Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας"

Transcript

1 Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας Εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας Εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Πρόγραμμα αγωγής υγείας για την πρόληψη χρήσης προϊόντων καπνού στην παιδική και εφηβική ηλικία

2 Επιστημονικός Υπεύθυνος Έκδοσης: Παναγιώτης Μπεχράκης, MD, PhD ( McGill), FCCP Ερευνητής ΙΙΒΕΑΑ, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Χάρβαρντ των ΗΠΑ Συγγραφική Ομάδα: Βασίλειος Βαρβαρήγος Κωνσταντίνος Βαρδαβάς Σταυρούλα Ζηκίδου Αλέξανδρος Κλημόπουλος Αθανασία Λιοζίδου Βένια Μπεχράκη Το παρόν εγχειρίδιο έχει παραχθεί και αναπαραχθεί στο πλαίσιο του προγράμματος «Ενέργειες ενημέρωσης και υποστήριξης για την οργάνωση και υλοποίηση Προγράμματος Αγωγής Υγείας για το Κάπνισμα στα σχολεία» με επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή Παναγιώτη Μπεχράκη. Εντάχθηκε στο Ε.Π. Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού του ΕΣΠΑ με την Αρ. Πρωτ: 1142/ απόφαση ένταξης. 2

3 Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας Εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ΠΡΟΛΟΓΟΣ 5 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ 6 ΜΕΡΟΣ Α: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ 10 Α.1: Έναρξη της χρήσης προϊόντων καπνού στην παιδική, εφηβική και νεαρή ενήλικη ζωή: Παράγοντες κινδύνου και προστασίας 11 Α.1.1: Παράγοντες κινδύνου 11 Α.1.2: Παράγοντες προστασίας 13 Α.1.3: Ιδιαιτερότητες και λανθασμένες αντιλήψεις που συνοδεύουν το κάπνισμα στο μαθητικό πληθυσμό 14 Α.2: Δομή και λειτουργία αναπνευστικού και κυκλοφορικού συστήματος 15 Α.2.1: Αναπνευστικό σύστημα 15 Α.2.2: Κυκλοφορικό σύστημα 19 Α.3: Βλαβερές επιδράσεις του καπνίσματος στον οργανισμό μας 22 Α.3.1: Ο καπνός ως δηλητήριο 22 Α.3.2: Καρκίνος και κάπνισμα 28 Α.3.3: Κάπνισμα και άμυνα του οργανισμού 29 Α.3.4: Κάπνισμα και αναπνευστικό σύστημα 29 Α.3.5: Κάπνισμα και καρδιαγγειακό σύστημα 31 Α.3.6: Κάπνισμα και ανοσοποιητικό σύστημα 32 Α.3.7: Κάπνισμα και στοματική κοιλότητα και δέρμα 32 Α.3.8: Κάπνισμα και ερειστικό σύστημα - οστά 33 Α.3.9: Κάπνισμα και όραση 33 Α.3.10: Κάπνισμα και έμβρυο 33 Α.3.11: Κάπνισμα και διαβήτης 34 Α.4: Εξέλιξη και επιπτώσεις της χρήσης προϊόντων καπνού στους νέους 35 Α.4.1: Η εξέλιξη του νεαρού χρήστη προϊόντων καπνού 35 Α.4.2: Οι ειδικές επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία των νέων 37 Α.5: Διακοπή του καπνίσματος και υγεία 38 Α.5.1: Διακοπή και βελτίωση της υγείας 38 Α.5.2: Οι καπνιστές χρειάζονται βοήθεια 39 Α.5.3: Ιατρεία Διακοπής Καπνίσματος 39 ΜΕΡΟΣ B: ΚΑΡΔΙΑ 42 Β.1: Δραστηριότητα για την καρδιά 43 Β.1.1: Στόχοι 43 Β.1.2: Εκτιμώμενος χρόνος 43 3

4 Β.1.3. Απαραίτητα υλικά 43 Β.2: Βασικά σημεία 44 Β.3: Εισαγωγή 44 Β.4: Δομή του κυκλοφορικού συστήματος 45 Β.4.1. Γενικές πληροφορίες για την καρδιά 45 Β.4.2. Η κυκλοφορία του αίματος στο σώμα 47 Β.4.3. Και η καρδιά χρειάζεται αίμα 47 Β.5: Τι απειλεί την υγεία του καρδιαγγειακού συστήματος 48 Β.5.1. Εισαγωγή 48 Β.5.2. Η υπέρταση και η καρδιά 50 Β.5.3. Η υψηλή χοληστερίνη και η καρδιά 51 Β.6: Κρατώντας την καρδιά μας υγιή 52 Β.6.1. Από σήμερα για μια ζωή 52 Β.6.2. Το τσιγάρο και η υγεία της καρδιάς 53 Β.6.3. Η γυμναστική και η υγεία της καρδιάς 54 Β.7: Ανακεφαλαιώνοντας 55 ΜΕΡΟΣ Γ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 56 Γ.1: Άσκηση ελεύθερου συνειρμού 57 Γ.2: Κουίζ γνώσεων 57 Γ.3: Παιχνίδι ρόλων 58 Γ.4: Κρυπτόλεξο: «Οι βλαβερές επιπτώσεις του καπνίσματος» 59 Γ.5: Δημιουργία διαφημιστικού σποτ 63 Γ.6: Δημιουργία αφίσας 63 Γ.7: Αποφάσεις ζωής 63 Γ.8: Υγιής και ασθενής πνεύμονας 64 Γ.9: Δοχείο με πίσσα 64 Γ.10: Η αλήθεια για το κάπνισμα 64 Γ.11: Η αναπνοή του καπνιστή 67 Άλλες Δραστηριότητες 68 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 70 Ελληνική Βιβλιογραφία 71 Ξένη Βιβλιογραφία 72 4

5 Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας Εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Πρόλογος Το κάπνισμα, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, είναι η μεγαλύτερη επιδημία όλων των εποχών και η διεθνής κοινότητα έχει συντονιστεί στη λήψη και εφαρμογή συγκεκριμένων τρόπων αντιμετώπισής του. Η χώρα μας συμμετέχει σε αυτή τη διεθνή προσπάθεια με πολλές δραστηριότητες, μία από τις οποίες είναι και το παρόν πρόγραμμα, το οποίο εκτελείται με ανάδοχο το ΙΙΒΕΑΑ μέσα από το επιχειρησιακό πρόγραμμα ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού του ΕΣΠΑ. Η φιλοσοφία του προγράμματος είναι απλή: η ενεργοποίηση του εκπαιδευτικού μηχανισμού της χώρας με κύριο στόχο, όχι απλά τη μείωση του καπνίσματος, αλλά την αλλαγή της κουλτούρας της νέας γενιάς των Ελλήνων σχετικά με τη χρήση προϊόντων καπνού. Κομβικός ο ρόλος του εκπαιδευτικού δυναμικού της χώρας, που έχει ήδη δραστηριοποιηθεί με πολύ καλά αποτελέσματα. Η συντονισμένη παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού, η αξιοποίηση της υπάρχουσας γνώσης και εμπειρίας και η ανάπτυξη διαδραστικών και βιωματικών μεθόδων εκπαιδευτικής παρέμβασης στη σχολική κοινότητα θα αποτελέσουν βασικά εργαλεία του έργου, το οποίο ουσιαστικά στηρίζεται στην αμέριστη συνεισφορά του Έλληνα εκπαιδευτικού σε κάθε επίπεδο. Το ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα της χώρας μέσω του ΙΙΒΕΑΑ εγγυάται την όλη εξέλιξη και την τελική επιτυχία του έργου, από το οποίο η ελληνική κοινωνία πολλά προσδοκά. Παναγιώτης Κ. Μπεχράκης 5

6 Πρόγραμμα αγωγής υγείας για το κάπνισμα στα σχολεία Εισαγωγή Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) εκτιμά πως το κάπνισμα είναι η μεγαλύτερη επιδημία που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα. Τον 20ό αιώνα, το κάπνισμα προκάλεσε εκατό εκατομμύρια θανάτους, ενώ τον 21ο αιώνα ο αριθμός αυτός υπολογίζεται ότι θα φτάσει το ένα δισεκατομμύριο, εάν η Παγκόσμια Κοινότητα δεν αντιδράσει έγκαιρα και αποτελεσματικά. Επιπρόσθετα, η χρήση προϊόντων καπνού αποτελεί το σημαντικότερο παράγοντα αύξησης της συχνότητας εμφάνισης μη μεταδοτικών ασθενειών (καρκίνος, διαβήτης, καρδιαγγειακές παθήσεις, χρόνιες πνευμονικές παθήσεις), οι οποίες αντιπροσωπεύουν συνολικά το 63% όλων των θανάτων παγκοσμίως. Στις ημέρες μας, υπολογίζεται ότι το κάπνισμα σκοτώνει σχεδόν έξι εκατομμύρια ανθρώπους ετησίως, από τους οποίους, πέντε εκατομμύρια είναι καπνιστές ή πρώην καπνιστές και γύρω στις παθητικοί καπνιστές. Σύμφωνα με την τελευταία αναφορά του Π.Ο.Υ. για το κάπνισμα (2011), κάθε έξι δευτερόλεπτα περίπου, ένας άνθρωπος πεθαίνει εξαιτίας της εξάρτησής του από τον καπνό και τα προϊόντα καπνού, ενώ ο μισός πληθυσμός των καπνιστών θα καταλήξει από μια ασθένεια που σχετίζεται με το κάπνισμα. Επιπλέον, στην ίδια αναφορά, υπολογίζεται πως το άμεσο και το έμμεσο κόστος της θεραπείας των νοσημάτων που σχετίζονται με το κάπνισμα αποτελεί τεράστια επιβάρυνση για τον προϋπολογισμό της υγείας παγκοσμίως. Τονίζεται, επίσης, ότι είναι δικαίωμα του κάθε ανθρώπου να λαμβάνει ενημέρωση, φροντίδα και υποστήριξη στον αγώνα κατά της επιδημίας του καπνίσματος, ενώ αποτελεί υποχρέωση κάθε χώρας να παρέχει όλα τα παραπάνω. Οι επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου από το κάπνισμα αυξάνουν: Όσο πιο μικρή είναι η ηλικία έναρξης καπνίσματος. Όσο περισσότερα χρόνια καπνίζει. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι για ένα άτομο ηλικίας 25 ετών, η κατανάλωση ενός πακέτου τσιγάρων την ημέρα θα μειώσει το προσδόκιμο ζωής κατά 4,6 έτη, ενώ σε έναν καπνιστή 2 πακέτων την ημέρα το προσδόκιμο επιβίωσης θα μειωθεί κατά 8,3 έτη. Η έναρξη του καπνίσματος σε ηλικία 15 ετών μειώνει κατά μέσο όρο το προσδόκιμο ζωής κατά 8 έτη, ενώ η έναρξη σε ηλικία άνω των 25 ετών επιφέρει μείωση του προσδόκιμου ζωής κατά 4 έτη. 6

7 Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας Εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Έρευνες αναφέρουν ότι η κατανάλωση έως και 10 τσιγάρων ημερησίως αυξάνει κατά 25-30% την πιθανότητα εκδήλωσης στεφανιαίας νόσου. Το ποσοστό αυτό αυξάνει σε 30-50% με την κατανάλωση τσιγάρων ημερησίως (σχετικός κίνδυνος 1,24 1,89) και φτάνει σε ένα ποσοστό 75% όταν η κατανάλωση ξεπεράσει τα 20 τσιγάρα ημερησίως. Επιπλέον, ο κίνδυνος εκδήλωσης καρδιοπάθειας για τους ανθρώπους που εκτίθενται στο παθητικό κάπνισμα είναι 25-30% μεγαλύτερος συγκριτικά με αυτόν των μη καπνιστών. Τοιουτοτρόπως, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι υποχρέωση και ευθύνη της Πολιτείας είναι η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κάθε πολίτη στον αγώνα κατά της επιδημίας του καπνίσματος με καλά οργανωμένα προγράμματα απευθυνόμενα στις διάφορες πληθυσμιακές ομάδες. Τα πλέον αποτελεσματικά προγράμματα είναι αυτά που απευθύνονται στα σχολεία, στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας, όπως εξάλλου αναφέρει και το Ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Παιδείας της 23ης Νοεμβρίου 1988 συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου σχετικά με την Αγωγή σε θέματα Υγείας στα Σχολεία και αφορούν το μαθητικό πληθυσμό όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας. Τούτο δε, διότι πέρα από το οικογενειακό περιβάλλον που παίζει πρωταρχικό ρόλο στην Αγωγή Υγείας των νέων, το σχολείο, ως φυσικός χώρος μάθησης και συστηματικής διαπαιδαγώγησης όλου του νεανικού πληθυσμού, συμβάλει εκτός των άλλων στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και της κριτικής σκέψης των μαθητών/τριών καθώς και στην υιοθέτηση θετικών στάσεων και συμπεριφορών. Σκοπός Σκοπός του προγράμματος είναι η υιοθέτηση υγιεινών συμπεριφορών από τους μαθητές/τριες μέσα από την Ενεργητική και Βιωματική Μάθηση σε θέματα που σχετίζονται με το κάπνισμα και τις βλαβερές επιπτώσεις του. 7

8 Στόχοι Στόχοι του προγράμματος είναι οι μαθητές και οι μαθήτριες: Να αναπτύξουν την αυτοεκτίμηση, την επικοινωνία, την υπευθυνότητα, την αυτοπεποίθηση και γενικά τις ατομικές και κοινωνικές δεξιότητές τους. Να ερευνήσουν την προέλευση και χημική σύσταση του καπνού (νικοτίνη, πίσσα, κ.ά.) και να κατανοήσουν τις επιδράσεις του στον οργανισμό (εξάρτηση). Να κατανοήσουν ότι το κάπνισμα αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για σοβαρές νοσολογικές καταστάσεις (π.χ. καρκίνο, καρδιαγγειακές παθήσεις, βρογχίτιδα, Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια κ.ά.). Να κατανοήσουν ότι το κάπνισμα επηρεάζει αρνητικά την αντοχή στη φυσική άσκηση και γενικά στον αθλητισμό. Να ερευνήσουν τις επιδράσεις του καπνίσματος στις διαπροσωπικές, κοινωνικές σχέσεις τους και στο περιβάλλον (οικογένεια, χώρος εργασίας, διασκέδαση, ρύπανση, κίνδυνος πυρκαγιάς). Να αναγνωρίσουν τη δύναμη και το ρόλο της διαφήμισης στη χρήση καπνού, αναπτύσσοντας κριτική σκέψη ώστε να αντιστέκονται στις πιέσεις. Να κατανοήσουν τη σχέση της χρήσης καπνού με την οικονομία σε ατομικό, οικογενειακό και εθνικό επίπεδο (ατομικό και οικογενειακό κόστος, τιμή, φόροι, καλλιέργεια, επαγγέλματα, κ.ά.). Να κατανοήσουν το οικονομικό κόστος σε ατομικό, οικογενειακό και εθνικό επίπεδο λόγω νοσηλείας ή και θανάτου από νοσήματα που σχετίζονται με το κάπνισμα. Να ερευνήσουν τη σχέση του καπνού με τον τόπο, το χρόνο και τον πολιτισμό, να αξιολογήσουν τις πληροφορίες και να υιοθετήσουν θετικές στάσεις και συμπεριφορές. Να ερευνήσουν τη νομοθεσία που διέπει τη διάθεση και χρήση καπνού στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες. 8

9 Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας Εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας, οι μαθητές και οι μαθήτριες, μέσα από την ενεργητική - βιωματική μάθηση και την ανάπτυξη της δυναμικής της ομάδας τάξης, συμμετέχοντας σε διάφορες δραστηριότητες και δουλεύοντας ομαδοσυνεργατικά, θα αναπτύξουν ατομικές και κοινωνικές δεξιότητες και θα μελετήσουν όλα τα επιμέρους θέματα που αναφέρονται στους στόχους του Προγράμματος. Ενδεικτικές δραστηριότητες του Προγράμματος είναι: δουλειά σε μικρές ομάδες, έρευνες, ασκήσεις ελεύθερου συνειρμού, συζητήσεις και ανταλλαγή απόψεων με εξειδικευμένους επιστήμονες, ζωγραφική, θεατρικά δρώμενα - παίξιμο ρόλων, καλλιτεχνικές δημιουργίες (λογότυπα, αφίσες, φυλλάδια, ποιήματα, τραγούδια κ.ά.). Οι σχεδιαζόμενες δραστηριότητες προσαρμόζονται ανάλογα με το ηλικιακό επίπεδο και τις ανάγκες της ομάδας τάξης. Το κάπνισμα μπορεί να συνδεθεί διαθεματικά και με άλλα γνωστικά αντικείμενα των μαθημάτων του ωρολογίου προγράμματος, πχ. Γλώσσα, Αισθητική Αγωγή (Εικαστικά, Μουσική, Θεατρική Αγωγή), Φυσικά, Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, Χημεία, Βιολογία, Λογοτεχνία, Γεωγραφία, Μαθηματικά, Φυσική Αγωγή και άλλα. Έτσι, οι μαθητές και οι μαθήτριες αποκτούν: Γνώσεις για τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος. Ικανότητες να αξιολογούν την πληροφορία, να εκτιμούν τις συνέπειες της καπνιστικής συμπεριφοράς και να προβαίνουν σε συνειδητές επιλογές αντιστεκόμενοι στις πιέσεις. Αξίες και στάσεις ώστε με αυτοεκτίμηση, αυτοπεποίθηση και υπευθυνότητα να φροντίζουν συνειδητά την υγεία τους μακριά από το κάπνισμα. 9

10 Μέρος Α Πληροφοριακό Υλικό 10

11 Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας Εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Α.1: Έναρξη της χρήσης προϊόντων καπνού στην παιδική, εφηβική και νεαρή ενήλικη ζωή: Παράγοντες κινδύνου και προστασίας Τις τελευταίες δεκαετίες, πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες μελέτες, με στόχο την ανάδειξη παραγόντων κινδύνου και προστασίας για την αντιμετώπιση της πανδημίας του καπνίσματος. Το ειδικό ενδιαφέρον της ερευνητικής κοινότητας και των επίσημων φορέων πρόληψης και αγωγής υγείας παγκοσμίως για τον εντοπισμό και την ανάδειξη των εν λόγω παραγόντων εξυπηρετεί μια διπλή στρατηγική: (α) την παραδοσιακή προσέγγιση της εφαρμογής παρεμβάσεων, δηλαδή τη μείωση των παραγόντων κινδύνου και (β) την ενίσχυση των παραγόντων προστασίας, οι οποίοι αμβλύνουν τις συμπεριφορές που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία και οφείλουν να καθοδηγούν τις πολιτικές υγείας. Ως παράγων κινδύνου, γενικότερα, ορίζεται οποιοδήποτε γεγονός, συνθήκη ή εμπειρία, η οποία αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης, διατήρησης ή/και επιδείνωσης ενός προβλήματος. Ένας παράγων προστασίας μπορεί άμεσα να επηρεάσει την πιθανότητα εμφάνισης ή/και αύξησης ενός προβλήματος ή να επηρεάσει έμμεσα το πρόβλημα, αμβλύνοντας τους παράγοντες κινδύνου. Ειδικότερα, αναφορικά με το κάπνισμα, ένας παράγων κινδύνου μπορεί να είναι κάποιο γεγονός, συνθήκη ή εμπειρία, η οποία αυξάνει την πιθανότητα έναρξης καπνίσματος, ενώ ένας παράγων προστασίας είναι δυνατό να μειώνει αυτήν την πιθανότητα. Η έναρξη και η τακτική χρήση προϊόντων καπνού έχει συνδεθεί με ενδοπροσωπικούς, κοινωνικούς, πολιτισμικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Παρακάτω, απαριθμώνται οι πιο καλά τεκμηριωμένοι παράγοντες κινδύνου και προστασίας στη διεθνή βιβλιογραφία. Α.1.1: Παράγοντες κινδύνου Α.1.1.1: Ενδοπροσωπικοί Η έλλειψη στόχων. Η χαμηλή σχολική επίδοση και συμμετοχή στο σχολείο. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση και το αυξημένο στρες. Η πεποίθηση πως το τσιγάρο και τα άλλα προϊόντα καπνού εξυπηρετούν κάποια λειτουργία ή/και κάποιο σκοπό, για παράδειγμα τη μείωση του στρες ή την επίτευξη χαμηλού σωματικού βάρους. Η αντίληψη πως το κάπνισμα είναι κάτι φυσιολογικό, σύνηθες και κοινωνικά αποδεκτό. Η υποβολιμότητα στις προωθητικές ενέργειες των προϊόντων καπνού (π.χ. διαφήμιση). Η έλλειψη δεξιοτήτων αντίστασης / άρνησης στην πίεση για τη χρήση προϊόντων καπνού. Το αυξημένο επίπεδο τεστοστερόνης. Η πρόωρη εφηβική ωρίμανση. Η γενετική προδιάθεση: η κληρονομικότητα ορισμένων γονιδίων είναι δυνατό να επηρεάσει την αντίδραση στη χρήση προϊόντων καπνού, αυξάνοντας την πιθανότητα της εξάρτησης από τη νικοτίνη. 11

12 Ορισμένες συμπεριφορές, όπως η παρορμητικότητα, η υπερκινητικότητα, η αποδιοργάνωση, η διάσπαση προσοχής και η επιθετικότητα. Η ύπαρξη μαθησιακών προβλημάτων και αναπτυξιακών διαταραχών, για παράδειγμα, η διάγνωση ενός παιδιού με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητα. Η κοινωνική απομόνωση: η μη ενεργητική συμμετοχή σε κάποια ομάδα φίλων ή σε κάποια κλίκα. Η καθημερινή εμπειρία διάκρισης, δηλαδή διαφορετικής και άδικης μεταχείρισης, όπως συμβαίνει λόγου χάρη στα παιδιά μεταναστών. Η εμπλοκή σε βίαιες πράξεις, η ένταξη σε συμμορία και η απουσία από το σχολείο. Η εμπειρία ψυχοπιεστικών γεγονότων: η φυσική και συναισθηματική κακοποίηση, το διαζύγιο γονέων, η ανατροφή σε μονογονεϊκή οικογένεια, η ανατροφή σε οικογενειακό περιβάλλον με διανοητικά ή/και ψυχικά διαταραγμένα άτομα ή με άτομα φυλακισμένα / αποφυλακισμένα. Ειδικά για τον πληθυσμό των νεαρών κοριτσιών: το μη ικανοποιητικό σωματικό βάρος και το ιστορικό απόπειρας αυτοκτονίας. Η χρήση αλκοόλ και ιδιαιτέρως η πρόωρη έναρξη της χρήσης αλκοόλ (πριν από την ηλικία των 13 ετών). Η χρήση ινδικής κάνναβης, μαριχουάνας ή/και άλλων παράνομων ναρκωτικών ουσιών. Α.1.1.2: Κοινωνικοί / περιβαλλοντικοί / πολιτισμικοί Η χρήση προϊόντων καπνού από τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής των παιδιών και των εφήβων: οι γονείς, οι δάσκαλοι, οι καθηγητές, τα αδέλφια, οι φίλοι. Η θετική στάση, η έγκριση και η ανοχή της χρήσης προϊόντων καπνού από το οικογενειακό περιβάλλον, για παράδειγμα, η ανοχή της χρήσης προϊόντων καπνού στο σπίτι ή στο αυτοκίνητο. Η ανοχή του σχολείου στη χρήση προϊόντων καπνού των μαθητών, των δασκάλων, των καθηγητών και του υπόλοιπου προσωπικού της σχολικής μονάδας. Η έκθεση σε ενέργειες προώθησης των προϊόντων καπνού (π.χ. διαφήμιση). Η διαθεσιμότητα των προϊόντων καπνού, η εύκολη πρόσβαση σε αυτά και τα χρήματα που έχουν στη διάθεσή τους οι νέοι (το χαρτζιλίκι). Η έλλειψη γονεϊκής υποστήριξης και η ανεπαρκής γονεϊκή φροντίδα: το δυσλειτουργικό αυτό οικογενειακό κλίμα μπορεί να μεταφράζεται σε χαμηλό επίπεδο θαλπωρής και σε υψηλό επίπεδο εχθρότητας. Το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης των γονέων. Το χαμηλό κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο της οικογένειας. Η απουσία ή η ανεπάρκεια γονεϊκού ελέγχου. Η διαδικασία του εκπολιτισμού, όταν αυτή επισυμβαίνει μονοδιάστατα: όταν δηλαδή ο πληθυσμός που μεταναστεύει εγκαταλείπει τις πρακτικές, τις αξίες και ό,τι ειδικά χαρακτηρίζει την ταυτότητα της πολιτισμικής του κληρονομιάς, ως προσπάθεια προσαρμογής στο νέο πολιτισμικό πλαίσιο. 12

13 Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας Εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Α.1.2: Παράγοντες προστασίας Α.1.2.1: Ενδοπροσωπικοί Η υψηλή σχολική επίδοση. Ο στόχος εισαγωγής στην ανώτατη εκπαίδευση. Το αίσθημα της σωματικής και ψυχολογικής ασφάλειας μέσα στη σχολική μονάδα. Η συναισθηματική ευεξία (π.χ. η υψηλή αυτοεκτίμηση). Η συμμετοχή σε εξωσχολικές δραστηριότητες (π.χ. η συμμετοχή σε αθλητική ομάδα). Η έκθεση σε διαφήμιση κατά της χρήσης των προϊόντων καπνού και η συμμετοχή σε δραστηριότητες που προάγουν τον υγιεινό τρόπο ζωής. Α.1.2.2: Κοινωνικοί / περιβαλλοντικοί / πολιτισμικοί Η αρνητική στάση των γονέων στη χρήση προϊόντων καπνού (μόνο όταν ακολουθείται από την αντίστοιχη συμπεριφορά). Η γονεϊκή υποστήριξη σε περιόδους έντονου άγχους ή/και θλίψης των παιδιών. Ο επαρκής γονεϊκός έλεγχος. Οι υψηλές προσδοκίες των γονέων προς το παιδί για την ακαδημαϊκή του επίδοση. Η συχνή επαφή των γονέων με το σχολείο. Η συνεκτικότητα της οικογένειας: η οικογένεια που προωθεί την κατανόηση, την επικοινωνία και το αίσθημα της ασφάλειας. Η υψηλή κοστολόγηση των προϊόντων καπνού. Τα προσαρμοσμένα προγράμματα πρόληψης για την αντιμετώπιση της χρήσης προϊόντων καπνού. Οι αυστηρές ποινές για την παραβίαση της απαγόρευσης του καπνίσματος στη σχολική μονάδα. Οι ολοκληρωμένες πολιτικές των σχολικών μονάδων: η εφαρμογή παρεμβάσεων πρόληψης, ο αυστηρός έλεγχος της χρήσης προϊόντων καπνού μέσα στο σχολικό συγκρότημα και γύρω από αυτό. Οι παρεμβάσεις πρόληψης, οι οποίες (α) χρησιμοποιούν τους εφήβους ως επικεφαλής των δραστηριοτήτων, (β) ενσωματώνουν προγράμματα εκπαίδευσης των παιδιών στις δεξιότητες άρνησης, (γ) αναζητούν και ενισχύουν τη συμμετοχή της οικογένειας και (δ) στοχεύουν στη δημιουργία δικτύου πρόληψης: σχολείο - οικογένεια - κοινότητα. Στις ημέρες μας, η μελέτη αναφορικά με τους παράγοντες κινδύνου και προστασίας για τη χρήση προϊόντων καπνού, δηλαδή τη μεγαλύτερη απειλή της παιδικής και εφηβικής υγείας και ευημερίας, έχει εξελιχθεί από το βασικό εντοπισμό τους, στη διαλεύκανση της μεταξύ τους αλληλεπίδρασης. 13

14 Α.1.3: Ιδιαιτερότητες και λανθασμένες αντιλήψεις που συνοδεύουν το κάπνισμα στο μαθητικό πληθυσμό Μια πιο προσεκτική ματιά στο θέμα της χρήσης και της εξάρτησης από τον καπνό υποδεικνύει ατομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες έναντι των άλλων ναρκωτικών ουσιών. Υπό ένα κοινωνικοπολιτισμικό πρίσμα μελέτης, παρατηρούμε πως το κάπνισμα μπορεί να είναι μια κοινωνικά αποδεκτή συνήθεια, με τα προϊόντα καπνού να χαίρουν εύκολης πρόσβασης και έντονης διαθεσιμότητας, διαφήμισης και προώθησης. Υπό ένα ατομικό πρίσμα μελέτης, και δεδομένης της ευρύτατης διάδοσής του, το κάπνισμα πολύ συχνά χρησιμοποιείται ως μέσο αναζήτησης της απόλαυσης, της συγκέντρωσης ή/και της αυτοπεποίθησης, ως μέσο του «ανήκειν» σε μια ομάδα, ως μέσο έκφρασης απελευθέρωσης, ανεξαρτησίας, επαναστατικότητας και ενηλικίωσης. Ευρύτατα διαδεδομένες είναι και ορισμένες λανθασμένες αντιλήψεις, οι οποίες συμβάλλουν στην εξάρτηση από τον καπνό. Οι κυριότερες αφορούν στη διαστρέβλωση βασικών - αντικειμενικών γεγονότων αναφορικά με το κάπνισμα, όπως η ισχυρή εξαρτητική δράση του τσιγάρου, ενώ άλλες εφορμώνται από κοινωνικούς παράγοντες. Ενδεικτικά, αναφέρουμε τις περισσότερο διαδεδομένες αντιλήψεις από το Φυλλάδιο «Αγωγή Υγείας του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας - Αθήνα 1999, Μύθος και Αλήθεια για το Κάπνισμα»: Μύθος Τα «ελαφρά» τσιγάρα δεν βλάπτουν. Το τσιγάρο όποτε θέλω το κόβω. Δύο τσιγάρα την ημέρα με τον καφέ και μετά το φαγητό δεν βλάπτουν. Με την πίπα, τα πούρα, ή το μάσημα του καπνού δεν εισπνέω στο βάθος τον καπνό, οπότε δεν κινδυνεύω. Εάν καπνίζω, κάνω κακό μόνο σε εμένα. Κατά την εγκυμοσύνη μου, καπνίζω μόνο λίγα τσιγάρα και έτσι δεν βλάπτω το έμβρυο. Δεν κόβω το κάπνισμα γιατί καπνίζω τόσα χρόνια και ό,τι κακό ήταν να γίνει, έγινε. Αν και καπνίζω, αισθάνομαι πολύ καλά στην υγεία μου χωρίς κανένα πρόβλημα στις επιδόσεις μου. Πραγματικότητα Κατά την καύση του τσιγάρου, παράγονται βλαβερές ουσίες, από τις οποίες οι 40 είναι καρκινογόνες. Είναι δύσκολη η διακοπή του γιατί η νικοτίνη είναι εξαρτησιογόνος ψυχοτρόπος ουσία και προκαλεί εθισμό και έξη. Όλοι οι καπνιστές ξεκίνησαν από τα δύο τσιγάρα. Κάθε χρήση καπνού μπορεί να προκαλέσει καρδιαγγειακά νοσήματα. Το παθητικό κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του πνεύμονα στους μη καπνιστές και αναπνευστικά προβλήματα ιδιαίτερα στα παιδιά. Έχει αποδειχθεί πως και τα λίγα τσιγάρα βλάπτουν το έμβρυο διότι η νικοτίνη περνάει στο αίμα του και έτσι μπορεί να γεννηθεί με λιγότερο σωματικό βάρος και αναπνευστικά προβλήματα. Το κάπνισμα ενοχοποιείται επίσης για τον αιφνίδιο θάνατο νεογνών. Έχει αποδειχθεί πως όσα χρόνια και αν καπνίζεις, με τη διακοπή του καπνίσματος, μειώνεις σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών και πνευμονικών νοσημάτων και καρκίνου. Έχει αποδειχθεί ότι το κάπνισμα σταδιακά μειώνει τις φυσικές ικανότητες, τις αντιστάσεις του οργανισμού και τις σεξουαλικές δραστηριότητες του ατόμου. Επισημαίνεται ότι η νικοτίνη προκαλεί ισχυρή εξάρτηση, όπως τα γνωστά ναρκωτικά ηρωίνη και κοκαΐνη. 14

15 Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας Εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Α.2: Δομή και λειτουργία αναπνευστικού και κυκλοφορικού συστήματος Κατά την εισπνοή του καπνού, τα συστατικά του εισέρχονται στον οργανισμό του ανθρώπου από το στόμα (ή τη μύτη), ακολουθούν τη διαδρομή της αναπνευστικής οδού και φθάνουν στις κυψελίδες των πνευμόνων. Από εκεί, με το αίμα, μεταφέρονται σε όλους τους ιστούς και τα κύτταρα του οργανισμού. Η διαδικασία αυτή συμβαίνει και με το παθητικό κάπνισμα, οπότε εισπνεόνται τα συστατικά του καπνού κάποιου καπνιστή. Είναι απαραίτητο, λοιπόν, να αναφερθούν πρώτα μερικά βασικά στοιχεία της φυσιολογικής ανατομίας και λειτουργίας του αναπνευστικού και του κυκλοφορικού συστήματος, δια μέσου των οποίων μεταφέρεται ο καπνός στους ιστούς και στα κύτταρα του οργανισμού μας. Έτσι, θα κατανοήσουμε καλύτερα τις βλαβερές και ανεπανόρθωτες συνέπειες που προκαλεί το κάπνισμα στην υγεία μας. Α.2.1: Αναπνευστικό σύστημα Α.2.1.1: Ανατομικά στοιχεία του αναπνευστικού συστήματος Τα όργανα του αναπνευστικού συστήματος είναι: η μύτη, ο φάρυγγας, ο λάρυγγας, η τραχεία, οι βρόγχοι και οι πνεύμονες. Η αναπνευστική (αεροφόρος) οδός αρχίζει από τη μύτη και καταλήγει στις κυψελίδες των πνευμόνων και αποτελεί ένα σύστημα σωλήνων, από όπου διέρχεται ο αέρας κατά την εισπνοή και εκπνοή. Διακρίνεται στην άνω αναπνευστική (αεροφόρο) οδό, στην οποία ανήκουν η μύτη και ο φάρυγγας, και στην κάτω αναπνευστική (αεροφόρο) οδό που περιλαμβάνει το λάρυγγα, την τραχεία, τους βρόγχους και τους πνεύμονες. Ανατομία της άνω αναπνευστικής οδού Tρεις ρινικές κόγχες Αναδιπλώσεις αγγειοβριθούς βλεννογόνου για ύγρανση - θέρμανση του αέρα. Επιφάνεια βλεννογόνου με κροσσούς που μετακινούν τη βλέννη εγκλωβίζοντας σωματίδια από τον εισπνεόμενο αέρα. Μαλακή υπερώα Ρώθωνες με κροσσούς για κάθαρση του εισπνεόμενου αέρα. Επιγλωττίδα Είσοδος τραχείας Γλώσσα Φάρυγγας Πηγή: Frank H. Netter. 15

16 Η μύτη (ρις) χρησιμεύει για την αναπνοή και την όσφρηση. Η ρινική κοιλότητα χωρίζεται με το ρινικό διάφραγμα σε δύο επιμέρους χώρους (θαλάμες), τη δεξιά και την αριστερή. Κάθε χώρος καταλήγει προς τα μέσα στο φαρυγγικό της στόμιο και προς τα έξω σε ένα ρουθούνι (μυκτήρας). Η ρινική κοιλότητα καλύπτεται στο μεγαλύτερο μέρος της από βλεννογόνο, ο οποίος χρησιμεύει για την ύγρανση, τη θέρμανση και τον καθαρισμό του εισπνεόμενου αέρα. Οι διαταραχές της μύτης, ανατομικές ή λειτουργικές, είναι δυνατόν να δημιουργήσουν προβλήματα στη διαδικασία της αναπνοής. Ο φάρυγγας είναι ένας ινομυώδης σωλήνας μήκους περίπου 15 εκ. Βρίσκεται πίσω από την κοιλότητα της μύτης, του στόματος και του λάρυγγα και επικοινωνεί με στόμια με τα όργανα αυτά. Ο φάρυγγας είναι μια δομή κοινή για το αναπνευστικό, αλλά και για το πεπτικό σύστημα, καθώς διέρχονται από αυτόν τόσο ο αέρας, όσο και η τροφή. Διακρίνεται σε 3 μέρη, το ρινικό, το στοματικό και το λαρυγγικό. Ο λάρυγγας είναι ένας σωλήνας μήκους 5-7 εκ., ο οποίος αποτελείται από χόνδρους, συνδέσμους και μύες, και συνδέει το φάρυγγα με την τραχεία. Κατά την κατάποση, το στόμιο του λάρυγγα αποφράσσεται με ένα χόνδρο, την επιγλωττίδα, ούτως ώστε να αποφεύγεται η είσοδος τροφής στην κάτω αναπνευστική οδό. Ο λάρυγγας χρησιμεύει τόσο για τη διέλευση του αέρα, όσο και για την παραγωγή της φωνής με τα δύο ζεύγη των φωνητικών χορδών που περιλαμβάνει. Ανατομία της κάτω αναπνευστικής οδού Τραχεία Δεξιός κύριος βρόγχος Αριστερός κύριος βρόγχος Πηγή: Frank H. Netter. 16

17 Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας Εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Η τραχεία είναι ένας ινοχόνδρινος σωλήνας μήκους περίπου 12 εκ. Αποτελεί συνέχεια του λάρυγγα και δομείται από χόνδρινα ημικρίκια, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους με συνδετικό ιστό. Το πίσω τοίχωμα της τραχείας είναι κινητό και ελαστικό, γεγονός που διευκολύνει το βήχα. Η τραχεία καλύπτεται εσωτερικά από κροσσωτό κυλινδρικό επιθήλιο. Το επιθήλιο αυτό διαθέτει μια πληθώρα από μικροσκοπικούς κροσσούς, οι οποίοι κινούνται με τρόπο που θυμίζει υαλοκαθαριστήρες, απομακρύνοντας τη βλέννα και μικρού μεγέθους ξένα σώματα από το αναπνευστικό σύστημα. Οι δύο βρόγχοι (δεξιός και αριστερός) αποτελούν τη συνέχεια της τραχείας προς τους πνεύμονες. Η κατασκευή τους είναι ίδια με εκείνη της τραχείας. Ο δεξιός βρόγχος είναι μικρότερος σε μήκος και μεγαλύτερος σε πλάτος από τον αριστερό. Οι δύο αυτοί βρόγχοι ονομάζονται στελεχιαίοι. Ο καθένας τους εισέρχεται στον αντίστοιχο πνεύμονα, όπου διακλαδίζεται σε μικρότερους βρόγχους, τους τμηματικούς, και αυτοί σε ακόμη μικρότερους και τέλος στα βρογχιόλια, μέσω των οποίων ο εισπνεόμενος αέρας οδηγείται στις κυψελίδες των πνευμόνων. Οι πνεύμονες (δεξιός και αριστερός) έχουν σχήμα κωνικό, βρίσκονται μέσα στη θωρακική κοιλότητα και προφυλάσσονται από το σκελετό του θώρακα. Διαιρούνται με τις μεσολόβιες σχισμές, ο μεν δεξιός σε τρία τμήματα (άνω, μέσος και κάτω λοβός), ο δε αριστερός πνεύμονας σε δύο τμήματα (άνω και κάτω λοβός). Κυψελίδες Πηγή: Frank H. Netter. 17

18 Η έξω επιφάνεια των πνευμόνων έρχεται σε επαφή με τις πλευρές, ενώ η έσω με την καρδιά. Στην έσω επιφάνεια βρίσκονται οι πύλες των πνευμόνων, από τις οποίες διέρχονται ο αντίστοιχος βρόγχος, ο κλάδος της πνευμονικής αρτηρίας, οι πνευμονικές φλέβες, τα νεύρα, τα λεμφαγγεία και οι βρογχικές αρτηρίες και φλέβες. Α.2.1.2: Αναπνοή Η αναπνοή είναι από τις σημαντικότερες λειτουργίες του οργανισμού μας και επιτυγχάνεται με τη συνεργασία των οργάνων του αναπνευστικού συστήματος. Πνεύμονες Τραχεία Aορτή Πλευρές Στέρνο Δεξιός πνεύμονας Αριστερός πνεύμονας Πηγή: Frank H. Netter. 18

19 Εκπαιδευτικό υλικό αγωγής υγείας Εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Σκοπός της λειτουργίας της αναπνοής είναι η πρόσληψη του οξυγόνου (O 2 ) από τον ατμοσφαιρικό αέρα, η αποβολή του διοξειδίου του άνθρακα (CO 2 ) από τον οργανισμό μας και η διατήρηση της ποσότητας των αερίων αυτών στο αίμα σε φυσιολογικά επίπεδα. Οι αναπνευστικές κινήσεις επιτυγχάνονται με τη λειτουργία των αναπνευστικών μυών. Ο κυριότερος αναπνευστικός μυς είναι το διάφραγμα, το οποίο χωρίζει το θώρακα από την κοιλιά. Για να γίνει κατανοητή η λειτουργία του ως εισπνευστικού μυός, είναι σκόπιμο να παρομοιαστεί με το έμβολο μιας τρόμπας. Κατά το γέμισμα της τρόμπας με αέρα, το έμβολο τραβιέται προς τα έξω, αναγκάζοντας τον αέρα να μπει μέσα από το μοναδικό στόμιο, το οποίο αυτή διαθέτει. Κατά παρόμοιο τρόπο, το συσπώμενο διάφραγμα κινείται προς τα κάτω, «αναγκάζοντας» τους πνεύμονες να γεμίσουν με αέρα ώστε να καλύψουν τον κενό χώρο που δημιουργείται. Στη διαδικασία αυτή, συμμετέχουν και οι έξω μεσοπλεύριοι μύες (βρίσκονται μεταξύ των πλευρών), οι οποίοι με τη σύσπασή τους, κινούν τις πλευρές προς τα έξω και πάνω, δημιουργώντας ακόμα περισσότερο χώρο για να καλυφθεί με αέρα που θα εισέλθει στους πνεύμονες. Παρότι η εισπνοή γίνεται με τη συμβολή κατάλληλων μυών, η εκπνοή γίνεται παθητικά. Σε κατάσταση ηρεμίας, πραγματοποιούνται αναπνευστικές κινήσεις το λεπτό. Ο ατμοσφαιρικός αέρας περιέχει O 2 (οξυγόνο), το οποίο θα φτάσει μέσω της αναπνευστικής οδού στις κυψελίδες των πνευμόνων. Οι κυψελίδες των πνευμόνων είναι δομές σχήματος μικρής φυσαλίδας γεμάτες αέρα. Στις κυψελίδες, πραγματοποιείται η ανταλλαγή των αερίων μεταξύ του αίματος και του κυψελιδικού αέρα, δια μέσου της αναπνευστικής μεμβράνης, την οποία διαπερνούν το O 2 και το CO 2 (διοξείδιο του άνθρακα). Αφού το O 2 περάσει την αναπνευστική μεμβράνη, παραλαμβάνεται από το αίμα και μεταφέρεται στην καρδιά με τις πνευμονικές φλέβες. Από εκεί, μέσω της αορτής και των αρτηριών, μεταφέρεται στους ιστούς και τα κύτταρα του οργανισμού. Το CO 2 ακολουθεί την αντίστροφη πορεία (από τα κύτταρα και τους ιστούς στις φλέβες, στην καρδιά και μέσω της πνευμονικής αρτηρίας στις κυψελίδες) και διασχίζει την αναπνευστική μεμβράνη φεύγοντας από αίμα εκπνεόμενο στο περιβάλλον. Παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να προκαλέσουν διαταραχή, σε οποιοδήποτε σημείο αυτής της διαδρομής, από τη μύτη μέχρι τις κυψελίδες, είναι δυνατόν να δημιουργήσουν σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα, αλλά και προβλήματα σε άλλα συστήματα του οργανισμού. Α.2.2: Κυκλοφορικό σύστημα Το κυκλοφορικό σύστημα αποτελείται από την καρδιά και τα αγγεία, τα οποία διακρίνονται σε αρτηρίες, φλέβες και τριχοειδή. Τα αγγεία ξεκινούν από την καρδιά, διασχίζουν ολόκληρο το σώμα και καταλήγουν πίσω στην καρδιά. Τα αγγεία που παίρνουν το αίμα από την καρδιά (εξέρχονται από αυτή) λέγονται αρτηρίες και τα αγγεία που φέρνουν το αίμα στην καρδιά (εισέρχονται σε αυτή) λέγονται φλέβες. Μέσα σε αυτό το κλειστό σύστημα, κυκλοφορεί το αίμα. Σκοπός του κυκλοφορικού συστήματος είναι να προωθεί το αίμα σε όλα τα κύτταρα των ιστών και των οργάνων του σώματος, μεταφέροντας σε αυτά οξυγόνο (O 2 ) και θρεπτικές ουσίες. Παράλληλα, το αίμα παραλαμβάνει από τα κύτταρα το διοξείδιο του άνθρακα (CO 2 ) και άχρηστα (παρά)προϊόντα του μεταβολισμού και τα μεταφέρει στα όργανα, από όπου ο οργανισμός θα τα αποβάλει: το CO 2 στους πνεύμονες και τις διάφορες ουσίες στους νεφρούς. Η καρδιά είναι ένα όργανο μυώδες και κοίλο. Έχει σχήμα ανεστραμμένης τριγωνικής πυραμίδας. Βρίσκεται μέσα στη θωρακική κοιλότητα, πάνω από το διάφραγμα και μεταξύ των δύο πνευμόνων. Εσωτερικά, χωρίζεται με δυο διαφράγματα σε 4 κοιλότητες. Το πάνω τμήμα αποτελείται από τους 2 κόλπους (τον αριστερό και το δεξιό) που χωρίζονται μεταξύ τους με το μεσοκολπικό διάφραγμα. 19

20 Κυκλοφορικό Σύστημα Αρτηρίες Δεξιός κόλπος Πνευμονική κυκλοφορία Αριστερός κόλπος Δεξιά κοιλία Αριστερή κοιλιά Φλέβες Πηγή: Frank H. Netter. Το κάτω τμήμα αποτελείται από τις 2 κοιλίες (την αριστερή και τη δεξιά) που χωρίζονται μεταξύ τους με το μεσοκοιλιακό διάφραγμα. Τα τοιχώματα των κοιλιών και ειδικότερα της αριστερής κοιλίας είναι παχύτερα από αυτά των κόλπων. Ο αριστερός κόλπος επικοινωνεί με την αριστερή κοιλία με το αριστερό κολποκοιλιακό στόμιο, το οποίο φράζει η μιτροειδής βαλβίδα. Ο δεξιός κόλπος επικοινωνεί με τη δεξιά κοιλία με το δεξιό κολποκοιλιακό στόμιο, το οποίο φράζει η τριγλώχινα βαλβίδα. Επίσης, βαλβίδες φράζουν τα στόμια των κοιλιών με τα αντίστοιχα αγγεία. Στην αριστερή κοιλία, η αορτική βαλβίδα φράζει το στόμιο της αορτής και στη δεξιά κοιλία, η πνευμονική βαλβίδα φράζει το στόμιο της πνευμονικής αρτηρίας. Η καρδιά λειτουργεί σαν μια αντλία, η οποία αφενός προωθεί το αίμα στην περιφέρεια και αφετέρου το δέχεται ξανά πίσω από την περιφέρεια. Η λειτουργία αυτή επιτυγχάνεται με τις συνεχείς ρυθμικές συστολικές και διαστολικές κινήσεις της καρδιάς, με συχνότητα κινήσεις το λεπτό. Κατά τη σύσπαση της καρδιάς, συστέλλονται οι κόλποι, αυξάνοντας την πίεση μέσα σε αυτούς και ανοίγοντας τις κολποκοιλιακές βαλβίδες. Με αυτόν τον τρόπο, το αίμα μεταφέρεται στις αντίστοιχες κοιλίες. Στη συνέχεια, οι κοιλίες συστέλλονται, ενώ οι κολποκοιλιακές βαλβίδες κλείνουν, εμποδίζοντας την επιστροφή του αίματος στους κόλπους. Με τη συστολή των κοιλιών, αυξάνεται η πίεση μέσα σε αυτές, ανοίγουν οι βαλβίδες στα στόμια των κοιλιών και το αίμα μεταφέρεται στα αιμοφόρα αγγεία. 20

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ιστορική αναδρομή ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Πνευμονολογική Κλινική ΠΓΝΠατρών 600 π.χ. Εμφάνιση του φυτού στην Αμερική 1492 μ.χ. Rodrigo de Jerez- 7 έτη φυλάκιση 1600 Καθολική Εκκλησία 1633 Τουρκία Σουλτάνος

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνω να Μην καπνίζω

Μαθαίνω να Μην καπνίζω Μαθαίνω να Μην καπνίζω 1ο Βραβείο: Μπαμπά μην καπνίζεις Κεκλίκογλου Γ., Κουρουνιώτη Δ., Μολύνδρη Μ., Πλαμαντούρα, Κ. Δημοτικό Σχολείο Σταυράκη Το κάπνισμα είναι η πρώτη αποτρέψιμη αιτία θανάτου σε ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Σχέδιο εργασίας της Α τάξης Γελ. Πελοπίου Υπεύθυνος καθηγητής: Παπαδημητρίου Νικόλαος Αναπνοή Μέλη : Αγγελόπουλος Γιάννης Τσιπολίτης Γιώργος Η αναπνοή σε επίπεδο οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα jk ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα Εισαγωγή στο Κυκλοφορικό μας Σύστημα (ΚΣ) Το ΚΣ αποτελείται από - τα αιμοφόρα αγγεία την καρδιά Αέρας που εισπνέουμε Αέρας που εκπνέουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα Το κάπνισμα του τσιγάρου είναι η πιο διαδεδομένη μορφή κατανάλωσης του καπνού. Πρόκειται για μια συνήθεια που σε αρχικό

Διαβάστε περισσότερα

3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα μα που κυκλοφορεί μέσα σ' αυτά. Στενά συνδεδεμένο με το κυκλοφορικό σύστημα είναι κύτταρα των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των αχρήστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Οι πρώτοι που ανακάλυψαν τις χαλαρωτικές ιδιότητες του καπνού ήταν οι Ινδιάνοι. Συνήθιζαν να καπνίζουν πίπα ή πούρο. Με την άφιξη των πρώτων ευρωπαίων στην αμερικανική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Α Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΑΠΝΟΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ο όρος αναπνοήαναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΑΛ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ ΩΡΩΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» Παρακαλούμε να απαντήσετε ανώνυμα ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1.Καπνίζεις; Αν ναι γιατί; 2. Αν καπνίζεις πότε

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του καπνίσματος

Η ιστορία του καπνίσματος ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Η ιστορία του καπνίσματος Οι πρώτοι που ανακάλυψαν τις χαλαρωτικές ιδιότητες του καπνού ήταν οι Ινδιάνοι. Συνήθιζαν να καπνίζουν πίπα ή πούρο. Με την άφιξη των πρώτων ευρωπαίων στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος Τιπεριλαμβάνει; Ρινική κοιλότητα Φάρυγγας Λάρυγγας Τραχεία Βρογχιόλια Βρόγχοι Κυψελίδες Όριοανώτερου κατώτερουασ Φωνητικές χορδές Λάρυγγας

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ ΗΚΑΡΔΙΑ Η καρδιά που το μέγεθός της είναι λίγο μεγαλύτερο από μία γροθιά, είναι μία διπλή αυτόνομη μυώδης αντλία. Ενώ το βάρος της κυμαίνεται από 280 340 γραμμάρια. Είναι η κεντρική αντλία του κυκλοφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

5. ΑΝΑΠΝΟΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ

5. ΑΝΑΠΝΟΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 5. ΑΝΑΠΝΟΗ Τα προϊόντα της πέψης των θρεπτικών ουσιών που περιέχονται στην τροφή απορροφώνται στο λεπτό έντερο και φτάνουν με την κυκλοφορία του αίματος σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί,

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι συσχετίζουν τους θανάτους από το κάπνισμα με καρκίνο και παθήσεις των πνευμόνων, στην πράξη, περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ Τι είναι αναζωογόνηση ; Για τη διατήρηση της ζωής χρειάζεται συνεχής τροφοδοσία όλων των οργάνων με

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΡΔΙΑ ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΙΜΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ ΠΛΑΣΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΛΕΒΕΣ ΕΡΥΘΡΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΤΡΙΧΟΕΙΔΗ ΛΕΥΚΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑ Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία Το κυκλοφορικό σύστημα τροφοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. (α) Να ονομάσετε τα αγγεία Α και Β. (β) Πώς είναι προσαρμοσμένο το αγγείο Γ για να έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ 7 ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ Σε µια καρδιά που λειτουργεί φυσιολογικά, το αίµα µε χαµηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο ρέει από το σώµα στη δεξιά πλευρά της καρδιάς (στο δεξιό κόλπο και από εκεί στη δεξιά κοιλία).

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΑΞΗ Τ... ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΟΓΑΜΜΑ ΠΟΥΔΝ ΚΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΥΤΤΑΟ ΚΦΑΛΑΙΟ 2: ΙΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΥΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 4: ΚΥΚΛΟΦΟΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΙΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΠΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Β Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΚΥΨΕΛΙΔΕΣ 2 ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

1.Για να ηρεμίσουν, να ανακουφιστούν, από κάποια συναισθηματική φόρτιση. Π.χ. όταν έχουν νεύρα για κάτι το οποίο δεν έγινε όπως το ήθελαν.

1.Για να ηρεμίσουν, να ανακουφιστούν, από κάποια συναισθηματική φόρτιση. Π.χ. όταν έχουν νεύρα για κάτι το οποίο δεν έγινε όπως το ήθελαν. ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Στις μέρες μας βλέπουμε καθημερινά ανθρώπους διαφόρων ηλικιών να καπνίζουν. Τι είναι, όμως, το κάπνισμα; Τι το κάνει τόσο εθιστικό και αναγκαίο για τους χρήστες του; Σ αυτή την εργασία θα ήθελα

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΡΗΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ M.D,PhD,FEBU ΚΑΠΝΙΣΜΑ H ΣΤΥΣΗ? XΕΙΡ ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ XΕΙΡ. ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Τί είναι Lifestyle? Μία έκφραση προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ [1] Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ «ΙΝΔΙΑΝΩΝ ΣΗΜΕΙΑ! ΚΑΠΝΙΣΜΑ;» Παρακαλούμε να απαντήσετε στο παρακάτω ερωτηματολόγιο με ειλικρίνεια.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ 9 ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ Σε αυτές τις περιπτώσεις, το αίµα που προωθείται στο σώµα περιέχει λιγότερη από την φυσιολογική ποσότητα οξυγόνου. Αυτό προκαλεί ένα µπλέ χρωµατισµό του δέρµατος που ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει;

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη ΧΑΠ; Αυτό το ενημερωτικό φυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνευστικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Αναπνευστικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Αναπνευστικό Σύστημα Ioannis Lazarettos MD PhD Αναπνευστικό Σύστημα Το αναπνευστικό σύστημα εξυπηρετεί τη λειτουργία της αναπνοής, δηλαδή της ανταλλαγής αερίων στον οργανισμό 2 Όργανα Αναπνευστικού Λάρυγγας

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Το παθητικό κάπνισμα αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο δεδομένου ότι οι άνθρωποι σε όλες τις χώρες και τους πολιτισμούς εκτίθενται σε αυτό ( second hand smoke SHS ). Εμφανίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία

Ανατομία - Φυσιολογία ΦΥΣΙΟ ΠΝΕΥΜΩΝ Ανατομία - Φυσιολογία Φυσιολογική α/α Ακτινοανατομία Ακτινοανατομία Αγγειογραφία πνευμονικών αρτηριών Β ρ ο γ χ ο γ ρ α φ ί α Πύκνωση Αντικατάσταση του αέρα των κυψελίδων από υλικό, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή στάσεων και συμπεριφορών μαθητών μαθητριών απέναντι στο κάπνισμα. Ιούνιος 2014. Αποτελέσματα έρευνας

Καταγραφή στάσεων και συμπεριφορών μαθητών μαθητριών απέναντι στο κάπνισμα. Ιούνιος 2014. Αποτελέσματα έρευνας Αποτελέσματα έρευνας Καταγραφή στάσεων και συμπεριφορών μαθητών μαθητριών απέναντι στο κάπνισμα Στο πλαίσιο της Πράξης: «Ενέργειες ενημέρωσης και υποστήριξης για την οργάνωση και υλοποίηση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

δ. Ατρησία Πνευµονικής.

δ. Ατρησία Πνευµονικής. διολόγο. Θα πρέπει επίσης να υποβάλλονται σε τακτά χρονικά διαστή- µατα σε εξετάσεις για έλεγχο της λειτουργίας της καρδιάς τους. Υπάρχει κίνδυνος να προσβληθούν από ενδοκαρδίτιδα πριν ή µετά την εγχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΤΑΚΑΑΤΑΚΑ Κίνητρο Είναι ο δυναμικός παράγοντας ο οποίος διεγείρει, καθορίζει και κατευθύνει τη συμπεριφορά του ατόμου προς ένα σκοπό. Model of

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα Το οικονομικό φορτίο του καπνίσματος για το ιατροασφαλιστικό σύστημα σε κρίση στην Ελλάδα Tσαλαπάτη Κωνσταντίνα ΒScEcon, MSc Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Απρίλιος 2013 Το

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Το πρόγραμμα εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΕΙΣΠΝΕΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΚΠΝΕΟΜΕΝΟ ΑΕΡΑ

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΕΙΣΠΝΕΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΚΠΝΕΟΜΕΝΟ ΑΕΡΑ Εργαστηριακές Ασκήσεις Βιολογίας Χατζηνικόλας Μιχαήλ ΠΕ04 Βιολόγος ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΕΙΣΠΝΕΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΚΠΝΕΟΜΕΝΟ ΑΕΡΑ Αναπνευστικό Σύστημα Βρογχικό δέντρο Α Γυμνασίου Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 6 o

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 6 o Τεύχος 1 ο - Άρθρο 6 o ΑΝΤΙΚΑΠΝΙΣΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΑΠΝΙΣΤΙΚΟ ΠΑΡΚΟ Συγγραφέας: Τσίντου Μαγδαληνή* Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. *Editor in Chief, reviewer, webmaster. Ως φοιτητές ιατρικής,

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΓΚΡΕΚΑ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΟΛΙΟΠΑΝΟΥ ΝΑΝΤΙΑ ΤΣΟΜΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΟΣ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΣΠΟΙΝΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΓΚΡΕΚΑ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΟΛΙΟΠΑΝΟΥ ΝΑΝΤΙΑ ΤΣΟΜΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΟΣ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΣΠΟΙΝΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΓΚΡΕΚΑ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΟΛΙΟΠΑΝΟΥ ΝΑΝΤΙΑ ΤΣΟΜΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΟΣ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΣΠΟΙΝΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ Είναι αναµφισβήτητη αλήθεια πια ότι η νικοτίνη(τοτσιγάρο) προκαλείταχύτατα

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ. έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ. έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου. ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η είδηση περί καπνού και χρησιμοποιήσεώς του έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου. Αργότερα η χρήση του καπνού στην Ευρώπη ξεκινάει σαν ένα δώρο προς μια βασίλισσα

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D.

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία Μεταβολικές ασθένειες και άσκηση Άσκηση και αρτηριακή πίεση Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Καρδιά Καρδιά Η καρδιά είναι ένα μυϊκό όργανο

Διαβάστε περισσότερα

δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη

δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη ταξινόμιση της φυσικής κατάστασης Δύναμη Αντοχή φυσική κατάστασ η Ταχύτητα Ευλυγισία ποιοι ασχολούνται με την άσκηση με βάρη οι αθλητές της άρσης βαρών, οι

Διαβάστε περισσότερα

Σαρόγλου Μαρία MD, PhD, Επιµελήτρια Β Πνευµονολόγος - Φυµατιολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Δράµας

Σαρόγλου Μαρία MD, PhD, Επιµελήτρια Β Πνευµονολόγος - Φυµατιολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Δράµας Σαρόγλου Μαρία MD, PhD, Επιµελήτρια Β Πνευµονολόγος - Φυµατιολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Δράµας .. η επιστήµη που µελετάει την κατανοµή και την εξέλιξη διαφόρων νοσηµάτων στον ανθρώπινο πληθυσµό. αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 7: Φυσιολογία της καρδιάς Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail: sbellou@uowm.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ. Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ

ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ. Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΘΩΡΑΚΟΣ ΣΕ ΠΟΛΥΤΡΑΥΜΑΤΙΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑ ΚΟΙΛΙΑ 23% 31% ΘΩΡΑΚΑΣ + ΑΚΡΑ 52% 11% ΚΕΦΑΛΙ 41% 26% Ι. ΒΑΡΕΙΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα