ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚO ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚO ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚO ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ ΡΕΘΥΜΝΟ 2012

2 Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012 ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ

3 UNIVERSITY OF CRETE SCHOOL OF SOCIAL SCIENSES ELEFTHERNA SCIENTIFIC JOURNAL DEPARTMENT OF PSYCHOLOGY VOLUME V RETHYMNO 2012

4 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Μανόλης Δαφέρμος Ευάγγελος Καραδήμας Ανδρέας Καστελλάκης Κωνσταντίνος Καφέτσιος Καλλιόπη Χατήρα SCIENTIFIC COMMITTEE Manolis Dafermos Evangelos Karademas Andreas Kastellakis Konstantinos Kafetsios Kalliopi Hatira 2012: ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τα άρθρα του τόμου αυτού δημοσιεύονται με την προσωπική ευθύνη των συγγραφέων τους ως προς το περιεχόμενο και τη μορφή. Απαγορεύεται κάθε μορφής αναδημοσίευση χωρίς τη γραπτή άδεια του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012

5 ΕΙΔΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ Η ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΣΗΜΕΡΑ: ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΕΣ ΤΟΜΟΥ Καλλιόπη Χατήρα Μανόλης Δαφέρμος

6 Special Issue Current issues in psychoanalysis: inquiries and challenges GUEST EDITORS Kalliopi Hatira Manolis Dafermos

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή των επιμελητών του αφιερώματος- Καλλιόπη Χατήρα, Μανόλης Δαφέρμος.14 Το παράδοξο της γνώσης περί της αλήθειας - Jacques-Alain Miller.. 25 Ένα φροϋδικό σύμπτωμα- Μαρίνα Φραγκιαδάκη..55 Η επίδραση των εξελικτικών θεωριών στη σκέψη και το έργο του Freud - Νικόλαος Μυλωνάς.65 Ο Lacan και η λογοτεχνία- Ντόρα Περτέση.91 Το υποκείμενο του ασυνείδητου, το αντικείμενο α, ο φαλλός- Δημήτρις Βεργέτης.107 Έχθρα και φθόνος στην πράξη του καταστροφέα εφήβου - Yves Morhain, Emilie Morhain Μια επίκληση στο υποκείμενο και οι συνέπειές της- Γεωργία Φουντουλάκη «Από μικρή ήθελα να ήμουν αγόρι»- Ιωάννα Βεριγάκη Σχέδια παιδιών με καρκίνο τελικού σταδίου: Κοινοποίηση και ερμηνεία- Καλλιόπη Χατήρα, Χριστίνα Λιώση, Ασπασία Κωστοπούλου 161 Οδηγίες προς τους συγγραφείς.. 191

8 CONTENTS Editorial Introduction-Hatira Kalliopi - Manolis Dafermos...14 The paradox of a knowledge of truth - Jacques- Alain Miller..25 A freudian symptom- Frangiadaki Marina...55 The impact of evolutionary theories on Freud s thought and work- Nikolaos Mylonas Lacan and the literature- Dora Pertesi The subject of unconscious, the object little-a, the phallus - Dimitris Vergetis 107 De la haine envieuse à l acte destructeur adolescent- Yves Morhain, Émilie Morhain. 123 The appeal to the subject and its consequences- Georgia Fountoulaki.139 I have wonted to be a boy since I was young -Verigaki Ioanna 149 Drawings Produced by Dying Children in the Final Stages of Cancer: Representation, Signification and Interpretation- Kalliopi Hatira, Christina Liossi, Aspasia Kostopoulou..161 Instructions for authors Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012

9

10 Συγγραφείς του τόμου Δημήτρις Βεργέτης Ψυχαναλυτής, διευθυντής του περιοδικού Αληthεια Ε-mail: Ιωάννα Βεριγάκη Κλινική ψυχολόγος, ψυχαναλύτρια Ε-mail: Μανόλης Δαφέρμος Επίκουρος καθηγητής, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Ε-mail: Ασπασία Κωστοπούλου Ψυχολόγος Ε-mail: Jacques-Alain Miller Ψυχαναλυτής, Université Paris VIII Émilie Morhain Κλινική ψυχολόγος, Université Lumière Lyon 2 Yves Morhain Καθηγητής, Université Lumière Lyon 2 Ε-mail: Νικόλαος Μυλωνάς Φοιτητής, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012

11 Χριστίνα Λιώση Λέκτορας, University of Southampton Ασπασία Κωστοπούλου Ψυχολόγος Ντόρα Περτέση Διδάκτωρ Ψυχανάλυσης, Διδάσκουσα στο Κέντρο Ψυχαναλυτικών Ερευνών της Αθήνας Γεωργία Φουντουλάκη Ψυχαναλύτρια, διδάσκουσα στο Κέντρο Ψυχαναλυτικών Ερευνών της Αθήνας Μαρίνα Φραγκιαδάκη Ψυχαναλύτρια, διδάσκουσα στο Κέντρο Ψυχαναλυτικών Ερευνών της Αθήνας Καλλιόπη Χατήρα Αναπληρώτρια καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Κρήτης

12 Authors List Dimitris Vergetis Psychoanalyst, editor of the journal Αληthεια Ioanna Verigaki Clinical psychologist, psychoanalyst Manolis Dafermos Assistant Professor, Department of Psychology, University of Crete Kalliopi Hatira Associate Professor of Clinical Psychology University of Crete, Greece Georgia Fountoulaki Psychoanalyst Marina Frangiadaki Psychoanalyst Aspasia Kostopoulou Psychologist Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012

13 Christina Liossi Senior Lecturer in Health Psychology Programme Director, MSc Health Psychology, University of Southampton, UK. Jacques-Alain Miller Professor, University Paris VIII Émilie Morhain Clinical psychologist, Université Lumière Lyon 2. Yves Morhain Professor, Université Lumière Lyon 2 Ε-mail: Nikolaos Mylonas Student, Department Psychology, University of Crete Dora Pertesi Psychologist, Ph.D. in psychoanalysis

14 Εισαγωγή του αφιερώματος Καλλιόπη Χατήρα Μανόλης Δαφέρμος Το 1925 ο Sigismund Freud έγραψε: «Ρίχνοντας ένα βλέμμα πίσω, στο μέρος της εργασίας που μου δόθηκε να εκπληρώσω στη ζωή μου, μπορώ να πω λοιπόν ότι έχω ανοίξει πολλούς δρόμους και έχω δώσει πολλές ωθήσεις, οι οποίες θα μπορέσουν να καταλήξουν σε κάτι στο μέλλον. Δεν μπορώ ο ίδιος να ξέρω εάν αυτό το κάτι θα είναι πολύ ή λίγο» (Freud, 1925/1950, p. 32). Ποια είναι η παρούσα κατάσταση και ποιο το μέλλον της θεωρίας του; Μια εκατονταετία μετά, το έργο του θεμελιωτή της ψυχανάλυσης προκαλεί έντονες αντιπαραθέσεις, έριδες, συγκρούσεις (Robinson, 1993 Kandel, 1999 Dufresne, 2007 Meyer, 2007 Grünbaum, 1984 Sachs, 1991). Είναι λίγες οι θεωρίες στο πεδίο της επιστήμης που προκάλεσαν τόσο αντικρουόμενες, αντιφατικές στάσεις στην επιστημονική κοινότητα: αμηχανία, ενθουσιασμό, απόρριψη. Το 1993 το περιοδικό Time κυκλοφόρησε με εξώφυλλο τη φωτογραφία του Freud με τίτλο: «Είναι ο Freud νεκρός;» Σύμφωνα με τον Kandel (1999), η ψυχανάλυση επαναστατικοποίησε την κατανόηση της ψυχικής ζωής κατά τη διάρκεια του πρώτου μισού του 20 ου αιώνα. Ο Kandel (1999) διαπιστώνει ότι κατά το δεύτερο ήμισυ του 20 ου αιώνα η ψυχανάλυση συνεχίζει να αναπτύσσεται και σε ορισμένους τομείς έχει να επιδείξει σημαντικά αποτελέσματα όμως, η ανάπτυξή της είναι λιγότερο εντυπωσιακή.

15 Εισαγωγή του αφιερώματος 15 Παρά το γεγονός ότι είναι ισχυρές οι φωνές εκείνων που αναφέρονται στο μη επιστημονικό χαρακτήρα της θεωρίας του Freud (Popper, 1962 Grünbaum, 1977), το ενδιαφέρον για το έργο του Freud όχι μόνο δεν περιορίζεται, αλλά κλιμακώνεται. Μια αναζήτησή μας στο Amazon.com φανέρωσε τίτλους βιβλίων περί Freud. Μια αναζήτηση στο Google Scholar έδωσε ως αποτέλεσμα ετεροαναφορές σε έργα του Freud, εκ των οποίων, οι έγιναν μετά το Όμως, το ζήτημα δεν είναι τόσο οι ποσοτικοί δείκτες του ανερχόμενου ενδιαφέροντος για την ψυχανάλυση, όσο ορισμένα νέα ποιοτικά χαρακτηριστικά αυτής της στροφής: οι απόπειρες υπέρβασης της ρήξης μεταξύ συμπεριφορισμού και ψυχανάλυσης μέσω της δημιουργίας ενοποποιημένου συστήματος Ψυχολογίας (Henriques, 2003), ο διεπιστημονικός χαρακτήρας των προεκτάσεων της ψυχανάλυσης (Kitcher, 1992), ο προωθημένος αναστοχασμός για το φιλοσοφικό και επιστημολογικό υπόβαθρο της ψυχανάλυσης (Wollheim, & Hopkins, 1984 Grünbaum, 1993 Ricoeur, 1970), οι απόπειρες σύνδεσης της ψυχανάλυσης με την ανάλυση της σύγχρονης κοινωνικοπολιτισμικής συγκυρίας (Zizek, 1991 Parker, 2011), η εμφάνιση νέων ερμηνειών και «αναγνώσεων» της Ιστορίας της ψυχανάλυσης (Roazen, 2001 Mitchell & Black, 1995 Makari, 2008 Freud, Freud, & Grubrich-Simitis, 2006). Από την εποχή της πρωταρχικής εμφάνισης της ψυχανάλυσης πολλές από τις ιδέες της διατηρήθηκαν, ενώ άλλες τροποποιήθηκαν και μετασχηματίστηκαν από τους μετέπειτα ψυχαναλυτές. Μια από τις σημαντικότερες κατακτήσεις της ψυχανάλυσης συνίσταται στην ανάδειξη της σημασίας του ασυνείδητου στις ψυχικές διαδικασίες. Ταυτόχρονα, στην ψυχανάλυση υπάρχουν ιδέες αμφισβητούμενες ή ανεπαρκείς (π.χ. η ιδέα περί παιδικής σεξουαλικότητας). Η συζήτηση γύρω από τη φύση, τη θέση (status) και τους στόχους της ψυχανάλυσης γεννημένης ως «Τalking cure» (ομιλούσα θεραπεία) ξεκαθαρίζει

16 16 Καλλιόπη Χατήρα & Μανόλης Δαφέρμος βαθμιαία, αλλά φαίνεται να αποτελεί ένα φαινόμενο που υπερβαίνει, κατά ένα μεγάλο μέρος, το θεραπευτικό πλαίσιο, πάντα αυτό να ανοίγεται πολύ, όσον αφορά τον χρόνο της θεραπευτικής διαδικασίας, και να μην ολοκληρώνεται ακόμη. Διαφαίνεται η πρόθεση, εκ μέρους των ιατρικών και ψυχολογικών εταιρειών, να συμπεριλάβουν την ψυχανάλυση μέσα στην ψυχοθεραπεία, χωρίς να είναι τίποτε ξεκάθαρο στο νομοθετικό πλαίσιο που ρυθμίζει την άσκηση της ψυχοθεραπείας και χωρίς να υπάρχει ρητή αναφορά στην ψυχανάλυση. Όμως, η ψυχανάλυση που εμφανίστηκε αρχικά ως θεραπευτική μέθοδος, στη συνέχεια, ξεπέρασε τα πλαίσια της Ψυχολογίας και αναπτύχθηκε ως μια ευρύτερη θεωρία με σημαντικές συνεπαγωγές σε ποικίλους κλάδους (Κοινωνική Ανθρωπολογία, Βιολογία, Λογοτεχνική Κριτική, θρησκειολογία, πολιτική επιστήμη, κλπ.) (Kandel, 1999 Kitcher, 1992). Η προεκβολή της ψυχανάλυσης σε νέα πεδία έρευνας ανέδειξε τις δυνατότητες, αλλά και φανέρωσε, επίσης, τους περιορισμούς της ψυχανάλυσης (Voloshinov, 1976). Όμως, ο κριτικός αναστοχασμός του επιστημονικού κεκτημένου της ψυχανάλυσης δεν μπορεί να στηριχτεί στη στείρα άρνηση, αλλά σε ένα γόνιμο και ανοικτό διάλογο. Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει σεβασμός και προσεκτική μελέτη των ποικίλων προσανατολισμών που αναπτύσσονται σε ένα επιστημονικό κλάδο. Κανένας διανοούμενος δεν μπορεί να αγνοήσει τα ανοικτά ερωτήματα που έθεσε η ψυχανάλυση ανοίγοντας νέους δρόμους για την επιστήμη. Για παράδειγμα, το ασυνείδητο που τέθηκε από την ψυχανάλυση ως κομβικό πρόβλημα αφορά και τους επιστήμονες, όταν σκέφτονται, διερευνούν και επιχειρούν να επιλύσουν σύνθετα προβλήματα. Ο Hadamard 1 στην έρευνά του για την ψυχολογία της ανακάλυψης στα Μαθηματικά οδηγήθηκε στο συμπέρασμα ότι οι ρίζες της δημιουργικότητας δεν βρίσκονται τόσο στη 1 Ο Jacques Salomon Hadamard είναι διάσημος Γάλλος μαθηματικός ( ) με σημαντικές συμβολές στη θεωρία των αριθμών, τη διαφορική γεωμετρία, τη μελέτη των διαφορικών εξισώσεων, κ.α. Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012

17 Εισαγωγή του αφιερώματος 17 συνείδηση, όσο στην μακρόχρονη ασυνείδητη διαδικασία της επώασης των νέων ιδεών (Hadamard, 1954). Ο Poincaré 2 (1996) διατύπωσε την άποψη ότι η μακρόχρονη προκαταρκτική εργασία του ασυνείδητου συμβάλλει στην επιλογή του βέλτιστου, δημιουργικού συνδυασμού στα Μαθηματικά. Όμως, η συμβολή της ψυχανάλυσης δεν συνίσταται μόνο στην τοποθέτηση του ζητήματος του ασυνείδητου. Ο Klaus Holzkamp (1991), θεμελιωτής της Γερμανικής Κριτικής Ψυχολογίας υποστήριζε ότι σε αντιδιαστολή με την κυρίαρχη λειτουργιστική Ψυχολογία η ψυχανάλυση εμπεριέχει την κλασική κατανόηση της ψυχολογικής επιστήμης του υποκειμένου, όπου η υποκειμενική κατάσταση, ο προσωπικός πόνος, οι εσωτερικές συγκρούσεις, οι ανησυχίες και τα αισθήματα ενοχής των ανθρώπων γίνονται βάση της επιστημονικής ανάλυσης. Υπάρχουν βέβαια ποικίλες ενστάσεις (αρκετές από αυτές δικαιολογημένες) σχετικά με τις συγκεκριμένες προσεγγίσεις, που υιοθετεί η ψυχανάλυση, αλλά αναμφίβολα η τοποθέτηση του ζητήματος της υποκειμενικότητας ως κομβικό διακύβευμα της ψυχολογικής έρευνας αποτελεί σημαντική συνεισφορά της. Η ψυχανάλυση αποτελεί, εκτός των άλλων, ένα μέσο, που μπορεί να συμβάλλει στην προσωπική ανάπτυξη. Οι ψυχολόγοι και οι ψυχίατροι καλούνται να κατανοήσουν καλύτερα τη λειτουργία του ψυχισμού τους, επειδή αυτό τους επιτρέπει να αποκτήσουν επίγνωση σχετικά με τον τρόπο σκέψης τους. Η ψυχανάλυση παρέχει τη δυνατότητα για μεγάλη ελευθερία σκέψης και αναζήτησης σε ελλιπώς διερευνημένες πτυχές του εαυτού. Από αυτό το πρίσμα μπορεί να λειτουργήσει ως μια στρατηγική για υλοποίηση στην πράξη της σωκρατικής αρχής «γνώθι σαυτόν» Ο Jules Henri Poincaré ( ) είναι διάσημος Γάλλος Μαθηματικός, φυσικός και φιλόσοφος της επιστήμης.

18 18 Καλλιόπη Χατήρα & Μανόλης Δαφέρμος Στο παρόν αφιέρωμα επιχειρείται η ανάλυση ενός από τους άξονες ανάπτυξης της ψυχανάλυσης που ξεκινά από το έργο του Freud και φτάνει στο έργο του Lacan. Ως γνωστόν, ο Lacan κήρυξε την επιστροφή στο Freud υιοθετώντας μια γλωσσολογική ανάγνωση του έργου του Freud, στηριγμένη στη αρχή ότι «το ασυνείδητο είναι δομημένο ως γλώσσα» (Zizek, 2007, p.3). Το αφιέρωμα περιλαμβάνει κείμενα που φωτίζουν πλευρές του θεωρητικού υπόβαθρου της ψυχανάλυσης, όπως επίσης μελέτες ψυχαναλυτικών θεραπευτικών παρεμβάσεων. Άλλωστε η σύζευξη θεωρητικών μελετών και πρακτικών θεραπευτικών παρεμβάσεων αποτελεί έκφραση μιας από τις ιδιαιτερότητες και τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ψυχανάλυσης. Στο άρθρο του Jacques-Alain Miller Το παράδοξο της γνώσης περί της αλήθειας εξετάζεται ο χαρακτήρας της γνώσης και της αλήθειας υπό το πρίσμα της ψυχαναλυτικής θεωρίας του Lacan. Στο εν λόγω κείμενο επιχειρείται η ανάλυση της παράδοξης αντίληψης του Lacan ότι η αλήθεια δεν είναι γνώση και δεν μαθαίνεται. Σε αντιστοιχία με τη λακανική ψυχανάλυση η αλήθεια δεν μαθαίνεται, αλλά εκφράζεται, περνά μέσω του στόματος του ομιλητή, χωρίς εντούτοις να ανήκει σε αυτόν. Η παραδοξότητα της λακανικής επιστημολογίας που σαφώς βρίσκεται στον αντίποδα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού ολοκληρώνεται με την υιοθέτηση της θέσης για την φρίκη της αλήθειας και τη φρίκη της γνώσης. Η Μαρίνα Φραγκιαδάκη στο άρθρο Ένα φροϋδικό σύμπτωμα επιχειρεί να αναδείξει τη σημασία της αυτοανάλυσης του Freud στη διαμόρφωση της ψυχαναλυτικής θεωρίας. Πιο συγκεκριμένα, το κείμενο ρίχνει φως σε ένα επαναλαμβανόμενο σύμπτωμα του ιδρυτή της ψυχανάλυσης στη βάση της ανάλυσης μιας παιδικής ανάμνησής του. Η έμφαση στο ρόλο του πατέρα κατά την ανάλυση Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012

19 Εισαγωγή του αφιερώματος 19 αυτού του συμπτώματος λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ της φροϋδικής και της λακανικής ψυχανάλυσης. Στο κείμενο του Νικόλαου Μυλωνά Η επίδραση των εξελικτικών θεωριών στη σκέψη και το έργο του Freud επιχειρείται η κριτική αποτίμηση της επίδρασης των εξελικτικών θεωριών στη διαμόρφωση της θεωρίας του ιδρυτή της ψυχανάλυσης. Ιδιαίτερη έμφαση προσδίνεται στην ανάλυση των επιρροών της δαρβινικής θεωρίας και του λαμαρκισμού στο έργο του Freud. Στο κείμενο τίθεται ένα σύνθετο, ανοικτό ερώτημα: με ποια θεωρία της εξέλιξης συμφωνούσε ο Freud; Ο συγγραφέας του άρθρου επιχειρεί να αναδείξει κάποιες στρατηγικές προσέγγισής του. Η Ντόρα Περτέση στο άρθρο Ο Lacan και η λογοτεχνία επιχειρεί μια ανάγνωση της Αντιγόνης του Σοφοκλή υπό το πρίσμα του Lacan. Στο κείμενο αναδεικνύεται η σημασία της τέχνης για την ψυχολογία και για την ψυχανάλυση. Η συγγραφέας εστιάζεται κυρίως στη διερεύνηση της επιθυμίας της Αντιγόνης που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την έννοια «Άτη». Η Αντιγόνη παρουσιάζεται ως ένα υποκείμενο που ακολουθεί ως το τέλος την επιθυμία του, όσο ακραίες συνέπειες και αν επιφέρει αυτή η επιλογή. Στο άρθρο του Δημήτρι Βεργέτη Το υποκείμενο του ασυνείδητου, το αντικείμενο α, ο φαλλός παρουσιάζονται ορισμένες διαστάσεις του εγχειρήματος του Lacan για Επιστροφή στο Freud. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάλυση της έννοιας του διχασμένου υποκειμένου, που προσδιορίζεται από τη συμβολική τάξη της γλώσσας. Σε αντιδιαστολή με τις ευρέως διαδεδομένες αντιλήψεις, ο Βεργέτης υποστηρίζει ότι η συνδυαστική του σημαίνοντος στον Lacan δεν έχει τις καταβολές της τόσο στη γλωσσολογική θεωρία του Saussure, αλλά στη μαθηματική θεωρία του Markov. Επίσης, διατυπώνει την άποψη ότι ο Lacan επανεκτιμά τη φροϋδική αντίληψη της σεξουαλικότητας και ανανεώνει τη θεωρία της ενόρμησης.

20 20 Καλλιόπη Χατήρα & Μανόλης Δαφέρμος Στο άρθρο των Yves Morhain και Emilie Morhain Έχθρα και φθόνος στην πράξη του καταστροφέα εφήβου επιχειρείται η διερεύνηση του ζητήματος της νεανικής εγκληματικότητας υπό το πρίσμα της ψυχανάλυσης. Η προσφυγή του νέου στην επιθετική συμπεριφορά και στην καταστρεπτική πράξη εξετάζεται ως μορφή υπεράσπισης της ναρκισσιστικής ακεραιότητας ενός υποκειμένου που βρίσκεται σε κατάσταση απόγνωσης και βιώνει τον κίνδυνο καταστροφής και κατάρρευσης. Οι συγγραφείς του κειμένου αναδεικνύουν τη σημασία της υποστήριξης των νέων από τους «συμβολικούς διοργανωτές» (γονείς, δασκάλους, θεραπευτές, κλπ.), προκειμένου οι νέοι να καταφέρουν να αντισταθούν στις καταστροφικές τους τάσεις. Η Γεωργία Φουντουλάκη στο κείμενο Μια επίκληση στο υποκείμενο και οι συνέπειές της αναλύει μια κλινική περίπτωση στη βάση της λακανικής ψυχανάλυσης. Οι αυτοκτονικές τάσεις ενός άνδρα παρουσιάζονται υπό το πρίσμα της σχέσης του με την μητέρα του, που δεν επιθυμούσε τη γέννησή του. Στο κείμενο αναδεικνύεται η σημασία της επίκλησης στο υποκείμενο στο πλαίσιο της θεραπευτικής διαδικασίας. Η Ιωάννα Βεριγάκη στο κείμενο Από μικρή ήθελα να ήμουν αγόρι θέτει το ζήτημα του φύλου μέσα από την προοπτική της ψυχανάλυσης. Πιο συγκεκριμένα, αναλύει την περίπτωση μιας γυναίκας που επιθυμούσε από την παιδική της ηλικίας να γίνει άντρας. Η χρήση πάσης φύσεως ουσιών λειτουργεί για τη συγκεκριμένη γυναίκα ως μέσο για την επίτευξη της ταύτισής της με το ανδρικό φύλο. Το άρθρο της Καλλιόπης Χατήρα, της Χριστίνας Λιώση και της Ασπασίας Κωστοπούλου Τα σχέδια παιδιών που πεθαίνουν στα τελευταία στάδια του καρκίνου: αναπαραστάσεις, σημασιοδότηση και ερμηνεία αποτελεί μια απόπειρα ανάλυσης των αυθόρμητων σχεδίων παιδιών που υποφέρουν από την «επάρατο νόσο». Τα παιδικά σχέδια παρουσιάζονται ως χρήσιμα εργαλεία που μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση των συναισθημάτων των παιδιών. Πιο συγκεκριμένα, στο άρθρο Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012

21 Εισαγωγή του αφιερώματος 21 εξετάζονται οι συμβολισμοί της αναπαράστασης των συναισθημάτων των παιδιών για τον επικείμενο θάνατό τους. Ευελπιστούμε ότι το παρόν αφιέρωμα θα λειτουργήσει ως έναυσμα για την προώθηση του επιστημονικού διαλόγου και του αναστοχασμού του θεωρητικού κεκτημένου και της συσσωρευμένης κλινικής εμπειρίας στο πεδίο της ψυχανάλυσης. Εν κατακλείδι, θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε όλους τους συγγραφείς του παρόντος αφιερώματος και όλους τους κριτές των άρθρων για τη συμβολή τους σε αυτό το εγχείρημα. Επίσης, θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τον Γιώργο Κανδύλη για την τεχνική υποστήριξη που προσέφερε στο «στήσιμο» του παρόντος τεύχους. Βιβλιογραφία Dufresne, T. (2007). Against Freud: Critics Talk Back. Stanford: Stanford University Press. Grünbaum, A. (1977). Is Psychoanalysis a Pseudo-Science? Karl Popper versus Sigmund Freud. Zeitschrift für philosophische Forschung, 31 (3), Grünbaum, A. (1984). The Foundations of Psychoanalysis. Berkeley: University of California Press. Grünbaum, A. (1993). Validation in the clinical theory of psychoanalysis: a study in the philosophy of psychoanalysis. Madison, CT: International Universities Press. Hadamard, J. (1954). The Psychology of Invention in the Mathematical Field. New York: Dover Publications Henriques, G.R. (2003). The Tree of Knowledge System and the Theoretical Unification of Psychology. Review of General Psychology, 7,

22 22 Καλλιόπη Χατήρα & Μανόλης Δαφέρμος Holzkamp, K. (1991). Psychoanalysis and marxist psychology. In C. W. Tolman & W. Maiers (Eds.), Critical psychology: Contributions to an historical science of the subject (pp ). Cambridge: Cambridge University Press. Freud, S. (1925/1950). Ma vie et la psychanalyse, Traduit de l'allemand par Marie Bonaparte ( ). Traduction revue par l'auteur lui-même, Collection Idées nrf, No 169. Paris: Gallimard. Freud, E., Freud, L. & Grubrich-Simitis, L. (2006). Σίγκμουντ Φρόυντ: Η ζωή του σε εικόνες και κείμενα (Κ. Ανδρουλιδάκης, Μ. Μαρκοδημητράκη, Γ. Κουγιουμουτζάκης, Μτφρ.). Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Kandel, E. R. (1999). Biology and the Future of Psychoanalysis: A New Intellectual Framework for Psychiatry Revisited. The American Journal of Psychiatry, 156, Kitcher, P. (1992). Freud's Dream: A Complete Interdisciplinary Science of Mind. Cambridge: MIT Press. Lacan, J. (1966b). Situation de la psychanalyse. Paris: Seuil. Makari, G. J. (2008). Revolution in Mind: The Creation of Psychoanalysis. New York: HarperCollins. Meyer, C. (2007). Η μαύρη βίβλος της ψυχανάλυσης. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Mitchell, S. A. & Black, M. J. (1995). Freud and Beyond: A History of Modern Psychoanalytic Thought. New York: Basic Books. Parker, Ι. (2011). Lacanian Psychoanalysis: Revolutions in Subjectivity. London and New York: Routledge. Poincaré, Η. (1996). Science and Method. Bristol: Thoemmes Press. Ricoeur, P. (1970). Freud and Philosophy: An Essay on Interpretation. New Haven and London, Yale University Press. Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012

23 Εισαγωγή του αφιερώματος 23 Popper, K. R. (1962). Conjectures & Refutations. New York: Basic Books. Roazen, P. (2001). The Historiography of Psychoanalysis. New Brunswick, London: Transaction Publishers. Robinson, P. (1993). Freud and his Critics. Berkeley, Los Angeles: University of California Press. Sachs, D. (1991). In fairness to Freud. A critical review of Adolf Grünbaum's The Foundations of Psychoanalysis. Ιn J. Neu (Εd.), The Cambridge Companion to Freud (pp ). Cambridge: C.U.P. Zizek, S. (2007). How to read Lacan. New York: W. W Norton & Company, Inc. Zizek, S. (1991). An Introduction to Jacques Lacan through Popular Culture. Cambridge: MIT. Voloshinov, V. (1976). Freudianism: A Marxist Critique. New York: Academic Press. Wollheim, R. & Hopkins, J. (1984). Philosophical Essays on Freud. Cambridge: Cambridge University Press.

24

25 Το παράδοξο της γνώσης περί της αλήθειας * Jacques-Alain Miller 3 Περίληψη Ο Jacques-Alain Miller αναφέρεται στην πρόταση του Lacan η οποία ανταποκρίνεται σε μια μετατόπιση του ορισμού του ασυνειδήτου που έγκειται στο πέρασμα από τον ορισμό του ασυνειδήτου ως αλήθεια του υποκειμένου στον ορισμό του ασυνειδήτου ως γνώση. Το ασυνείδητο είναι αφομοιωμένο στην αλήθεια, η κατασταλμένη αλήθεια επιστρέφει ως γνώση και την κρύβει. Η στιγμή όπου η αλήθεια καθορίζει τα όπλα της, καταγράφεται ως γνώση. Η αλήθεια είναι μη-γνώση. Αυτό υπονοεί ότι η αλήθεια δεν μπορεί να μαθευτεί αλλά μιλιέται, περνά μέσω του στόματος του ομιλητή, χωρίς εντούτοις να ανήκει σε αυτόν. Μια γνώση είναι ουσιαστικά ένας πίνακας της αλήθειας. Περιλαμβάνει μια συγκεκριμένη έκφραση των σημαινόντων. Ο Lacan θεωρεί αυτό ως την πραγματική προϋπόθεση της καθιέρωσης του ψυχαναλυτή στα πλαίσια της ψυχαναλυτικής πράξης. Το 1966, Lacan έδωσε έμφαση στη φρίκη αυτής της αλήθειας, και επτά έτη αργότερα διατύπωσε τη φρίκη της γνώσης. Στην αντιμετώπιση της μη-γνώσης και της σχέσης του με τη φρίκη της αλήθειας, υπάρχει, σύμφωνα με τον Lacan, κάτι που δεν μπορούμε να αποφύγουμε. Λέξεις κλειδιά: γνώση, αλήθεια, το πραγματικό, ασυνείδητο, μη-αλήθεια, φρίκη της γνώσης, φρίκη της αλήθειας Σχολίασα μια μεταβολή * (Miller, 2010, pp ), εκείνη που συνεπάγεται το πέρασμα της σχέσης ανάμεσα στη γνώση και την αλήθεια σε έναν αισθητά διαφορετικό τύπο, καθώς αυτή τη φορά η γνώση εγγράφεται κάτω από την μπάρα, ενώ στην πάνω γραμμή εγγράφεται το λεχθέν οι λέξεις διδασκαλία ή εκφερόμενο είναι εξίσου ταιριαστές. 3 O Jacques-Alain Miller είναι ψυχαναλυτής, επιστημονικός διευθυντής του τμήματος ψυχανάλυσης στο Πανεπιστήμιο Paris VIII, απόφοιτος της Ecole normale supérieure, 144 rue d Assas, Paris, Τηλ.: Fax: , *Μετάφραση: Νατάσα Κατσογιάννη. Επιστημονική επιμέλεια της μετάφρασης: Γεωργία Φουντουλάκη.

26 26 Jacques-Alain Miller Γνώση Λεχθέν Διδασκαλία Εκφερόμενο Αλήθεια Γνώση Γνώση Γνώση Παρουσίασα αυτή τη μεταβολή στην πορεία μιας προσπάθειας που κατέβαλα προκειμένου να κατανοήσω κάτι από μια πρόταση του Lacan. Την υπενθυμίζω: «Εκείνο που [ο ψυχαναλυτής] χρειάζεται να γνωρίζει, μπορεί να ιχνηλατηθεί μέσω της ίδιας «εφεδρικής» σχέσης, σύμφωνα με την οποία λειτουργεί κάθε λογική που αξίζει το όνομα της. Αυτό δεν σημαίνει κάτι το ιδιαίτερο, αλλά αρθρώνεται σε αλυσίδα γραμμάτων τόσο απαρέγκλιτων που, υπό την προϋπόθεση να μην χάσουμε ούτε ένα, το μη-γνωστό [non-su] τίθεται ως το πλαίσιο της γνώσης» 4 (Lacan, 2001, p. 249). Υπάρχει στο δημοσιευμένο κείμενο ένα τυπογραφικό λάθος, αφού η λέξη αλυσίδα είναι στον ενικό, ενώ η λέξη απαρέγκλιτων είναι στον πληθυντικό. Δεδομένου ότι δεν θεωρώ ότι είναι τα γράμματα που είναι απαρέγκλιτα, χρειάζεται να αποκαταστήσουμε την κατάληξη ες στη λέξη αλυσίδα. Αυτή η πρόταση ανταποκρίνεται σε μια μετατόπιση του ορισμού του ασυνειδήτου, η οποία έγκειται στο πέρασμα από τον ορισμό του ασυνειδήτου ως αλήθεια του υποκειμένου στον ορισμό του ασυνειδήτου ως γνώση. Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε την εν λόγω υπόθεση της μη-γνώσης [non-savoir] χρειάζεται να υπολογίσουμε με ακρίβεια αυτήν τη μετατόπιση. Ο Lacan όρισε το ασυνείδητο ως την αλήθεια που μιλά λέγοντας για την ακρίβεια ότι ο S. Freud ήταν εκείνος που κατάφερε να αφήσει αυτό το όνομα του * J.-A. Miller, «L orientation Lacanienne. Le banquet des analystes», παράδοση διδασκαλίας στο πλαίσιο του τμήματος ψυχανάλυσης του Πανεπιστημίου Paris VIIΙ μάθημα της 2ας Μάη Το κείμενο δημοσιεύτηκε αρχικά στο Scilicet, τεύχος 1, Παρίσι, Seuil, 1968, p Σε αυτή την έκδοση, ο Jacques-Alain Miller αναφέρεται σε αυτό το μάθημα, καθώς ο τόμος με τίτλο Autres écrits δεν είχε ακόμα δημοσιευτεί. Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012

27 Το παράδοξο της γνώσης περί της αλήθειας 27 ασυνειδήτου, την αλήθεια να μιλήσει»: αυτή η διατύπωση βρίσκεται στη σελίδα 868 των Γραπτών. Παρόλα αυτά, όλες οι επακόλουθες αναπτύξεις υπερβαίνουν αυτήν τη διατύπωση, την αμφισβητούν και θέτουν υπό ερώτηση την ταύτιση ή την αντιστοιχία του ασυνειδήτου και της αλήθειας. Οι ύστερες αυτές αναπτύξεις βρίσκουν τη βάση τους σε έναν ορισμό που μπορεί να φανεί διαμετρικά αντίθετος: εκείνον του ασυνειδήτου ως γνώση. Υπάρχει στο σημείο αυτό μια εμπλοκή, μια επιπλοκή που δεν επιλύεται εύκολα μέσω μιας χρονολογικής διευθέτησης, σύμφωνα με την οποία η μια διατύπωση θα υπερίσχυε της άλλης. Αυτό που διακυβεύεται μέσω αυτής της μεταβολής είναι πολύ πιο ουσιώδες και δεν μας επιτρέπει να πούμε ότι ξεμπερδέψαμε. Αλήθεια εναντίον γνώσης Ας αρχίσουμε ζωντανεύοντας λίγο την πρώτη πλευρά του προβλήματος, εκείνη, σύμφωνα με την οποία, το ασυνείδητο, οριζόμενο ως αλήθεια, θέτει υπό ερώτηση τη γνώση, τη λειτουργία της γνώσης. Όταν διεκδικούμε τη μη-γνώση, εγγραφόμαστε, κατά κάποιο τρόπο, στο πλαίσιο αυτής της διάταξης. Μπορούμε μάλιστα να πούμε πως το γεγονός ότι κάναμε τη μη-γνώση σλόγκαν στο πλαίσιο της ψυχανάλυσης και αυτό, όσο ο Lacan ήταν ακόμη εν ζωή δεν ήταν άσχετο με τη θεωρητική μετατόπιση που επιχειρείται. Ακόμη και εάν τα κίνητρά του δεν περιορίζονταν σε αυτό, ο ορισμός του ασυνειδήτου ως γνώση τέθηκε παρόλα αυτά ως μία διασφάλιση απέναντι σε μια υστερική θεωρητικοποίηση της ψυχανάλυσης. Η τεχνική υστερικοποίηση του υποκειμένου στο πλαίσιο της ψυχαναλυτικής εμπειρίας συνεπάγεται πράγματι μια τάση υπονόμευσης της επεξεργασίας της αναλυτικής θεωρίας. Θεωρώ ότι ξαναβρίσκουμε, στα Γραπτά, το ίχνος εκείνου που παρακίνησε τον Lacan εν μέρει, τουλάχιστον να προβεί σε αυτή τη μετατόπιση της έμφασης και που ώθησε στο παρασκήνιο το θέμα της μη-γνώσης, από όπου έχει, περιοδικά, την τάση να ξαναβγεί.

28 28 Jacques-Alain Miller Η έννοια του ασυνειδήτου οριζόμενου ως αλήθεια καθιστά τη γνώση του αναλυτή σύμπτωμα της άγνοιάς του, για την ακρίβεια, της άγνοιάς του σχετικά με την αλήθεια του ασυνειδήτου. Από τη στιγμή που το ασυνείδητο αφομοιώνεται με την αλήθεια, η απωθημένη αλήθεια επιστρέφει ως γνώση, επιστρέφει και συγχρόνως την καλλωπίζει, την παραμορφώνει, τη συγκαλύπτει, την αποκρύπτει. Αυτό ακριβώς μας εξουσιοδοτεί, κατά συνέπεια, να επερωτήσουμε κάθε γνώση ως προς την αλήθεια της και, πιο συγκεκριμένα, να αρνηθούμε την αλήθεια σε οποιαδήποτε γνώση. Η γνώση καθεαυτή συνιστά μια μη-σχέση με την αλήθεια, δίνει την εντύπωση ενός φίμωτρου της αλήθειας. Η γνώση εμφανίστηκε στον κόσμο, κατανεμήθηκε, ελέγχθηκε και τυποποιήθηκε προκειμένου να φιμώσει την αλήθεια. Υπό αυτή την έννοια, όλοι οι μηχανισμοί διδασκαλίας θα μπορούσαν να αντιμετωπίζονται κατά τον ίδιο τρόπο: ως ισάριθμες απωθήσεις του ασυνειδήτου. Αυτή η οπτική έχει ενδεχομένως την αξία της στην εποχή της επιστήμης, εφόσον συλλάβουμε αυτή την εποχή ως μια υπεροχή της γνώσης. Σε σημείο μάλιστα που θα μπορούσαμε να παρουσιάσουμε την ψυχανάλυση ως αναζήτηση και απελευθέρωση της απωθημένης αλήθειας. Εάν οι πολιτικοί δεχόντουσαν πρόθυμα να αναλυθούν το ίδιο και οι επιστήμονες, και, γιατί όχι, οι καθηγητές και όλοι όσοι στηρίζονται στη γνώση ίσως αυτό να τους οδηγούσε σε μια θέση παραίτησης ως προς μία γνώση, από την οποία, τελικά, με το δίκιο μας αναμένουμε το χειρότερο. Σε αυτό το πλαίσιο, η ψυχανάλυση θα εμφανιζόταν ως μια οδός σωτηρίας για την ανθρωπότητα. Αυτή η διεκδίκηση της αλήθειας ενάντια στη γνώση αποτελεί έναν κοινό τόπο που μπορούμε να ξαναβρούμε σε όλες τις φάσεις της δυτικής σκέψης και ο οποίος μπορεί επιπλέον να εφαρμοστεί και να ληφθεί σοβαρά υπόψη μέσω της σκυτάλης της ανατολικής σκέψης και να χρησιμοποιηθεί έτσι ως παράδειγμα για τη Δύση που καταπιάνεται με την αναζήτηση της γνώσης. Αυτός ο κοινός τόπος είναι η καχυποψία Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012

29 Το παράδοξο της γνώσης περί της αλήθειας 29 απέναντι στη γνώση στο όνομα της αλήθειας. Σύμφωνα με αυτόν, η αλήθεια διαφεύγει οποιασδήποτε γνώσης ως τέτοιας: κοινός τόπος της κριτικής του φορμαλισμού της γνώσης, του αφηρημένου χαρακτήρα της και αποσυνδεδεμένου από τη ζώσα πραγματικότητα μιας φιλολογικής γνώσης που κατακτάται αυτόματα, μέσω ορισμένων παιδαγωγικών μεθόδων που από μόνες τους χαλιναγωγούν, καθυποτάσσουν, εξουσιάζουν το υποκείμενο ως προς την αλήθεια του. Στο πλαίσιο της κριτικής, εκ μέρους του Lacan, του ψυχαναλυτικού Ινστιτούτου που δημιουργήθηκε στην Γαλλία το 1953 και το οποίο περιλάμβανε την έννοια ενός μορφωτικού προγράμματος, με έλεγχο μάλιστα, κ.ο.κ. ξαναβρίσκουμε τον απόηχο αυτής της παραδοσιακής κριτικής της τυπικής και αφηρημένης γνώσης στο όνομα της αλήθειας. Τα πιο ενθουσιώδη κείμενα του Lacan αναφορικά με τη λειτουργία της αλήθειας χρονολογούνται από εκείνη την εποχή, την εποχή της πολεμικής ενάντια στην τυποποίηση της ψυχαναλυτικής εκπαίδευσης. Αυτή η πολεμική συνεχίζεται ως τις μέρες μας και βρίσκει τα εχέγγυα και τις βάσεις της στην ίδια την αναλυτική πρακτική, από την αναλυτική εμπειρία όπως λέμε προκειμένου να υπογραμμίσουμε ότι δεν γνωρίζουμε εκ των προτέρων εάν αυτή την εμπειρία πρέπει να την ζήσουμε, καθώς και ότι αυτή αποφεύγει, στο σύνολό της, να λάβει τη μορφή μιας κατήχησης που θα συνίστατο στην επιβολή μιας προϋπάρχουσας γνώσης. Όταν δεν το αποφεύγει, αποτελεί, ως τέτοια, αντικείμενο κριτικής. Μπορούμε πράγματι να ασκήσουμε κριτική, σαν να ήταν το αποτέλεσμα μιας κατήχησης ή μιας παραμόρφωσης της αναλυτικής εμπειρίας η οποία θα έπρεπε να εκδηλωθεί μέσα από το άνοιγμά της σε μια απρόβλεπτη, επερχόμενη αλήθεια, σε ό,τι εμφανίζεται κατά τέτοιον τρόπο στις δημοσιευμένες κλινικές περιπτώσεις ενός αναλυτή. Συνηθισμένη είναι, μεταξύ των διεθνών ψυχαναλυτών της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Εταιρείας (IPA), η επιστροφή στις φροϋδικές κλινικές περιπτώσεις σε

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚO ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚO ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚO ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ ΡΕΘΥΜΝΟ 2012 Ελεύθερνα, Τεύχος 5, 2012 ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ UNIVERSITY OF CRETE SCHOOL OF SOCIAL

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Θεματική Ενότητα 6 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις κλινικές καταβολές της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 5: Επιστημονικές βάσεις διοίκησης του ανθρωπίνου δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 5: Επιστημονικές βάσεις διοίκησης του ανθρωπίνου δυναμικού Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 5: Επιστημονικές βάσεις διοίκησης του ανθρωπίνου δυναμικού Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΕΞΙΟΤΗ- ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΕΞΙΟΤΗ- ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 7-8 Μαΐου 2014, Πάτρα ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ Διοργάνωση: ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal)

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ορισμός Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) είναι ένα σταδιακά αναπτυσσόμενο κείμενο στον οποίο καταγράφονται παρατηρήσεις και αντιδράσεις σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;»

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» πραγματοποιήθηκε τους μήνες Φεβρουάριο-Μάρτιο 2014 σε πέντε σχολεία της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings ACADEMIA ISSN, 2241-1402 http://hepnet.upatras.gr Volume 3, Number 1, 2013 BOOK REVIEW Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings 1972-1977 Συγγραφέας: M.Foucault Σελίδες: 288 Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ ΟΧΙΚΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ

ΙΑ ΟΧΙΚΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ Tel.: +30 2310998051, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru ΙΑ ΟΧΙΚΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών

3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών 3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται τα συνοπτικά περιγράμματα των μαθημάτων που διδάσκονται στο Πρόγραμμα Σπουδών, είτε αυτά προσφέρονται από το τμήμα που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΛΑΙΓΕΩΡΓΙΟΥ Γ. Ηθική Φορτισμένος και πολυσήμαντος όρος Εικόνα μιας «βαθύτερης εσωστρεφούς πραγματικότητας»

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας Ενότητα 4: Η συμβολή της ψυχανάλυσης στη μουσικοθεραπεία και στη διδασκαλία μουσικής Ψαλτοπούλου Ντόρα Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ψυχολογία Κινήτρων Η ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΡΩΝ Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών

Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών Σχεδιασμός... αντιμετωπίζει ενιαία το πλαίσιο σπουδών (Προδημοτική, Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο), είναι συνέχεια υπό διαμόρφωση και αλλαγή, για να αντιμετωπίζει την εξέλιξη,

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Τι Είναι μια Παρουσίαση Επικοινωνία σε προφορικό λόγο Η Σημασία του Προφορικού Λόγου (1) Έχει μεγαλύτερη δύναμη από

Διαβάστε περισσότερα

Η ενίσχυση της αυτο-εκτίμησης και της αυτοπεποίθησης. Κιζιρίδου Γεωργία, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Α.Π.Θ.,

Η ενίσχυση της αυτο-εκτίμησης και της αυτοπεποίθησης. Κιζιρίδου Γεωργία, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Α.Π.Θ., Η ενίσχυση της αυτο-εκτίμησης και Κιζιρίδου Γεωργία, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Α.Π.Θ., georgiakiz@yahoo.gr, 6973387265 Αυτοεκτίμηση Αντίληψη της προσωπικής ικανότητας Ενδόμυχη πεποίθηση του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρώντας κβαντικά φαινόμενα δια γυμνού οφθαλμού

Παρατηρώντας κβαντικά φαινόμενα δια γυμνού οφθαλμού Παρατηρώντας κβαντικά φαινόμενα δια γυμνού οφθαλμού του Δρ. Γεωργίου Καβουλάκη Όπως αναφέρεται στην ειδησεογραφία του παρόντος τεύχους, το ΤΕΙ Κρήτης μετέχει σε ένα δίκτυο έρευνας του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα. Βύρων Κοτζαμάνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα. Βύρων Κοτζαμάνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μέθοδοι Έρευνας Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα Βύρων Κοτζαμάνης Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Βασίλης Καραγιάννης Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στα τμήματα Β2 και Γ2 του 41 ου Γυμνασίου Αθήνας και διήρκησε τρεις διδακτικές ώρες για κάθε τμήμα. Αρχικά οι μαθητές συνέλλεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΦΟΙΤΗΤΩΝ 3 ΜΑΘΑΙΝΩ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ 1 ΜΑΘΑΙΝΩ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΟΤΑΝ Η ΤΕΧΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

Επιµέλεια Θοδωρής Πιερράτος

Επιµέλεια Θοδωρής Πιερράτος Η έννοια πρόβληµα Ανάλυση προβλήµατος Με τον όρο πρόβληµα εννοούµε µια κατάσταση η οποία χρήζει αντιµετώπισης, απαιτεί λύση, η δε λύση της δεν είναι γνωστή ούτε προφανής. Μερικά προβλήµατα είναι τα εξής:

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου 1 Κριτήρια: Διδακτική διαδικασία Μαθητοκεντρικά Δασκαλοκεντρικά Αλληλεπίδρασης διδάσκοντα διδασκόµενου Είδος δεξιοτήτων που θέλουν να αναπτύξουν Επεξεργασίας Πληροφοριών Οργάνωση-ανάλυση πληροφοριών, λύση

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση Αξιολόγηση της Μάθησης

Εκτίμηση Αξιολόγηση της Μάθησης Εκτίμηση Αξιολόγηση της Μάθησης Ορισμοί Ο διδάσκων δεν αρκεί να κάνει μάθημα, αλλά και να διασφαλίζει ότι πετυχαίνει το επιθυμητό αποτέλεσμα της μάθησης Η εκτίμηση της μάθησης αναφέρεται στην ανατροφοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Τίτλος Ονοματεπώνυμο συγγραφέα Πανεπιστήμιο Ονοματεπώνυμο δεύτερου (τρίτου κ.ο.κ.) συγγραφέα Πανεπιστήμιο Η κεφαλίδα (μπαίνει πάνω δεξιά σε κάθε σελίδα): περιγράφει το θέμα

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ 12.000 ΑΝΤΙΤΥΠΑ Νίκος Σιδέρης Μιλώ για την κρίση με το παιδί Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται Από τον συγγραφέα του μπεστ σέλερ Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν!

Διαβάστε περισσότερα

H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει

H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει πως κάτι έχει ξεχαστεί ή έχει σβηστεί, πως κάτι λείπει.

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Y404. ΔΙΜΕΠΑ: ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΥ ΜΕ ΜΑΘΗΤΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΛΕΜΟΝΙΔΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ ΑΕΜ: 3734 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ. Και οι απαντήσεις τους

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ. Και οι απαντήσεις τους ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Και οι απαντήσεις τους Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο «παλιό» και στο «σύγχρονο» μάθημα των Μαθηματικών; Στο μάθημα παλαιού τύπου η γνώση παρουσιάζεται στο μαθητή από τον διδάσκοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχολογία της επιχειρηματικότ ητας

Η ψυχολογία της επιχειρηματικότ ητας Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Η ψυχολογία της επιχειρηματικότ ητας Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

«STORI» Stages of Recovery Instrument. Andresen, R., Caputi, P., & Oades, L., 2006 (μτφ. Ζήνδρος Ι., Μήλιου Α. & Παπανικολοπούλου Π.

«STORI» Stages of Recovery Instrument. Andresen, R., Caputi, P., & Oades, L., 2006 (μτφ. Ζήνδρος Ι., Μήλιου Α. & Παπανικολοπούλου Π. «STORI» Stages of Recovery Instrument Andresen, R., Caputi, P., & Oades, L., 2006 (μτφ. Ζήνδρος Ι., Μήλιου Α. & Παπανικολοπούλου Π., 2012) Το ερωτηματολόγιο που ακολουθεί διερευνά το πώς αισθάνεστε για

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Οι γλώσσες αλλάζουν (5540)

Οι γλώσσες αλλάζουν (5540) Κείμενο 1 Οι γλώσσες αλλάζουν (5540) Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη σκέψη, για να διαπιστώσει κανείς ότι οι φυσικές γλώσσες αλλάζουν με το πέρασμα του χρόνου, όπως όλες οι πτυχές του φυσικού κόσμου και της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 5: Η Έννοια της Κριτικής Συνειδητοποίησης Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελίωση της Παιδαγωγικής επιστήμης Pestalozzi- Herbart

Θεμελίωση της Παιδαγωγικής επιστήμης Pestalozzi- Herbart Θεμελίωση της Παιδαγωγικής επιστήμης Pestalozzi- Herbart Το 19ο αιώνα θεμελιώνεται η Παιδαγωγική επιστήμη Με το διδακτικό και θεωρητικό έργο των μεγάλων παιδαγωγών: Pestalozzi και κυρίως του Herbart Johan

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ και ΕΠΑΓΩΓΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ και ΕΠΑΓΩΓΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ και ΕΠΑΓΩΓΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Εισήγηση 4A: Έλεγχοι Υποθέσεων και Διαστήματα Εμπιστοσύνης Διδάσκων: Δαφέρμος Βασίλειος ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ Το μάθημα συνδυάζει τη διδασκαλία δύο κειμένων διαφορετικής εποχής που διδάσκονται στη Γ Γυμνασίου. (Αυτοβιογραφία, Ελισάβετ Μουτζάν- Μαρτινέγκου, Η μεταμφίεση, Ρέα Γαλανάκη)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

1 Ανάλυση Προβλήματος

1 Ανάλυση Προβλήματος 1 Ανάλυση Προβλήματος 1.1 Η Έννοια Πρόβλημα Τι είναι δεδομένο; Δεδομένο είναι οτιδήποτε μπορεί να γίνει αντιληπτό από έναν τουλάχιστον παρατηρητή, με μία από τις πέντε αισθήσεις του. Τι είναι επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα

Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα του μεταπτυχιακού φοιτητή Μαρκάτου Κωνσταντίνου Α.Μ.: 011/08 Επιβλέπων: Αν. Καθηγητής Άρης Κουτούγκος Διατμηματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου :25

Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου :25 Ημερομηνία 14/2/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Κυριάκος Κουζούμης http://now24.gr/o-singrafeas-giorgos-papadopoulos-milai-sto-now24/ Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα