Νευρική αναγέννηση και πλαστικότητα του εγκεφάλου κατά τη νευρική μεταφορά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Νευρική αναγέννηση και πλαστικότητα του εγκεφάλου κατά τη νευρική μεταφορά"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Νευρική αναγέννηση και πλαστικότητα του εγκεφάλου κατά τη νευρική μεταφορά Κεραμίδα Άννα Καραμπά Αναστασία ΣΤ έτος Υπεύθυνος καθηγητής Α. Μπερής Ιωάννινα 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα

2 Αναγέννηση περιφερικών νεύρων..4 Νευρωνική επιβίωση και αντίδραση 10 Αλλαγές στα κανάλια ιόντων στους τραυματισμένους νευρώνες...16 Ρόλος του Nogo...18 Λειτουργικές αλλαγές στις κεντρικές συνάψεις..20 Μετατραυματικός νευρωνικός θάνατος...20 Μεταφορά ουσιών στον νευράξονα...23 Εκβλάστηση και ανάπτυξη των αναγεννητικών μονάδων..24 Μονάδες αναγέννησης 27 Διαμερισματοποίηση και αποκατάσταση του φυσιολογικού ενδονεύριου περιβάλλοντος..28 Το νευρικό χάσμα.29 Το περιφερικό νευρικό τμήμα.32 Εκφύλιση του νευράξονα.33 Ο ρόλος των μακροφάγων..33 Ο ρόλος των πρωετολυτικών ενζύμων...35 Πολλαπλασιασμός των κυττάρων Schwann και σύνθεση αναπτυξιακών παραγόντων...36 Κύτταρα Schwann και μακροπρόθεσμη απονεύρωση..38 Ανάπτυξη εκβλαστήσεων στο περιφερικό τμήμα..39 Ο ρυθμός της αξονική ανάπτυξης 40 Αλλαγές στο συνδετικό ιστό.42 Αναδιαμόρφωση των νευρωνικών κυκλωμάτων του νωτιαίου μυελού...43 Αλλαγές στις ενδομυελικές ανασταλτικές οδούς...46 Πλαστικές αλλαγές και αναδιοργάνωση σε φλοιϊκό και υποφλοιώδες επίπεδο..47 Αναδιοργάνωση του σωματοαισθητικού φλοιού...48 Αναδιοργάνωση σε υποφλοιώδη επίπεδα...56 Μηχανισμοί φλοιϊκής και υποφλοιϊκής πλαστικότητας..57 2

3 Ψυχοφυσιολογικές επιδράσεις της βλάβης του περιφερικού νεύρου..59 Αναδιοργάνωση του εγκεφάλου συσχετιζόμενη με την ανάρρωση μετά από ΑΕΕ...60 Συνοψίζοντας την πλαστικότητα του ΚΝΣ 62 Εισαγωγικά στοιχεία κάκωσης βραχιονίου πλέγματος...65 Ιστορική αναδρομή της χρησιμοποίησης των νευρικών μοσχευμάτων...66 Ανατομία βραχιονίου πλέγματος Ανατομία και φυσιολογία του μεσοπλεύριου διαστήματος..70 Ενδείξεις νευρικής μεταφοράς Νεύρα που χρησιμοποιούνται για νευρική μεταφορά...72 Στόχοι της θεραπευτικής παρέμβασης...73 Επαναγγείωση των νευρικών μοσχευμάτων.73 Επανανεύρωση των νευρικών μοσχευμάτων Μεταφορά μεσοπλεύριου νεύρου σε φρενικό 74 Γιατί επιλέγουμε τα μεσοπλεύρια νεύρα;...75 Μεταφορά μεσοπλεύριου νεύρου για αποκατάσταση της κάμψης του αγκώνα...78 Περιγραφή χειρουργικής επέμβασης 80 Αποκατάσταση μετά την μεταφορά των μεσοπλεύριων νεύρων..86 Άλλες χρήσεις μεσοπλεύριων νεύρων

4 Ανατομική και λειτουργική αποκατάσταση του ωλένιου νεύρου μετά από τραυματισμό μέσω μεταφοράς μεσοπλεύριου νεύρου...88 Άλλα νεύρα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για νευρική μεταφορά Spinal accessory nerve (νωτιαίο συμπληρωματικό νεύρο)...89 Φρενικό νεύρο...90 Μέσο θωρακικό νεύρο...90 Μερική μεταφορά του ωλένιου νεύρου..91 Μερική μεταφορά του μέσου νεύρου Θωρακοραχιαίο νεύρο.92 Μεταφορά κερκιδικού νεύρου σε κινητικούς κλάδους του τρικέφαλου μυός..93 Γαστροκνημιαίο νεύρο 94 Βιβλιογραφία

5 Αναγέννηση περιφερικών νεύρων To τραύμα σε περιφερικά νευρικά στελέχη μπορεί να οδηγήσει σε ποικίλου βαθμού τραυματισμό των νευρικών ινών. Η κατάσταση του νευράξονα είναι ο κρίσιμος παράγοντας που θα καθορίσει την έκταση της βλάβης, την πορεία της και το χρόνο και την αποκατάστασή της μετά από τον τραυματισμό. Όσο διατηρείται η συνέχεια του νευράξονα, η λειτουργική αποκατάσταση συνήθως επιτυγχάνεται, παρόλο που ο χρόνος που απαιτείται για αυτή ποικίλει ανάλογα με το παθοφυσιολογικό υπόβαθρο της βλάβης, Σε μετρίου βαθμού συνθλιπτικά τραύματα η αξονική συνέχεια συνήθως διατηρείται και έτσι η βλάβη εκδηλώνεται ως νευραπραξία ή Sunderland Type I, που υποδηλώνει μια εντοπισμένη διακοπή της αγωγιμότητας με καλές πιθανότητες λειτουργικής αποκατάστασης σε διάστημα εβδομάδων ή μηνών. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις τραυματισμού λόγω σύνθλιψης, έλξης ή συντριβής, η συνέχεια του νευράξονα μπορεί να διακοπεί. Αυτό θα οδηγήσει σε εκφύλιση του άπω τμήματος του νευράξονα. Παρόλα αυτά, η συνέχεια του ενδονευρίου και του σωλήνα που αυτός σχηματίζει παραμένει άθικτη (αξονότμηση, Sunderland Type II,ΙΙΙ, ΙV ). Σε αυτές τις περιπτώσεις η αναγέννηση των νευραξόνων από τα εγγύς τμήματά τους καθοδηγείται από ενδογενείς παράγοντες που τους παρέχει ο ενδονεύριος σωλήνας. Έτσι οι περιφερικοί στόχοι επανανευρώνονται. 5

6 Με ακόμα πιο σοβαρό τραύμα στο νευρικό στέλεχος, το ενδονεύριο καθώς και όλα τα συστατικά του νεύρου που προέρχονται από νευρικό ιστό μπορεί να υποστούν καταστροφή ( νευρότμηση, Sunderland Type V). Η κατάσταση αυτή είναι σημαντικά χειρότερη από τις προαναφερθείσες. Δεν υπάρχουν πλέον ιστικές δομές που να μπορούν να οδηγήσουν τους αναπτυσσόμενους νευράξονεςστην απέναντι πλευρά της βλάβης και έτσι η ανεπαρκής ή λανθασμένη αξονική καθοδήγηση καθίσταται ένα σημαντικό πρόβλημα. 6

7 Από κλινικής πλευράς, ο πλήρης διαχωρισμός του νεύρου αποτελεί την πιο σοβαρή και, δυστυχώς, την πιο κοινή κατάσταση. Παρόλα αυτά οι περισσότερες πειραματικές μελέτες για την ανάπτυξη των νευραξόνων γίνονται σε πειραματόζωα στα οποία η αξονική συνέχεια έχει διακοπεί από μια συνθλιπτική κάκωση. Τυποποιημένες πειραματικές συνθλιπτικές βλάβες διακόπτουν την αξονική συνέχεια αφήνοντας το ενδονεύριο άθικτο. Για το λόγο αυτό οι βλάβες αυτές είναι πιο ευνοϊκές από την πιο συνήθη κλινική κατάσταση, δηλαδή την αξονική κατάτμηση. Μετά από μια συνθλιπτική βλάβη υπάρχει μόνο μια μικρή αρχική καθυστέρηση μέχρι τη στιγμή που οι νευράξονες θα αρχίσουν να αναπτύσσονται και μέχρι τη στιγμή που θα έχουν ευθυγραμμιστεί ξανά στη ζώνη της βλάβης. Τα όργανα στόχοι νευρώνονται ξανά και παραμένει μια ελάχιστη δυσκολία στη μεταφορά ενδοαξονικού υλικού στην περιοχή της βλάβης. Από την άλλη, σε διατομή του νεύρου η αρχική καθυστέρηση είναι μεγαλύτερη και μεγάλο πρόβλημα επίσης αποτελεί η μη σωστή ευθυγράμμισηαντιστοίχιση των νευραξόνων. Υπάρχει σημαντική παρεμπόδιση στη μεταφορά του αξονικού υλικού στη θέση της βλάβης λόγω μη ευθυγράμμισης ή και μόνιμης περίσφιξης των νευραξόνων. Μετά από το νευρικό τραύμα, οι νευράξονες περιφερικά της βλάβης αποκόπτονται από το σώμα του νευρώνα και εκφυλίζονται. Το σώμα των αξονοτομημένων νευρώνων υπόκειται μια σειρά δομικών, λειτουργικών και φαινοτυπικών αλλαγών, που είναι γνωστές ως νευρωνική αντίδραση και χρωματόλυση. Η χρωματόλυση συνίσταται σε αύξηση του όγκου του σώματος του νευρώνα, στη μετάθεση του πυρήνα στην περιφέρεια και σε αποδιοργάνωση των βασεόφιλων κοκκίων που ονομάζονται σωμάτια Nissl. Σε ηλεκτρονικό μικροσκόπιο, η χρωματόλυση αναπαριστά την αναδιοργάνωση του αδρού ενδοπλασματικού 7

8 δικτύου στοχεύοντας στο να αυξηθεί η πιθανότητα αναγέννησης του νευρώνα. Η κυτταρική αυτή αντίδραση ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία, το είδος και την εγγύτητα της βλάβης, το κυτταρικό μέγεθος και τη φύση της βλάβης. Οι νευρώνες στον ενήλικο είναι λιγότερο ευαίσθητοι και συνεπώς οι ανώριμοι νευρώνες κυρίως πεθαίνουν (Snider et al.,1992; Lowrie et al., 1994),ενώ βλάβες κοντά στα κυτταρικά σώματα προκαλούν μεγαλύτερο ποσοστό νευρωνικών θανάτων απ ότι οι περιφερικές βλάβες(ygge, 1989) Στη συνέχεια, οι νευρώνες υφίστανται βαλλεριανή εκφύλιση. Ενώ όμως η νευρωνική αντίδραση αντιπροσωπεύει τις μεταβολικές αλλαγές που είναι απαραίτητες για αναγέννηση και επιμήκυνση των νευραξόνων, η βαλλεριανή εκφύλιση επικουρεί στο να δημιουργηθεί ένα μικροπεριβάλλον περιφερικά της βλάβης το οποίο να ευνοεί την ανάπτυξη των νευρώνων. Μετά από βλάβες των περιφερικών νευρικών ινών, οι άξονες και τα έλυτρα μυελίνης περιφερικά της βλάβης εκφυλίζονται μέσω της βαλλεριανής εκφύλισης. Η εκφύλιση επηρεάζει σταδιακά και ένα μικρό τμήμα του εγγύς νευρικού κολοβώματος. Τα τελικά προϊόντα της εκφύλισης εξαλείπτονται από τη συνεργατική δράση των κυττάρων Schwann και των μακροφάγων που προσελκύονται στην περιοχή (Perry and Brown, 1992; Stoll and Muller, 1999) Τα πρώτα σημάδια της εκφύλισης παρατηρούνται μέσα σε 24 ώρες μετά την νευρική βλάβη και παρατείνονται για 1-2 εβδομάδες ακολουθώντας μια πρόοδο από εγγύς προς την περιφέρεια.η εξάλειψη των ελύτρων μυελίνης επιτρέπει την απομάκρυνση των παραγόντων που εμποδίζουν την αναγέννηση και συσχετίζονται με τα έλυτρα μυελίνης (όπως η συσχετισμένη με τη μυελίνη γλυκοπρωτείνη στο περιφερικό νεύρο). 8

9 Από τη 2 η με 3 η ημέρα μετά από το τραύμα υπάρχει σημαντική διείσδυση μακροφάγων στο εκφυλιζόμενο νεύρο,τα οποία προσελκύονται από κυτοκίνες.εγγύς της βλάβης, αυξητικοί κώνοι αναδύονται από τους κατεστραμμένους νευράξονες μετά από επαγωγή τοπικών παραγόντων ( Kato and Ide, 1994) και επιμηκύνονται αν βρουν ευνοϊκό έδαφος. Σε απουσία καθοδήγησης, όπως θα ήταν καθοδηγητικό το περιφερικό νευρικό κολόβωμα, οι αναγεννώμενοι νευράξονες ακολουθούν μια ελικοειδή πορεία και σχηματίζουν ένα νεύρωμα που σχηματίζεται από ανώριμες νευρικές εκβλαστήσεις και συνδετικό ιστό (Fried et al,1991). Εάν οι αναγεννώμενοι νευράξονες προσεγγίσουν το περιφερικό κολόβωμα, επεκτείνονται εν μέσω του ενδονευρίου, σε συνεργασία με τα κύτταρα Schwann και τη βασική μεμβράνη, σχηματίζοντας τις αναγεννητικές μονάδες. Τα υλικά για την αξονική ανάπτυξη παρέχονται κυρίως από το κυτταρικό σώμα μέσω της αξονικής μεταφοράς(hoffman and Lasek, 1980;McQuarrie and Lasek, 1989) 9

10 Ο ρυθμός της αξονικής αναγέννησης αρχικά είναι πολύ αργός και φτάνει μια σταθερή τιμή των 2-3 mm/day 3-4 μέρες μετά τον τραυματισμό. Οι παράγοντες που ελέγχουν την αξονική αναγέννηση προέρχονται από διάφορες πηγές, αλλά την πιο σημαντική επιρροή την ασκούν οι παράγοντες από το τοπικό περιβάλλον της βλάβης. Η λειτουργική σημασία της αναγέννησης είναι να αντικαταστήσει το περιφερικό τμήμα του νεύρου που χάθηκε λόγω της εκφύλισης, επιτρέποντας την επανανεύρωση των οργάνων στόχων και την επαναφορά των συνοδών λειτουργιών τους. Εντούτοις αυτή η διαδικασία δε δημιουργεί μια φυσιολογική νευρωνική δομή και ούτε επιτρέπει φυσιολογική λειτουργία,ειδικά όταν ο τραυματισμός είναι σοβαρός. Μετά από το τραυματισμό και την επιδιόρθωση, η διάμετρος των αναγεννηθέντων νευραξόνων, η ταχύτητα αγωγής τους και η ευερεθιστότητα τους παραμένουν κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα (Fields and Ellisman, 1986a,b) και συνεπώς η «ανάρρωση» των επανανευρωθέντων οργάνων είναι ατελής και συνήθως ανεπαρκής. Παράγοντες οι οποίοι οδηγούν σε σε φτωχή μακροπρόθεσμη λειτουργική επαναφορά μετά από τραυματισμού περιφερικών νεύρων είναι : (1) Τραύμα στο κυτταρικό σώμα του νευρώνα εξαιτίας αξονότμησης και ανάδρομη εκφύλιση, που αποκλείει την πιθανότητα αναγέννησης (2) Αδυναμία αξονικής ανάπτυξης εξαιτίας βλάβης του νεύρου ή υποκείμενων ασθενειών. Διάσχιση του νεύρου με συνοδό χάσμα ιστού ή περιφερική εκφύλιση εξαιτίας γενικευμένης νευροπάθειας μπορούν να εμποδίσουν την αναγέννηση. (3) Φτωχή ειδικότητα της επανανεύρωσης των αναγεννηθέντων νευραξόνων, όταν τα όργανα στόχοι επανανευρώνονται με νευρικές ίνες διαφορετικής λειτουργίας. Αποκλίνουσα επανανεύρωση παρατηρείται κυρίως σε αναγέννηση μακρινών αποστάσεων. Η πλαστικότητα των κεντρικών συνδέσεων μπορεί να αναπληρώσει λειτουργικά για αυτή την έλλειψη ειδικότητας. 10

11 Νευρωνική επιβίωση και αντίδραση Η επιτυχία της νευρωνικής αναγέννησης και της λειτουργικής επανανεύρωσης των στόχων εξαρτάται σε πρώτη φάση από την ικανότητα τον αξονοτομηθέντων νευρώνων να επιβιώσουν και να στραφούν σε ένα αναγεννητικό φαινότυπο. Αντί να παράγονται πρωτείνες που σχετίζονται με την νευρική μεταβίβαση, παράγονται πρωτείνες που απαιτούνται για την αξονική αποκατάσταση. Οι μεταβολικές αλλαγές περιλαμβάνουν και τη διαφοροποιημένη σύνθεση πολλών νευροπεπτιδίων, αλλαγές στη σύνθεση κυτταροσκελετικών πρωτεϊνών και την παραγωγή πρωτεϊνών που σχετίζονται με την ανάπτυξη. Μετά από τραυματισμό περιφερικού νεύρου, το ώριμο περιφερικό νευρικό σύστημα απαντά είτε αυξάνοντας τη διαθεσιμότητα των νευροτροφικών παραγόντων είτε με αυτοκρινείς ή παρακρινείς πηγές. Μετά από διατομή του νευράξονα, τα επίπεδα της σχετιζόμενης με ανάπτυξη πρωτεΐνης 45 στις οπίσθιες γαγγλιακές ρίζες μπορεί να αυξηθούν ως 100 φορές ενώ ακολουθεί μείωση μετά την επανανεύρωση. Η αναπτυξιακή πρωτεΐνη 45 είναι μια φωσφοπρωτεΐνη που μεταφέρεται αξονικά, με ταχύ ρυθμό προς το κεντρικό τμήμα του νευράξονα, κάτι που υποδηλώνει το σημαντικό της ρόλο στην διαδικασία της ανάπτυξης. Αυτές οι φαινοτυπικές αλλαγές προωθούνται από την έκφραση των immediate early genes (IEG), δηλαδή γονίδια που ενεργοποιούνται τάχιστα μετά από ένα ερέθισμα όπως το c-jun και ο παράγοντας ενεργοποίησης της μεταγραφής 3 (ATF-3). Aυτοί οι παράγοντες εμπλέκονται σε μια αλληλουχία γεγονότων που οδηγεί στην αναγέννηση και πιθανότατα ενεργοποιούνται από σήματα που παράγονται λόγω του τραύματος. Τα σήματα που εμπλέκονται στην επικοινωνία μεταξύ του αποκομμένου και του αναπτυσσόμενου άκρου του νεύρου, μεταδιδόμενα μέσω της παλίνδρομης αξονικής ροής, είναι κρίσιμα. Ακόμα δεν 11

12 διαθέτουμε τις επιθυμητές πληροφορίες για αυτά τα σήματα. Παρόλα αυτά γνωρίζουμε ότι η μεταγωγή του σήματος, που συμβαίνει τόσο στο σώμα όσο και στο αναγεννώμενο άκρο, έχει να κάνει με βιοχημικές διαδικασίες που αφορούν τη δέσμευση ενός παράγοντα στην κυτταρική επιφάνεια και με το φυσιολογικό αποτέλεσμα της διαδικασίας αυτής. Η διαδικασία μεταγωγής του σήματος περιλαμβάνει τη φωσφορυλίωση πρωτεϊνών από πρωτεϊνικές κινάσες, οι οποίες είναι υψίστης σημασίας στο μονοπάτι του σήματος για τον έλεγχο του κυτταρικού πολλαπλασιασμού και της διαφοροποίησης. Τα σήματα αυτά τα οποία μεταφέρονται με παλίνδρομο τρόπο είναι σημαντικά για τη ρύθμιση της μεταβολικής λειτουργίας του νευρικού σώματος, είτε με τη διέγερση είτε με την καταπίεση ορισμένων γονιδίων. Τέτοια σήματα προέρχονται είτε από τα περιφερικά όργανα στόχους είτε τοπικά από την περιοχή της βλάβης( injury factors). Ένας τέτοιος παράγοντας φαίνεται να είναι ο Leukemia inhibitory factor(lif), ο οποίος φαίνεται να ρυθμίζει την παραγωγή γαλανίνης στον νευρώνα. Ο νευρώνας μπορεί ακόμα να χρησιμοποιήσει ουσίες που φυσιολογικά κινούνται στον άξονα για να μεταβάλλει τους μεταβολικούς μηχανισμούς. Τέτοιες ουσίες μπορούν να τροποποιηθούν με φωσφορυλίωση στην άκρη του κομμένου νευράξονα, και με αυτόν τον τρόπο να μεταφέρουν διαφορετικές πληροφορίες κατά την επιστροφή τους στο κύτταρο. Έτσι λοιπόν, η διατομή ενός νευράξονα οδηγεί σε βαθιές αλλαγές στη μεταβολική μηχανή του νευρικού κυττάρου, κάτι το οποίο αποτελεί τη βάση της αναγέννησης. Ένα τέτοιο σημαντικό σηματοδοτικό σύστημα που μπορεί να επιφέρει τις παραπάνω αλλαγές είναι η διακοπή στην παροχή νευροτροφικών ουσιών. Στη διατομή του νευράξονα η παροχή των ουσιών αυτών, που παράγονται από τα όργανα στόχους και μεταφέρονται οπισθόδρομα-παλίνδρομα στο κύτταρο,σταματά. 12

13 Πρόσθετη εξωγενής χορήρηση νευροτροφικών παραγόντων μπορεί να βελτιώσει την αναγεννητική απάντηση των νεύρων. Αυτοί οι νευροτροφικοί παράγοντες περιλαμβάνουν τους nerve growth factor (NGF), brain-derived neurotrophic factor (BDNF), neurotrophin-3 (NT-3) and neurotrophin-4/5 (NT-4/5), insulin-like growth factors (IGF-I and IGF-II), ciliary neurotrophic factor (CNTF), basic fibroblast growth factor (FGF-2) and glial cell line-derived neurotrophic factor (GDNF). Όσον αφορά την νευρωνική αντίδραση, η έντασή της και η χρονική της διάρκεια επηρεάζονται κυρίως από τη βαρύτητα της βλάβης, την απόστασή της από το κυτταρικό σώμα, τον τύπο του νευρώνα και την ηλικία. Κατά την χρωματόλυση συμβαίνει καταστροφή των σωματίων Nissl και συνεπώς αποδιοργάνωσης των ριβοσωμάτων. Αυτή όμως συσχετίζεται με αυξημένη πρωτεϊνοσύνθεση,πράγμα που συνδέει τη χρωματόλυση με αναβολική απάντηση των 13

14 τραυματισμένων νευρώνων(lieberman, 1971; Fu and Gordon,1997). Αυτή η ερμηνεία υποστηρίζεται από βιοχημικές αλλαγές στους αξονοτμημένους νευρώνες που υποδεικνύουν μειωμένη καταστολή του DNA, αυξημένη σύνθεση RNA με το πυρηνικό RNA να μεταφέρεται στο κυτταρόπλασμα και αύξηση του περιεχομένου του κυττάρου σε πρωτείνη(watson,1974). Οι βιοχημικές αλλαγές συμβαίνουν μέσα σε ώρες μετά από την αξονότμηση και συμβαδίζουν με τις πρώιμες χρωματολυτικές μορφολογικές αλλαγές. Η συγκέντρωση των ενζύμων που είναι απαραίτητα για τη σύνθεση RNA αυξάνονται ενώ η παραγωγή νευροδιαβιβαστών και πρωτεινών του κυτταρικού σκελετού μειώνονται. Οι αξονοτμηθέντες νευρώνες αλλάζουν από φάση «μετάδοσης» σε φάση «αναγέννησης», γεγονός που υπαγορεύεται από αλλαγές σε έκφραση γονιδίων και που οδηγεί σε μείωση στη σύνθεση προϊόντων που συνδέονται με την νευρωνική και σε αυξημένη παραγωγή πρωτεινών που βοηθούν την αύξηση και δομικών συστατικών της μεμβράνης. 14

15 Τα σήματα που είναι υπεύθυνα για την έναρξη και τη διατήρηση της αναγεννητικής απάντησης περιλαμβάνουν μια ποικιλία μηχανισμών που δρουν διαδοχικά( και σημαντικό ρόλο στους οποίους παίζουν το ασβέστιο και το κάλιο) (Cragg, 1970;Ambron and Walters, 1996; Perlson et al., 2004; Hanz and Fainzilber, 2006). Παράλληλα παρατηρείται ενεργοποίηση μεταγραφικών παραγόντων και γονιδιακή ρύθμιση. Τα σήματα που παράγονται από τον νευράξονα μετά από τον τραυματισμό επάγουν αρκετά σηματοδοτικά μονοπάτια στο νευρωνικό σώμα, τα οποία μπορεί να οδηγήσουν σε δύο αντίθετα αποτελέσματα, στον κυτταρικό θάνατο ή στην αναγέννηση. Μεταξύ των ουσιών που παράγονται είναι οι MAPKs Erk1 και Erk2, c-jun N-terminal kinase (JNK) και p38 kinase. Στους αξονοτμηθέντες κινητικούς νευρώνες, οι πιο χαρακτηριστικές αλλαγές συμβαίνουν στα πεπτίδια που σχετίζονται με την ακετυλοτρανσφεράση της χολίνης (ChAT) και στο πεπτίδιο που σχετίζεται με το γονίδιο της καλσιτονίνης (CGRP)(Caldero et al., 1992; Borke et al., 1993; Piehl et al.,1993).η μέγιστη μείωση του ChAT συνέβη 7 μέρες μετά από τη βλάβη και το ποσοστό της μείωσης συσχετίστηκε με τη βαρύτητα του τραύματος. Η επαναφορά του ChAT στα φυσιολογικά επίπεδα συσχετίστηκε με το χρόνο επανανεύρωσης μετά από τη νευρική θλάση, αλλά όχι μετά από διάσχιση του νεύρου. Αντίθετα, μια γρήγορη αύξηση στο CGRP, μέγιστη 3-10 μέρες μετά τη βλάβη, προηγήθηκε της μείωσης των επιπέδων του ChAT. Τέλος και οι νευρομυικές συνδέσεις αλλάζουν τους υποδοχείς τους από χολινεργικούς σε γλουταμινεργικούς. 15

16 Δομικά, οι μελέτες MRI πρόσφατα έδειξαν αλλαγές στη λευκή και στη φαιά ουσία μετά από τραυματικές βλάβες του νωτιαίου μυελού και σε διάφορες παθολογικές καταστάσεις, μεταξύ των οποίων ο ακρωτηριασμός άκρου και ο χρόνιος πόνος(apkarian et al., 2004;Draganski et al., 2006; Davis et al., 2008; Geha et al., 2008;May, 2008). Οι αλλαγές στη φαιά ουσία σχετίζονται με αλλαγές στο μέγεθος του κυττάρου, με ατροφία ή/και απώλεια νευρώνων, ενώ οι αλλαγές της λευκής ουσίας επηρεάζονται από την αξονική αναγέννηση και την απώλεια μυελίνης (Beaulieu, 2002; May, 2008). Έτσι, αυξημένα σωματοαισθητικά ελλείμματα συσχετίζονται με λεπτότερο φλοιό. Πιο συγκεκριμένα Νευροπεπτίδια Οι μετρίου και μικρού μεγέθους αισθητικοί νευρώνες στα οπίσθια νωτιαία γάγγλια (DRG) φυσιολογικά εκφράζουν ποικιλία διεγερτικών νευροπεπτιδίων όπως η ουσία Ρ και το γονίδιο σχετιζόμενο με το πεπτίδιο της καλσιτονίνης( calsitonin-gene related peptide) τα οποία διευκολύνουν την μεταγωγή του σήματος στα οπίσθια κέρατα. Ανάμεσα σε άλλα φυσιολογικά νευροπεπτίδια των DRGs βρίσκονται το νευροπεπτίδιο Υ(ΝΡΥ), η γαλανίνη, το πεπτίδιο VIP και η σωματοστατίνη. Οι μεγάλου μεγέθους νευρώνες φαίνεται να μη διαθέτουν καθόλου νευροπεπτίδια. Μετά από διατομή νεύρου, υπάρχουν δραματικές αλλαγές στο περιεχόμενο των DRG από νευροπεπτίδια. Καταπιέζεται η έκφραση του mrna των γονιδίων της ουσίας Ρ και του calsitonin-gene relted peptide (downregulation), ενώ διεγείρεται η έκφραση του VIP, της γαλανίνης, του ΝΡΥ. 16

17 Η διατομή του ισχιακού νεύρου σε ποντίκια είχε ως αποτέλεσμα μια αύξηση (upregulation) της γαλανίνης στα κύτταρα των DRG, κυρίως σε μικρής διαμέτρου αισθητήριους νευρώνες. Το ενδιαφέρον είναι ότι το μέγεθος της απάντησης αυτής ήταν μεγαλύτερο σε μερική παρά σε πλήρη διατομή του νεύρου. Το ΝΡΥ θεωρείται ότι παίζει σημαντικό ρόλο στη μετάδοση της υπεραλγησίας και της αναλγησίας ως απάντηση σε τραυματισμό του νεύρου. Η αυξημένη έκφραση του ΝΡΥ σε τραυματισμένους νευρώνες είναι ένας βολικός δείκτης της βλάβης στο νεύρο όπως επίσης και η έκφραση του CPON ( C-terminal flanking peptide of NPY) το οποίο ακολουθεί στο νευρικό σύστημα την ίδια κατανομή με το ΝΡΥ. Το CPON έχει αποδειχτεί ένας αποτελεσματικός δείκτης της βλάβης του νεύρου εξαιτίας διατομής ή συμπίεσης. Σε ένα πειραματικό μοντέλο σε άνω άκρα ποντικών, μία συνθλιπτική βλάβη του μέσου και του ωλένιου νεύρου είχε ως αποτέλεσμα τη δραματική αύξηση του αριθμού των CPON θετικών κυτταρικών σωμάτων, φτάνοντας ακόμα και πάνω από 20% στο συνολικό αριθμό των αισθητικών νευρώνων στο επίπεδο του Α7 μετά από 2 εβδομάδες. Αυξημένη έκφραση του ΝΡΥ σε DRG μετά από διατομή του νεύρου, έχει αναφερθεί από τους Widerberg and associates (2001a), Zhang and associates( 1993a), Wakisaka and associates (1991,1992) και Hokfelt and associates(1994). Αυξημένη έκφραση CPON σε DRG υπάρχει και σε χρόνια συμπίεση νεύρου. Η σύνθεση του υποφυσιακού πεπτιδίου που ενεργοποιεί την αδενυλική κυκλάση (PACAP), αυξάνεται μετά από αξονοτομή, ειδικά σε μεσαίου και μικρού μεγέθους νευρώνες. Το PACAP φυσιολογικά βρίσκεται σε μικρούς DRG νευρώνες και πιστεύεται ότι εμπλέκεται σε αρκετές φυσιολογικές λειτουργίες, μερικές από τις οποίες είναι η διαδικασία της επεξεργασίας του ερεθίσματος και της αίσθησης του 17

18 άλγους. Η αύξηση αυτή μετά από διατομή είναι πιο έκδηλη σε εγγύς βλάβες του νεύρου παρά σε απομακρυσμένες. Ο νευρικός αυξητικός παράγοντας( NGF) μπορεί να ρυθμίσει την έκφραση του PACAP σε υψηλότερα επίπεδα, σε μικρούς και μεσαίου μεγέθους DRG νευρώνες, τόσο φυσιολογικά όσο και μετά από τραυματισμό, ενώ η νευροτροφίνη 3( ΝΤ-3) μειώνει την έκφραση του PACAP μετά από αξονοτομή σε πολλούς μεσαίου προς μεγάλου μεγέθους νευρώνες. Υπάρχει αυξημένη έκφραση του PACAP σε DRG και σε χρόνια συμπίεση του νεύρου. Μεταγραφικοί παράγοντες ATF-3 και c-jun H απάντηση των νεύρων στο stress και η επακόλουθη απόπτωση μετά από νευρικό τραυματισμό όπως επίσης και η κατάσταση αναγέννησης έχει συσχετιστεί με την ενεργοποίηση του μεταγραφικού παράγοντα c-jun μέσω φωοσφορυλίωσης από την πρωτεϊνική κινάση c-jun N-terminal kinase (JNK), που ενεργοποιείται από μιτογόνα ερεθίσματα. Χρησιμοποιώντας ανάδρομη σήμανση οι Lindwall and associates (2004) απέδειξαν ότι η διατομή του ισχιακού νεύρου ποντικιού είχε ως αποτέλεσμα μία παροδική αλλά μαζική αύξηση στην ενεργή μορφή της JNK στον πυρήνα νευρώνων των DRG, ακολουθούμενη από φωσφορυλίωση του c-jun και την επαγωγή του ATF- 3 και ότι αυτά είναι σημαντικά γεγονότα για την αξονική ανάπτυξη πολλών αισθητικών νευραξόνων. Η ATF-3 έχει ρόλο και στην νευρική συμπίεση. Ρόλος του Nogo 18

19 H διερεύνηση του σηματοδοτικού συστήματος Nogo ξεκίνησε 20 χρόνια πριν όταν ο Nogo-A ταυτοποιήθηκε πρώτα ως ένας πιθανός αναστολέας της αξονικής ανάπτυξης στη μυελίνη του ΚΝΣ(Schnell and Schwab 1990),μαζί με τη γλυκοπρωτείνη που συσχετίζεται με τη μυελίνη (MAG; Lai and others 1987) και τη γλυκοπρωτείνη της μυελίνης των ολιγοδενδροκυττάρων (OMgp; Wang, Koprivica, and others 2002). Ο Nogo-A εκφράζεται κυρίως στα ολιγοδενδροκύτταρα του ΚΝΣ αλλά και σε κεντρικούς και περιφερικούς νευρώνες, ενώ δεν εκφράζεται καθόλου στα αστροκύτταρα και στα κύτταρα Schwann (Josephson, Widenfalk, and others 2001; Wang, Chun, and others 2002). Όταν αυξανόμενοι νευρώνες εκτεθούν στο Nogo-A οι αυξητικοί κώνοι καταρρέουν(casha and others 2005). Ο φυσιολογικός ρόλος του Nogo πολύ πιθανά επεκτείνεται και πέρα από την αναστολή της ανάπτυξης των νευραξόνων στη λευκή ουσία.οι Josephson et al βρήκαν ότι η μεταγραφική δραστηριότητα του NgR, γρήγορα αλλά σταδιακά μειώνεται από την αυξημένη νευρωνική δραστηριότητα, και πρότειναν τη θεωρία ότι ο NgR παίζει ένα σημαντικό ρόλο στον έλεγχο του πότε και πού επιτρέπεται η δομική αναδιαμόρφωση στη νευρόγλοια(josephson and others 2003). 19

20 Aλλαγές στα κανάλια ιόντων στους τραυματισμένους νευρώνες Η αξονότμηση οδηγεί σε εστιακή συσσώρευση ορθόδρομα μεταφερθέντων κυστιδίων που περιέχουν πρωτείνες (συμπεριλαμβανομένων των καναλιών ιόντων). Κάποια από αυτά μπορούν να εισέλθουν στη μεμβράνη των τραυματισμένων νευραξόνων, αυξάνοντας την πυκνότητα των καναλιών και αλλάζοντας τη διεγερσιμότητα της περιοχής. Έχει αποδειχθεί ότι κυρίως συσσωρεύονται δίαυλοι ευαίσθητοι στο δυναμικό, κυρίως νατρίου και καλίου. Μετατραυματικός νευρωνικός θάνατος Η διατομή ενός νεύρου σημαίνει ταυτόχρονα τον ακρωτηριασμό ενός μεγάλου μέρους του νευράξονα από το κύτταρο. Έτσι λοιπόν δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ένα τέτοιο τραύμα μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε βαθιές αλλαγές στη δομή του 20

21 κυτταρικού σώματος και της λειτουργίας του αλλά και σε κυτταρικό θάνατο. Ακόμα και μετά από άμεση μικροχειρουργική αποκατάσταση ενός διατμηθέντος νεύρου μπορεί να υπάρξει απώλεια της τάξης 20-50% σε νευρώνες των DRG. Εκτός από θάνατο αισθητικών κυττάρων ακόμα και κινητικά κύτταρα μπορούν να οδηγηθούν στο θάνατο, σε μικρότερη έκταση βέβαια και ακολουθώντας διαφορετικό χρονικό πλαίσιο. Η απόπτωση παίζει σημαντικό ρόλο στον μετατραυματικό κυτταρικό θάνατο. Αρκετοί παράγοντες είναι δυνατόν να επηρεάσουν την μετατραυματική απώλεια νευρώνων στα DRG, όπως ο χρόνος, η ηλικία, το χρονικό διάστημα από τη βλάβη έως την αποκατάσταση και η εγγύτητα της βλάβης. Το αποτέλεσμα εξαρτάται επίσης από τη μέθοδο που χρησιμοποιείται για την ανάλυση από τη χρονική στιγμή που διενεργείται η ανάλυση μετά τον τραυματισμό. 21

22 Οι McKay Hart et al (2002) μελέτησαν την πορεία προς τον κυτταρικό θάνατο σε DRG ποντικών μετά από διατομή του ισχιακού τους νεύρου. Βρέθηκε ότι ο θάνατος των αισθητικών κυττάρων αρχίζει μέσα σε 24 ώρες από το τραύμα αλλά χρειάζεται περίπου μια εβδομάδα για να μεταφραστεί σε σημαντική απώλεια νευρώνων. Ο ρυθμός του νευρωνικού θανάτου εμφάνισε μια κορυφή στις 2 εβδομάδες και έκλεισε τον κύκλο της στους 2 μήνες. Ο θάνατος των αισθητικών νευρώνων θα μπορούσε να είχε μειωθεί αισθητά εάν το νεύρο είχε αποκατασταθεί μέσα στις πρώτες 24 ώρες. Η συστηματική θεραπεία με ακέτυλο L-καρνιτίνη ( ALCAR) ή Ν-ακέτυλο-κυστείνη (ΝΑC) θα μπορούσε σχεδόν να εξαλείψει τον κυτταρικό θάνατο. Επιπρόσθετα, εάν νευροτροφικοί παράγοντες όπως ο NGF (σε αισθητικούς νευρώνες) και νευροτροφικοί παράγοντες προερχόμενοι από τον εγκέφαλο όπως ο BDNF ή νευτροτροφικοί παράγοντες από τα κύτταρα της γλοίας (GDNF) (σε κινητικούς νευρώνες), είχαν χορηγηθεί τότε η απώλεια των κυττάρων θα ήταν αξιοσημείωτα μικρότερη. Η αντίδραση των κινητικών νευρώνων μετά από διατομή νεύρου είναι λιγότερο αξιοσημείωτη από αυτή των αισθητικών νευρώνων και ακολουθεί διαφορετικό χρονικό μοτίβο. Η εγγύς διατομή του Α7 νωτιαίου νεύρου σε ποντίκι οδήγησε σε μία καθυστερημένη απώλεια κινητικών νευρώνων όπως αξιολογήθηκε με την ανάδρομη σήμανση. Το ποσό κυμάνθηκε από 8% μέχρι 21% σε 8 μοντέλα και 10 εβδομάδες αντίστοιχα από τη στιγμή της βλάβης. Σε πειραματικά μοντέλα, ο θάνατος των κινητικών κυττάρων (25% μετά από επαγόμενη ριζοτομή) μπορούσε να μειωθεί σημαντικά με τη χορήγηση NAC. To καλύτερο αποτέλεσμα παράχθηκε μετά από ενδοραχιαία χορήγηση, αλλά ακόμα και ενδοπεριτοναική χορήγηση προκάλεσε σημαντική μείωση. 22

23 Μεταφορά ουσιών στον νευράξονα Παράλληλα με την αύξηση σύνθεσης πρωτεϊνών στο κυτταρικό σώμα, υπάρχουν μεταβολές και στο γενικό τρόπο μεταφοράς ουσιών στον νευράξονα. Η φύση των ουσιών που μεταφέρονται αλλάζει, με μια αυξημένη παρουσία συστατικών που είναι απαραίτητα για την κατασκευή του αναγεννώμενου νευράξονα και με μια μείωση των ουσιών που σχετίζονται με τη μετάδοση του σήματος στη σύναψη. Στο υπογλώσσιο νεύρο κουνελιών, η αργή μεταφορά πρωτεϊνών βρέθηκε να διπλασιάζεται σε 7 με 9 μέρες μετά από συνθλιπτική βλάβη, επιστρέφοντας στο φυσιολογικό στις 23 με 31 μέρες. Οι αλλαγές στη γρήγορη μεταφορά ουσιών κατά μήκος των νεύρων των θηλαστικών μετά από αξονοτομή φαίνεται να αφορά κυρίως αλλαγή στην ποσότητα των ουσιών που μεταφέρονται και όχι στο ρυθμό με τον οποίο μεταφέρονται. Στο υπογλώσσιο νεύρο ινδικών χοιριδίων το ποσό των γρήγορα μεταφερόμενων ουσιών αυξήθηκε ως και 250% ένα μήνα μετά τον τραυματισμό. Σε διετμημένα και αποκατεσταθέντα υπογλώσσια νεύρα, το ποσό των ταχέως μεταφερόμενων πρωτεϊνών παρέμεινε υψηλό για τουλάχιστον 3 μήνες μετά τον τραυματισμό, όπως αναφέρεται από τον Danielsen και τους συνεργάτες του (1986b). 23

24 Φυσιολογικά κάποια από τις ουσίες που μεταφέρονται κατά τη φορά του άξονα αντιστρέφουν την πορεία τους στο τέλος και μεταφέρονται αντίδρομα. Όταν ο νευράξονας κόβεται κάποιες από αυτές τις ουσίες αντιστρέφουν την πορεία τους στη θέση της βλάβης. Αυτή η αναστροφή της πορείας στη θέση της βλάβης, στο σημείο τομής του άξονα, εγκαθίσταται μέσα σε ώρες, έτσι ώστε μεγάλο ποσό των ουσιών που φυσιολογικά θα συνέχιζαν και θα διανέμονταν στο άκρο του νευράξονα μεταφέρονται αντίδρομα προς το κυτταρικό σώμα. Μετά από αξονότμηση αυτό πλέον δε μπορεί να συμβεί. Εκβλάστηση και ανάπτυξη των αναγεννητικών μονάδων Με την καταστροφή ή τη διατομή ενός νευρικού στελέχους, σημαντικές αλλαγές συμβαίνουν στη φυσιολογική του μορφολογία και στην οργάνωση του ιστού που βρίσκεται κοντά ή μακριά από τη βλάβη. Η αξονική αναγέννηση μελετήθηκε εκτεταμένα πριν από 100 χρόνια από τον Cajal και τα περισσότερα από τα ευρήματά του αργότερα επιβεβαιώθηκαν από άλλους επιστήμονες που χρησιμοποίησαν πιο εξειδικευμένες μεθόδους. Ο Cajal περιέγραψε το σχηματισμό των αυξητικών κώνων και αναπαράστησε σχηματικά την αξονική συμπεριφορά στο εγγύς νευρικό τμήμα, στο διάμεσο χάσμα και στο περιφερικό τμήμα. Στο εγγύς τμήμα ο άξονας εκφυλίζεται μέχρι κάποια απόσταση από τη θέση της βλάβης, αφήνοντας τους ενδονεύριους σωλήνες- τη βασική μεμβράνη των κυττάρων Schwann- πίσω σαν άδειους κυλίνδρους. Αυτή η ανάδρομη εκφύλιση μπορεί να επεκταθεί σε ένα ή περισσότερα διακομβικά τμήματα ( κόμβος ή περίσφιξη του Ranvier), με την έκτασή της να εξαρτάται από τη σοβαρότητα της βλάβης. Μέσα στις πρώτες μέρες μετά τη διατομή, οι εμμύελοι άξονες στο εγγύς τμήμα παράγουν ένα μεγάλο αριθμό εκβλαστήσεων οι 24

25 οποίες ενώ απομακρύνονται αυξάνονται. Οι εκβλαστήσεις εμφανίζονται κοντά στους κόμβους του Ranvier(παράπλευρη εκβλάστηση), σε ένα επίπεδο όπου ο άξονας παραμένει άθικτος, και απομακρύνονται προχωρώντας στο εσωτερικό του σωλήνα που σχηματίζεται από τη βασική μεμβράνη. Επίσης οι εκβλαστήσεις προέρχονται και από την άκρη του εναπομείναντος νευράξονα ( terminal sprouts). Ήδη μέσα σε ώρες από την αξονότμηση, μικρές αξονοπλασματικές εκβλαστήσεις παρατηρούνται από την άκρη του αξονοπλάσματος. Αυτό το πρώτο κύμα εκβλαστήσεων φαίνεται τελικά να εξαφανίζεται, όμως ακολουθείται από ένα δεύτερο κύμα που εμφανίζεται μέσα στις 2 πρώτες μέρες. Οι πρώιμες εκβλαστήσεις προφανώς εκφυλίζονται πριν συμβεί η οριστική φάση της εκβλάστησης. Ο χρόνος που απαιτείται ώστε οι οριστικές εκβλαστήσεις να κάνουν την εμφάνισή τους αποδίδεται στον αγγλικό όρο initial delay. Η μορφολογία της νευρικής αναγέννησης μελετήθηκε πρόσφατα( Brushart and Witzel, 2003) χρησιμοποιώντας ένα μοντέλο από ισχιακά νεύρα ποντικιών που εξέφραζαν την κιτρινόχρωμη φθορίζουσα πρωτεΐνη YFP σε ένα μέρος των DRG και των κινητικών τους νευρώνων. Οι αναγεννητικές εκβλαστήσεις έδειξαν μια μεγάλη 25

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Ανατομική περιφερικών νεύρων και παθοφυσιολογικές διεργασίες της νευρικής κάκωσης Α. Παναγόπουλος ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΩΝ ΝΕΥΡΩΝ Κινητική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΚΝΣ: πολυσύνθετο σύστηµα πολλές από τις λειτουργίες του αδιευκρίνιστες Πρώτες ανατοµικές µελέτες Αριστοτέλης και Γαληνός

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές Εισαγωγή Ασχολείται με τη μελέτη των ηλεκτρικών, η λ ε κ τ ρ ο μ α γ ν η τ ι κ ώ ν κ α ι μ α γ ν η τ ι κ ώ ν φαινομένων που εμφανίζονται στους βιολογικούς ιστούς. Το αντικείμενο του εμβιοηλεκτρομαγνητισμού

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 9. Νευρικό Σύστημα. Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 9. Νευρικό Σύστημα. Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 9 Νευρικό Σύστημα Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων Νευρικό Σύστημα Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων φροντίζουν να διατηρείται σταθερό το εσωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΟ-ΠΛΑΓΙΑ ΣΥΡΡΑΦΗ ΝΕΥΡΩΝ

ΤΕΛΙΚΟ-ΠΛΑΓΙΑ ΣΥΡΡΑΦΗ ΝΕΥΡΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Ή ΕΞΑΜΗΝΟ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. Ε. ΜΠΕΡΗΣ ΤΕΛΙΚΟ-ΠΛΑΓΙΑ ΣΥΡΡΑΦΗ ΝΕΥΡΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗ ΣΠΥΡΙΔΟΥΛΑ ΝΑΚΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΤΕΛΙΚΟ-ΠΛΑΓΙΑ ΣΥΡΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παθοφυσιολογία της επούλωσης των ελκών στο διαβήτη και αιτίες αποτυχίας

Παθοφυσιολογία της επούλωσης των ελκών στο διαβήτη και αιτίες αποτυχίας Παθοφυσιολογία της επούλωσης των ελκών στο διαβήτη και αιτίες αποτυχίας Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικού Κέντρου ΓΝΑ Λαϊκό Σακχαρώδης διαβήτης και έλκη κάτω άκρων 25% των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./04/2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 ο ΘΕΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: Ενδοκρινείς αδένες ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κυτταρική Βιολογία Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος Παναγιωτίδης Χρήστος ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών μορίων Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΣΥΣΠΑΣΗΣ

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΣΥΣΠΑΣΗΣ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΔΙΑΛΕΞΗ 3 - Η ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΜΥΪΚΗΣ ΣΥΣΠΑΣΗΣ Βιοχημεία των νευρομυϊκών

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Σημειώσεις Ανατομίας - Φυσιολογίας Ι Σκοπός της λειτουργίας του νευρικού συστήματος Προσαρμόζει τις λειτουργίες του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΚΝΣ) ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Είναι το πιο ουραίο τμήμα του Κ.Ν.Σ. Εκτείνεται από τη βάση του κρανίου μέχρι τον 1 ο οσφυϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth. ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.gr Σύνοψη των όσων εξετάσαμε για τους ιοντικούς διαύλους: 1. Διαπερνούν

Διαβάστε περισσότερα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1.1. Νευρικό Σύστημα 1.1.1. Ανατομία του Νευρικού Συστήματος: Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα (πίνακας 1, σχήμα 1). (α) Το κεντρικό

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΕΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΕΣ

2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΕΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΕΣ 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΕΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΕΣ Σε περίπτωση προσβολής του νευρικού στελέχους από τραύμα, πίεση, λοίμωξη, τοξική επίδραση κ.λπ. μπορεί να προκληθούν παθολογοανατομικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (Β ΜΕΡΟΣ)

ΜΥΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (Β ΜΕΡΟΣ) ΑΝΑΤΟΜΙΑ και ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΥΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (Β ΜΕΡΟΣ) ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΥΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Οι µύες είναι συσταλτά όργανα που χρησιµεύουν για να επιτελούνται οι ενεργητικές κινήσεις του οργανισµού. Οι µύες αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας Θέµατα διάλεξης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ Τρόποι µετάδοσης νευρικών σηµάτων Ρόλος και λειτουργία των νευροδιαβιβαστών

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Η τρίτη εβδομάδα (έναρξη) Περιλαμβάνει το σχηματισμό: της αρχικής γραμμής της νωτιαίας χορδής των τριών βλαστικών στιβάδων ή βλαστικά δέρματα (γαστριδίωση) Η τρίτη εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Είδαμε ότι οι ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ είναι 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες.

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες. Bιοηλεκτρισμός To νευρικό σύστημα Το νευρικό κύτταρο Ηλεκτρικά δυναμικά στον άξονα Δυναμικά δράσης Ο άξονας ως ηλεκτρικό καλώδιο Διάδοση των δυναμικών δράσης Δυναμικά δράσεις στους μύες Δυναμικά επιφανείας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Με βάση τη θέση στο ανθρώπινο σώμα Με βάση την ιδιότητα για γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση Εξωτερικοί εσωτερικοί μη ειδικοί μηχανισμοί ειδικοί

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Βιολογία A λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος:

ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Βιολογία A λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος: ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολογία A λυκείου Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος: 2013-2014 Ένα αισθητικό σύστημα στα σπονδυλωτά αποτελείται από τρία βασικά μέρη: 1. Τους αισθητικούς υποδοχείς,

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αδένες Έκκρισης Ορμονών Υπόφυση Θυρεοειδής Αδένας Παραθυροειδείς

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. Μέρος Πρώτο Νέες πληροφορίες σχετικά με τον μηχανισμό αύξησης της μυϊκής μάζας και του ρόλου των

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταροαρχιτεκτονική Ελίζαµπεθ Τζόνσον Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή

Κυτταροαρχιτεκτονική Ελίζαµπεθ Τζόνσον Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Κυτταροαρχιτεκτονική Ελίζαµπεθ Τζόνσον Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Τελικός Εγκ Εγκεφαλικά ηµισφαίρια Διάµεσος εγκ & Βασικά γάγγλια Διαίρεση του ΚΝΣ Στέλεχος του εγκέφαλου Μέσος εγκ Γέφυρα Προµήκης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ Το ένζυμο Αδενυλική κυκλάση, υπεύθυνο για τη βιοσύνθεση του camp. Το camp είναι ένα παράδειγμα μορίου «αγγελιοφόρου» καθοδικά των G πρωτεινών Αύξηση του camp

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιολογία ΙI Κυτταρική Επικοινωνία Διδάσκοντες: Σ. Γεωργάτος, Θ. Τζαβάρας, Π. Κούκλης, Χ. Αγγελίδης Υπεύθυνος μαθήματος: Σ. Γεωργάτος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Δοµή και ιδιότητες του DNA σε επίπεδο χρωµατίνηςνουκλεοσώµατος. 09/04/ Μοριακή Βιολογία Κεφ. 1 Καθηγητής Δρ. Κ. Ε. Βοργιάς

Δοµή και ιδιότητες του DNA σε επίπεδο χρωµατίνηςνουκλεοσώµατος. 09/04/ Μοριακή Βιολογία Κεφ. 1 Καθηγητής Δρ. Κ. Ε. Βοργιάς Δοµή και ιδιότητες του DNA σε επίπεδο χρωµατίνηςνουκλεοσώµατος 09/04/2014 1 09/04/2014 2 Η καθαρά δοµική εικόνα της χρωµατίνης µας παρέχει µόνο µια στατική περιγραφή της. Δυναµική εικόνα της χρωµατίνης

Διαβάστε περισσότερα

Νευροχειρουργική θεραπεία της νόσου Alzheimer. Σάββας Γρηγοριάδης, MD, PhD, FICS Επ. Καθ. Νευροχειροργικής B Nευροχειρουργική Κλινική Α.Π.Θ.

Νευροχειρουργική θεραπεία της νόσου Alzheimer. Σάββας Γρηγοριάδης, MD, PhD, FICS Επ. Καθ. Νευροχειροργικής B Nευροχειρουργική Κλινική Α.Π.Θ. Νευροχειρουργική θεραπεία της νόσου Alzheimer Σάββας Γρηγοριάδης, MD, PhD, FICS Επ. Καθ. Νευροχειροργικής B Nευροχειρουργική Κλινική Α.Π.Θ. O κλασικός ρόλος της Νευροχειρουργικής είναι η διόρθωση δομικών

Διαβάστε περισσότερα

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ Στόχοι Κατανόησης: -Να σας είναι ξεκάθαρες οι έννοιες πόλωση, εκπόλωση, υπερπόλωση, διεγερτικό ερέθισμα, ανασταλτικό ερέθισμα, κατώφλιο δυναμικό, υποκατώφλιες εκπολώσεις, υπερκατώφλιες

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Page1 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μαθητές: Ρουμπάνης Γιάννης και Οικονομίδης Αριστείδης Τάξη: Γ γυμνασίου Κερατέας Τμήμα: Γ 4 Οκτώβριος 2013 Page2 ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ Χρήστος Ιατρού Καθηγητής Αναισθησιολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης I. ΟΡΙΣΜΟΣ Νευροπαθητικός πόνος (ΝΠ-Πόνος) - Παθολογικός πόνος Ο πόνος που προκαλείται από βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η παρουσίαση των χαρακτηριστικών της

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ 2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις μεμβράνες 2. Φυσιολογικοί φραγμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΜΥΙΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. κωδ. μαθήματος Ν314. Τίτλος 11ης Διάλεξης. Εισήγηση: Χατζηνικολάου Α.,Επίκουρος Καθηγητής

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΜΥΙΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. κωδ. μαθήματος Ν314. Τίτλος 11ης Διάλεξης. Εισήγηση: Χατζηνικολάου Α.,Επίκουρος Καθηγητής ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ κωδ. μαθήματος Ν314 Τίτλος 11ης Διάλεξης ΜΥΙΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ Εισήγηση: Χατζηνικολάου Α.,Επίκουρος Καθηγητής Μέρος Πρώτο Νέες πληροφορίες σχετικά με τον μηχανισμό αύξησης της μυϊκής μάζας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Οι ρυθμιστές του οργανισμού Είδη αδένων στον άνθρωπο o Εξωκρινείς αδένες: εκκρίνουν το προϊόν τους μέσω εκφορητικού πόρου είτε στην επιφάνεια του σώματος (π.χ. ιδρωτοποιοί και σμηγματογόνοι

Διαβάστε περισσότερα

Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά

Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά Νευροβιολογία της λήψης τροφής Διδάσκοντες: Καθ. Α. Ψαρροπούλου, Λεκ. Χ. Λαμπρακάκης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Β. Να επιλέξετε την ορθή απάντηση αναγράφοντας στον πίνακα της ακόλουθης

Β. Να επιλέξετε την ορθή απάντηση αναγράφοντας στον πίνακα της ακόλουθης Ονοματεπώνυμο:.. Βαθμός: Ωριαία γραπτή εξέταση Α Τετραμήνου στη Βιολογία [Κεφ. 9 ο, σελ. 153-158] Α. Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις με το γράμμα Ο, εφόσον είναι ορθές, ή με το γράμμα Λ, αν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Νευρικό σύστημα - εισαγωγή. Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ

Νευρικό σύστημα - εισαγωγή. Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Νευρικό σύστημα - εισαγωγή Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Δενδρίτες Κυτταρικό σώμα Προσυναπτικό κύτταρο Πυρήνας Άξονας Κόμβοι Ranvier Μυελώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιολογία ΙI Κυτταρική Επικοινωνία Διδάσκοντες: Σ. Γεωργάτος, Θ. Τζαβάρας, Π. Κούκλης, Χ. Αγγελίδης Υπεύθυνος μαθήματος: Σ. Γεωργάτος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογικά, µε την είσοδο του σπερµατοζωαρίου, το ωάριο υφίσταται µεταβολές (εµπόδιο στην πολυσπερµία), οι οποίες παρεµποδίζουν την περαιτέρω είσοδο

Φυσιολογικά, µε την είσοδο του σπερµατοζωαρίου, το ωάριο υφίσταται µεταβολές (εµπόδιο στην πολυσπερµία), οι οποίες παρεµποδίζουν την περαιτέρω είσοδο Γονιµοποίηση Φυσιολογική γονιµοποίηση Η γονιµοποίηση συνήθως γίνεται στην λήκυθο της σάλπιγγας. Είναι το αποτέλεσµα της συνένωσης ενός ωαρίου µε ένα σπερµατοζωάριο, που είναι απλοειδή κύτταρα µε 23 χρωµοσώµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Πρότυπο Πειραματικό Σχολείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Φασφαλής Νικηφόρος Από τι αποτελείται ΚΝΣ από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό ΠΝΣ από

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Πατεράκης (Φυσικ/τής)

Στέφανος Πατεράκης (Φυσικ/τής) ΜΥΣ Οι μύες είναι όργανα του ανθρωπίνου σώματος. Σχηματίζονται από μυϊκό ιστό. Μαζί με τους τένοντες συμβάλουν στην κίνηση των οστών. Είδη των μυών Ο μυς της καρδιάς, Οι λείοι, και Οι γραμμωτοί. Ο μυς

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς

Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς κυτταρικούς υποδοχείς Δεύτερα μηνύματα: μη-πρωτεϊνικές ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

ΦυσιολογίαΝευρικούΣυστήµατος 1 0 Μάθηµα Στοιχεία Ανατοµίας Λειτουργίας του ΝΣ Τεχνικές Λειτουργικής Απεικόνισης Λειτουργία της Γλώσσας ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το ΝΣ συντονίζει τη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Απ. Χατζηευθυμίου Αν Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας

Απ. Χατζηευθυμίου Αν Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Απ. Χατζηευθυμίου Αν Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Το 80% περίπου της γεύσης του φαγητού παρέχεται στην πραγματικότητα από την αίσθηση της όσφρησης. Η μυρωδιά μιας ουσίας σχετίζεται άμεσα με τη χημική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Ηλεκτροθεραπείας Φυσική του Ηλεκτρισμού Ηλεκτροφυσιολογία Γαλβανικά ρεύματα Παλμικά-εναλλασσόμενα ρεύματα Μαγνητικά πεδία Υπέρηχοι Ακτινοβολιες

Αρχές Ηλεκτροθεραπείας Φυσική του Ηλεκτρισμού Ηλεκτροφυσιολογία Γαλβανικά ρεύματα Παλμικά-εναλλασσόμενα ρεύματα Μαγνητικά πεδία Υπέρηχοι Ακτινοβολιες Περιεχόμενα μαθήματος Αρχές Ηλεκτροθεραπείας Φυσική του Ηλεκτρισμού Ηλεκτροφυσιολογία Γαλβανικά ρεύματα Παλμικά-εναλλασσόμενα ρεύματα Μαγνητικά πεδία Υπέρηχοι Ακτινοβολιες - Laser Θερμοθεραπεία Υδροθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ

ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ (συγκεντρωμένοι ή διάσπαρτοι) ΝΕΥΡΙΚΕΣ ΟΔΟΙ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΛΟΙΟΣ Ειδικά κύτταρα - υποδοχείς, ευαίσθητα στις αλλαγές αυτές, είναι τα κύρια μέσα συλλογής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Νευροεπιστήμες ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΤΟΥΣΗΣ

Εισαγωγή στις Νευροεπιστήμες ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΤΟΥΣΗΣ Εισαγωγή στις Νευροεπιστήμες ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΤΟΥΣΗΣ Βιολογική Ψυχολογία (Kalat) Επικοινωνία kmoutou@phs.uoa.gr daphne.roumani@gmail.com Τι είναι οι νευροεπιστήμες Νευροανατομία, Νευροφυσιολογία,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Η. Χαντές. Αθλητικές κακώσεις: Κακώσεις μυών οστών Θεραπευτικές δυνατότητες Προστατευτικός εξοπλισμός.

Μιχάλης Η. Χαντές. Αθλητικές κακώσεις: Κακώσεις μυών οστών Θεραπευτικές δυνατότητες Προστατευτικός εξοπλισμός. Αθλητικές κακώσεις: Κακώσεις μυών οστών Θεραπευτικές δυνατότητες Προστατευτικός εξοπλισμός. Μιχάλης Η. Χαντές Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ορθοπαιδική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Κ.Ν.Μαλίζος Μύες-Μυοτενόντια

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση Ο ρόλος της ΕΘΟ στην αναγέννηση & την επανόρθωση Νοvo E & Parola M. Fibrogenesis & Tissue Repair 2008, 1:5 Χρόνια παγκρεατίτιδα Ιστολογία παγκρεατικού καρκινώµατος Αδενοκαρκίνωµα εξ εκφορητικών

Διαβάστε περισσότερα

Bλάβες αρθρικού χόνδρου και σύγχρονες θεραπείες - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 02 Ιούλιος :04

Bλάβες αρθρικού χόνδρου και σύγχρονες θεραπείες - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 02 Ιούλιος :04 Γράφει: Δρ. Νικόλαος Πισκοπάκης MD, PhD, Ορθοπεδικός Χειρουργός, Δ/ντής Ορθοπεδικής Κλινικής Αθλητικών Κακώσεων Ιατρικού Κέντρου Αθηνών, Πρόεδρος Ελληνικής Αρθροσκοπικής Εταιρείας (ΕΑΕ) Τι είναι ο αρθρικός

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας

Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας ΚΛΙΝΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΣ Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας Ο πατέρας της Οστεοπαθητικής Dr A. T. Still, διατύπωσε την άποψη στις αρχές του 20ου αιώνα ότι

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑΤΩΝ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑΤΩΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑΤΩΝ Κλειστά (χωρίς λύση της συνέχειας του δέρματος) Ανοικτά (λύση της συνέχειας του δέρματος) επείγουσα χειρουργική επέμβαση Grade I: Grade II: Grade III

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΕΔΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΕΔΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το οστό αποτελεί ένα ιδανικό περιβάλλον για μετάσταση, καθώς η συνεχής και δυναμική ανάπλασή τον παρέχει μια γόνιμη βάση για την παλιννόστηση και τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών

Διαβάστε περισσότερα

Οταν επώασαν σε Ιn vitro σύστηµα πρωτεϊνοσυνθέσεως

Οταν επώασαν σε Ιn vitro σύστηµα πρωτεϊνοσυνθέσεως Οι Ενδείξεις οι οποίες υποστηρίζουν οτι η αναστολή της πρωτεϊνοσυνθέσεως από τους αναστολείς HCR και DAI εξασφαλίζεται µέσω της αντεπίδρασης µε τον eif-2 είναι πολλές η σηµαντικότερη οµως είναι µία Οταν

Διαβάστε περισσότερα

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Σύμφωνα με δύο σχετικά πρόσφατες έρευνες, οι μνήμες φόβου και τρόμου διαφέρουν σημαντικά από τις συνηθισμένες μνήμες. Οι διαφορές αυτές δεν συνίστανται μόνο στις εμφανείς

Διαβάστε περισσότερα

Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης. Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010

Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης. Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010 Μελέτη τοπ ρόλοπ της ιντεγκρινοσπνδεόμενης κινάσης στην πνεπμονική ίνσση, Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά γάγγλια. Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας

Βασικά γάγγλια. Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Βασικά γάγγλια Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Ιεραρχία κινητικού ελέγχου ΠΡΟΘΕΣΗ Αναμετάδοση της πληροφορίας Εξειδίκευση της θέσης και της κίνησης για να εκτελεστεί η πρόθεση δράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ.

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. «Άγιος Σάββας» 28/9/2010 Κ.Οφ.Κ.Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γνώσεις ενός Οφθαλμιάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. 30/09/2016 Φυσιολογία Συστημάτων Ακαδημαϊκό Ετος 2016-2017 Ιόντα Δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera

ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera Α1. 1. β Βιολογία ΘΕΜΑ Α γενιικής παιιδείίας 2. γ 3. γ 4. γ 5. δ Α2. ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera Ηπατίτιδα C + Candida albicans

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 5-6/29-02-2016 Π.Παπαζαφείρη ΣΥΝΑΨΕΙΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 4. ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΡΥΘΜΙΣΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ διαβίβαση στο νευρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα