Η ΖΩΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΖΩΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ"

Transcript

1 Η ΖΩΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ

2 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ 1 Η ζωή με την κοιλιοκάκη 04 2 Τι είναι η κοιλιοκάκη; 06 3 Γεννηθήκατε με κοιλιοκάκη ή σας παρουσιάστηκε αργότερα; 09 4 Πώς εκδηλώνεται η κοιλιοκάκη; 10 5 Ποιες είναι οι κλινικές μορφές της κοιλιοκάκης; 12 6 Πώς γίνεται η διάγνωση της κοιλιοκάκης; 14 7 Πώς θεραπεύεται η κοιλιοκάκη; 16 8 Ποιες τροφές επιτρέπονται; 18 9 Ποια είναι τα οφέλη μιας δίαιτας χωρίς γλουτένη; Τι περιλαμβάνει μια υγιεινή διατροφή; Ποιες προφυλάξεις πρέπει να λαμβάνονται στην κουζίνα; Ποια είναι η Schar; Τι υπηρεσίες παρέχει η Schar; 39 Glossary 40! Στις τελευταίες σελίδες αυτού του φυλλαδίου υπάρχει ένα γλωσσάρι που εξηγεί τους βασικούς ιατρικούς και επιστημονικούς όρους που υπάρχουν στο κείμενο!

3 Η ΖΩΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Μια διάγνωση που μπορεί να προκαλέσει αναστάτωση. Πολλοί άνθρωποι ανησυχούν για τους διατροφικούς περιορισμούς και τις απαγορεύσεις. Ωστόσο, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Ακόμη και αν πρέπει να τηρούνται ορισμένοι κανόνες, η ζωή με την κοιλιοκάκη μπορεί να είναι γεμάτη ενέργεια και απόλαυση. Κάποιος που πάσχει από κοιλιοκάκη δεν χρειάζεται να κάνει συμβιβασμούς στην ποιότητα ζωής! 1 Η διάγνωση της κοιλιοκάκης είναι η αρχή μιας σειράς βασικών αλλαγών για το καλύτερο. Πρώτα από όλα, οι ασθενείς ακολουθώντας απλά μια δίαιτα που δεν περιλαμβάνει γλουτένη και χωρίς τη βοήθεια καμίας φαρμακευτικής αγωγής θα διαπιστώσουν τη σταδιακή υποχώρηση των συμπτωμάτων τους, ακόμη και αν αυτά υπήρχαν για πολλά χρόνια. Η αποκατάσταση της υγείας αποδεικνύεται όχι μόνο με την εξαφάνιση των δυσάρεστων συμπτωμάτων, όπως απώλεια βάρους ή πρήξιμο της κοιλιάς, αλλά και με μια γενική ψυχική ανάταση και σωματική ευεξία, με ιδιαίτερα εμφανή βελτίωση στη διάθεση, στη δυνατότητα συγκέντρωσης και στο μυϊκό τόνο. Για να υλοποιηθούν αυτά τα οφέλη, τα άτομα που πάσχουν από κοιλιοκάκη πρέπει να μάθουν να ζουν ακολουθώντας μια θεραπεία που αρχικά τους φαίνεται ασυνήθιστη. Η αφαίρεση του ψωμιού και των ζυμαρικών τροφές που έχουν αποκτήσει συμβολική αξία σε πολλές κοινωνίες από το διαιτολόγιο είναι σημαντική προσαρμογή. Παρόλα αυτά, η αρνητική επίδραση αυτού του διατροφικού περιορισμού μπορεί να αντιμετωπιστεί με φαντασία και γνώση. Με τη φαντασία, μπορεί κάποιος να ανακαλύψει έναν ολόκληρο κόσμο τροφών που επιτρέπονται στη «δίαιτα για κοιλιοκάκη» - τροφές χωρίς γλουτένη εκ φύσεως καθώς και τροφές που η ειδική βιομηχανία τροφίμων διαθέτει στους καταναλωτές σε ολοένα μεγαλύτερες ποσότητες. Και με τη γνώση, την οποία το παρόν φυλλάδιο επιδιώκει να εμπλουτίσει, μπορεί κάποιος να μάθει να χειρίζεται ευκολότερα τα μικρά προβλήματα που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν τα άτομα με κοιλιοκάκη στην καθημερινή τους ζωή. _ Καθ. Carlo Catassi Τμήμα Επιστημών για τη Μητέρα και το Παιδί, Universita Politecnica delle Marche, Ιταλία Κέντρο Έρευνας για την Κοιλιοκάκη, Πανεπιστήμιο Μέριλαντ, Βαλτιμόρη, Η.Π.Α. 4

4 βρώμη 2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ σιτάρι σίκαλη κριθάρι έμερ Η κοιλιοκάκη είναι μία μόνιμη διατροφική δυσανεξία στη γλουτένη. Η γλουτένη είναι μια πρωτεΐνη που τουργία των οποίων είναι να αυξάνουν Η δυσανεξία στη γλουτένη αποτελεί Τι είναι η γλουτένη; βρίσκεται στο σιτάρι και σε άλλα την επιφάνεια του εντέρου, για να μία από τις συνηθέστερες καταστά- Η γλουτένη είναι μια πρωτεϊνική δημητριακά, όπως η βρώμη, το κρι- βοηθούν την απορρόφηση των θρεπτι- σεις παγκοσμίως. Σε χώρες με πληθυ- ουσία που βρίσκεται σε ορισμένα θάρι, η σίκαλη και το καμούτ. Σε ένα κών ουσιών. Στην κοιλιοκάκη, ωστόσο, σμό κυρίως ευρωπαϊκής καταγωγής δημητριακά, όπως το σιτάρι, η βρώμη, άτομο οποιασδήποτε ηλικίας με γενε- οι λάχνες αυτές μειώνονται σημαντικά (στην Ευρώπη, Βόρεια και Νότια το κριθάρι, η σίκαλη και το καμούτ. Η τική προδιάθεση, η πρόσληψη ακόμη και καταστρέφεται ο βλεννογόνος του Αμερική και Αυστραλία), πάσχει γλουτένη έχει πολύ μικρή διατροφική και ελάχιστης ποσότητας τροφής που εντέρου. Εξαιτίας της μείωσης της επι- περίπου ένας στους 100 ανθρώπους. αξία. Στην πραγματικότητα, η βασική περιέχει γλουτένη ενεργοποιεί μια φάνειας, αναστέλλεται η απορρόφηση Παρόμοια συχνότητα έχει αναφερθεί λειτουργία αυτής της πρωτεΐνης είναι ανοσοαντίδραση στο λεπτό έντερο, θρεπτικών ουσιών όπως πρωτεΐνες, σε αναπτυσσόμενες περιοχές, όπως η να ενεργεί ως συζευκτικός παράγο- που προκαλεί χρόνια φλεγμονή. Αυτό λίπη, υδατάνθρακες, βιταμίνες και Βόρεια Αφρική, η Μέση Ανατολή και ντας, δηλαδή, να προκαλεί τη συνένω- στη συνέχεια προκαλεί την τελική μεταλλικά στοιχεία, με αποτέλεσμα η Ινδία, όπου καταναλώνονται μεγά- ση του αλεύρου, που καθιστά δυνατό εξαφάνιση των εντερικών λαχνών. τον υποσιτισμό και την απώλεια της λες ποσότητες σιταριού. το ψήσιμο του ψωμιού. Η διαδικασία αυτή συνοδεύεται από λειτουργίας του εντέρου. φάσμα συμπτωμάτων που διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Σε ένα υγιές άτομο, το εντερικό τοίχωμα καλύπτεται με λάχνες και μικρολάχνες, η λει- 6

5 σιτάρι σίκαλη ΓΕΝΝΗΘΗΚΑΤΕ ΜΕ ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Ή ΣΑΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΕ ΑΡΓΟΤΕΡΑ; Η κοιλιοκάκη έχει πολύπλοκη παθολογία που προκαλείται από ποικιλία κληρονομικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Γενετικοί παράγοντες βρώμη κριθάρι Η γενετική συνιστώσα της κοιλιοκάκης αποδεικνύεται από το γεγονός ότι έχει την τάση να συναντάται σε οικογένειες. Μέλη οικογένειας με κοιλιοκάκη έχουν περίπου δέκα φορές περισσότερες πιθανότητες από το γενικό πληθυσμό να υποφέρουν από αυτήν την κατάσταση. Ωστόσο, επί έμερ καμούτ του παρόντος δεν είναι γνωστά όλα τα γονίδια που συμβάλλουν στην κληρονομική προδιάθεση. Οι καλύτερα κατανοητοί παράγοντες ανήκουν στο σύστημα αντιγόνων ανθρώπινων λευκοκυττάρων (HLA), ένα σύμπλεγμα γονιδίων που «αναγνωρίζει» τα ξένα μόρια στον οργανισμό. Οι γονότυποι σπέλτ τρίτικεϊλ HLA-DQ2 και/ή DQ8 είναι παρόντες στην τεράστια πλειονότητα (95 τοις εκατό τουλάχιστον) των ατόμων με κοιλιοκάκη. Ωστόσο, η παρουσία του HLA-DQ2/DQ8 μόνο, δεν οδηγεί απαραίτητα στην ανάπτυξη της ασθένειας, καθώς αυτά τα ίδια γονίδια βρίσκονται σε υψηλό ποσοστό και σε υγιή άτομα (20 έως 30 τοις εκατό του γενικού πληθυσμού). Περιβαλλοντικοί παράγοντες Η περιβαλλοντική συνιστώσα της κοιλιοκάκης είναι η έκθεση σε γλουτένη από τη διατροφή

6 4 ΠΩΣ ΕΚΔΗΛΩΝΕΤΑΙ Η ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ; Τα συμπτώματα της κοιλιοκάκης μπορούν να ποικίλουν. Σε ορισμένες περιπτώσεις το άτομο που πάσχει μπορεί να μην παρουσιάζει κανένα σύμπτωμα. Οι συνηθέστερες εκδηλώσεις είναι σης. Οι διάφορες κλινικές εκδηλώ- βληθεί σε ορολογική εξέταση) παρά στοματίτιδα, διαβήτης, οστεοπόρωση, διάρροια, απώλεια βάρους και γενική σεις της κοιλιοκάκης διακρίνονται την απουσία εμφανών συμπτωμάτων. διαταραχή γονιμότητας, θυρεοειδίτι- εξασθένηση, πρήξιμο της κοιλιάς και στις τυπικές περιπτώσεις με εμφανή Σε τέτοιες περιπτώσεις, η προφανής δα, αλλεργίες, δυσανεξία σε τροφές κοιλιακό άλγος, έμετος και σε παι- γαστρεντερικά συμπτώματα (σήμε- έλλειψη συμπτωμάτων είναι παραπλα- ή κάποια νευρολογική παθολογία. Σε διά καθυστέρηση ανάπτυξης. Άλλα ρα οι περιπτώσεις αυτές αποτελούν νητική. Μετά την έναρξη θεραπείας, μεμονωμένες ευτυχώς πολύ σπάνιες συμπτώματα μπορούν να εκδηλωθούν τη μειονότητα) και στις συχνότερες παρατηρείται εμφανής βελτίωση στη - περιπτώσεις, η κοιλιοκάκη εκδηλώ- εξωεντερικά, όπως αναιμία, οστεο- άτυπες περιπτώσεις, που χαρακτηρί- γενική ευεξία. Τέλος, υπάρχει υποψία νεται από την αρχή με σοβαρές επι- πόρωση, αμηνόρροια και έλλειψη ζονται από ασαφή συμπτώματα όπως κοιλιοκάκης σε ορισμένους ασθενείς, πλοκές όπως ελκώδη νηστιδοειλεΐτιδα βιταμινών ή μεταλλικών στοιχείων. κολίτιδα (το ονομαζόμενο «ευερέθιστο λόγω παρουσίας κάποιου μη εντερι- ή λέμφωμα του εντέρου. Ορισμένα συμπτώματα προέρχονται έντερο») ή έλλειψη σιδήρου που ανθί- κού προβλήματος, που ενδέχεται να από παθολογίες που συνδέονται με σταται στη θεραπεία από το στόμα. συνδέεται με την κοιλιοκάκη, όπως αυτήν την κατάσταση. Η κοιλιοκάκη Υπάρχουν επίσης οι σιωπηλές μορ- ερπητοειδής δερματίτιδα, αφθώδης δεν παρουσιάζεται πάντα με τον ίδιο φές, που περιστασιακά διαγιγνώσκο- τρόπο, αλλά έχει διάφορες κλινικές νται σε άτομα ομάδων κινδύνου (για μορφές και αυτές πρέπει να λαμβά- παράδειγμα μέλη οικογενειών με κοι- νονται υπόψη κατά τη φάση διάγνω- λιοκάκη ή διαβητικοί που έχουν υπο

7 ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗΣ; Υπάρχουν τέσσερις τρόποι εκδήλωσης της κοιλιοκάκης. 5 Η τυπική κοιλιοκάκη Η άτυπη κοιλιοκάκη Η σιωπηλή κοιλιοκάκη Η δυνητική κοιλιοκάκη Οι τυπικές μορφές κοιλιοκάκης Οι άτυπες μορφές κοιλιοκάκης εκδη- Οι σιωπηλές μορφές κοιλιοκάκης δια- Οι περιπτώσεις ορίζονται ως δυνητι- αρχίζουν νωρίς, γενικά μέσα στους λώνονται αργά κυρίως με μη γαστρε- γιγνώσκονται κατά τύχη σε εμφανώς κές ή λανθάνουσες, αν παρουσιάζουν πρώτους μήνες απογαλακτισμού, με ντερικά συμπτώματα, όπως αναιμία υγιή άτομα ως αποτέλεσμα κάποιας θετικούς ορολογικούς δείκτες, αλλά συμπτώματα εντερικής δυσαπορρό- λόγω έλλειψης σιδήρου, αύξηση στην εξέτασης. Πολλές περιπτώσεις είναι φυσιολογικές εντερικές βιοψίες. Οι φησης: χρόνια διάρροια, καθυστέρηση ηπατική τρανσαμινάση, επανειλημμέ- σιωπηλές μόνο στην εμφάνιση και ασθενείς με λανθάνουσα κοιλιοκά- ανάπτυξης, έλλειψη όρεξης, έμετο και να κοιλιακά άλγη, υποπλασία οδοντι- μετά την έναρξη της θεραπείας, οι κη, αν ακολουθούν διατροφή χωρίς κοιλιακή διάταση («πρησμένη κοι- κής αδαμαντίνης, ερπητοειδής δερ- ασθενείς παρουσιάζουν σημαντική περιορισμούς, ενδέχεται εν καιρώ λιά»). Τυπική σε παιδιά. ματίτιδα ή μικρό ανάστημα σε παιδιά βελτίωση της ψυχικής και σωματικής να αναπτύξουν σημαντική εντερική σχολικής ηλικίας. τους ευεξίας. βλάβη. Αυξημένη εμφάνιση της κοιλιοκάκης, συχνά σε λανθάνουσα μορφή, συναντάται σε άτομα που πάσχουν από αυτοάνοσες παθολογίες (ειδικά ινσουλινοεξαρτώμενο διαβήτη και θυρεοειδίτιδα), συνδρομικές παθολογίες (σύνδρομο Down, σύνδρομο Turner και σύνδρομο Williams) ή έλλειψη ανοσοσφαιρίνης Α (IgA) ορού

8 Φωτογραφίες: φυσιολογικές λάχνες, ατροφικές λάχνες (στάδιο II), ατροφικές λάχνες (στάδιο IIIc) ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ Η ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗΣ; Όταν υπάρχουν συμπτώματα που συνδέονται με την κοιλιοκάκη, μια αρχική διάγνωση δυσανεξίας στη γλουτένη μπορεί συχνά να επιτευχθεί μόνο βάσει αιματολογικών εξετάσεων. Ωστόσο, οριστική διάγνωση μπορεί να γίνει μόνο βάσει εντερικής βιοψίας. Σε αυτή τη διαδικασία, συλλέγεται δείγμα ιστού από το λεπτό έντερο και έπειτα υποβάλλεται σε ιστολογική εξέταση, που μπορεί να αποκαλύψει πιθανή ατροφία των εντερικών Αιματολογικές εξετάσεις Ορισμένες αιματολογικές εξετάσεις μπορούν να επιβεβαιώσουν την υποψία κοιλιοκάκης. Πρώτη μεταξύ αυτών είναι η ιδιαίτερα αξιόπιστη και αυτοματοποιημένη εξέταση για αντισώματα έναντι τρανσγλουταμινάσης (antitg) της τάξης IgA. Εξίσου αποτελεσματική, αν και λιγότερο διαδεδομένη εξέταση είναι αυτή για αντισώματα έναντι του ενδομυΐου (ΕΜΑ). Οι εξετάσεις για αντιγλιαδινικά αντισώματα (AGA) των Εντερική βιοψία Στην περίπτωση που οι αιματολογικές εξετάσεις είναι θετικές, το επόμενο βήμα είναι να πραγματοποιηθεί εντερική βιοψία, μια διαδικασία στην οποία λαμβάνεται δείγμα ιστού από το λεπτό έντερο με ένα ενδοσκόπιο και έπειτα αναλύεται. Αν βρεθούν οι χαρακτηριστικές αλλοιώσεις στην εντερική επένδυση (ατροφία των λαχνών και αύξηση στα ενδοεπιθηλιακά λεμφοκύτταρα), μπορεί να γίνει λαχνών. 6 τάξεων IgA και IgG είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικές σε παιδιά κάτω των τριών οριστική διάγνωση κοιλιοκάκης. ετών. Μια μεμονωμένη μεταβολή στα AGA-IgG δεν έχει γενικά διαγνωστική αξία εκτός από τις περιπτώσεις των παιδιών με έλλειψη σε IgA ορού

9 ΠΩΣ ΘΕΡΑΠΕΥΕΤΑΙ Η ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ; Η αυστηρή δίαιτα χωρίς γλουτένη είναι η μόνη αποτελεσματική θεραπεία. Μια αυστηρή δίαιτα χωρίς γλουτένη είναι επί του παρόντος η μοναδική αποτελεσματική θεραπεία που εγγυ- λιγότερο γνωστών ποικιλιών, πρέπει να αποκλειστούν από τη διατροφή. Είναι σημαντικό να έχετε υπόψη ότι Η διατροφική θεραπεία διευκολύνεται από τη διαθεσιμότητα τεράστιας ποικιλίας προϊόντων (μεταξύ των οποί- 7 άται στα άτομα με κοιλιοκάκη μια ακόμη και μικρές ποσότητες γλουτέ- ων ψωμί, ζυμαρικά, μπισκότα, ζύμη τέλεια κατάσταση υγείας του πεπτι- νης μπορούν να προκαλέσουν ζημιά. πίτσας και αλεύρι μαγειρικής-ζαχαρο- κού, χαρακτηριζόμενη από την εξα- Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί πλαστικής) κατάλληλων για άτομα με φάνιση των κλινικών συμπτωμάτων, την ομαλοποίηση των εξετάσεων και την αποκατάσταση της φυσιολογικής δομής του εντερικού βλεννογόνου. Στη θεραπεία της κοιλιοκάκης, όλες οι τροφές που περιέχουν παράγωγα σίτου, συμπεριλαμβανομένων και στα συστατικά κοινών τροφών στην αγορά, καθώς ίχνη γλουτένης ενδέχεται να υπάρχουν σε διάφορα προϊόντα. κοιλιοκάκη. Για εύκολη αναγνώριση, τα προϊόντα αυτά φέρουν το σύμβολο ενός διαγραμμένου μίσχου δημητριακών, σήμα που εγγυάται την απουσία γλουτένης

10 Το διεθνές σύμβολο για τρόφιμα χωρίς γλουτένη ΠΟΙΕΣ ΤΡΟΦΕΣ ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ; Μάθετε να αναγνωρίζετε τα τρόφιμα χωρίς γλουτένη Ασφαλείς τροφές ή τροφές χωρίς γλουτένη Υπάρχουν πολυάριθμες φυσικές τρο- Επικίνδυνες τροφές Ορισμένες τροφές μπορούν να καταναλωθούν μόνο εφόσον κάποιος βεβαιωθεί ότι δεν περιέχουν γλουτένη. Ακόμη και τότε, δεν μπορούν να θεωρηθούν 100% ασφαλείς: ακόμη κι φές χωρίς γλουτένη που μπορούν να αν η γλουτένη δεν εμφανίζεται στον Από τότε που η Ευρωπαϊκή Ένωση να είναι επιβλαβής μακροπρόθεσμα καταναλωθούν ανεπιφύλακτα. Σε κατάλογο των συστατικών, ενδέχεται εξέδωσε την πρόσφατη οδηγία της εξαιτίας του κινδύνου επίμονης εντε- αυτές περιλαμβάνονται: ρύζι, καλα- να έχει αναμιχθεί κάποια ποσότη- σχετικά με την επικολληση ετικετών, ρικής φλεγμονής. Για το λόγο αυτό μπόκι, διάφοροι τύποι αμυλούχων τρο- τα γλουτένης κατά τη διαδικασία η αναγνώριση των «επικίνδυνων» είναι σημαντικό να είστε προσεκτικοί φών, όπως πατάτες, όσπρια, φαγόπυρο, παραγωγής. Στις επικίνδυνες τροφές τροφίμων έγινε ευκολότερη. Η οδη- εφόσον ακολουθείτε τη συγκεκριμένη μανιόκα, ταπιόκα, και κάστανα, γάλα περιλαμβάνονται: στιγμιαίες σούπες, γία απαιτεί από τους παραγωγούς δίαιτα. Παρόλα αυτά, δεν είναι ανά- και γαλακτοκομικά προϊόντα, κρέας, λουκάνικα, σάλτσα σόγιας, μίγματα τροφίμων να δηλώνουν την παρουσία γκη να αποκτήσετε γλουτενοφοβία ή ψάρι, αυγά, φυτικά έλαια, λαχανικά γεύσης για κρεατικά, ζαχαρωτά και ακόμη και απειροελάχιστων ποσο- υπερβολικό διατροφικό άγχος. και φρούτα. Επιπλέον, υπάρχει μια γλυκά, παγωτά, άμυλο, μαλτοδεξτρί- τήτων γλουτένης στα προϊόντα τους. τεράστια ποικιλία επεξεργασμένων νη, σιρόπι γλυκόζης και βύνη. Συχνά, η εκούσια ή ακούσια πρόσληψη ιχνοποσοτήτων γλουτένης δεν προκαλεί άμεσο ερεθισμό, αλλά μπορεί τροφίμων (μεταξύ των οποίων: ψωμί, ζυμαρικά, μπισκότα και δημητριακά) που παρασκευάζονται ειδικά για τις Απαγορευμένες τροφές Στις απαγορευμένες τροφές περιλαμ- 8 διατροφικές ανάγκες ατόμων με κοιλιοκάκη. Οι τροφές αυτές μπορούν να αναγνωριστούν από ένα διαγραμμένο μίσχο δημητριακών στη συσκευασία, βάνονται όλες αυτές που περιέχουν παράγωγα σίτου ή άλλων δημητριακών, μεταξύ των οποίων, καμούτ, κριθαριού και σίκαλης. Η βρώμη δεν ένα σύμβολο που εγγυάται την απου- συνιστάται, επειδή συχνά είναι αναμε- σία γλουτένης. μιγμένη με γλουτένη

11 Για να απλοποιηθεί η αναγνώριση και διαχείριση των ασφαλών, των επικίνδυνων και των απαγορευμένων τροφών, στους παρακάτω πίνακες παρέχεται ένας πρακτικός οδηγός. Δημητριακά Φρούτα Ασφαλή Επικίνδυνα Απαγορευμένα Ασφαλή Επικίνδυνα Ρύζι Καλαμπόκι Χαρούπι Κάστανα Φαγόπυρο Κεχρί Σουσάμι Ταπιόκα Μανιόκα Πατάτες Κεχρί Φαγόπυρο Νιφάδες καλαμποκιού Διογκωμένο ρύζι Τηγανητά πατατάκια (πατατάκια τσιπς) σε σακουλάκι Σιτάρι Άμυλο σίτου Βρώμη Κριθάρι Σίκαλη Πλιγούρι, κουσκούς Το πίτουρο των δημητριακών που υποδεικνύονται παραπάνω Βύνη κριθαριού Μούσλι, δημητριακά πρωινού, ζυμαρικά, γλυκά ή αλμυρά παρασκευάσματα φούρνου φτιαγμένα από τα δημητριακά που αναφέρθηκαν παραπάνω Όλοι οι τύποι φρέσκων και κατεψυγμένων φρούτων Όλοι οι τύποι λιπαρών καρπών (ελιές, αβοκάντο, καρύδια, σπόροι, κ.λπ.) Φρούτα σε σιρόπι Ξηρά ή αφυδατωμένα φρούτα που δεν έχουν καλυφθεί με αλεύρι (δαμάσκηνα, χουρμάδες, σύκα, σταφίδες, κ.λπ.) Ασφαλή Λαχανικά Όλα τα λαχανικά (ωμά, μαγειρεμένα και ξηρά) Όλα τα κατεψυγμένα λαχανικά Διατηρημένα λαχανικά (σε λάδι, ξίδι, άλμη, αλάτι, κ.λπ.) Όσπρια, φρέσκα ή σε κονσέρβα (ρεβίθια ή garbanzo, μπιζέλια, φασόλια, λούπινα, φάβα, φακή, σπόροι σόγιας) Σακχαρόπηκτα φρούτα Απαγορευμένα Ξηρά φρούτα καλυμμένα με αλεύρι Επικίνδυνα Έτοιμα φαγητά με βάση λαχανικά που ενδέχεται να περιέχουν πυκνωτικά μέσα Απαγορευμένα Έτοιμα φαγητά με βάση λαχανικά ή μίγματα με δημητριακά, λαχανικά που έχουν παναριστεί, καλυφθεί με αλεύρι ή βούτυρο. Κατεψυγμένα λαχανικά (όπως τηγανητές πατάτες ή μανιτάρια) που περιέχουν σιτάρι και/ή τα παράγωγά του 20 21

12 Γαλακτοκομικά Κρέας, Ψάρι, Αυγά Ασφαλή Επικίνδυνα Απαγορευμένα Ασφαλή Επικίνδυνα Απαγορευμένα Φρέσκο γάλα και θερμικά επεξεργασμένο με τη μέθοδο UHT Φυσικό γιαούρτι Φρέσκια κρέμα και θερμικά επεξεργασμένη με τη μέθοδο UHT κρέμα Φρέσκο τυρί Ροφήματα παρασκευασμένα με βάση το γάλα (μιλκ σέηκ) Γιαούρτι με φρούτα Κρέμα σαντιγί Κρέμες και πουτίγκες Τυριά σε φέτες Τηγμένα τυριά για επάλειψη Τυριά με προσμίξεις και τυριά με επικάλυψη μούχλας (όπως το μπρι), μπλε τυρί Γιαούρτι με βύνη, δημητριακά ή μπισκότα Προπαρασκευασμένα φαγητά με βάση το τυρί Όλοι οι τύποι κρέατος και ψαριών, φρέσκα και κατεψυγμένα (χωρίς πρόσθετα συστατικά) Χοιρομέρι Πάρμας Διατηρημένο ψάρι: φυσικό, σε λάδι, καπνιστό ή κατεψυγμένο Αυγά Κρύο κρέας σε φέτες και λουκάνικα: ξηρό σε αέρα παστό βοδινό, λαιμός χοιρινού σαλάμι, μορταδέλα, μπέικον, μαγειρεμένο χοιρομέρι, σαλάμι λουκάνικα, χοτ ντογκ, χοιρινά ποδαράκια, κ.λπ. Κρέας σε κονσέρβα Έτοιμες σάλτσες με βάση το κρέας ή το ψάρι Προπαρασκευασμένα ή έτοιμα φαγητά με βάση το κρέας ή το ψάρι Κρέας ή ψάρι που είναι παναρισμένο, καλυμμένο με αλεύρι ή μαγειρεμένο με σάλτσες που περιέχουν αλεύρι με γλουτένη Προ-μαγειρεμένα κατεψυγμένα ψάρια (σουρίμι ή καβούρι απομίμηση) 22 23

13 Ποτά Γλυκά Ασφαλή Επικίνδυνα Ασφαλή Επικίνδυνα Απαγορευμένα Ανθρακούχα ποτά (cola, πορτοκαλάδα, κ.λπ.) Μη αλκοολούχα και διαιτητικά ποτά Τσάι, Καφές, Χυμοί φρούτων και νέκταρ Αλκοολούχα ποτά: Λευκό, ροζέ και κόκκινο κρασί, αφρώδες κρασί και σαμπάνια, γκράπα, κονιάκ, μπράντυ: ρούμι Τεκίλα, Calvados, κιρς, αλκοολούχα ποτά γενικώς (εκτός από αυτά που αναφέρθηκαν ως απαγορευμένα) Σιρόπια για ποτά και παγωτά Στιγμιαία μίγματα για κτυπημένη ζεστή σοκολάτα και τσάι Υγρά διατροφικά συμπληρώματα Χυμοί φρούτων με πρόσθετες ίνες Μπίρα Τζιν Απαγορευμένα Μέλι Ζάχαρη Άχνη ζάχαρη ή κρυσταλλική ζάχαρη Ράβδοι σοκολάτας,σοκολατένια περιβλήματα και επικαλύψεις Σκόνη κακάο, κακαόμαζα Παγωτό, γλειφιτζούρια παγωτό (γρανίτες) και παγωτά-επιδόρπια Γλυκά ή καραμέλες, τσίχλα, ζελατίνη, γλασαρισμένα αμύγδαλα Τεχνητά γλυκαντικά Σοκολάτα με δημητριακά Στιγμιαίος καφές ή υποκατάστατο καφέ που περιέχει κριθάρι ή βύνη κριθαριού Ποτά από βρώμη 24 25

14 Λίπη και αρτύματα Ασφαλή Όλα τα φυτικά έλαια Φυτική μαργαρίνη Βούτυρο, λαρδί, μπέικον μαγειρικό λίπος Ξίδι, βαλσαμικό ξίδι Αλάτι και πιπέρι Βότανα Μπαχαρικά Επικίνδυνα Έτοιμες σάλτσες Κύβοι ζωμού ή εκχυλίσματα κρέατος, μίγματα ζωμού κρέατος Μίγματα βοτάνων ή μπαχαρικών Καρυκεύματα Απαγορευμένα Σάλτσα Μπεσαμέλ Ασφαλή Βασιλικός πολτός Ωμή γλυκόριζα Διάφορα Επικίνδυνα Μπέικιν πάουντερ Εκχύλισμα μαγιάς, φρέσκια και κατεψυγμένη- ξηρή μαγιά μπίρας Προζύμι Απαγορευμένα 26 27

15 9 ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΜΙΑΣ ΔΙΑΙΤΑΣ ΧΩΡΙΣ ΓΛΟΥΤΕΝΗ; Το πρώτο αποτέλεσμα είναι η διακοπή των κλινικών συμπτωμάτων. 28 Η έναρξη της δίαιτας σχετίζεται με την εξαφάνιση των κλινικών συμπτωμάτων, την ομαλοποίηση των εξετάσεων αντισωμάτων και την αποκατάσταση της φυσιολογικής δομής της εντερικής επένδυσης. Σε άτομα με τυπικά συμπτώματα, τα αποτελέσματα της θεραπείας είναι καταπληκτικά: μέσα σε λίγες μέρες, υπάρχει σημαντική βελτίωση διάθεσης και όρεξης, που ακολουθείται από προοδευτική μείωση της διάρροιας, και στα παιδιά, συνέχιση της διαδικασίας ανάπτυξης. Επίσης, μεταβολικά προβλήματα, όπως οστεοπόρωση και αναιμία λόγω έλλειψης σιδήρου τείνουν να επιλυθούν σταδιακά μόνα τους. Η δίαιτα, ειδικά αν ακολουθηθεί σε πρόωρο στάδιο, ελαχιστοποιεί των κίνδυνο μακροπρόθεσμων επιπλοκών, αλλά δεν εκμηδενίζει τελείως την πιθανότητα σχετιζόμενων αυτοάνοσων διαταραχών. Αυτές περιλαμβάνουν την αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα (θυρεοειδίτιδα Hashimoto), μια ασθένεια που είναι σχετικά κοινή κατά την εφηβεία, ιδιαίτερα στις γυναίκες. Τα πλεονεκτήματα μιας δίαιτας χωρίς γλουτένη: _το έντερο επανέρχεται στη φυσιολογική κατάσταση _τα θρεπτικά στοιχεία απορροφώνται και αξιοποιούνται από τον οργανισμό _ανακτάται το χαμένο βάρος _αποκαθίσταται η ψυχική και σωματική ευεξία

16 ΤΙ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΜΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι δομικοί λίθοι της διατροφικής υγείας. 10 λίπη και έλαια 30 Φρούτα και λαχανικά: 5 φορές ημερησίως Οι τροφές αυτές είναι πηγή ινών, βιταμίνης Α, βιταμίνης C, άλλων βιταμινών και μεταλλικών στοιχείων. Η ομάδα αυτή περιλαμβάνει επίσης φρέσκα όσπρια. Συνιστούμε να καταναλώνετε 3 μερίδες λαχανικών και 2 μερίδες φρούτων καθημερινά. Δημητριακά και πατάτες: σε κάθε γεύμα Ψωμί χωρίς γλουτένη, ζυμαρικά, δημητριακά, πατάτες και ρύζι αποτελούν σημαντική πηγή υδατανθράκων και ινών με τη μορφή αμύλου και γι αυτό μετατρέπονται εύκολα σε ενέργεια. Να τρώτε τουλάχιστον μία από αυτές τις τροφές σε κάθε γεύμα της ημέρας. Κρέας, ψάρι, όσπρια και αυγά: μία φορά ημερησίως 1-2 μερίδες κρέατος, ψαριού και αυγών: οι προτιμότεροι τύποι είναι άπαχο μοσχαρίσιο κρέας, πουλερικά, χοιρινό και ψάρι και αυγά 2-3 φορές την εβδομάδα. Οι τροφές αυτές παρέχουν ιχνοστοιχεία, πρωτεΐνες και σύμπλεγμα βιταμινών Β. Η ομάδα αυτή περιλαμβάνει και τα ξηρά όσπρια (φασόλια, ρεβίθια, ξηρά μπιζέλια και φακές). Γαλακτοκομικά προϊόντα: κάθε μέρα Τα γαλακτοκομικά προϊόντα όπως γάλα, γιαούρτι και τυρί είναι πλούσια σε πρωτεΐνες και βιταμίνη Β12 και τροφοδοτούν το σώμα με ασβέστιο. Συνιστώνται 1-2 μερίδες των 120 g καθημερινά, κατά προτίμηση ποικιλιών με χαμηλά λιπαρά. Λίπη και αρτύματα: καθημερινά αλλά με μέτρο 1-3 μερίδες λιπών και ελαίων: προτιμώνται αυτά που είναι φυτικής προέλευσης (ειδικά το εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο), αν και μπορούν να χρησιμοποιηθούν και αυτά ζωικής προέλευσης (βούτυρο, κρέμα, λαρδί, λίπος από μπέικον, κ.λπ.). Είναι πηγές λιπαρών οξέων και λιποδιαλυτών βιταμινών (A, D, E, K) που βοηθούν στην απορρόφηση. γάλα, γιαούρτι, τυρί, κρέας, πουλερικά, ψάρι, όσπρια, αυγά ψωμί χωρίς γλουτένη, ζυμαρικά, ρύζι, καλαμπόκι, πατάτες Χρήσιμες συμβουλές για σωστή διατροφή Πρόσθετες υποδείξεις: _ να πίνετε τουλάχιστον 1-2 λίτρα (1-2 τέταρτα του γαλονιού) νερό την ημέρα. Συνιστώμενα ποτά είναι το μεταλλικό νερό, αραιωμένοι χυμοί φρούτων και λαχανικών, αρωματικά τσάγια χωρίς γλυκαντικά και τσάγια φρούτων _ να διατηρείτε υγιεινό τον τρόπο παρασκευής του φαγητού και να αποφεύγετε την προσθήκη λιπών (δοκιμάστε το ψήσιμο, βράσιμο, μαγείρεμα στον ατμό ή σοτάρισμα) _ να τρώτε αργά, να μασάτε καλά και να απολαμβάνετε το φαγητό _ να χρησιμοποιείτε περισσότερα φρέσκα μυρωδικά παρά αλάτι φρούτα και λαχανικά _ να καταναλώνετε το αλκοόλ με μέτρο _ να χρησιμοποιείτε ζάχαρη με οικονομία _ να χρησιμοποιείτε μόνο συστατικά χωρίς γλουτένη όταν ακολουθείτε κάποια συνταγή _ να αποφεύγετε την ανάμιξη με τροφές που περιέχουν γλουτένη _ να ασκείστε τακτικά Τα προϊόντα της Schär διατίθενται μέσω φαρμακείων. 31

17 32 33

18 ΠΟΙΕΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ; Πώς να παρασκευάσετε ένα ασφαλές γεύμα χωρίς γλουτένη. Επιλέξτε συστατικά που είσαστε βέβαιοι ότι δεν περιέχουν γλουτένη. Ίσως να βοηθήσει αν συμβουλευθείτε έναν κατάλογο προϊόντων που προτείνουν οι σύνδεσμοι των πασχόντων από κοιλιοκάκη. _ Μη αγγίζετε ποτέ το φαγητό με αλευρωμένα χέρια ή άπλυτα μαγειρικά σκεύη (μπολ, κουτάλες, στραγγιστήρια, κατσαρόλες, κ.λπ.) που ήλθαν σε επαφή με απαγορευμένες τροφές. _ Μην τοποθετείτε το φαγητό απευθείας σε πιθανόν μολυσμένες επιφάνειες όπως ο πάγκος, μαγειρικά σκεύη ψησίματος, ο πάτος του φούρνου, οι εστίες ή το γκριλ. Να καθαρίζετε τα πάντα πριν αρχίσετε την εργασία σας. _ Μην χρησιμοποιείτε ξανά λάδι που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί για να τηγανίσετε αλευρωμένα ή παναρισμένα τρόφιμα. Μην επαναχρησιμοποιείτε νερό που έχετε ήδη χρησιμοποιήσει για να μαγειρέψετε ζυμαρικά με γλουτένη. _ Να χρησιμοποιείτε λαδόκολλα ή αλουμινόχαρτο στα πιάτα και στις επιφάνειες που είναι πιθανόν να έχουν μολυνθεί

19 ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η SCHÄR; Η Schär είναι μια εταιρία που ειδικεύεται στην παραγωγή τροφίμων χωρίς γλουτένη. Η εταιρία Schar παράγει τρόφιμα χωρίς γλουτένη για περισσότερο από 25 χρόνια. Κατά την περίοδο αυτή, απέκτησε ηγετική θέση σε αυτό τον τομέα της Ευρωπαϊκής αγοράς. Κύριος στόχος της εταιρίας είναι η συνεχής ανάπτυξη προϊόντων χωρίς γλουτένη που προορίζονται για καθημερινή κατανάλωση από άτομα που πάσχουν από κοιλιοκάκη. Χάρη στην εντατική έρευνα, τα προϊόντα της Schar προσφέρουν υψηλό και σταθερό επίπεδο ποιότητας και μπορούν να εξασφαλίσουν την ποικιλία στη δίαιτα για την κοιλιοκάκη

20 13 ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΗΣ SCHÄR Στην προσπάθεια της εταιρίας να υποστηρίξει τους πελάτες της και να τους παρέχει πολύτιμες πληροφορίες, προτάσεις και ειδήσεις για την κοιλιοκάκη και τη διατροφή χωρίς γλουτένη, ο Dr Schar κατά περιόδους εμφανίζεται με νέες ιδέες και πρωτοβουλίες. Αυτές περιλαμβάνουν: _ δωρεάν συνδρομή στο περιοδικό Your Life για τον καταναλωτή _ πληροφορίες και προτάσεις για τη διατροφή χωρίς γλουτένη καθώς και συνταγές και υποδείξεις για μαγειρική χωρίς γλουτένη _ μια προσωπική επικοινωνια (αγγλικά) με την ομάδα του Dr. Schär: _ η σύνδεσή σας για χρήσιμες και ενδιαφέρουσες ειδήσεις: Μια ειδική σελίδα στο διαδίκτυο για παιδιά, η οποία παρουσιάζει τη μασκότ Milly που με μια παιχνιδιάρικη προσέγγιση, εξηγεί την κοιλιοκάκη και τις αρχές μιας σωστής διατροφής. Τα παιδιά μπορούν να χρωματίσουν εικόνες και, αν θέλουν, μπορούν να παραγγείλουν ένα μπρελόκ Milly

21 ΓΛΩΣΣΑΡΙ αναιμία μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από μείωση των επιπέδων αιμοσφαιρίνης (Hb) στο αίμα. Μία από τις συχνότερες αιτίες αναιμίας είναι η έλλειψη σιδήρου, καθώς αυτό το μικροθρεπτικό στοιχείο είναι απαραίτητο για τη σύνθεση της αιμοσφαιρίνης. αντίσωμα ένα μόριο πρωτεΐνης ικανό να αντιδράσει ειδικά (γενικά με αμυντική λειτουργία) σε ξένες πρωτεΐνες βακτηριακής, ιικής ή τροφογενούς προέλευσης. αντισώματα έναντι ενδομυΐου (EMA) αντισώματα τάξης A που κατευθύνονται έναντι ενός συστατικού του ιστού που ονομάζεται ενδομύιο. Γενικώς είναι παρόντα στο αίμα των πασχόντων από κοιλιοκάκη στην ενεργή της φάση. αντισώματα αντιγλιαδίνης (AGA) αντισώματα τάξης A και G που κατευθύνονται έναντι του τμήματος γλιαδίνης της γλουτένης. Είναι συχνά παρόντα στο αίμα των πασχόντων από κοιλιοκάκη στην ενεργή της φάση. Η ειδικότητά τους, ιδιαίτερα της IgG, είναι παρόλα αυτά μικρότερη από αυτή των αντι-ttg και ΕΜΑ. αντιθυρεοσφαιρινικά αντισώματα πρόκειται για αυτοαντισώματα που κατευθύνονται έναντι της θυρεοσφαιρίνης, μιας πρωτεΐνης που βρίσκεται στο θυρεοειδή. Η παρουσία τους υποδεικνύει πιθανή διάγνωση αυτοάνοσης θυρεοειδίτιδας (θυρεοειδίτιδα Hashimoto). αντισώματα έναντι της θυρεοειδικής υπεροξειδάσης αυτά είναι αυτοαντισώματα που κατευθύνονται έναντι της θυρεοειδικής υπεροξειδάσης, μιας πρωτεΐνης που βρίσκεται στο θυρεοειδή. Η παρουσία τους υποδεικνύει πιθανή διάγνωση αυτοάνοσης θυρεοειδίτιδας (θυρεοειδίτιδα Hashimoto). αντισώματα έναντι τρανσγλουταμινάσης (anti-ttg) αντισώματα τάξης A που κατευθύνονται έναντι του ενζύμου τρανσγλουταμινάση. Γενικώς είναι παρόντα στο αίμα των πασχόντων από κοιλιοκάκη στην ενεργή της φάση. αυτοάνοσες παθολογίες ασθένειες στις οποίες μια παθολογική ανοσοαντίδραση κατευθύνεται έναντι των ιστών και/ή των οργάνων του ασθενή (αυτοεπίθεση). βιοψία η αφαίρεση τεμαχίου ιστού με σκοπό τη διεξαγωγή εξετάσεων διαφόρων ειδών, όπως δομική ανάλυση του ιστού σε οπτικό μικροσκόπιο. γενική εξέταση αίματος εξέταση στην οποία αξιολογούνται τα κύτταρα του αίματος, δηλαδή τα ερυθροκύτταρα, τα λευκοκύτταρα και τα αιμοπετάλια. ερπητοειδής δερματίτιδα μια ασθένεια της επιδερμίδας που χαρακτηρίζεται από την παρουσία κνησμωδών επιδερμικών αλλοιώσεων σε χαρακτηριστικές θέσεις, όπως οι αγκώνες και τα γόνατα. Αποτελεί μία από τις πιθανές κλινικές εκφράσεις της κοιλιοκάκης. διαβήτης μια αυτοάνοση ασθένεια που χαρακτηρίζεται από την καταστροφή των β κυττάρων του παγκρέατος, γεγονός που προκαλεί ανεπάρκεια στην έκκριση ινσουλίνης και σημαντική αλλαγή στο μεταβολισμό των σακχάρων. Σύνδρομο Down κατάσταση που χαρακτηρίζεται από την παρουσία σε όλα τα κύτταρα ενός επιπλέον χρωμοσώματος (τρισωμία 21). Συνδέεται με την πνευματική καθυστέρηση και άλλες κλινικές εκδηλώσεις, όπως τυπικά χαρακτηριστικά προσώπου, καρδιακά προβλήματα και τον κίνδυνο όγκων. εντεροπάθεια βλάβη του εντερικού βλεννογόνου. επιδημιολογία ο κλάδος της ιατρικής που μελετά τη συχνότητα των ασθενειών και τους παράγοντες κινδύνου που συνδέονται με αυτές. επιθήλιο ένα στρώμα κυττάρων που αποτελεί το όριο που διαχωρίζει το εξωτερικό περιβάλλον (π.χ. τον εντερικό αυλό) από το εσωτερικό. Υπάρχει σε όλα τα όργανα. γονίδιο κλάσμα DNA που αποτελείται από μια ακολουθία νουκλεϊκών οξέων που περιέχει την πληροφορία για τη ρυθμισμένη παραγωγή μιας πρωτεΐνης. γονότυπος η γενετική δομή σε μία ή περισσότερες θέσεις σε ένα χρωμόσωμα ενός δεδομένου οργανισμού. γλιαδίνη ένα τμήμα πρωτεΐνης που υπάρχει στη γλουτένη. Περιέχει πολλά από τα πεπτίδια που είναι τοξικά στην κοιλιοκάκη. Θυρεοειδίτιδα Hashimoto μια αυτοάνοση ασθένεια του θυρεοειδούς. Στην προχωρημένη φάση, συχνά συνδέεται με μειωμένη σύνθεση των ορμονών που παράγονται από αυτό τον αδένα (υποθυρεοειδισμός). ηπατική τρανσαμινάση ένζυμα που υπάρχουν στα κύτταρα του ήπατος. Αύξηση στα επίπεδα της τρανσαμινάσης μπορεί να υποδεικνύει την παρουσία ηπατικής βλάβης. Σύστημα αντιγόνων ανθρώπινων λευκοκυττάρων (HLA) σύμπλεγμα γονιδίων που βρίσκονται στο χρωμόσωμα 6. Είναι σημαντικό για τη σύνθεση των πρωτεϊνών που έχουν θεμελιώδη ρόλο στην ανοσοαπάντηση. υποπλασία η διακοπή ανάπτυξης ενός ιστού ή οργάνου

22 IgA Αντισώματα τάξης A (ή ανοσοσφαιρίνες) που υπάρχουν στο αίμα και στις βλεννώδεις εκκρίσεις. ενδοεπιθηλιακά λεμφοκύτταρα κύτταρα που συμμετέχουν στις αντιδράσεις ανοσολογικής άμυνας και υπάρχουν στην επιθήλια επένδυση του εντερικού βλεννογόνου. λακτόζη το βασικό σάκχαρο στο γάλα, που συντίθεται από ένα μόριο γλυκόζης και ένα γαλακτόζης. δυσαπορρόφηση ελάττωση της απορρόφησης των θρεπτικών συστατικών που προκαλείται από ανεπάρκεια στις πεπτικές διαδικασίες ή από βλάβη του εντερικού βλεννογόνου. υποσιτισμός κατάσταση που προκαλείται από ανεπαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών και θερμίδων. Χαρακτηρίζεται από απώλεια βάρους λόγω της μείωσης λίπους και μυϊκής μάζας. μαλτοδεξτρίνη μια ουσία που προκύπτει από τη μερική πέψη αμύλων. οστεοπόρωση μείωση της οστικής πυκνότητας που προκαλείται από την απώλεια μεταλλικών στοιχείων και πρωτεϊνών στο οστό. ορολογικοί δείκτες μετρήσιμες ουσίες στο αίμα, η παρουσία των οποίων είναι διαγνωστική ένδειξη της πάθησης που εξετάζεται. θυρεοειδικές ορμόνες (FT3 και FT4) που παράγονται από το θυρεοειδή σε απάντηση στην έκκριση θυρεοτροπίνης (TSH) από την υπόφυση. τρανσγλουταμινάση ένα ένζυμο που υπάρχει σε πολλούς ιστούς, συμπεριλαμβανομένου και του εντερικού βλεννογόνου. Παίζει ρόλο στην ενεργοποίηση των πεπτιδίων στη γλουτένη που είναι τοξικά στην κοιλιοκάκη. Σύνδρομο Turner μια κατάσταση στις γυναίκες που χαρακτηρίζεται από την απουσία, από όλα τα κύτταρα, ενός από τα δύο χρωμοσώματα Χ (γονότυπος X0 αντί XX). Συνδέεται με την ωοθηκική δυσλειτουργία, το κοντό ανάστημα και τυπικά προσωπικά χαρακτηριστικά. λάχνες ανατομικές δομές με σχήμα που ομοιάζει με αυτό των δακτύλων ενός γαντιού, που υπό κανονικές συνθήκες υπάρχουν στον εντερικό βλεννογόνο. ατροφία λαχνών παθολογικές μεταβολές των εντερικών λαχνών, που αδρανοποιούνται χάνοντας το σχήμα τους, και στην περίπτωση της ολικής ατροφίας εξαφανίζονται τελείως. Σύνδρομο Williams γενετική πάθηση που χαρακτηρίζεται από τυπικά χαρακτηριστικά προσώπου, αυξημένη εμφάνιση συγγενούς καρδιοπάθειας και πνευματική καθυστέρηση μεταβλητού βαθμού. Σημειώσεις 42 43

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΝΟΣΟΥ ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗΣ ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Χάρης ημοσθενόπουλος MMedSc Κλινικός ιαιτολόγος-βιολόγος Προϊστάμενος ιαιτολογικού Τμήματος Γ.Ν.Α. «Λαϊκό» 20/6/200 /2009 Ορισμός Η κοιλιοκάκη ή αλλιώς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΝΟΣΟΥ ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗΣ ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Χάρης ημοσθενόπουλος MMedSc Κλινικός ιαιτολόγος-βιολόγος Προϊστάμενος ιαιτολογικού Τμήματος Γ.Ν.Α. «Λαϊκό» 12/12 12/2009 ιαιτολογική αντιμετώπιση της κοιλιοκάκης

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Δ: ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΜΕΡΟΣ Δ: ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕΡΟΣ Δ: ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Αριθμός Όνομα 0. Όλες οι κατηγορίες τροφίμων 01. Γαλακτοκομικά προϊόντα και ανάλογα 01.1 Μη αρωματισμένο παστεριωμένο και αποστειρωμένο γάλα (συμπεριλαμβανομένου του αποστειρωμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σεμινάριο. Κοιλιοκάκη: Αντιμετωπίζοντας τη νόσο

Εκπαιδευτικό σεμινάριο. Κοιλιοκάκη: Αντιμετωπίζοντας τη νόσο Εκπαιδευτικό σεμινάριο Κοιλιοκάκη: Αντιμετωπίζοντας τη νόσο Σάββατο 12 Δεκεμβρίου 2009 «Κοιλιοκάκη: μία διάγνωση που συχνά διαφεύγει στα παιδιά» Λ.Φώτης Α Παιδιατρική Κλινική Νοσοκομείο Παίδων «Π & Α Κυριακού»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ - ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ;

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ - ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ; ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ - ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ; Ήδη από το 1985, διαπίστωσα ότι η ολιστική ιατρική σχολή της Γερμανίας, έλυνε τα χρόνια προβλήματα πλήθους δερματικών παθήσεων, χρόνιων αλλεργικών συμπτωμάτων και πλήθους άλλων

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών Υψηλή κατανάλωση οσπρίων. Χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες και φυσικά λόγω της χαμηλής

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Κοιλιοκάκη & Διατροφική Φροντίδα

Κοιλιοκάκη & Διατροφική Φροντίδα Διατροφή ατόμων με ειδικές διατροφικές ανάγκες Κοιλιοκάκη & Διατροφική Φροντίδα Δασκάλου 4φη Διαιτολόγος Διατροφολόγος BSc, MSc, PhD Επιστημονική συνεργάτιδα Vita4you Κοιλιοκάκη Κοιλιοκάκη ή δυσανεξία

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ.

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Διατροφή & εγκυμοσύνη Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Κρεατσάς Κύρια χαρακτηριστικά της διατροφής Η διατροφή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ. Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ. Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Σχολείο Τροφικής Αλλεργίας» Ελληνική Παιδοαλλεργιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Ημέρα Διατροφής (10/5/2012) και Δραστηριότητες για την Εβδομάδα 7-13/5/2012 Φετινό θέμα: «Προγραμματίστε σωστά το πιάτο σας:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Kidney Health Australia σελίδα 1/5 Όταν έχετε χρόνια νεφροπάθεια, η διατροφή μπορεί να αποτελέσει πολύ σημαντικό μέρος της θεραπείας σας. Η συνιστώμενη διατροφή σας μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Παγκύπρια Μέρα Διατροφής 10-5-2009 Ποικιλία - Μέτρο Ισορροπία στην Διατροφή Η Παγκύπρια μέρα Διατροφής που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10/5 (από το 2008) φέτος είναι αφιερωμένη στις βασικές αρχές της διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Σημειώσεις για τη σχολή προπονητών-ριών Αθήνας Γ κατηγορίας Ενόργανης, Ρυθμικής Γυμναστικής & Τραμπολίνο (2014) O πρωταρχικός ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρoυ για την Παγκόσμια Ημέρα Ρευματοπαθειών (12 Οκτωβρίου 2013) Θέμα: Υγιής Γήρανση, Σύνθημα: " Ζώντας Καλά, Μεγαλώνοντας Καλύτερα" Η Παγκόσμια Ημέρα

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Κοιλιοκάκη και το παιδί

Κοιλιοκάκη και το παιδί Κοιλιοκάκη και το παιδί Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, M.D. Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» Η κοιλιοκάκη είναι αυτοάνοσου τύπου εντεροπάθεια που οφείλεται σε υπερευαισθησία στη γλουτένη λόγω γενετικής προδιάθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη Μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή της παρουσίασης «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Διαφάνεια 1: Η παρουσίαση έχει ως σκοπό να εκπαιδεύσει τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ημερ/νια Γεννήσεως: Διεύθυνση: Τηλ. οικίας: Email: Οικογενειακή κατάσταση: Τ.Κ.: Κινητό: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Βάρος: Ύψος: Περίμετρος καρπού: Περίμετρος μέσης: Περίμετρος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

g w w n lf o o d p l a.h d a.g

g w w n lf o o d p l a.h d a.g g w. or w w coo n lf o o d p l a et. ww w.efa d.o.eufic.org w ww w ww.h d a.g r rg Θυμάσαι πώς ήταν όταν μάθαινες ποδήλατο; Το πιο σημαντικό ήταν να μάθεις να κρατάς ισορροπία. Όταν κρατούσες ισορροπία,

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Οι καινοτομίες της ΜΥΛΟΙ ΚΑΠΛΑΝΙΔΗ ΑΕ

Οι καινοτομίες της ΜΥΛΟΙ ΚΑΠΛΑΝΙΔΗ ΑΕ Οι καινοτομίες της ΜΥΛΟΙ ΚΑΠΛΑΝΙΔΗ ΑΕ Μπαντής Αθανάσιος Σέρρες, 23.05.2012 ΟΜΙΛΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΠΛΑΝΙΔΗ ΜΥΛΟΙ ΚΑΠΛΑΝΙ Η Α.Ε. ΑΛΕΥΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ-ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΙ ΙΚΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Κ-ΜΕΝΤΙΤΟΥΡΑ Α.Ε. Εταιρία

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Έρευνα σχετικά με τις θερμίδες και τα συντηρητικά τροφίμων ευρείας κατανάλωσης, την αναγραφή τους στις συσκευασίες καθώς και παρατηρήσεις και συμπεράσματα από την έρευνα. Αλεξάνδρα Κατωπόδη Θεοδώρα Μπούτση

Διαβάστε περισσότερα

Για ενέργεια, υψηλή απόδοση και απόκτηση φυσικής κατάστασης κατασκευάζονται από την EuroSup s.r.l., Παβία, Ιταλία

Για ενέργεια, υψηλή απόδοση και απόκτηση φυσικής κατάστασης κατασκευάζονται από την EuroSup s.r.l., Παβία, Ιταλία Για ενέργεια, υψηλή απόδοση και απόκτηση φυσικής κατάστασης κατασκευάζονται από την EuroSup s.r.l., Παβία, Ιταλία Η Energon Biotech Α.Ε. κάνει για σας την καλύτερη επιλογή ειδικών τροφίμων και συμπληρωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ραγδαία αύξηση των εκφυλιστικών παθήσεων (παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, δυσλιπιδαιμία, αρτηριακή υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα) στη χώρα μας, που οδηγούν σε αύξηση της νοσηρότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο καρκίνος; Τι προκαλεί τον καρκίνο; Μέτρα για την πρόληψη του καρκίνου

Τι είναι ο καρκίνος; Τι προκαλεί τον καρκίνο; Μέτρα για την πρόληψη του καρκίνου ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 Τι είναι ο καρκίνος; Ο καρκίνος είναι μια αρρώστια των κυττάρων. Όλοι οι διαφορετικοί τύποι καρκίνου ξεκινούν με τον ίδιο τρόπο: οι γενετικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας

Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Προβλήματα 1. Κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

Τρώει το παιδί σας σωστά;

Τρώει το παιδί σας σωστά; Τρώει το παιδί σας σωστά; Προσφορά σε συνεργασία µε την εταιρεία Iakovos Photiades Foodstuff Suppliers Ltd Τα θεμέλια για την υγεία του παιδιού σας αρχίζουν από την καλή διατροφή Η καλή διατροφή δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht βραδινό Τρώω µε τον πατέρα µου στις 18 ώρα βραδινό.τρώµε ψωµί µε τυρί και αλλαντικά. δείπνο Παίρνω µε τον πατέρα µου δείπνο στις 18 ώρα. Τρώµε σούπα µε µακαρόνια. κούπα οι κούπες Πίνω νερό από την κούπα.

Διαβάστε περισσότερα

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι:

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι: ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Στο τμήμα αυτό θα παρατεθεί σειρά άρθρων που αφορούν τη διατροφή των κολυμβητών. Τα άρθρα αυτά προέρχονται από έγκυρες πηγές, οι οποίες και αναφέρονται. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΚΟΛΥΜΒΗΤΕΣ Από την

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα Υγιεινής Διατροφής είναι ένας απλός, εικονικός τρόπος για να κατανοήσει κανείς πώς να τρέφεται σωστά σε καθημερινή βάση. Η εικονική αναπαράσταση βοηθά στο να

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7. Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7. Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7 Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Κεφ. Ιο ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ 18 1.1. Επιλογή των τροφών 19 1.2. Τα θρεπτικά στοιχεία 20 1.2.1. Πρωτεΐνες ή λευκώματα 21 1.2.2. Υδατάνθρακες ή σάκχαρα 22 1.2.3.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΚΙΜΗ 340 ΚΑΤΗΓΟΡΙΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΔΟΚΙΜΗ 340 ΚΑΤΗΓΟΡΙΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΔΟΚΙΜΗ 340 ΚΑΤΗΓΟΡΙΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΣΕΦ & ΓΕΥΣΙΓΝΩΣΤΕΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟΥΝ ΑΞΙΑ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ & ΠΟΤΑ 1. ΤΡΟΦΙΜΑ PASCAL NIAU Γαλλική Ακαδημία Εδεσματολογίας 1.1 Είδη παντοπωλείου 1.1.1 Αρτοσκευάσματα 1.1.1.1 Ψωμί 1.1.1.2

Διαβάστε περισσότερα

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους:

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Μονοσακχαρίτες γλυκόζη, φρουκτόζη Δισακχαρίτες σακχαρόζη, μαλτόζη, λακτόζη Ολιγοσακχαρίτες καλαμοσάκχαρο Πολυσακχαρίτες άμυλο, κυτταρίνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. της. πρότασης κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. της. πρότασης κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 166 final ANNEX 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ της πρότασης κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη μείωση ή την κατάργηση των τελωνειακών δασμών

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά;

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Κατερίνα Πέλκα BSc (Honrs) Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τομεάρχης Διαιτητικής ΙΙΕΚ ΞΥΝΗ pelka@logodiatrofis.gr Οι διακοπές είναι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

Τί είναι η φαινυλκετονουρία?

Τί είναι η φαινυλκετονουρία? Οι παρακάτω πληροφορίες σκοπό έχουν να σας βοηθήσουν να καταλάβετε τη δίαιτα του φαινυλκετονουρικού παιδιού, ώστε να είστε περισσότερο σίγουροι και λιγότερο αγχωμένοι εσείς και οι γονείς όταν το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ:ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ. Αναστάσιος Ρούσσος Γαστρεντερολόγος Διδακτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ:ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ. Αναστάσιος Ρούσσος Γαστρεντερολόγος Διδακτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ:ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ Αναστάσιος Ρούσσος Γαστρεντερολόγος Διδακτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ:ΟΡΙΣΜΟΣ Συνώνυμα: κοιλιακή νόσος,κοιλιακό sprue,

Διαβάστε περισσότερα

12.11.2011 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 295/205

12.11.2011 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 295/205 EL 12.11.2011 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 295/205 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 1131/2011 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 11ης Νοεμβρίου 2011 για την τροποποίηση του παραρτήματος ΙΙ του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1333/2008

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 4 ο Η σημασία των φρούτων

Διαβάστε περισσότερα

Σολομός με πάπρικα,, λαχανικά και πατάτες (ή ότι άλλο ψάρι φιλέτο θέλετε) 4 6 φιλέτα σολομό 500 γρ νερό 1 κ/κι ζωμό λαχανικών στο Thermomix ½ κιλό πατατούλες φρέσκες ½ πιπεριά κόκκινη σε λωρίδες ½ πιπεριά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Τρόφιμο ονομάζουμε οποιαδήποτε ουσία ή προϊόν, είτε αυτό έχει υποστεί πλήρη ή μερική επεξεργασία είτε όχι, το οποίο μπορεί να καταναλωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΤΡΑΓΙΚΑ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ 1) ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ III ΚΩΔΙΚΑ ΦΠΑ Ν.2859/2000

ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ III ΚΩΔΙΚΑ ΦΠΑ Ν.2859/2000 ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ III ΚΩΔΙΚΑ ΦΠΑ Ν.2859/2000 (προηγ.) (νέο) Η παράγραφος 1 καταργείται Τα ζωντανά ζώα υπάγονται σε κανονικό Η παράγραφος 2 καταργείται Τα ζωντανά ζώα υπάγονται

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Αποκλειστικός δωρητής: Andrea Bonetti

Αποκλειστικός δωρητής: Andrea Bonetti Αποκλειστικός δωρητής: Andrea Bonetti Αν όντως «είμαστε ό,τι τρώμε», τότε δεν είναι πολύ σημαντικό να ξέρουμε τι τρώμε, πώς το επιλέγουμε και σε τι ποσότητες πρέπει να το καταναλώνουμε εμείς και η οικογένειά

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την γλυκόζη στο αίμα. Ανάλογα με το αν είναι απλοί υδατάνθρακες (ζάχαρη, χυμοί φρούτων, μέλι κλπ) ή σύνθετοι υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Άλευρα Αρτοποιίας. Από το 1928 στο πλευρό του αρτοποιού µε εξειδικευµένα άλευρα για κάθε χρήση.

Άλευρα Αρτοποιίας. Από το 1928 στο πλευρό του αρτοποιού µε εξειδικευµένα άλευρα για κάθε χρήση. Άλευρα Αρτοποιίας Από το 1928 στο πλευρό του αρτοποιού µε εξειδικευµένα άλευρα για κάθε χρήση. Άλευρα Αρτοποιίας Τ.70 & Τ.55 T.70 " ΥΝΑΤΟ": αλεύρι Τ.70 για κυλινδρισµένο και χειροποίητο ψωµί. T.70 "ΑΠΑΛΟ":

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ 1 Η διατροφή κατά την εφηβική ηλικία έχει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 2013 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΚΑΜΑΓΚΟΥΛΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΦΥΤΙΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Τι είναι ο διαβήτης;

ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Τι είναι ο διαβήτης; ΔΙΑΒΗΤΗΣ Τι είναι ο διαβήτης; Ο Διαβήτης είναι µια διαταραχή που χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίµα (υπεργλυκαιµία). Ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας (WHO ή ΠΟΥ) καθορίζει ότι ο διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Στατιστική επεξεργασία και ανάλυση: Λεωνίδας Σπανέλλης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη

Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ Δ.Ε.Β.Ε. ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Σακχαρώδης Διαβήτης. Ένα σύγχρονο πρόβλημα- Νέες λύσεις. Θεσσαλονίκη, 14 Νοεμβρίου 2015 Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη Παρθένα

Διαβάστε περισσότερα