Διαφοροδιαγνωστική προσέγγιση και θεραπευτική αντιμετώπιση του υπογλυκαιμικού συνδρόμου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διαφοροδιαγνωστική προσέγγιση και θεραπευτική αντιμετώπιση του υπογλυκαιμικού συνδρόμου"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(2): Διαφοροδιαγνωστική προσέγγιση και θεραπευτική αντιμετώπιση του υπογλυκαιμικού συνδρόμου Το πρόβλημα των υπογλυκαιμικών επεισοδίων είναι συχνό στην καθημερινή κλινική πράξη και πολλά άτομα προσφεύγουν στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας με την αυτοδιάγνωση της υπογλυκαιμίας, ζητώντας απεγνωσμένα ιατρική βοήθεια. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις η εν λόγω διάγνωση είναι αυθαίρετη και ως επί το πλείστον εσφαλμένη. Συνεπώς, αρχικά ο κλινικός ιατρός καλείται να επιβεβαιώσει τη διάγνωση της αληθούς υπογλυκαιμίας με τη βοήθεια της κλασικής τριάδας του Whipple. Μετά από την επιβεβαίωσή της οφείλει να προχωρήσει στη διαφοροδιαγνωστική προσέγγιση του υπογλυκαιμικού συνδρόμου. Σκοπός της παρούσας βραχείας ανασκόπησης είναι η διευκόλυνση του κλινικού γιατρού, που συνήθως αντιμετωπίζει δυσκολίες στην εν λόγω προσέγγιση, με την υιοθέτηση του διαφοροδιαγνωστικού αλγόριθμου, ο οποίος παρουσιάζεται κατά τρόπο συνοπτικό και εύληπτο τόσο κατά την ανάπτυξη του κειμένου, όσο και υπό μορφή γραφικής παράστασης. Στο πλαίσιο εφαρμογής του αλγόριθμου, αρχικά αποκλείονται καταστάσεις, νοσήματα και φαρμακευτικοί παράγοντες που μπορεί να συσχετίζονται με την εκδήλωση υπογλυκαιμικών επεισοδίων. Στη συνέχεια γίνεται η διάκριση των δύο κύριων τύπων υπογλυκαιμίας, δηλαδή της νηστείας και της μεταγευματικής, η οποία αποτελεί το κομβικό σημείο για την περαιτέρω διαγνωστική προσπέλαση του συνδρόμου. Αφού επιτευχθεί η συγκεκριμένη διάκριση, ακολούθως περιγράφονται αναλυτικά τα διαγνωστικά βήματα που οδηγούν στην αποκάλυψη των ποικίλων αιτίων των δύο κύριων τύπων της υπογλυκαιμίας και αναλύονται οι υποκείμενοι γνωστοί ή πιθανολογούμενοι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται σχετικά με την ψευδοϋπογλυκαιμία, που στερείται συνήθως συμπτωματολογίας και δεν συνιστά σημαντικό κλινικό πρόβλημα. Εκτενής όμως αναφορά γίνεται στην ειδική περίπτωση της ψευδοϋπογλυκαιμίας, που χαρακτηρίζεται από υπογλυκαιμιο-μιμητική συμπτωματολογία και συζητείται ο υποκείμενος ψυχογενής μηχανισμός της. Τέλος, προσδιορίζονται οι γενικές αρχές της εξατομικευμένης θεραπευτικής αντιμετώπισης του υπογλυκαιμικού συνδρόμου, επισημαίνοντας ιδιαίτερα τις καταστάσεις εκείνες στις οποίες είναι κρίσιμη η άμεση και αποτελεσματική θεραπεία. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2011, 28(2): B. Δημαράκης, A. Αργυρόπουλος... Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Μεταβολισμού και Σακχαρώδους Διαβήτη, Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας «Άγιος Παντελεήμων», Πειραιάς The diagnosis and treatment of hypoglycemic syndrome Λέξεις ευρετηρίου Αληθής Μεταγευματική Νηστείας Υπογλυκαιμία Ψευδοϋπογλυκαιμία Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η υπογλυκαιμία αναγνωρίστηκε ως κλινική οντότητα μόλις κατά τα πρώτα έτη του 20ού αιώνα, αλλά η σημασία της στην καθημερινή κλινική πράξη συνειδητοποιήθηκε πολύ αργότερα. Και αυτό, επειδή οι γιατροί εξοικειώθηκαν με την κλινική εικόνα των υπογλυκαιμικών επεισοδίων μετά από την εισαγωγή της ινσουλίνης στη θεραπευτική του σακχαρώδους διαβήτη (ΣΔ), στα μέσα της δεκαετίας του Έκτοτε, η έννοια της υπογλυκαιμίας είναι συνήθως συ- νυφασμένη με το ΣΔ και τη θεραπευτική του αντιμετώπιση, κυρίως την ινσουλινοθεραπεία. Με την πάροδο όμως του χρόνου και την πρόοδο της Ιατρικής αναγνωρίστηκαν και άλλα αίτια του υπογλυκαιμικού συνδρόμου. 2. ΟΡΙΣΜΟΣ Ως υπογλυκαιμία ορίζεται το κλινικό σύνδρομο* που χαρακτηρίζεται από χαμηλή τιμή γλυκόζης ορού, συνήθως * Ο όρος σύνδρομο χρησιμοποιείται με την έννοια ενός συνόλου συμπτωμάτων και σημείων ποικίλης αιτιολογίας.

2 200 B. Δημαράκης και A. Αργυρόπουλος <55 mg/dl (3 mmol/l), με ταυτόχρονη εκδήλωση ποικίλης σχετικής συμπτωματολογίας, και οφείλεται σε διαταραχή των μηχανισμών ομοιοστασίας της γλυκόζης ΕΠΙΠΤΩΣΗ Η επίπτωση του υπογλυκαιμικού συνδρόμου 2 στο γενικό πληθυσμό είναι εξαιρετικά δύσκολο να προσδιοριστεί, επειδή συχνά οι ασθενείς αλλά και οι ιατροί αποδίδουν συνήθη ψυχοσωματικά συμπτώματα, όπως η ανησυχία, η ευερεθιστότητα και το αίσθημα παλμών, σε υπογλυκαιμία, χωρίς όμως τεκμηρίωση της διάγνωσής της. Είναι χαρακτηριστικό ότι η υπογλυκαιμία τεκμηριώνεται μόνο σε ένα ποσοστό, της τάξης του 5 10%, των ατόμων που απευθύνονται στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας με την αυτοδιάγνωση της υπογλυκαιμίας. Με βάση τα παραπάνω, η διάγνωση της υπογλυκαιμίας από τους ίδιους τους ασθενείς ή το περιβάλλον τους συνήθως είναι αυθαίρετη και, ως επί το πλείστον, εσφαλμένη. Ωστόσο, και σε αυτές τις περιπτώσεις ο κλινικός ιατρός είναι υποχρεωμένος να αποκλείσει το ενδεχόμενο της αληθούς υπογλυκαιμίας (true hypoglycemia), η οποία, έστω και δυνητικά, είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. 4. ΑΛΗΘΗΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ Ο όρος «αληθής υπογλυκαιμία» υιοθετήθηκε προκειμένου να καταστεί σαφής η διάκρισή της από την ψευδοϋπογλυκαιμία (pseudohypoglycemia), για την οποία γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στη συνέχεια. Ως αληθής υπογλυκαιμία ορίζεται η εκδήλωση σχετικής συμπτωματολογίας με ταυτόχρονη ανεύρεση τιμής σακχάρου αίματος (ΣΑ) <55 mg/ dl, η οποία θεωρείται συνήθως το βιοχημικό διαχωριστικό όριο (cut-off point) για τη διάγνωσή της. Η απότομη πτώση του ΣΑ σε υπογλυκαιμικά επίπεδα π.χ. μετά από χορήγηση σχετικά μεγάλης δόσης ινσουλίνης ταχείας δράσης εκδηλώνεται με συνδυασμό αδρενεργικών κυρίως και, λιγότερο συχνά, νευρογλυκοπενικών συμπτωμάτων. Η βραδεία όμως εγκατάσταση της υπογλυκαιμίας π.χ. λόγω αναστολής της ηπατικής παραγωγής γλυκόζης ως συνέπεια ινσουλινώματος ή χορήγησης υπερβολικής δόσης ινσουλίνης μακράς δράσης εκδηλώνεται κυρίως με νευρογλυκοπενική συμπτωματολογία. 6. ΔΙΑΦΟΡΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ Η διαγνωστική αμηχανία των ιατρών στη διαχείριση του προβλήματος των ατόμων με πιθανή υπογλυκαιμία καταλήγει συχνά σε άνευ λόγου ταλαιπωρία τους, όταν δεν υφίσταται οργανική διαταραχή ή, σπανιότερα, σε επικίνδυνη καθυστέρηση της διάγνωσης των αιτίων της, σε ασθενείς με αληθή υπογλυκαιμία. Για το λόγο αυτόν παρουσιάζεται με συνοπτικό και εύληπτο τρόπο ο διαφοροδιαγνωστικός αλγόριθμος (εικ. 1) που οδηγεί τον ιατρό, με τη βοήθεια κλινικών και εργαστηριακών βημάτων, στην αποκάλυψη της ενδεχόμενης παθοφυσιολογικής διαταραχής Τεκμηρίωση της υπογλυκαιμίας Πρωταρχικός στόχος του διαφοροδιαγνωστικού αλγόριθμου θεωρείται η τεκμηρίωση της πιθανολογούμενης υπογλυκαιμίας με τη βοήθεια της κλασικής τριάδας του Whipple, 3 που αποτελεί το «διαγνωστικό στυλοβάτη» και περιλαμβάνει (α) τη συμπτωματολογία της υπογλυκαιμίας, (β) την επιβεβαίωσή της, με τιμή ΣΑ που συνήθως είναι <55 mg/dl και (γ) την ύφεσή της με τη λήψη σακχαρούχου γεύματος. 5. ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Το σύνδρομο της υπογλυκαιμίας εκδηλώνεται με δύο τύπους συμπτωμάτων: Αδρενεργικά συμπτώματα, όπως τρόμος, εφίδρωση, άγχος, αίσθημα παλμών και ταχυκαρδία, που οφείλονται στην αντιρροπιστική κινητοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και στη συμπαρομαρτούσα έκκριση κατεχολαμινών. Νευρογλυκοπενικά συμπτώματα, όπως κεφαλαλγία, αδυναμία συγκέντρωσης, θάμβος όρασης, σύγχυση, αμνησία και διαταραχές της συμπεριφοράς, που οφείλονται στη μείωση της παροχής γλυκόζης στον εγκέφαλο Λήψη ενδελεχούς ιστορικού Μετά από την τεκμηρίωση της υπογλυκαιμίας, ο διαφοροδιαγνωστικός αλγόριθμος παραπέμπει στη λήψη πλήρους και ενδελεχούς ιστορικού, με τη βοήθεια του οποίου καθορίζονται ορισμένα αίτια ή καταστάσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε υπογλυκαιμία, όπως: Ο θεραπευόμενος ΣΔ, όπου η αιτία της υπογλυκαιμίας έγκειται κατά κύριο λόγο στο θεραπευτικό σχήμα, με την τροποποίηση του οποίου επιλύεται συνήθως το διαγνωστικό και το θεραπευτικό πρόβλημα Η επίπονη ή η παρατεταμένη σωματική δραστηριότητα, καθώς και η μακροχρόνια ασιτία σε φυσιολογικά άτομα.

3 ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ 201 ηπατικής νεογλυκογένεσης και ενδεχομένως λόγω παρεμπόδισης στην έκκριση των αντιρροπιστικών της υπογλυκαιμίας ορμονών, δηλαδή της γλυκαγόνης και των κατεχολαμινών Η συνύπαρξη νοσημάτων που ενδεχομένως λειτουργούν ως υπόστρωμα για την εμφάνιση υπογλυκαιμίας, όπως η σοβαρή ηπατική, νεφρική ή καρδιακή ανεπάρκεια, η εκτεταμένη εγκαυματική νόσος, η σηψαιμία και η καρκινική καχεξία. Τα περισσότερα από τα εν λόγω νοσήματα συνήθως έχουν βαριά κλινική εικόνα και επισημαίνονται εύκολα Οι κακοήθεις όγκοι με δυνατότητα παραγωγής του ινσουλινοαυξητικού παράγοντα IGF-II (insulin growth factor-ii), ο οποίος δρα διεγερτικά στους υποδοχείς της ινσουλίνης. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι σπάνιοι, μεσεγχυματικής προέλευσης, όγκοι, 4 όπως το μεσοθηλίωμα και το οπισθοπεριτοναϊκό σάρκωμα, και οι πλέον συνήθεις, όπως τα λεμφώματα, οι πλασματοκυτταρικές νεοπλασίες, το ορθοσιγμοειδικό και το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα. Η προκαλούμενη στις περιπτώσεις αυτές υπογλυκαιμία είναι διεθνώς γνωστή ως non-islet cell tumor hypoglycemia (NICTH) 5 ΣΔ: Σακχαρώδης διαβήτης ΣΑ: Σάκχαρο αίματος ΓΕΣ: Γαστρεντερικό σύστημα Ab: Αντισώματα Εικόνα 1. Διαφοροδιαγνωστικός αλγόριθμος υπογλυκαιμικού συνδρόμου. Διαμορφώθηκε με τροποποίηση του αντίστοιχου που προτείνεται από τον Cryer PE. Glucose homeostasis and hypoglycemia. In: Kronenberg (ed) Williams textbook of endocrinology. 11th ed. Elsevier, Philadelphia, 2008:1534. Η τελευταία μπορεί να αποτελεί εκδήλωση διατροφικής διαταραχής, όπως στην περίπτωση της νευρογενούς ανορεξίας (anorexia nervosa) Η κύηση, κυρίως κατά το τρίτο τρίμηνο, που καθιστά τις γυναίκες ευάλωτες στην εκδήλωση υπογλυκαιμίας, παρά το φυσιολογικό φαινόμενο της ινσουλινοαντίστασης. Ο υποκείμενος παθοφυσιολογικός μηχανισμός δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως, αλλά ενοχοποιείται κυρίως η παράλειψη γευμάτων σε συνδυασμό με τις αυξημένες ενεργειακές ανάγκες της εγκύου Η χρήση φαρμακευτικών παραγόντων με γνωστή υπογλυκαιμική δράση, όπως η λήψη σουλφοναμιδών, σαλικυλικών, αλοπεριδόλης, πενταμιδίνης και κινίνης, που συσχετίζεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, με την εμφάνιση υπογλυκαιμίας Η κατάχρηση οινοπνεύματος, που μπορεί να ευθύνεται για την εκδήλωση υπογλυκαιμίας μέσω αναστολής της Οι ενδοκρινικές ανεπάρκειες, κυρίως η πρωτοπαθής και η δευτεροπαθής φλοιοεπινεφριδιακή ανεπάρκεια. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και το σπάνιο ενδεχόμενο υπογλυκαιμίας μετά από αμφοτερόπλευρη επινεφριδεκτομή, που αποδίδεται στην έλλειψη της αδρεναλίνης, όταν μάλιστα υπολείπεται η θεραπεία υποκατάστασης με κορτικοειδή. Τέλος, με υπογλυκαιμία έχει συσχετιστεί μερικές φορές και η υπολειπόμενη έκκριση της αυξητικής ορμόνης στο πλαίσιο ανεπάρκειας του προσθίου λοβού της υπόφυσης, που παρατηρείται συνήθως σε παιδιά μετά από επίπονη άσκηση και σπανιότερα σε ενήλικες μετά από κατάχρηση οινοπνεύματος Διάκριση του τύπου της υπογλυκαιμίας Εφ όσον αποκλειστούν τα προαναφερθέντα πιθανά αίτια υπογλυκαιμικών επεισοδίων, το επόμενο κομβικό βήμα του αλγόριθμου είναι η διάκριση της υπογλυκαιμίας σε νηστείας ή μεταγευματική, η οποία δεν είναι πάντοτε εύκολη. Η υπογλυκαιμία νηστείας (fasting hypoglycemia) εκδηλώνεται τουλάχιστον 5 ώρες μετά από τα γεύματα και το χρονικό αυτό όριο θεωρείται καθοριστικό για τη διάγνωσή της. Ως εκ τούτου, είναι πιο συχνή κατά τις νυκτερινές και τις πρώτες πρωινές ώρες, κατά τις οποίες ο ασθενής παραμένει συνήθως νηστικός για διάστημα >8 ή 12 ωρών. H μεταγευματική υπογλυκαιμία (postprandial hypoglyce-

4 202 B. Δημαράκης και A. Αργυρόπουλος mia) εκδηλώνεται ως επί το πλείστον σε χρονικό διάστημα 2 4 ωρών μετά από τα γεύματα, ενώ σπάνια μπορεί να εμφανιστεί έως και 5 ώρες μετά το φαγητό. Το διαφιλονικούμενο μεταγευματικό όριο των 5 ωρών αποτελεί ενίοτε πρόβλημα για τη διάκριση των δύο τύπων της υπογλυκαιμίας. Στις αμφισβητούμενες περιπτώσεις, συνήθως το πρόβλημα επιλύεται με τη λήψη λεπτομερούς ιστορικού, κατά την οποία επιστρατεύεται η εμπειρία και η διαισθητική ικανότητα του κλινικού ιατρού. 7. ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΝΗΣΤΕΙΑΣ Όταν το ιστορικό παραπέμπει τη διαγνωστική σκέψη σε πιθανή υπογλυκαιμία νηστείας, γίνεται προσδιορισμός του ΣΑ μετά από ολονύκτια νηστεία 12 ωρών (screening test). Αν η τιμή του ΣΑ υπερβαίνει 55 mg/dl, διακόπτεται η περαιτέρω διαγνωστική διερεύνηση. Σε περίπτωση όμως που τα υπογλυκαιμικά επεισόδια εμμένουν και από την αναψηλάφηση του ιστορικού προκύπτουν ισχυρές ενδείξεις περί υπογλυκαιμιών νηστείας, εφαρμόζεται περαιτέρω δοκιμασία παρατεταμένης νηστείας 48 ή 72 ωρών. Αν και στην εν λόγω δοκιμασία η τιμή του ΣΑ δεν μειωθεί σε επίπεδο <55 mg/dl, κατά πάσα πιθανότητα αποκλείεται η υπογλυκαιμία νηστείας. Προκειμένου να αποκλειστεί οριστικά το ενδεχόμενο αυτό, ορισμένοι συγγραφείς προτείνουν, μετά το πέρας της εν λόγω δοκιμασίας και μάλλον καθ υπερβολή, έντονη σωματική άσκηση για μισή ώρα. 6 Εφ όσον σε μία από τις δύο προηγούμενες δοκιμασίες νηστείας (ολονύκτια ή παρατεταμένη) εκδηλωθεί και επιβεβαιωθεί υπογλυκαιμία με τιμή ΣΑ <55 mg/dl, διενεργείται αυτοστιγμεί αιμοληψία για τον προσδιορισμό της ινσουλίνης και του C-πεπτιδίου στον ορό, οπότε προκύπτουν τρεις πιθανές περιπτώσεις, που περιγράφονται αναλυτικά στη συνέχεια Υψηλή τιμή ινσουλίνης και C-πεπτιδίου Aν η τιμή της ινσουλίνης βρεθεί >3 μu/ml 7 με τη μέθοδο της ανοσοχημειοφωταύγειας ή >6 μu/ml 8 με τη χρήση RIA και η τιμή του C-πεπτιδίου >0,6 ng/ml, στη συνέχεια επιτελείται προσδιορισμός των αντι-ινσουλινικών αυτοαντισωμάτων και του επιπέδου σουλφονυλουριών σε δείγμα αίματος ή ούρων, οπότε με βάση τα αποτελέσματα διακρίνονται οι παρακάτω τέσσερις υποπεριπτώσεις: Αν ο προσδιορισμός των σουλφονυλουριών και των αντι-ινσουλινικών αυτοαντισωμάτων αποβεί αρνητικός, τίθεται κατά κανόνα η διάγνωση του ινσουλινώματος, που αποτελεί σπάνιο λειτουργικό νευροενδοκρινικό όγκο με επίπτωση 1 4 περιπτώσεις ανά πληθυσμού κατ έτος. 9 Θεραπεία εκλογής του ινσουλινώματος είναι η χειρουργική αφαίρεση με εκπυρήνιση. Εξαίρεση αποτελεί σε ενήλικες η πολύ σπάνια περίπτωση της νησιδιοβλάστωσης. Η διάγνωση της νησιδιοϋπερπλαστικής αυτής οντότητας τίθεται σχεδόν πάντοτε εκ των υστέρων και εξ αποκλεισμού με βάση τα ιστολογικά ευρήματα της «τυφλής» παγκρεατεκτομής, που επιλέγεται όταν δεν καθίσταται εφικτός ο εντοπισμός του ινσουλινώματος διεγχειρητικά. Αν το δείγμα αποβεί θετικό για σουλφονυλουρίες, στο αίμα ή στα ούρα, η υπογλυκαιμία αποδίδεται στις σπάνιες περιπτώσεις της εσκεμμένης λήψης ή της λανθασμένης χορήγησης των εν λόγω φαρμακευτικών παραγόντων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, συνήθως αρκεί η διακοπή των σουλφονυλουριών για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Εν τούτοις, όταν πρόκειται για σουλφονυλουρίες πρώτης γενιάς με μεγάλο χρόνο ημιζωής και συνεπώς παρατεταμένη δράση, όπως για παράδειγμα η χλωροπροπαμίδη, ενδεχομένως απαιτείται ενδονοσοκομειακή παρακολούθηση για ωρα. Αν βρεθούν θετικά τα αντι-ινσουλινικά αντισώματα, πρόκειται για υπογλυκαιμία αυτοάνοσης αιτιολογίας (autoimmune hypoglycemia), που εμφανίζεται ως επί το πλείστον σε ασθενείς ιαπωνικής καταγωγής. 10 Αυτή η εξαιρετικά σπάνια κλινική οντότητα, που εκδηλώνεται συνήθως με υπογλυκαιμίες νηστείας, οφείλεται στην ανάπτυξη αντι-ινσουλινικών αυτοαντισωμάτων, τα οποία αρχικά δεσμεύουν ποσό της φυσιολογικά εκλυόμενης μεταγευματικά ινσουλίνης. Αργότερα, όμως, η αποδέσμευσή της προκαλεί τις περισσότερες φορές υπογλυκαιμία νηστείας, χωρίς να αποκλείεται και η όψιμη μεταγευματική. Για την αντιμετώπιση της αυτοάνοσης αυτής διεργασίας, που διαρκεί περίπου ένα έτος, αρκεί η λήψη μικρών και τακτικών γευμάτων πλούσιων σε σύνθετους, ανεπεξέργαστους υδατάνθρακες. Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση, ακόμη πιο σπάνια από την προηγούμενη, με δυσανάλογα υψηλή τιμή ινσουλίνης και C-πεπτιδίου σε σχέση με το χαμηλό επίπεδο ΣΑ. Στην περίπτωση αυτή, στην οποία έχει αποκλειστεί το ενδεχόμενο του ινσουλινώματος και ο έλεγχος για αντιινσουλινικά αυτοαντισώματα και σουλφονυλουρίες είναι αρνητικός, η διαγνωστική σκέψη προσανατολίζεται σε μια λίαν δυσεύρετη κλινική οντότητα με μόλις 20 αναφορές έως σήμερα στη διεθνή βιβλιογραφία. Η ταυτοποίησή της επιτυγχάνεται με την ανεύρεση διεγερτικών για τους ινσουλινοϋποδοχείς αυτοαντισωμάτων (insulin receptor antibodies), που έχουν ως αποτέλεσμα την υπερέκκριση ινσουλίνης και την εκδήλωση υπογλυκαιμιών νηστείας. Η

5 ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ 203 ανεύρεση όμως και ο προσδιορισμός των εν λόγω αντισωμάτων είναι δυσχερής και πραγματοποιείται σε ελάχιστα ερευνητικά κέντρα ανά τον κόσμο. Η κλινική εικόνα της νοσολογικής αυτής οντότητας είναι λίαν θορυβώδης με βαριές και επικίνδυνες υπογλυκαιμίες. Στην περίπτωση αυτή, όπως και στην προηγούμενη, η αυτοάνοση διεργασία συνήθως αυτοπεριορίζεται, σε άλλοτε άλλο όμως χρονικό διάστημα. 11 Η αντιμετώπισή της είναι δυσχερής και επιχειρείται με υψηλές δόσεις κορτικοστεροειδών, πλασμαφαίρεση ή αλκυλιούντες παράγοντες, χωρίς όμως πάντοτε ικανοποιητικά αποτελέσματα Χαμηλή τιμή ινσουλίνης και C-πεπτιδίου Στην περίπτωση αυτή, για την εκδήλωση της υπογλυκαιμίας ευθύνονται κατά πάσα πιθανότητα υποκείμενα νοσήματα ή φαρμακευτικοί παράγοντες που διέλαθαν κατά τη λήψη του ιστορικού. Για την αποκάλυψη του ακριβούς αιτίου απαιτείται ενδελεχής μελέτη του ιστορικού και σχετικός κλινικοεργαστηριακός έλεγχος Υψηλή τιμή ινσουλίνης και χαμηλή τιμή C-πεπτιδίου Στην περίπτωση αυτή τίθεται η διάγνωση της εσκεμμένης λήψης ή της λανθασμένης χορήγησης ινσουλίνης. Στις σπάνιες περιπτώσεις της εσκεμμένης χρήσης ινσουλίνης, συνήθως λόγω υποκείμενης ψυχοπαθολογίας και σπανιότερα λόγω υποκρυπτόμενης ιδιοτέλειας ή δόλου, η παρέμβασή μας έγκειται στην αποκάλυψη των κινήτρων, η οποία ωστόσο παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες. Ο εντοπισμός ενδεχόμενου λάθους, που είναι και το συνηθέστερο, αποτελεί ευκολότερη υπόθεση. 8. ΜΕΤΑΓΕΥΜΑΤΙΚΗ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ Ασθενείς με ιστορικό ύποπτο για μεταγευματική υπογλυκαιμία εκδηλώνουν τη σχετική συμπτωματολογία συνήθως σε χρονικό διάστημα 2 4 ωρών μετά τα γεύματα, ενώ σπάνια μπορεί να την εμφανίσουν έως και 5 ώρες μετά το φαγητό. Η διάγνωση της μεταγευματικής υπογλυκαιμίας προϋποθέτει τη λήψη ενδελεχούς ιστορικού και την επιβεβαίωσή της στη συνέχεια, με τη διενέργεια της δοκιμασίας μεικτού γεύματος. Η κλασική δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη (oral glucose tolerance test, OGTT) δεν χρησιμοποιείται πλέον ως διαγνωστικό εργαλείο για την επιβεβαίωση της μεταγευματικής υπογλυκαιμίας, καθώς σημαντικό ποσοστό των φυσιολογικών ατόμων, που φθάνει το 10%, παρουσιάζει υπογλυκαιμία στο δίωρο με τιμές ΣΑ <50 mg/dl. 12 Για το λόγο αυτόν, η διενέργεια της OGTT επιφυλάσσεται κυρίως για την τεκμηρίωση της προαγγελτικής υπογλυκαιμίας ΣΔ τύπου 2 (βλέπε παρακάτω) Δοκιμασία μεικτού γεύματος Η δοκιμασία του μεικτού γεύματος διενεργείται ως εξής: Χορηγείται το εν λόγω γεύμα και ακολούθως λαμβάνονται δείγματα αίματος για προσδιορισμό της γλυκόζης ανά ώρα, επί 5 ώρες, έως ότου εκδηλωθεί υπογλυκαιμία. Με την κλινική και την εργαστηριακή επιβεβαίωσή της, η δοκιμασία περαιώνεται και τίθεται η διάγνωση της μεταγευματικής υπογλυκαιμίας. Το μεικτό γεύμα περιέχει και τα τρία βασικά θρεπτικά συστατικά, δηλαδή εκτός από τους υδατάνθρακες, λίπη και πρωτεΐνες, με την εμπεριεχόμενη γλυκόζη να αντιστοιχεί σε ένα τουλάχιστον g/kg σωματικού βάρους. Για καθαρά πρακτικούς λόγους και προκειμένου να διευκολυνθεί ο ιατρός στην πραγματοποίηση της εν λόγω δοκιμασίας, παρατίθενται δύο προτυποποιημένα μεικτά γεύματα. Το ένα περιλαμβάνει τη χορήγηση 250 ml σακχαρούχου σοκολατούχου γάλακτος και μίας τυρόπιτας και το άλλο τη χορήγηση 250 ml μη ανθρακούχου σακχαρούχου αναψυκτικού και ενός toast (δηλαδή δύο φέτες ψωμί αλειμμένες με βούτυρο και ανάμεσά τους ζαμπόν και τυρί) Τύποι μεταγευματικής υπογλυκαιμίας Με βάση τον υποκείμενο παθοφυσιολογικό μηχανισμό διακρίνονται οι παρακάτω τρεις τύποι μεταγευματικής υπογλυκαιμίας: Αντιδραστική μεταγευματική υπογλυκαιμία (reactive hypoglycemia). Αυτός ο τύπος υπογλυκαιμίας παρατηρείται σε άτομα χωρίς ιστορικό άλλων νοσημάτων ή επεμβάσεων στο γαστρεντερικό σύστημα, αλλά η επίπτωσή της διαμφισβητείται. Μερικοί συγγραφείς θεωρούν ότι παρατηρείται σχετικά συχνά στην καθημερινή κλινική πράξη, ενώ άλλοι τη χαρακτηρίζουν ως εξαιρετικά σπάνια. 13 Ανεξάρτητα πάντως από την επίπτωσή της, ο πιθανολογούμενος παθοφυσιολογικός μηχανισμός περιλαμβάνει πλειάδα παραγόντων, όπως η ανεπαρκής αντιρροπιστική έκκριση γλυκαγόνης, η υπερέκκριση GLP-1 και η γενικότερη νευροενδοκρινική δυσλειτουργία που εκδηλώνεται είτε με υπέρ το δέον απελευθέρωση ινσουλίνης είτε με αυξημένη ευαισθησία της στους περιφερικούς ιστούς. Η τεκμηρίωση της αντιδραστικής μεταγευματικής υπογλυκαιμίας προϋποθέτει τη διενέργεια της δοκιμασίας μεικτού γεύματος και τιμή γλυκόζης <55 mg/dl, κατά προτίμηση σε τριχοειδικό αίμα.

6 204 B. Δημαράκης και A. Αργυρόπουλος Μεταγευματική υπογλυκαιμία απότοκος γαστρεντερικών επεμβάσεων (alimentary hypoglycemia). Στον τύπο αυτόν κατατάσσονται ασθενείς με ιστορικό προηγηθείσας χειρουργικής επέμβασης στο γαστρεντερικό, όπως γαστρεκτομή, πυλωροπλαστική, γαστρονηστιδοαναστόμωση, βαγοτομή, καθώς και ποικίλες βαριατρικές επεμβάσεις. Στις περιπτώσεις αυτές, που αναφέρονται στη βιβλιογραφία και ως όψιμο (late) σύνδρομο Dumping, ο υποκείμενος παθοφυσιολογικός μηχανισμός είναι η ταχεία γαστρική κένωση και ο επακόλουθος υπερινσουλινισμός, κυρίως λόγω του ανατομικού περιορισμού του γαστρικού διαμερίσματος Μεταγευματική υπογλυκαιμία προαγγελτική σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 (hypoglycemia in impaired glucose tolerance). Μάλλον πρόκειται για αμφιλεγόμενη κλινική οντότητα με άγνωστη επίπτωση, που εκδηλώνεται σε άτομα με προδιαβήτη (prediabetes), συνήθως του τύπου της διαταραχής στην ανοχή της γλυκόζης (impaired glucose tolerance), με τον ακόλουθο ενδεχομένως παθοφυσιολογικό μηχανισμό: 14 Πιθανολογείται άμβλυνση της πρώιμης μεταγευματικής εκκριτικής αιχμής της ινσουλίνης, με αποτέλεσμα να μην επιτυγχάνεται αναστολή της ηπατικής παραγωγής γλυκόζης (ηπατική διάρροια γλυκόζης). Αρχικά, αυτό προκαλεί παροδική υπεργλυκαιμία, η οποία στη συνέχεια οδηγεί σε όψιμη αντιρροπιστική υπερινσουλιναιμία, δυσανάλογη για τους υδατάνθρακες του γεύματος, με κατάληξη την εκδήλωση μεταγευματικής υπογλυκαιμίας. Η αναγνώριση των προδιαβητικών που εμφανίζουν αυτόν τον τύπο της μεταγευματικής υπογλυκαιμίας επιτυγχάνεται εύκολα, καθώς οι περισσότεροι παρουσιάζουν τα κλινικοεργαστηριακά χαρακτηριστικά του μεταβολικού συνδρόμου ή έχουν βεβαρημένο κληρονομικό ιστορικό ΣΔ τύπου 2. Για την επιβεβαίωση της διάγνωσης διενεργείται η κλασική OGTT, η οποία και αποκαλύπτει την υποκείμενη διαταραχή του μεταβολισμού των υδατανθράκων Μεταγευματική υπογλυκαιμία σε έδαφος γαστρίτιδας με θετικό ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού. 15 Πρόκειται για σπάνιο τύπο μεταγευματικής υπογλυκαιμίας, που έχει προκύψει ως εύρημα στατιστικών μελετών και δεν έχει μελετηθεί ακόμη Θεραπευτική αντιμετώπιση μεταγευματικής υπογλυκαιμίας Η θεραπεία της μεταγευματικής υπογλυκαιμίας προσδιορίζεται με βάση τον τύπο της και βέβαια εξατομικεύεται, όπως όλες άλλωστε οι θεραπείες. Στην περίπτωση τόσο της αντιδραστικής μεταγευματικής υπογλυκαιμίας όσο και της αποτόκου επεμβάσεων στο γαστρεντερικό σύστημα, η θεραπεία είναι η ίδια. Αυτό δε ερμηνεύεται από το γεγονός ότι ο παθοφυσιολογικός μηχανισμός είναι κοινός και στους δύο τύπους και καταλήγει, ανεξάρτητα από τη φύση του (οργανική ή λειτουργική), σε αντιδραστική υπερινσουλιναιμία. Συγκεκριμένα, συνιστάται η αποφυγή κατανάλωσης απλών ή επεξεργασμένων σακχάρων και η λήψη μικρών και τακτικών γευμάτων που πρέπει να περιέχουν ανεπεξέργαστους πολυσακχαρίτες και φυτικές ίνες. Η συγκεκριμένη διατροφική παρέμβαση έχει συνήθως ικανοποιητικά αποτελέσματα και δεν είναι αναγκαία η φαρμακευτική επικουρική θεραπεία. Ωστόσο, διαχρονικά έχουν προταθεί και ενίοτε χρησιμοποιηθεί οι β-αποκλειστές, οι αναστολείς της α-γλυκοσιδάσης και τα αντιχολινεργικά. Σε ασθενείς με προηγηθείσες επεμβάσεις στο γαστρεντερικό σύστημα ενδεχομένως να καταστεί αναγκαία, σε σπάνιες όμως περιπτώσεις, η διορθωτική επανεπέμβαση. Η θεραπευτική παρέμβαση στην περίπτωση της προαγγελτικής μεταγευματικής υπογλυκαιμίας ΣΔ τύπου 2 αποσκοπεί στη βελτίωση της διαταραχής του μεταβολισμού της γλυκόζης και στην πρόληψη της εκδήλωσης ΣΔ, μέσω των γνωστών υγιεινοδιαιτητικών παρεμβάσεων (απώλεια σωματικού βάρους με ολιγοθερμιδική δίαιτα και συστηματική φυσική δραστηριότητα). Συζητείται ακόμη η χορήγηση μετφορμίνης, πιογλιταλόνης ή αναστολέων της α-γλυκοσιδάσης. 16,17 Τέλος, αν η μεταγευματική υπογλυκαιμία αποδοθεί σε γαστρίτιδα με θετικό ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, στόχος της θεραπευτικής παρέμβασης είναι η εκρίζωση του μικροβίου και η αντιμετώπιση της γαστρίτιδας με τη χορήγηση αντιεκκριτικής αγωγής του τύπου των αναστολέων της αντλίας πρωτονίων (PPI s). 9. ΨΕΥΔΟΫΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ Με τον όρο «ψευδοϋπογλυκαιμία» συνήθως γίνεται αναφορά καταστάσεων κατά τις οποίες: Επιβεβαιώνεται η υπογλυκαιμία με τιμή ΣΑ <55 mg/ dl, αλλά απουσιάζει η σχετική συμπτωματολογία, λόγω της in vitro γλυκόλυσης, των μεταβολών στο ιξώδες του ορού ή της διαταραχής στη μικροκυκλοφορία των ακροδακτύλων των χειρών. 18 Παρά την αναφερόμενη εκδήλωση συμπτωματολογίας, συμβατής με υπογλυκαιμία, απουσιάζει η βιοχημική επιβεβαίωσή της. 19 Αναλυτικότερα, υπό τον όρο ψευδοϋπογλυκαιμία περιλαμβάνονται οι τρεις ακόλουθες περιπτώσεις.

7 ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ Ιn vitro υπογλυκαιμία (artifactual hypoglycemia) Στην περίπτωση αυτή, ασθενείς με φυσιολογικό ΣΑ παρουσιάζουν ψευδώς χαμηλή τιμή γλυκόζης στο δείγμα φλεβικού αίματος, λόγω της ταχείας in vitro κατανάλωσης της γλυκόζης (γλυκόλυση). To φαινόμενο αυτό παρουσιάζεται συνήθως σε ασθενείς με λευχαιμοειδή αντίδραση, λευχαιμία, πολυκυτταραιμία ή με κρίση αιμολυτικής αναιμίας στη φάση που ανευρίσκεται υψηλό ποσοστό (>3%) εμπύρηνων ερυθροκυττάρων. Πρόκειται δηλαδή για in vitro εκσεσημασμένη γλυκόλυση από τον αυξημένο αριθμό των λευκών ή των ερυθρών αιμοσφαιρίων του φλεβικού δείγματος. Ψευδώς χαμηλή τιμή ΣΑ ενδεχομένως ανευρίσκεται επίσης σε ασθενείς με μακροσφαιριναιμία Waldenström, λόγω εργαστηριακού σφάλματος που οφείλεται στην αύξηση του ιξώδους του ορού Απόκλιση των τιμών του σακχάρου μεταξύ του τριχοειδικού και του φλεβικού αίματος Στην περίπτωση αυτή, που παρατηρείται σε άτομα με φαινόμενο Raynaud ή σε ασθενείς με την ομώνυμη νόσο, ανευρίσκεται χαμηλή τιμή σακχάρου στο τριχοειδικό αίμα που λαμβάνεται με σκαριφισμό των ακροδακτύλων των χειρών, αλλά φυσιολογική τιμή σακχάρου στον ορό του φλεβικού αίματος. Η διάσταση οφείλεται στη διαταραγμένη μικροκυκλοφορία της περιοχής των ακροδακτύλων που χαρακτηρίζει το φαινόμενο Raynaud Εκδήλωση υπογλυκαιμιο-μιμητικής συμπτωματολογίας, χωρίς εργαστηριακή επιβεβαίωση της υπογλυκαιμίας Πολλά άτομα εκδηλώνουν συμπτωματολογία προσομοιάζουσα της υπογλυκαιμίας, ενώ παραπονούνται κυρίως για αδρενεργικού τύπου συμπτωματολογία, όπως ταχυκαρδία, τρόμο και εφίδρωση, παρά το γεγονός ότι το ΣΑ διακυμαίνεται εντός φυσιολογικών ορίων. 20 Η ως άνω συμπτωματολογία εμφανίζεται συνήθως σε ψυχικά ευάλωτα άτομα, με ποικίλο ψυχοπαθολογικό υπόστρωμα, ενώ εκφράζει το σωματικό ισοδύναμο της δυσχέρειας στη διαχείριση του συνειδητού ή του ασυνείδητου άγχους τους. Τα άτομα αυτά αποδίδουν την ποικιλία των ψυχοσωματικών τους εκδηλώσεων σε «επεισόδια υπογλυκαιμίας», ερμηνεύοντας κατά τρόπο υποκειμενικό και εσφαλμένο την ευρέως διακινούμενη από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας πληροφόρηση περί της υπογλυκαιμίας και των επιπτώσεών της. Επομένως, η υπερδραστηριότητα του αδρενεργικού συστήματος στα συγκεκριμένα άτομα εκφράζει τη σωματοποίηση του άγχους τους και δεν συνιστά αντιρροπιστική απάντηση σε προηγηθείσα αληθή υπογλυκαιμία. Στην ως άνω ερμηνευτική προσέγγιση για την εκδήλωση υπογλυκαιμιο-μιμητικής συμπτωματολογίας πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα εξής αναμφισβήτητα δεδομένα: Η μεγάλη επίπτωση του άγχους στις σύγχρονες κοινωνίες Η ομοιότητα μεταξύ των συμπτωμάτων του άγχους και της υπογλυκαιμίας Το γεγονός ότι ικανό ποσοστό υγιών ατόμων πιθανόν να παρουσιάσει χαμηλές τιμές ΣΑ κατά την κλασική OGTT, η οποία καταχρηστικά διενεργείται για τη διερεύνηση των αναφερόμενων υπογλυκαιμικών επεισοδίων Η εμμονή κάποιων ασθενών να αποδώσουν τις ως άνω ψυχοσωματικές εκδηλώσεις σε μια «βιοχημική διαταραχή» που είναι επιστημονικοφανής, πειστική και αποδεκτή από τους ίδιους και το περιβάλλον τους και ως εκ τούτου πλέον διαχειρίσιμη. Για το λόγο αυτόν, το ψυχοκοινωνικό ιστορικό και η ψυχοδυναμικού τύπου προσέγγιση των συγκεκριμένων ασθενών διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ορθή διαγνωστική προσπέλαση και στην αποτελεσματική ψυχοθεραπευτική τους αντιμετώπιση. 10. ΣΥΝΟΨΗ Συνοψίζοντας, επισημαίνεται ότι η διαφοροδιαγνωστική προσέγγιση των ασθενών με πιθανολογούμενα υπογλυκαιμικά επεισόδια προϋποθέτει κατ αρχήν τον αποκλεισμό του ενδεχόμενου της ψευδοϋπογλυκαιμίας και την επιβεβαίωσή τους στη συνέχεια με την κλασική τριάδα του Whipple. Ακολούθως, με τη βοήθεια ενδελεχούς ιστορικού αποκλείεται ο θεραπευόμενος ΣΔ, που αποτελεί το συχνότερο αίτιο υπογλυκαιμίας, καθώς και φυσιολογικές καταστάσεις, νοσήματα ή και φάρμακα που ενδεχομένως σχετίζονται με την εκδήλωσή της. Κομβικό σημείο στην περαιτέρω διαφοροδιαγνωστική προσέγγιση αποτελεί η διάκριση της υπογλυκαιμίας σε νηστείας ή μεταγευματική. Όσοι έχουν ιστορικό υπογλυκαιμιών νηστείας πρέπει να υποβληθούν αρχικά στην ολονύκτια δοκιμασία, κατά την οποία παραμένουν νηστικοί για τουλάχιστον 12 ώρες. Αν διαπιστωθεί τιμή ΣΑ >55 mg/dl, η διερεύνηση διακόπτεται. Αν όμως από το ιστορικό προκύψουν ισχυρές ενδείξεις υπογλυκαιμίας, τότε ακολουθεί η παρατεταμένη δοκιμασία νηστείας 72 ωρών. Μετά από τη διενέργεια της εν λόγω δοκιμασίας, η διερεύνηση προχωρά ανάλογα με τα προκύπτοντα εργαστηριακά ευρήματα, όπως ήδη πε-

8 206 B. Δημαράκης και A. Αργυρόπουλος ριγράφηκε λεπτομερώς και απεικονίζεται στον αλγόριθμο (εικ. 1). Ιδιαίτερη προσοχή επιβάλλεται στην περίπτωση των υπογλυκαιμιών νηστείας που δεν μπορούν να αποδοθούν σε κάποιο προφανές αίτιο, ώστε να μη διαλάθει πιθανό ινσουλίνωμα, που αποτελεί εξαιρετικά σπάνιο νευροενδοκρινικό όγκο και απαιτεί χειρουργική αντιμετώπιση. Στην περίπτωση που πρόκειται για μεταγευματική υπογλυκαιμία, η διερεύνηση προχωρά με την πεντάωρη δοκιμασία μεικτού γεύματος. Τέλος, τα άτομα με αρνητική δοκιμασία νηστείας 72 ωρών, τα οποία δεν παρουσιάζουν υπογλυκαιμία ούτε και κατά τη δοκιμασία μεικτού γεύματος, είναι μάλλον απίθανο να έχουν αληθή υπογλυκαιμία. Ωστόσο, στην περίπτωση που τα αναφερόμενα υπογλυκαιμικά επεισόδια επιμένουν και προκύπτουν ισχυρές κλινικές ενδείξεις συνιστάται η επανάληψη της διαφοροδιαγνωστικής διερεύνησης εν ευθέτω χρόνω. Εν κατακλείδι, το σύνδρομο της υπογλυκαιμίας δεν υποκρύπτει τις περισσότερες φορές σοβαρή οργανική διαταραχή, δεν είναι απειλητικό για τη ζωή και συνήθως αντιμετωπίζεται με απλές θεραπευτικές παρεμβάσεις. Εκτός δηλαδή από τη συνήθη περίπτωση υπογλυκαιμίας στο πλαίσιο του θεραπευόμενου ΣΔ, για την οποία συχνά απαιτείται τροποποίηση του θεραπευτικού σχήματος, στην πλειονότητα των υπόλοιπων περιπτώσεων η αλλαγή του τρόπου ζωής και κυρίως των διατροφικών συνηθειών είναι συνήθως αποτελεσματική για την αντιμετώπιση του υπογλυκαιμικού συνδρόμου. ABSTRACT The diagnosis and treatment of hypoglycemic syndrome V. Dimarakis, A. Argyropoulos Department of Endocrinology, Metabolism and Diabetes Mellitus, Agios Panteleimon General Hospital of Nikaia, Pireus, Greece Archives of Hellenic Medicine 2011, 28(2): The issue of hypoglycemia is a common problem in everyday clinical practice and many individuals visit primary health care services with the self-diagnosis of hypoglycemia in need of medical assistance. In most cases this diagnosis is presumptuous and probably mistaken. The clinician initially needs to confirm the diagnosis of true hypoglycemia, based on Whipple s classic triad, after which the differential diagnosis of the hypoglycemic syndrome can be made. The aim of this brief review is to help the clinician overcome the diagnostic difficulties using a proposed algorithm. Various conditions and diseases, and use of drugs related to hypoglycemia must be ruled out. The distinction between the two main types of hypoglycemia, fasting and postprandial, is the key point for further evaluation. After this distinction has been made, the ensuing diagnostic steps to reveal the various causes of each type of hypoglycemia and the underlying pathophysiological mechanisms are described in detail. Special mention is made of pseudohypoglycemia, a condition often presenting no clinical symptoms, although sometimes a subtype of this condition can present with intense hypoglycemia-mimicking symptoms of psychogenic origin. Finally the general principles of individualized therapeutic intervention are discussed. Key words: Fasting, Hypoglycemia, Postprandial, Pseudohypoglycemia, True Βιβλιογραφία 1. Marks V, Rose FC. Hypoglycaemia. 2nd ed. Blackwell Scientific Publ, London, 1981: Raghavan VA, Srinivasan VA, Snow KJ. Hypoglycemia. emedicine Specialties. Available at: com/article/ print (accessed on ) 3. Whipple AO. The surgical therapy of hyperinsulinism. J Intern Chir 1938, iii: Anderson N, Lokich JJ. Mesenchymal tumors associated with hypoglycemia: Case report and review of the literature. Cancer 1979, 44: De Groot JW, Rikhof B, Van Doorn J, Bilo HJ, Alleman MA, Honkoop AH et al. Non-islet cell tumour-induced hypoglycaemia: A review of the literature including two new cases. Endocr Relat Cancer 2007, 14: Crandall JP. Hypoglycemia. In: The Merck manual online. Merck Sharp & Dohm Corp, NJ, USA, Available at /print/sec12/ch158/ch158f.html 7. Service FJ. Diagnostic approach to adults with hypoglycemic disorders. Endocrinol Metab Clin North Am 1999, 28: Χαρσούλης Φ. Υπογλυκαιμία. Στο: Κλινική Ενδοκρινολογία. 1η έκδοση. University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 1998: Service FJ, McMahon MM, O Brien PC, Ballard DJ. Functioning

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη 11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη Υπογλυκαιμία είναι η οξεία κατάσταση που εκδηλώνεται με συμπτώματα και σημεία οφειλόμενα σε σημαντική μείωση της γλυκόζης του αίματος. Είναι συνήθης στους θεραπευόμενους

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος µε εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΜΕΔΙΠ Διευθυντής Παθολογικού τµήµατος και Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Π.Ν «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σακχαρώδης Διαβήτης 220 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου του αίματος βρίσκεται κάτω από αυστηρό ορμονολογικό έλεγχο. Η έκκριση της ινσουλίνης διεγείρεται από την υπεργλυκαιμία και αποτέλεσμα της δράσης της είναι η ελάττωση της

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΙΓΚΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ & ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Ιατρικά θέματα γιά εκπαιδευτικούς Αμφιθέατρο Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ)

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Δήλωση Συμφερόντων Το περιεχόμενο της παρουσίασης αντανακλά τις απόψεις του ομιλητή.ο ομιλητής έχει λάβει τιμητικές αμοιβές για ομιλίες από τις ακόλουθες φαρμακευτικές εταιρείες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Υπογλυκαιµίες ΦΑΝΗ ΦΙΛΑΝΔΡΑ. Ενδοκρινολόγος ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΓΛΥΚΟΖΗΣ

Υπογλυκαιµίες ΦΑΝΗ ΦΙΛΑΝΔΡΑ. Ενδοκρινολόγος ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΓΛΥΚΟΖΗΣ 28 Υπογλυκαιµίες ΦΑΝΗ ΦΙΛΑΝΔΡΑ Ενδοκρινολόγος ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ υπογλυκαιμία συνήθως καθορίζεται σαν η συγκέντρωση γλυκόζης στο πλάσμα κάτω από 50mg/dl (2,7 mmol/l). Η Στον άνθρωπο όμως οι αντισταθμιστικοί

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό»

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Κυρία Α.Ν, 74 ετών, νοικοκυρά Πολυουρία, πολυδιψία και απώλεια βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Συντονιστής: Γεώργιος Δημητριάδης Μέλη: Ηλίας Μυγδάλης Νικόλαος Τεντολούρης ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ Ορισμός Ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Τι κάνουμε; Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride. 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9%

Τι κάνουμε; Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride. 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9% Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride 6mgX1από 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9% Τι κάνουμε; 1. Αύξηση δόσης ινσουλίνης; 2. Προσθήκη αναλόγου ταχείας

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Γιάννης Βασαλάκης Chief Uwr Ζωής & Υγείας Interamerican Τάσος Γαρυφαλλάκης Uwr Ζωής & Υγείας Αξίωμα Συνήθη ερωτήματα- προβληματισμοί Είναι παθολογικό το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Σχήματα έναρξης ινσουλινοθεραπείας σε άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τυπου 2: οι απόψεις ειδικών γιατρών στον διαβήτη σε τρειςελληνικέςπόλεις

Σχήματα έναρξης ινσουλινοθεραπείας σε άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τυπου 2: οι απόψεις ειδικών γιατρών στον διαβήτη σε τρειςελληνικέςπόλεις Σχήματα έναρξης ινσουλινοθεραπείας σε άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τυπου 2: οι απόψεις ειδικών γιατρών στον διαβήτη σε τρειςελληνικέςπόλεις Τ. ιδάγγελος 1, Η. Ευθυμίου 2, Κ. Kαζάκος 3, Χ. Μανές 4, Ε. Πάγκαλος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου Εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς: διάγνωση και παρακολούθηση των διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Πεδίο Εφαρμογής Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

IV. ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ

IV. ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ 149 IV. ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Κωνσταντίνος Τζιρογιάννης Διαβητολογικό Κέντρο, Τζάνειο Νοσοκομείο Συστάσεις και οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Κλινικής Βιοχημείας για τον εργαστηριακό έλεγχο κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Παρουσίαση :Κωνσταντίνα Κώστα Επιστημονική Συνεργάτης Γ Παιδιατρικής κλινικής ΑΠΘ Κατά την προσέλευση: Κορίτσι 4 ετών και 4 μηνών Πολυουρία και πολυδιψία από τετραμήνου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Μαρία Σκουρολιάκου, PhD Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκοπείου Πανεπιστηµίου ιαβήτης Ελλάδα: 1,000,000 ασθενείς Αδιάγνωστοι? Παγκοσµίως µια από τις κυριότερες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Δρ. Α. Μελιδώνης Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. Πειραιά «ΤΖΑΝΕΙΟ» Διαβητολογικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης

Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης Ζωγράφου Ιωάννα ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Γ. Ν. Θ. ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Μορφές Σακχαρώδη Διαβήτη ΣΔ τύπου 1 ΣΔ τύπου 2 ΣΔ Κύησης Άλλες μορφές Σακχαρώδη Διαβήτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΛΙΑΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΝΕΑΡΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ Σ 1. ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ, ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΣΚΟΛΙΕΣ.

ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΛΙΑΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΝΕΑΡΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ Σ 1. ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ, ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΣΚΟΛΙΕΣ. ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΛΙΑΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΝΕΑΡΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ Σ 1. ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ, ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΣΚΟΛΙΕΣ. Κ.Κίτσιος¹, Μ.Παπαδοπούλου², Ν.Καδόγλου¹, Σ. Τερζή², Κ.Κώστα², Ν.Σάιλερ¹ 1.Α Παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Ενδιαφέρουσες περιπτώσεις

Ενδιαφέρουσες περιπτώσεις Ενδιαφέρουσες περιπτώσεις Δημ. Θ. Καραμήτσος Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ Περίπτωση 1η Γυναίκα 37 ετών Συμπτώματα πολυουρίας κνησμού γενν. Οργάνων. Απώλεια βάρους 6 Kg σε 3 μήνες. Υψος 168cm Βάρος 60 Kg BMI 21,25

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015 Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Σακχαρώδης διαβήτης Ε. Κουτρούμπα-Μαρκέτου Δρ. Διευθύντρια Βιοχημικού Εργαστηρίου ΓΝΑ ΚΑΤ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών ευροενδοκρινική ρύθμιση της επινεφριδιακής έκκρισης στεροειδών - - - + CRH/AVP + ACTH

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. (Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟ ΙΑ. ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Γ. Ν.N. ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟ ΙΑ. ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Γ. Ν.N. ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΟΚΤΡΕΟΤΙ ΙΟ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΣΥΧΝΑ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟ ΙΑ. Γ. Χασάν, Α. Ρησγγίτς, Ε. Αγγελονίδου, Λ. Μπόργκι, Τ.Εξιάρα, Μ.Πασαλίδου, Ε.Πασχαλινού, Σ. Σαρίδου. ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Γ. Ν.N. ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Σημείωση: Αυτές οι τροποποιήσεις πρόκειται να ενσωματωθούν στην έγκυρη Περίληψη των Χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Προς Ιατρική Εταιρεία Αθηνών κ. Ε. Θηραίο. Κοινοποίηση: Γεν. Γραμ. Δημόσιας Υγείας κα Χ. Παπανικολάου

Προς Ιατρική Εταιρεία Αθηνών κ. Ε. Θηραίο. Κοινοποίηση: Γεν. Γραμ. Δημόσιας Υγείας κα Χ. Παπανικολάου Πρόεδρος Γ. Μαστοράκος Αντιπρόεδρος Ε. Διαμάντη-Κανδαράκη Γενικός Γραμματέας Μ. Τζανέλα Ταμίας Α. Θωμόπουλος Ειδικοί Γραμματείς Δ. Κιόρτσης M. Μιχαλάκη Μέλος Α. Κούρτης Αθήνα 16/10/2014 Αριθμ. Πρωτ: 28

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νεώτεροι θεραπευτικοί χειρισµοί: Αντλίες ινσουλίνης, συνεχείς καταγραφές, τεχνητό πάγκρεας

Νεώτεροι θεραπευτικοί χειρισµοί: Αντλίες ινσουλίνης, συνεχείς καταγραφές, τεχνητό πάγκρεας Νεώτεροι θεραπευτικοί χειρισµοί: Αντλίες ινσουλίνης, συνεχείς καταγραφές, τεχνητό πάγκρεας Δρ ΕΜΜ. ΣΟΥΒΑΤΖΟΓΛΟΥ 22 Αντλίες συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης Εισαγωγή Εδώ και 10 χρόνια περίπου έχουν χρησιμοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες;

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος Διευθυντής ΕΣΥ Διαβητολογικό Κέντρο Γ.Π.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Νέα ταξινόμηση Σακχαρώδη Διαβήτη Σακχ. Διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;»

ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» 11ο Πανελλήνιο ιαβητολογικό Συνέδριο Ειδικό φροντιστήριο Ε Ε Σάββατο 28 Μαρτίου 2009 Αλεξανδρούπολη «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Αλέξης Σωτηρόπουλος Επιμελητής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης

ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης Παρουσίαση: Ο. Καραπάνου Ειδικευόμενη Ενδοκρινολογίας ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης Παρούσα νόσος 1 Γυναίκα ηλικίας 43 ετών, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΑΝΤΛΙΑ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ Είναι η ιδανική θεραπεία για εμένα;

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΑΝΤΛΙΑ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ Είναι η ιδανική θεραπεία για εμένα; ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΑΝΤΛΙΑ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ Είναι η ιδανική θεραπεία για εμένα; Είναι η συνεχής χορήγηση ινσουλίνης με αντλία για διαβητικούς τύπου 1 καλύτερη σαν θεραπεία από την θεραπεία με ενέσεις ινσουλίνη; Όσον

Διαβάστε περισσότερα

Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους

Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους Δρ. Χριστίνα Κανακά-Gantenbein Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδ. Ενδοκρινολογίας-Νεανικού Διαβήτη Α Παιδ/κή Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής Αλδοστερονισμός Σύνδρομο: υπέρταση αλδοστερόνη ρενίνη Ερωτήματα Γιατί πρέπει να ψάξουμε; Είναι συχνός; Αξίζει τον κόπο και τα χρήματα; Ποιούς

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Κριτήρια για τη διάγνωση του ΣΔ (ADA, 2008) Αιτιολογική ταξινόμηση ΣΔ (ADA) Επιπολασμός ΣΔ: 2000 2030 ΣΔ στην Ελλάδα ΣΔ

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com Η εμπαγλιφλοζίνη είναι το μόνο φάρμακο για το σακχαρώδη διαβήτη που έχει δείξει στατιστικά σημαντική μείωση τόσο του καρδιαγγειακού κινδύνου όσο και του καρδιαγγειακού θανάτου, σε μελέτη ειδικά σχεδιασμένη

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε.

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Μικρά γεγονότα της καθημερινότητάς μας, μπορεί να προκαλέσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ (ΣΔ) Μείζων παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας Κυριότερη αιτία τύφλωσης σε ενήλικες (20-74 ετών) 1 η αιτία

Διαβάστε περισσότερα

32. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

32. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ Α. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ Ι και ΙΙ (ΣΔ Ι, ΙΙ) Η διαχείριση αυτών των κυήσεων απαιτεί τη συνεργασία ομάδας ιατρών διαφόρων ειδικοτήτων. Η σοβαρότητα του ΣΔ εκτιμάται με βάση την κατάταξη κατά White.

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων Δοκιμασίες κοπράνων Γιώργος Χουλιάρας, Παιδογαστρεντερολόγος, Πανεπιστημιακός Υπότροφος, Υπεύθυνος Ενδοσκοπήσεων & Ιατρείου Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Nοσημάτων του Εντέρου Μονάδα Γαστρεντερολογίας και Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πώς ;

Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πώς ; 11 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας 25-29 Μαρτίου 2009 - Αλεξανδρούπολη Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πώς ; Dr Κωνσταντίνος Σουλής Διαβητολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ. Χ. Μανές Παθολόγος Eξειδίκευση στον Σακχαρώδη Διαβήτη Διευθυντής Ε.Σ.Υ Π/Θ. Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Σακχαρώδης ιαβήτης Κλινικές εκδηλώσεις ιάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Επίπτωση. Σύνολο ατόμων σε αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού. Άτομα με διαβήτη

Επίπτωση. Σύνολο ατόμων σε αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού. Άτομα με διαβήτη Σακχαρώδης ιαβήτης και Νεφρική νόσος Επίπτωση Σύνολο ατόμων σε αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού Άτομα με διαβήτη Σακχαρώδης ιαβήτης και Νεφρική νόσος Επίπτωση Επίπτωση Νεφρικής Ανεπάρκειας Τελικού Σταδίου

Διαβάστε περισσότερα