί ο γιατρός που εισέρχεται στα μύχια της ψυχής και τα άδυτα του σώματος των ασθενών, προνόμια μοναδικά, να είναι υπόδειγμα συμπεριφοράς. Να είναι πρότυπο πολίτη. Να είναι υπόδειγμα ενός ηγέτη, για τον οποίο η υπέρβαση είναι τρόπος ζωής. Να υποβαθμίζει το εγώ του, να το θυσιάζει για τον ασθενή του. Η υπέρβαση αυτή να μην είναι στιγμιαία, σποραδική ή επιλεκτική, αλλά πορεία ζωής, όπως του Σαμαρείτη: που βγήκε από την έννοια «Σαμαρείτης» και μπήκε στην έννοια «πλησίον», μολονότι ο Ιουδαίος ήταν «εχθρός». Ο γιατρός γίνεται τότε ταγός στη συνείδηση της κοινωνίας. Γίνεται ένας ιδιότυπος μαέστρος που διευθύνει συναδέλφους, νοσηλευτές και συγγενείς, κατεβαίνοντας από το βάθρο, το podium, και καταργώντας το απροσπέλαστο της απόστασης που το βάθρο οριοθετεί. Προσδοκούν οι συνάνθρωποί του να έχει κύρος, όχι εξουσία. Θέλουν τον οραματιστή γιατρό να συνεκτιμά το παρελθόν, το παρόν, τα ήθη, του κάθε ασθενούς. Η κοινωνία του εγχειρίζει την ηθική ευθύνη να οδηγήσει τους άλλους σε έναν φιλόδοξο δρόμο δημιουργίας ωφέλιμης και αγαθής για όλους. Να καλλιεργεί, όχι μόνον τη γη του δικού του πεδίου, αλλά και τη γη όλων όσων μπορεί να επηρεάσει. Να είναι το πρόσωπο που αφυπνίζει, μεταλαμπαδεύει, στη μικρή ή μεγάλη ομάδα του, την αφοσίωση στον υπερβατικό αγώνα ενάντια στην οποιαδήποτε αρνητική εντροπία. Να είναι ο γιατρός, που ξέρει να γεννά σεβασμό, γιατί πρώτος αυτός σέβεται τον ασθενή, να επιβάλλει σωφροσύνη, γιατί μιλάει τον αιτιώδη και όχι τον αξιωματικό λόγο, να εμπνέει, γιατί συμμερίζεται τον πόνο του άλλου, να ακτινοβολεί σιγουριά, γιατί είναι ειλικρινής όταν καινοτομεί στη φροντίδα του 13

14 ασθενούς, να έχει όραμα, γιατί επενδύει στο λειτούργημά του και όχι στο κέρδος και τέλος να πείθει, γιατί μιλάει στην καρδιά του ασθενούς. Αρετές: Δεσμός: Η σχέση Σεβασμός, Σωφροσύνη, Έμπνευση, Σιγουριά, Όραμα, Πειστικότητα Προστασίας, Εξάρτησης, Εμπιστοσύνης Οι αρετές αυτές θεμελιώνουν τη μεγαλειώδη σχέση γιατρού-ασθενούς. Μία σχέση, που είναι δεσμός προστασίας, με την ασθένεια ως συνεκτικό και δοκιμαζόμενο κρίκο. Είναι εξάρτηση, μακριά από οικονομικές συναλλαγές, κυριαρχικά κεκτημένα ή κληρονομικά δικαιώματα. Είναι εμπιστοσύνη ενός διά βίου διαπροσωπικού αθλήματος. Τα όσα ανέφερα, ως απόσταγμα μαθητείας και θητείας στο ιατρικό λειτούργημα, περιγράφονται περιεκτικά σε αυτό που αναφέρει ο πατέρας της παθολογίας, ο πρωτοπόρος William Osler, ο οποίος εργάστηκε και δίδαξε στα πανεπιστήμια που είχα την πολύ μεγάλη τύχη να μαθητεύσω και να υπηρετήσω, στο MacGill και στο Johns Hopkins : Η άσκηση της ιατρικής, είναι τέχνη, δεν είναι επιχείρηση. Είναι λειτούργημα, δεν είναι εμπόριο. Είναι αποστολή. Μία μεγάλη αποστολή, όπου η καρδιά σου θα δουλεύει, όσο και το μυαλό σου. «Η άσκηση της Ιατρικής είναι τέχνη, δεν είναι επιχείρηση. Είναι λειτούργημα, δεν είναι εμπόριο. Σε αυτά έχω να προσθέσω τη δική μου μαρτυρία, αναλογιζόμενος τις ανάγκες του αρρώστου και των συγγενών καθώς και την αφοσίωση, των γιατρών και νοσηλευτών, που περιέθαλψαν στον «Ευαγγελισμό» τον ασθενή με μηνιγγίτιδα που σας περιέγραψα: Είναι αποστολή. Μία μεγάλη αποστολή, όπου η καρδιά σου θα δουλεύει, όσο και το μυαλό σου». William Osler Αν υποψήφιος γιατρός θεωρεί ότι οι απαιτήσεις του ιατρικού λει-του-ργή-μα-τος είναι υπερβολικές, οι εμπειρίες αιώνων, του απαντούν: καλύτερα να επιλέξει κάποιο Ε-πά-γγελμα. Μαρτυρία Αν υποψήφιος γιατρός θεωρεί ότι οι απαιτήσεις του ιατρικού λειτουργήματος είναι υπερβολικές, οι εμπειρίες αιώνων του απαντούν: Καλύτερα να επιλέξει κάποιο επάγγελμα 14

15 Από τον προβληματισμό στο όραμα των νέων Θα τελειώσω με μία απρόσμενη συνάντηση. Ήταν αργά το απόγευμα, όταν μία μικρή ομάδα ταλαντούχων νεαρών γιατρών, με εναργή σκέψη, με διακριτή και διακριτική ευρυμάθεια, με επισκέφτηκαν στο γραφείο μου. Το όραμα των νέων Μια απρόσμενη συνάντηση! Επανάσταση=πρόοδος=αύριο (Ουγκώ) Δυσύναψη - Διαχωρισμός - Διεστώτα Προφανές: το Τριώνυμο Έρευνα - Εκπαίδευση - Παιδεία Ήρθαν να με αποχαιρετήσουν και να μου πουν τα σχέδια τους, γιατί σε λίγο έφευγαν πλησίστιοι, ως υπότροφοι στο εξωτερικό. Ο ένας θα σπούδαζε νανοτεχνολογία, ο άλλος γενετική και ο άλλος ρομποτική χειρουργική. Τους ζήτησα να καθίσουν να συζητήσουμε, μιας και εκείνη την ώρα τους σκεπτόμουν. Έγραφα την ομιλία μου και αναρωτιόμουν: Έχουμε άραγε προετοιμάσει τους νέους αυτούς να ενστερνιστούν και να διδάξουν τα επιτεύγματα της τεχνολογίας σε σύζευξη με το Ιατρικό λειτούργημα, ώστε να γίνουν οι άξιοι αυριανοί ταγοί στο Ιατρικό γίγνεσθαι; Η συζήτηση ήταν ειλικρινής, ενθουσιώδης και γόνιμη. Τους παρουσίασα τους βασικούς προβληματισμούς στην ομιλία μου και την ερώτηση: ποια πρέπει να είναι η μεθοδολογία για να επιτύχουμε την σύζευξη της τεχνολογίας με το λειτούργημα του γιατρού ; Στο άκουσμα του όρου τεχνολογική επανάσταση απάντησαν στην απαισιοδοξία του Γαρδίκα με διθυραμβική νεανική αισιοδοξία, υπενθυμίζοντάς μου μια οικεία φράση από τους Αθλίους του Βίκτωρος Ουγκώ : «Αν θες να καταλάβεις τι είναι επανάσταση, ονόμασέ την πρόοδο, και αν θες να καταλάβεις τι είναι πρόοδος, ονόμασέ την αύριο». Στο σημείο αυτό τους υπενθύμισα ότι εμείς, όλοι, είμαστε το αύριο του χθες, και όμως δεν έχουμε καταφέρει να δαμάσουμε το τρίτο αυτό κύμα. Αντίθετα, έχει δημιουργηθεί μία δυσύναψη κατά την ιατρική ορολογία, ή διαχωρισμός στην καθομιλουμένη, μεταξύ των τεχνολογικών επιτευγμάτων και του ιατρού ως λειτουργού. Η ανταλλαγή απόψεων μας οδήγησε στο προφανές: το τριώνυμο έρευνα, εκπαίδευση και γενικότερη παιδεία με μία προέχουσα ιδιότητα σε κάθε ένα εκ των μονωνύμων αυτών που, όπως θα αναπτύξω, θα συζεύξουν τα διεστώτα. 1) Η έρευνα είναι αυτή που θα παίξει τον πρωταρχικό ρόλο ως θεματοφύλακας της ορθής και μη σπάταλης ιατρικής: ήταν το Πρώτο μας θεώρημα. Αν θέλουμε να επιτύχουμε τον στόχο αυτό, είναι εθνική ανάγκη να εμπεδώσουμε ότι η έρευνα είναι πρωταθλητισμός και ότι η νοοτροπία εξυπηρετήσεων, παραχωρήσεων και επιδοτήσεων, ιδιαίτατα στον χώρο της έρευνας, 15

16 είναι ιερόσυλη ενέργεια προς τις ερχόμενες γενιές. Η έρευνα είναι η αδιαφιλονίκητη μήτρα του παραδείγματος για αξιολόγηση και έλεγχο της παραγωγικότητας. Η έρευνα, αυτή που προκάλεσε το τρίτο κύμα, θέτει σε εφαρμογή τους κανόνες της επιστημονικής αλήθειας και γίνεται, όσο και οξύμωρο να ακούγεται, ο εξολοθρευτής, ο ολετήρας των δεινών, που η κακή χρήση της τεχνολογίας προκαλεί. Τα κίβδηλα πορίσματα, προς χάριν της λαγνείας του κέρδους, δεν μπορούν να συγκατοικούν με την αλήθεια της έρευνας ή να κατισχύουν της αποδεικτικής ιατρικής. Έρευνα Θεματοφύλακας: ορθής και ΜΗ σπάταλης ιατρικής Εθνική ανάγκη: πρωταθλητισμός Μήτρα παραδείγματος: αξιολόγηση Ορίζει κανόνες επιστημονικής αλήθειας Αποδεικτική ιατρική: ολετήρας εμπορικής φενάκης Κάθε εμπορική φενάκη θα έρθει αντιμέτωπη με το νόμο και τη δικαιοσύνη, βασισμένη στα πορίσματα της Έρευνας, όπως συνέβη με τις καπνοβιομηχανίες σε άλλες χώρες. 2) Το δεύτερο σκέλος του τριωνύμου είναι η αξιοκρατική θεώρηση της εκπαίδευσης, με αποχρώντα λόγον την παρότρυνση του Γκαίτε για την αξιοκρατία : «να γίνουν οι νέοι, αυτό που είναι ικανοί να γίνουν». Εκπαίδευση Αριστεία: αποχρών λόγος Το παράδειγμα: αναγκαία συνθήκη Φιλιοκρατία: δόγμα τυραννικό Στάση ευθύνης: ειδοποιός διαφορά Αξιοκρατική συνείδηση: - Κριτική σκέψη - Πυθαγόρεια αυτογνωσία - Επαγγελματική αξιοσύνη - Δημιουργική γενναιότητα Nα γίνουν άριστοι στο πλαίσιο των ικανοτήτων τους, και όχι σε αυτό που προωθούν άλλοι παράγοντες, όπως η κοινωνική άνοδος και η οικονομική επιτυχία, που οδηγούν τόσο τους νέους όσο και το σύστημα σε πλάνη και αποτυχία. Η αναγκαία και ικανή συνθήκη διδασκαλίας είναι αναμφισβήτητα το παράδειγμα: όταν οι εκπαιδευτές εφαρμόζουν αυτήν την αρχή, πρωτίστως στον δικό τους χώρο ευθύνης. όταν δεν υποκύπτουν στο τυραννικό δόγμα της φιλιοκρατίας. όταν δεν οπλοφορούν με την αγέραστη μάστιγα του Beaumarchais, τη συκοφαντία και την ξύλινη γλώσσα της συνδικαλιστικής λογοκρισίας στις ιδέες των νέων και στα οράματα των καταξιωμένων ειδημόνων. όταν δεν επιβραβεύουν ή επιλέγουν τους μικρούς, ακατάλληλους ανθρώπους τους ανθρώπους, που όχι μόνο δεν επιλύουν προβλήματα, αλλά προσθέτουν εντροπία, με απλά λόγια αταξία, στο κοινωνικό σύνολο. όταν, τέλος, παραμένουν αταλάντευτοι στις αρχές της αξιοκρατίας, αρνούμενοι τις Οβιδιακές μεταμορφώσεις από έξωθεν επιρροές. Η στάση αυτή της ευθύνης για την αξιοκρατία είναι η ειδοποιός διαφορά, το κυρίαρχον ήθος, που θα φέρει την ιατρική κοινωνία σε αξιοκρατική δικαιοσύνη. Γιατί η αξιοκρατική συνείδηση και μόνο οδηγεί στην ανάδειξη της αγάπης του ανθρώπου για την κριτική σκέψη, την πυθαγόρεια αυτογνωσία, την επαγγελματική αξιοσύνη και τη δημιουργική γενναιότητα. 16

17 Και ενώ η συζήτηση με τους νέους συνεχιζόταν με ποικίλα αισθήματα ελπίδας και προβληματισμού, γιατί αναφερόμαστε συχνά στην κρίση, από την οποίαν η κοινωνία ολόκληρη και ιδιαίτερα η πατρίδα μας χειμάζεται, ένας εκ των τριών συνομιλητών μου προσθέτει ότι προφανώς σε μία τέτοια δικαιοσύνη, αναφέρεται στον Μενέξενο ο Πλάτων με το διαχρονικό του απόφθεγμα: «πᾶσά τε ἐπιστήμη χωριζομένη δικαιοσύνης καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς πανουργία, οὐ σοφία φαίνεται». 3) Το τρίτο σκέλος του τριωνύμου είναι η αποδοχή από τον νέο γιατρό το του αρχαίου τραγικού Αγάθωνος: «δ ῖ νῆ [ ] ὅτ ἀν ώ ν ἄ» Παιδεία «Δει μέμνησθαι: Ανθρώπων άρχει» (Αγάθων) Φροντίδα του Όλου Ανθρώπου Και μόρφωση και γενικότερη Παιδεία Δυσύναψη: σφάλμα, ΟΧΙ ιστορικό λάθος Η μεθοδολογία της παιδείας οφείλει να στοχεύει προς τη μεγάλη αλήθεια: ότι ο ασθενής δεν είναι ένα άθροισμα ανόργανων ή οργανικών ουσιών, αλλά και πνεύμα. Η σωματική και ψυχική υγεία ΜΑΖΙ είναι το ΟΛΟΝ, το μέγα δώρο του ανθρώπου. 17 Το να διαφεντεύεις το δώρο αυτό απαιτεί ΚΑΙ μόρφωση ΚΑΙ γενικότερη παιδεία: το πρότυπο του βαθυστόχαστου επαΐοντος, του επαΐοντος με ευαισθησίες, και όχι του ρηχού δοκησίσοφου. του πνευματικού ανθρώπου-ιατρού που, μαζί με την εξαίρετη και πολύπλευρη επιστημονική κατάρτιση, εμπνέεται από πολιτιστικά ενδιαφέροντα για την καλλιέργεια της αισθητικής, διακατέχεται από κοινωνικές αρχές συμμετοχής και προσφοράς με θάρρος μεν αλλά και διαλλακτικότητα, εμφορείται από κανόνες ηθικής για τιμιότητα και ανιδιοτέλεια και βεβαίως είναι πλουτισμένος από τις αδιαστρέβλωτες πολιτικές αρχές της Δημοκρατίας. Τα «Πιστεύω» Υψηλή τεχνολογία: Συνεργάτης, ΟΧΙ Δεσπότης Ανθρώπινες Ανάγκες: Μοχλός αλλαγής της Κοινωνίας «Μήτε Αναρχον, μήτε Δεσποτούμενον» (Αισχύλος, Ευμενίδες) Η παιδεία αυτή θα προσφέρει στους νέους συναδέλφους την τόσο αναγκαία, προσήκουσα σεμνότητα και θα τους μυήσει στο ιατρικό λειτούργημα. το λειτούργημα που απαιτεί οι νέοι συνάδελφοι πρώτον να ενστερνιστούν το αξίωμα ότι στην ιατρική το αναφαίρετο ανθρώπινο δικαίωμα του να υπάρχεις, να συνυπάρχεις και να είσαι υγιής είναι πιο σημαντικό από την αγερωχία του Βαρβαρικού πρωτογονισμού, του να κατέχεις και να κυριαρχείς. Και δεύτερον να παιδευτούν ότι είναι επιταγή απαρέγκλιτη η παραγγελία του Ιπποκράτη και το ανθρωπιστικό κήρυγμα του Οσλερ: Η φροντίδα του ΟΛΟΥ ανθρώπου. Και τότε, μέσα σε κλίμα ανθρωπιάς, η δυσύναψη τεχνολογίας και λειτουργήματος θα γεφυρώνεται, η δε ευγνωμοσύνη μας προς την πρόοδο θα αναβλύζει ως αβίαστη

18 εσωτερική επιταγή. Δεν θα φοβόμαστε την παρουσία της Υψηλής Τεχνολογίας στη σχέση μας με τον ασθενή, αντιθέτως θα τρομάζουμε από την ενδεχόμενη απουσία της. Προσμένοντας το αύριο Είναι ευτύχημα ότι έχουμε ήδη πολλά ελπιδοφόρα μηνύματα! Έχει αρχίσει η αντίστροφη πορεία! Οι πνευματικοί ηγέτες, εκεί που κυρίως γεννιέται η γνώση, αντέδρασαν και ανέλαβαν, με ειδικά προγράμματα, να σύρουν το άροτρο των αξιών, είναι δε νομοτελειακή συνθήκη, όταν υπάρχει θέληση να διορθωθεί το σφάλμα, ότι το σφάλμα αυτό δεν οδηγεί σε ιστορικό λάθος. Τ νῦν ἔ ν, το τριώνυμο αυτό: Η Έρευνα των ανταγωνιστικών χρηματοδοτήσεων και όχι των προστατευτικών επιχορηγήσεων, η Εκπαίδευση της αξιοποίησης των μέγιστων ικανοτήτων του κάθε νέου και όχι της στοχοθέτησης της αλόγιστης προώθησης πέραν των δυνατοτήτων των ημετέρων, η Παιδεία της ευρείας μόρφωσης για δημιουργία πνευματικών ανθρώπων και όχι επιστημόνων της μονομέρειας, πρέπει να γίνει το «πιστεύω» συνεργασίας των λειτουργών της υγείας και της πολιτείας. Μέσα από τέτοια εποικοδομητική συνύπαρξη θεσμοθετούνται οι άγραφοι νόμοι, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του γιατρού-λειτουργού, με Συνεργάτη και όχι Δεσπότη την τεχνολογία. Συγχρόνως, αναγνωρίζονται και πρυτανεύουν οι αρχές και οι φυσικοί κανόνες του ιατρικού λειτουργήματος, που ανταποκρίνονται στις βασικές ανάγκες των ανθρωπίνων σχέσεων. Αποτελεί δε ιστορικόν θέσφατον ότι οι ανάγκες των ανθρώπων είναι ο μοχλός που καθορίζει την αλλαγή πορείας της κοινωνίας. Σε μία τέτοια συνεπώς θεώρηση των πραγμάτων, σε ένα τέτοιο κοινωνικό πλαίσιο, η θέση της υψηλής τεχνολογίας στην υπηρεσία του ασθενούς ορίζεται ως φυσικό επακόλουθο κατά τη ρήση του Αισχύλου στις Ευμενίδες: «Μήτ ἄν ν ήτ δ τ ν ν». Σύζευξη Πανανθρώπινη Αξία: - Νομοτέλεια - Φυσική Αναγκαιότητα - Συμβόλαιο Ζωής - Στάση Ζωής Σε αυτή την κοινωνία αρχών και αναγκών ο υποψήφιος γιατρός επιλέγει την ιατρική επιστήμη και το ιατρικό λειτούργημα, γιατί είναι έτοιμος, έχει την κλίση να ενστερνιστεί αυτές τις προδιαγραφές. Και τότε η σύζευξη της υψηλής τεχνολογίας με το ιατρικό λειτούργημα, ως πανανθρώπινη αξία, δεν θα είναι ερωτητέον ή ευκταίον, αλλά θα είναι νομοτέλεια, φυσική αναγκαιότητα, συμβόλαιο ζωής, στάση ζωής. Κύριε Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι Ακαδημαϊκοί, σεβαστοί προσκεκλημένοι, αγαπητοί φίλοι, συνεργάτες και φοιτητές, Αυτά είναι τα σημεία στα οποία καταλήξαμε, σε αυτή την ελπιδοφόρα και ανανεωτική για μένα συναναστροφή με τους 18

19 νέους αυτούς συναδέλφους, τους ενσαρκωτές του οράματος της δημιουργίας, σε όποιο μετερίζι και αν βρίσκονται: Είτε στη γη τους, Είτε στο νησί τους, Είτε στα πέρατα της γης. Είναι οι πολίτες, που χτίζουν,...ξανά χτίζουν,...και θα χτίζουν τον κόσμο μας. 19

ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑΚΗ ΣΥΖΕΥΞΗ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑΤΟΣ

ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑΚΗ ΣΥΖΕΥΞΗ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑΤΟΣ Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών, 26/3/2013 ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑΚΗ ΣΥΖΕΥΞΗ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑΤΟΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ κ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ ΡΟΥΣΣΟΥ Είναι μεγάλη η τιμή, και σας ευχαριστώ γι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί γονείς, συνάδελφοι και απόφοιτοι πια των Εκπαιδευτηρίων Δούκα,

Κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί γονείς, συνάδελφοι και απόφοιτοι πια των Εκπαιδευτηρίων Δούκα, Κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί γονείς, συνάδελφοι και απόφοιτοι πια των Εκπαιδευτηρίων Δούκα, Η σημερινή τελετή του τέλους της σχολικής σας διαδρομής είναι ταυτόχρονα και η αρχή ενός νέου ελπιδοφόρου δρόμου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΤΕΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Ε.Κ.Π.Α.

ΕΠΕΤΕΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Ε.Κ.Π.Α. ΕΠΕΤΕΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Ε.Κ.Π.Α. Αικατερίνη Καραγιάννη Σήμερα βρισκόμαστε εδώ για να γιορτάσουμε την επέτειο των 100 χρόνων από την ίδρυση της Οδοντιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM).

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή στη θεραπεία είναι πράξη θάρρους Οι πρώτες καταγραφές συμμετοχής νοσούντων

Διαβάστε περισσότερα

H πνευματική απάντηση στην κρίση.

H πνευματική απάντηση στην κρίση. ΟΜΑΔΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ Ομιλήτρια Δήμητρα Μπούρα H πνευματική απάντηση στην κρίση. Υπάρχει πάντα κάτι σημαντικό στην θετική πλευρά κάθε μεγάλης καταστροφής ή κρίσης. Η ατομική μας εμπειρία ζωής, αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Γεράσιμος Βώκος Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Μπορεί κανείς να τελειώσει στα γρήγορα με τον Σοπενχάουερ, αν τον κατατάξει στην κατηγορία των απαισιόδοξων ανθρώπων και τον θεωρήσει πρωτεργάτη της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ.

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. Ι. (151) Όλα τα πράγµατα είναι αντίλαλοι της Φωνής του Θεού. 2 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο

Διαβάστε περισσότερα

Ηγετικές Ικανότητες. Στάλω Λέστα

Ηγετικές Ικανότητες. Στάλω Λέστα Στάλω Λέστα stalo.lesta@gmail.com 96511011 Μερικά στατιστικά στοιχεία Οι γυναίκες αποτελούν μόνο το: 8,9 % των μελών διοικητικών συμβουλίων των μεγάλων εταιρειών στην Κύπρο (Largest publically listed companies)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη).

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). 1. Σ ένα πολιτισμό όπου επικρατεί το εμπορικό πνεύμα και η

Διαβάστε περισσότερα

ΧΩΡΟΙ ΑΝΤΛΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ /ΙΔΕΩΝ

ΧΩΡΟΙ ΑΝΤΛΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ /ΙΔΕΩΝ ΧΩΡΟΙ ΑΝΤΛΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ /ΙΔΕΩΝ ΕΚΘΕΣΗ Β ΚΑΙ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2 Ο ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΛΥΜΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΤΥΠΟΥ: «ΤΡΟΠΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ» ΑΤΟΜΟ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΜΕ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 20-05-2004 Α. Σύμφωνα με ξένο συγγραφέα παρατηρεί ο Παπανούτσοςο βασικός λόγος που ο άσκαλος επαναπαύεται στις πνευματικές του κατακτήσεις είναι ότι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

Η απάντηση στην ΚΡΙΣΗ

Η απάντηση στην ΚΡΙΣΗ Η απάντηση στην ΚΡΙΣΗ 14 Ιανουαρίου 2015 Διοργανωτής: Β Τεχνική Σχολή Λ/σού «Γρηγόρης Αυξεντίου» Σώτος Βοσκαρίδης Αν. Λέκτορας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Πρόεδρος Συνδέσμου Κυπρίων Γελοιογράφων («ΓΕΛ.Α.»)

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Εξοχότατε Κύριε Πρωθυπουργέ, Κύριε Πρόεδρε, Αξιότιμοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και κύριοι,

Εξοχότατε Κύριε Πρωθυπουργέ, Κύριε Πρόεδρε, Αξιότιμοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και κύριοι, Εξοχότατε Κύριε Πρωθυπουργέ, Κύριε Πρόεδρε, Αξιότιμοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και κύριοι, Σήμερα συμπλήρωνεται ένας χρόνος από την ανακοίνωση της πρωτοβουλίας του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος να προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας.

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας. Ομιλία Αλεξάνδρας Πάλλη στην Ημερίδα της ΕΣΕΕ με θέμα: «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» 20 Νοεμβρίου 2013 Καλησπέρα σας. Θα ήθελα

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ

15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ 15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2015-16 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ ΘΕΜΑ: «ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ», ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στη συγκεκριμένη εργασία επιχειρείται

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΑΘΗΝΑ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 Εισαγωγικό Σημείωμα Η Ελληνική Εταιρία Διοικήσεως Επιχειρήσεων (ΕΕΔΕ) είναι μη κερδοσκοπικό Σωματείο, που ως σκοπό έχει τη «διάδοση των αρχών και της σωστής

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα.

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. 1 Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. Κάποτε, στην αρχαία Εποχή, στην Αθήνα υπήρχε ευημερία σημαντική, κανένας άνθρωπος

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17 11 Προλογικό Σημείωμα... 17 Ενότητα Ι: Δημιουργική Αναζήτηση... 19 Δ01 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός και η Ανάδυση της Επιστημονικής Σκέψης...21 Δ1.1 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός... 21 Δ1.2 Η Επιστημονική Σκέψη... 22

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Ε/ΤΥΠΟ

ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Ε/ΤΥΠΟ ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΚΕΕ & ΕΒΕΑ κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΙΧΑΛΟΥ ΣΤΟ 4 Ο ΕΤΗΣΙΟ CAPITAL LINK CSR FORUM ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΓΙΑ ΕΝΑ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΑΥΡΙΟ» ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΟ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ HILTON, 27.5.14 «Με πολύ μεγάλη χαρά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Γιόγκα Ελλάδας

Σύλλογος Γιόγκα Ελλάδας ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ Σύλλογος Γιόγκα Ελλάδας Η έννοια του συγκεκριμένου Κώδικα Ηθικής Δεοντολογίας, είναι να προσδιορίζει το ήθος και την συμπεριφορά που αρμόζουν στα μέλη του «Συλλόγου Γιόγκα Ελλάδας».

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και ομαδική εργασία

Ηγεσία και ομαδική εργασία Ηγεσία και ομαδική εργασία Παπαθεοδώρου Μαρία ΤΕ Νοσηλεύτρια, MBA, Προϊσταμένη Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ Γ. Ν. Παπαγεωργίου Ηγεσία και ομαδική εργασία Συνθετότητα και πολυπλοκότητα σύγχρονης εποχής Μέλος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ΚΩΣΤΑ ΦΩΤΑΚΗ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 19 th ROUNDTABLE WITH THE GOVERNMENT OF GREECE «EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT?» ΠΕΜΠΤΗ 14 ΜΑΪΟΥ 2015 1 ECONOMIST

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Ηγηθείτε για να φέρετε εξαιρετικά αποτελέσματα. Δημήτρης Σαμαράς Πρόεδρος - CEO Όμιλος Εταιριών ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ

Ηγηθείτε για να φέρετε εξαιρετικά αποτελέσματα. Δημήτρης Σαμαράς Πρόεδρος - CEO Όμιλος Εταιριών ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Ηγηθείτε για να φέρετε εξαιρετικά αποτελέσματα Δημήτρης Σαμαράς Πρόεδρος - CEO Όμιλος Εταιριών ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Ποιοι είμαστε Όμιλος Εταιριών Σαμαράς & Συνεργάτες ( 5 εταιρείες ). One Stop Consulting

Διαβάστε περισσότερα

Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέας-εικονογράφος «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέας-εικονογράφος «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%bc%ce%b1%cf%81%ce%af%ce%bd%ce %B1-%CE%B3%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B7- %CF%83%CF%85%CE%B3%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AD%CE%B1%CF%82-

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Γιάννη Οικονόμου σε συνέδριο της ΕΕΤΤ για το ευρυζωνικό δίκτυο Κυρίες και Κύριοι, Αγαπητοί φίλοι Με μεγάλη χαρά αποδέχτηκα την πρόσκληση της ΕΕΤΤ, για να συμμετάσχω στο συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΌΤΗΤΑ Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ Ένα από τα δύσκολα καθήκοντα του γιατρού είναι και η αναγγελία δυσάρεστων ειδήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρός Ακτινοδιαγνώστης 1. Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο 2. Μονάδα Έρευνας Ακτινολογίας Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΞΙΟΤΗΤΩΝ οπως προτεινονται απο το ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗΣ (Tunning Medicine)

ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΞΙΟΤΗΤΩΝ οπως προτεινονται απο το ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗΣ (Tunning Medicine) ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΞΙΟΤΗΤΩΝ οπως προτεινονται απο το ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗΣ (Tunning Medicine) των ιατρικών προπτυχιακών σπουδών ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ - σε ενιαίο κύκλο. Εχει προσαρμοσθεί μετά από την

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

«Η εξοικείωση των Διευθυντών (εκπαιδευτικών) με τη δυναμική της ομάδας με έμφαση στη βελτίωση της επικοινωνίας και των σχέσεων στη σχολική κοινότητα».

«Η εξοικείωση των Διευθυντών (εκπαιδευτικών) με τη δυναμική της ομάδας με έμφαση στη βελτίωση της επικοινωνίας και των σχέσεων στη σχολική κοινότητα». «Η εξοικείωση των Διευθυντών (εκπαιδευτικών) με τη δυναμική της ομάδας με έμφαση στη βελτίωση της επικοινωνίας και των σχέσεων στη σχολική κοινότητα». ΣΩΤΗΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 1 ης ΠΕΡΙΦ.

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΙΑΤΑΓΗ ΠΑΡΑΛΑΜΒΑΝΟΝΤΟΣ ΑΡΧΗΓΟΥ ΤΑΚΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΙΑΤΑΓΗ ΠΑΡΑΛΑΜΒΑΝΟΝΤΟΣ ΑΡΧΗΓΟΥ ΤΑΚΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΙΑΤΑΓΗ ΠΑΡΑΛΑΜΒΑΝΟΝΤΟΣ ΑΡΧΗΓΟΥ ΤΑΚΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Αξιωματικοί, Υπαξιωματικοί, Στρατεύσιμο και Πολιτικό Προσωπικό της Τακτικής Αεροπορίας, Σε εκτέλεση σχετικής απόφασης του ΚΥΣΕΑ αναλαμβάνω σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης»

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ 2013 «Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» Δημήτρης Γκόντας Περιβάλλον κρίσης! Τι σημαίνει κρίση; Μισθοί της πείνας. Οικονομικό αδιέξοδο. Ανεργία άνω του 25%, δεν βρίσκω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) Γιατί στο Νεάπολις Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο Νεάπολις γίνεσαι μέλος μιας ζωντανής κοινότητας που αποτελείται από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και από ακαδημαϊκό προσωπικό

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι, Θερμώς ευχαριστώ το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας για την

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ Α. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΙΔΕΙΑ; Η Παιδεία είναι όπλο δικαιοσύνης και όχι θανάτου (δηλ. επιβολής, επίδειξης, καταπίεσης κλπ). Η Παιδεία δεν είναι ένας τομέας της ζωής μας,

Διαβάστε περισσότερα

«Π.Α.Ι.Δ.Ε.Ι.Α. ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ»

«Π.Α.Ι.Δ.Ε.Ι.Α. ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ» «Π.Α.Ι.Δ.Ε.Ι.Α. ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ» Ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ Π.Α.Ι.Δ.Ε.Ι.Α. ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΩΔΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΤΟΝΩΝ ΚΑΙ ΟΡΑΜΑΤΩΝ. ΤΑ ΑΡΧΙΚΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΥΠΟΥ ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ ΑΠΟ: Προσωπικότητα Αξίες Ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΚΑΡΑΜΟΣΧΟΣ: Ευχαριστώ πολύ. Καλή σας μέρα κι από δικής μου πλευράς. Θα ήθελα να σας ζητήσω λιγάκι συγνώμη, δεδομένου ότι ο ρόλος μου είναι η

Κος ΚΑΡΑΜΟΣΧΟΣ: Ευχαριστώ πολύ. Καλή σας μέρα κι από δικής μου πλευράς. Θα ήθελα να σας ζητήσω λιγάκι συγνώμη, δεδομένου ότι ο ρόλος μου είναι η Κος ΚΑΡΑΜΟΣΧΟΣ: Ευχαριστώ πολύ. Καλή σας μέρα κι από δικής μου πλευράς. Θα ήθελα να σας ζητήσω λιγάκι συγνώμη, δεδομένου ότι ο ρόλος μου είναι η μεταφορά πορισμάτων ομάδας εργασίας, να σας ζητήσω λιγάκι

Διαβάστε περισσότερα

Maria Gravani Open University of Cyprus

Maria Gravani Open University of Cyprus Εστιάζει σε δυο σημεία του ρόλου του ΣΕΠ στο ΑΠΚΥ: 1) ως εκπαιδευτή ενηλίκων, δεδομένου ότι το ακροατήριο στο οποίο απευθύνεται αποτελείται κατά αποκλειστικότητα από ενήλικους εκπαιδευόμενους. 2) ως συνεργάτη

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C., ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. Λ. ΣΤΟ Π.Γ.Ν.Λ. ΧΑΡΙΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Τ.Ε. Ειδική Χειρουργική Νοσηλεύτρια - Μ.Sc, Υπεύθυνη Τοµέα Εκπαίδευσης Ν.Υ. - Π.Γ.Ν.Λ., Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Διαβάστε περισσότερα

γραπτα, έγιναν μια ύπαρξη ζωντανή γεμάτη κίνηση και αρμονία.

γραπτα, έγιναν μια ύπαρξη ζωντανή γεμάτη κίνηση και αρμονία. Ένας κόσμος ενεργειών και δυνάμεων ξετυλίχτηκε μπροστά μου και με διαπέρασε ολόκληρη. Ένας κόσμος άγνωστος, ασύλληπτος, μαγευτικός. Κι εγώ τον αγκάλιασα, αφημένη μέσα στην απέραντη αγκαλιά του... Κι αναρωτιόμουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Διαδραστικός Πίνακας στο Δημοτικό Παγώνδας Σάμου - Ευφυής Εκπαίδευση Παρασκευή, 08 Μάιος :18

Διαδραστικός Πίνακας στο Δημοτικό Παγώνδας Σάμου - Ευφυής Εκπαίδευση Παρασκευή, 08 Μάιος :18 Στο νομό Σάμου βρίσκεται το Σχολείο Παγώνδας, ένα 6-θέσιο δημόσιο σχολείο με μεγάλη παράδοση στην αξιοποίηση των τεχνολογιών στην εκπαίδευση. Το σχολείο διαθέτει, σήμερα, ένα καλά εξοπλισμένο εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική ΕΚΘΕΣΗ ΕΤΑΙΡικήΣ κοινωνικήσ υπευθυνοτητασ Κοινωνία. Παιδεία. Περιβάλλον. Εργαζόμενοι. (σελ. 8) (σελ. 10) (σελ. 14) (σελ.

Συνοπτική ΕΚΘΕΣΗ ΕΤΑΙΡικήΣ κοινωνικήσ υπευθυνοτητασ Κοινωνία. Παιδεία. Περιβάλλον. Εργαζόμενοι. (σελ. 8) (σελ. 10) (σελ. 14) (σελ. Συνοπτική ΕΚΘΕΣΗ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ υπευθυνοτητασ 2016 Περιβάλλον Παιδεία Κοινωνία Εργαζόμενοι (σελ. 6) (σελ. 8) (σελ. 10) (σελ. 14) 2 3 Όραμα & Στρατηγική Η εταιρεία Μπάρμπα Στάθης, αξιοποιώντας συστηματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών Bασικό συνθετικό στοιχείο και παράλληλα ζητούμενο για τη Δημοκρατία αποτελεί η εμπεδωμένη σχέση, η επικοινωνία και

Διαβάστε περισσότερα