Στρατηγικές διδασκαλίας της εναλλακτικής/επιπροσθετικής επικοινωνίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στρατηγικές διδασκαλίας της εναλλακτικής/επιπροσθετικής επικοινωνίας"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ -Π. Τ. Ν. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΙ ΙΚΗΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ (ΕΡ.Ε.Θ.Α.) ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταµείο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Στρατηγικές διδασκαλίας της εναλλακτικής/επιπροσθετικής επικοινωνίας Η περίπτωση των Blissymbolics Τα ιδακτικά Πρότυπα Blissymbolics I, II, ΙΙΙ & ΙV Αριστείδης Χαρούπιας PhD Οι παραποµπές στην εργασία αυτή πρέπει να συµπεριλαµβάνουν τις παραπάνω πληροφορίες. Σκοπός Στην εργασία µας αυτή θα ασχοληθούµε µε τους τύπους διδασκαλίας των Blissymbolics σε παιδιά µε ιδιαίτερες εκπαιδευτικές ανάγκες (πολλαπλές και σύνθετες αναπηρίες), τόσο στο γενικό όσο και στο ειδικό σχολείο. Ο κύριος σκοπός της προσέγγισής µας αυτής είναι η περιγραφή εναλλακτικών διδακτικών προτύπων, τα οποία µπορεί να προσαρµοστούν ανάλογα µε τις καταστάσεις κάτω από τις οποίες υλοποιείται η συστηµατική παιδαγωγική υποστήριξη της διαδικασίας της επικοινωνίας. Προσδοκώµενα αποτελέσµατα Με την ολοκλήρωση του κεφαλαίου αυτού κάθε ειδικευόµενος θα είναι σε θέση να: περιγράφει κάθε διδακτικό πρότυπο, το διδακτικό του στόχο, τα σύµβολα που χρησιµοποιούνται σ αυτό, τη διαδικασία που επιλέγεται, τα υλικά που θα χρειαστούν και την απαραίτητη προετοιµασία για την οργάνωση της διδασκαλίας. αναπτύσσει τρόπους παρώθησης και ενίσχυσης των µαθητών για την επιτυχή συµµετοχή στη διεργασία διδασκαλίας και µάθησης. Έννοιες κλειδιά Blissymbolics ιδακτικό πρότυπο διδασκαλίας 2004 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ για την ελληνική γλώσσα σε όλο τον κόσµο Τα σύµβολα Bliss, τα οποία χρησιµοποιούνται στην παρούσα εργασία, προέρχονται από τα σύµβολα που περιγράφηκαν στην εργασία Semantography, πρωτότυπη έκδοση του Carl Bliss (1949). Το Σεπτέµβριο του 1982, ο Carl Bliss παρεχώρησε την αποκλειστική, µη ακυρώσιµη, και διαρκή διεθνή άδεια στο Ινστιτούτο Επικοινωνίας Blissymbolics, για την εφαρµογή των συµβόλων Bliss και τη χρήση τους από άτοµα µε ειδικές ανάγκες, καθώς και από άτοµα που παρουσιάζουν δυσκολίες επικοινωνίας, γλώσσας και µάθησης.

2 2 ρ. Αριστείδης Χαρούπιας Εισαγωγικά Οι εκπαιδευτικοί και οι σηµαντικοί άλλοι, στις περιπτώσεις που επιχειρούν για πρώτη φορά την υποστηρικτική παρέµβαση σε θέµατα και ζητήµατα επικοινωνίας, µε πληθυσµό στόχο τα πρόσωπα µε πολλαπλές και σύνθετες αναπηρίες, συχνά διατυπώνουν µια σειρά ερωτηµάτων τα περισσότερα από τα οποία είναι αναµενόµενα µε δεδοµένη την ιδιαιτερότητα και δυσκολία του εγχειρήµατος. Σε ορισµένα από τα ερωτήµατα αυτά έχουν απαντήσει οι ερευνητές, ενώ σε άλλα δεν υπάρχουν ακόµα διαθέσιµες απαντήσεις ή οι απαντήσεις δεν είναι ούτε σαφείς, ούτε οριστικές. Για παράδειγµα, οι Kangas & Lloyd (1988) διαφοροποιούνται από τα αποτελέσµατα προηγούµενων ερευνών υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχουν προϋποθέσεις ύπαρξης γνωσιακών δεξιοτήτων πριν την έναρξη της εναλλακτικής/επιπροσθετικής επικοινωνίας. Η βασική παρέµβαση περιλαµβάνει συµπεριφορές, νεύµατα, ενέργειες συνεργασίας, φωνήσεις και δεν εξαρτάται από τον έλεγχο σύνθετων συστηµάτων ή συσκευών. Οι Reichle, Halle & Johnson (1993) υποστηρίζουν ότι η πρόταση του ΝΑΙ/ΌΧΙ στη µάθηση της επικοινωνιακής δεξιότητας, η οποία εθεωρείτο ως πρώτη προτεραιότητα κατά τη διδασκαλία, ενισχύει την παθητικότητα και όχι την ενεργητική και λειτουργική επικοινωνία. Οι ίδιοι ερευνητές προτείνουν στις πρώιµες λειτουργίες της επικοινωνίας να περιλαµβάνονται οι χαιρετισµοί, οι διαµαρτυρίες, τα αιτήµατα για προσοχή ή αντικείµενα κ.λπ. Ακόµη, τους ερευνητές έχει απασχολήσει ο τρόπος που θα πρέπει να γίνονται οι προσαρµογές των δραστηριοτήτων στην τάξη, στις περιπτώσεις που υπάρχει εκεί ένα παιδί µε περιορισµένες συµπεριφορές επικοινωνίας. Οι Ostrosky & Kaiser (1991) διαπιστώνουν ότι: τα παιδιά µε λιγότερο σύνθετη επικοινωνία µπορούν να ελέγχουν εκείνα τα τµήµατα της δραστηριότητας τα οποία βρίσκονται στα όρια των δυνατοτήτων τους και πως ένα παιδί µπορεί να κατευθύνει ένα άλλο στη συµπλήρωση των τµηµάτων µιας δραστηριότητας διαµέσου της πραγ- µατοποίησης επιλογών, της κατεύθυνσης του βλέµµατος ή µε το ΝΑΙ/ΟΧΙ. Στη διδασκαλία της εναλλακτικής/επιπροσθετικής επικοινωνίας επιλέγουµε να εφαρµόσουµε την προσέγγιση των διδακτικών στόχων. Παρά την κριτική που έχει δεχθεί κατά καιρούς αυτή η προσέγγιση, θεωρούµε ότι παραµένει ανταποδοτική στη συστηµατική υποστήριξη των προσώπων µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Θα πρέπει, ωστόσο, να επισηµάνουµε ότι η προσέγγιση συσχετίζεται µε τέσσερις δραστηριότητες, οι οποίες και θα πρέπει να συνυπάρχουν -αξιολόγηση διαµέσου της διδασκαλίας, προσδιορισµός συµπεριφοριστικών διδακτικών στόχων, ακριβολόγος διδασκαλία (precision teaching) και άµεση διδασκαλία (Croll & Hastings, 1997: 112). 0. Μεθοδολογία και τεχνικές εφαρµογής του σχεδιασµού του προγράµµατος Ο σχεδιασµός του προγράµµατος, η εφαρµογή του, η διαµορφωτική αξιολόγηση της καταλληλότητάς του και η ίδια η διδασκαλία της επικοινωνίας στηρίζονται σε ορισµένους γενικούς µεθοδολογικούς κανόνες που βρίσκουν εφαρµογή σχεδόν σε κάθε πρόγραµµα ειδικής υ-

3 Τα ιδακτικά Πρότυπα ιδασκαλίας Blissymbolics 3 ποστηρικτικής παρέµβασης, αλλά και σε εξειδικευµένες τεχνικές εφαρµογών. Η µεθοδολογία και οι συγκεκριµένες τεχνικές επιλέγονται µετά από συστηµατική άµεση παρατήρηση του προσώπου σε χώρους όπου ζει και κινείται και κάτω από πραγµατικές συνθήκες. Πριν από κάθε προσπάθεια υλοποίησης αποφάσεων, γίνεται συζήτηση µε το ίδιο το πρόσωπο και την οικογένειά του για το πρόγραµµα, το οποίο σχεδιάζεται να εφαρµοστεί. Λεπτοµέρειες για το πρόγραµ- µα ανακοινώνονται σε κάθε πρόσωπο που σχετίζεται άµεσα µε τον εκπαιδευόµενο, τους άλλους ειδικούς που έρχονται σε επαφή µαζί του, αλλά και κάθε πρόσωπο που θα µπορούσε να επηρεάσει την εξέλιξη του προγράµµατος. Οι γενικοί µεθοδολογικοί αυτοί κανόνες µπορεί να είναι: (α) Το πρόσωπο συµµετέχει ενεργά στον αρχικό σχεδιασµό, την εφαρµογή, την αρχική και την τελική αξιολόγηση του προγράµµατος. Η ενεργός συµµετοχή προσδιορίζει την επιτυχία ή την αποτυχία του προγράµµατος. Ο κανόνας αυτός ισχύει και στις περιπτώσεις προσώπων µε σοβαρές και σύνθετες αναπηρίες. (β) Ενισχύουµε και επεκτείνουµε τα θετικά χαρακτηριστικά κάθε προσώπου (κάθε πρόσωπο έχει τα δυναµικά του στοιχεία), αντί να επισηµαίνουµε και να εστιάζουµε την προσοχή µας στα αρνητικά και επίµονα να προσπαθούµε να τα διορθώσουµε. (γ) Αντί να τοποθετούµε τη µειονεξία στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και των ενεργειών µας, καλό θα ήταν να εµπιστευόµαστε τον άνθρωπο ως αξία. Το πρόσωπο που βιώνει τη µειονεξία δεν την έχει επιλέξει και όµως υφίσταται τις συνέπειές της. Αποτελεί αναφαίρετο δικαίωµα κάθε προσώπου η προσπάθεια πραγµατοποίησης των ονείρων του. Κανείς δεν νοµιµοποιείται να παρεµβάλλει µε λόγια ή µε έργα εµπόδια στην πραγµατοποίησή τους. (δ) Καθοριστικές στην οµαλή πρόοδο κάθε προγράµµατος και την τελική επιτυχία του αποδεικνύονται οι συνθήκες που διαµορφώνονται κατά την εξέλιξή του. Τo τελικό αποτέλεσµα και η επιτυχής ολοκλήρωση του προγράµµατος βέβαια µάς ενδιαφέρουν και είναι σηµαντικά, αλλά πιο πολύ µας ενδιαφέρει η διαδροµή! Πολλές φορές η ιδιαιτερότητα και η δυσκολία των προβληµάτων, ίσως, µας αναγκάζει να θεωρούµε την πρόοδο µικρή, ωστόσο, στις υποθέσεις όπως η αναπηρία και η ελάχιστη πρόοδος είναι περισσότερο σηµαντική από την επιτυχή ολοκλήρωση των σχεδιασµών µας. Όσα έχουν επισηµανθεί προσδιορίζουν τη φιλοσοφία των προγραµµάτων και το γενικό πλαίσιο υλοποίησης των παραδειγµάτων διδακτικής παρέµβασης που ακολουθούν. Τα παραδείγµατα που ακολουθούν είναι ενδεικτικά, θεωρούµε ωστόσο ότι µπορεί να αποβούν ιδιαίτερα χρήσιµα για το νέο εκπαιδευτικό. Οι περισσότερο έµπειροι εκπαιδευτικοί διαµορφώνουν µε το χρόνο το προσωπικό τους ιδιοσυγκρασιακό στυλ και χρησιµοποιούν µε περισσότερο δηµιουργικό τρόπο τα παραδείγµατα που τους προτείνονται.

4 4 ρ. Αριστείδης Χαρούπιας 1. ιδακτικό πρότυπο Ι Σε κάθε προσπάθεια συστηµατικής προσέγγισης της διδασκαλίας των συµβόλων Bliss µπορούµε να ακολουθούµε µια πορεία δύο σταδίων. Στο πρώτο στάδιο επικεντρώνουµε την προσοχή µας περισσότερο στην παρατήρηση της συµπεριφοράς του παιδιού και ελάχιστα στη διδασκαλία. Στο δεύτερο στάδιο κύριο µέληµά µας είναι η εισαγωγή του συµβολικού λεξιλογίου. Η επικοινωνιακή αλληλεπίδραση σε επίπεδο προσώπων µάς κατευθύνει και µας υποδεικνύει την πιθανή πορεία που θα πρέπει να ακολουθήσουµε για την ανάπτυξη του λεξιλογίου του παιδιού µέσα σε µια διδακτική περίοδο. Στον Πίνακα 1 εµφανίζεται το πλαίσιο οργάνωσης της εργασίας που υιοθετούµε. ιδακτικός στόχος Σύµβολα ιαδικασία που επιλέγουµε Υλικά Προετοιµασία Πίνακας 1 Πλαίσιο οργάνωση της εργασίας µε Blissymbolics Σκοπός: Η αλληλεπίδραση της οµάδας για την επίδειξη των γλωσσικών και γνωστικών ικανοτήτων κάθε προσώπου που συµµετέχει στην οµάδα. ιδακτικοί στόχοι: Με την ολοκλήρωση της ενότητας ο µαθητής θα είναι σε θέση να: (α) αντιπαραβάλλει το σύµβολο ΤΣΑΝΤΑ µε τις χρήσεις της τσάντας (β) επιδεικνύει περιέργεια ή ενδιαφέρον για διακριτικά της τσάντας (γ) συσχετίζει τη συγκεκριµένη τσάντα µε τον κάτοχό της;. Σύµβολα που χρησιµοποιούµε: ΤΣΑΝΤΑ, ΣΑΚΟΣ Τσάντα, σάκος επιζωγραφισµένο σύµβολο τσάντας Εικόνα 1: Σύµβολο Bliss και το ίδιο σύµβολο επιζωγραφισµένο. ιαδικασία που επιλέγουµε: Αντιστοίχηση του εικονογραφηµένου συµβόλου µε το πραγ- µατικό αντικείµενο. Υλικά που θα χρειαστούν: Μαθητικές τσάντες. Κάρτες συµβόλων µε επιπρόσθετες εικονογραφήσεις σε διαφορετικό χρώµα π.χ. σε χρώµα ροζ (ή σκιτσογράφηση µε στιγµές). Ένα µεγάλο χαρτοκιβώτιο συσκευασίας ηλεκτρικών συσκευών και προσωπικά αντικείµενα των µαθητών.

5 Τα ιδακτικά Πρότυπα ιδασκαλίας Blissymbolics 5 Προετοιµασία: Σχεδίαση και κατασκευή των απαραίτητων καρτών. Σηµαντική επισήµανση: Μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα η κινητοποίηση και το ενεργό ενδιαφέρον των µαθητών. Για να διασφαλίσουµε ότι οι µαθητές θα προσέχουν στη διάρκεια της οµαδικής δραστηριότητας, ελέγχουµε ώστε οι τσάντες να ανήκουν και να χρησιµοποιούνται από τα ίδια τα παιδιά, να αποτελούν καθηµερινό χρηστικό εργαλείο τους και, κατά συνέπεια, να υπάρχει κάποιο ενδιαφέρον γι αυτές και κάποια αξία χρήσης. Το ίδιο ισχύει και για κάθε αντικείµενο που θα χρησιµοποιήσουµε, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια της υποστηρικτικής µας παρέµβασης. Πρώτη µας επιλογή είναι ένα εικονογραφικό σύµβολο, ένα σύµβολο που µοιάζει µε το αντικείµενο που αναπαριστά. Για να είναι η επικοινωνιακή δραστηριότητα επιτυχηµένη και α- νταποδοτική δηµιουργούµε ένα ευχάριστο παιδαγωγικό κλίµα, προσπαθούµε να εµπλέξουµε την οµάδα και να κινητοποιήσουµε το πρόσωπο. Μας ενδιαφέρει να δηµιουργηθεί ένα σωστό πρώτο σύµβολο, κάτι που να έχει προσωπική αξία, σηµασία και άµεση χρησιµότητα για το µαθητή. Το σύµβολο Bliss που επιλέξαµε αναγνωρίζεται εύκολα. Σχεδιάζουµε µια δραστηριότητα και συζητούµε µε τα παιδιά γι αυτή. Εντάσσουµε στο σχεδιασµό µας στοιχεία από τις ιδέες των παιδιών. Η εξέλιξη της δραστηριότητας είναι µια ευκαιρία παιγνιδιού για τα παιδιά και για µας µια ευκαιρία αξιολόγησης. Οι ενέργειες των παιδιών, οι αντιδράσεις τους, θα µας επιτρέψουν να εµπλουτίσουµε ή να αναδιαµορφώσουµε το πρόγραµµά µας. ραστηριότητα Σχεδιάζουµε στο δάπεδο της τάξης µε κιµωλία έναν κύκλο και τοποθετούµε σ αυτόν τις σχολικές τσάντες των παιδιών και τη δική µας. Θέτουµε ερωτήµατα όπως: Σε ποιον ανήκουν οι τσάντες; Σε τι χρησιµεύουν; Τι χρώµα έχουν; Τι σχήµα; Από τι υλικό έχουν κατασκευαστεί; Ποιο είναι το µέγεθος και το βάρος τους,; Τι άλλα χαρακτηριστικά έχουν; Ξεχωρίζουµε τις τσάντες που το σχήµα τους είναι ίδιο µε το σχήµα του συµβόλου Bliss που αντιπροσωπεύει την ΤΣΑΝΤΑ (µια γυναικεία τσάντα θα ήταν πιο κατάλληλη για το σκοπό αυτό). Στη συζήτηση µε την οµάδα εισάγουµε τις νέες έννοιες και τους νέους λεκτικούς προσδιορισµούς όπως: ΜΕΣΑ, ΕΞΩ, ΦΑΓΗΤΟ ΠΑΙΧΝΙ Ι, ΜΕΤΑΦΕΡΩ, ΟΧΕΙΟ (ΜΠΩΛ). Οι έννοιες αυτές ενσωµατώνονται στη συζήτηση χωρίς να περιµένουµε να κατακτηθούν άµεσα από τους µαθητές. Οι τσάντες καλό θα είναι να περιέχουν και άλλα χρήσιµα υ- λικά από το εργαστήριο, το γραφείο, άλλα προσωπικά αντικείµενα των παιδιών ή παιδαγωγικό υλικό, ώστε να είναι µια καλή αφορµή για να γίνει συζήτηση µε τα παιδιά. Μας ενδιαφέρει και δίνουµε ιδιαίτερη προσοχή σε αντικείµενα, είδη και όρους που θα µπορούσαν να µας βοηθήσουν να κατανοήσουµε και να απαντήσουµε σε ερωτήµατα όπως: κατανοούν οι µαθητές τις χρήσεις της τσάντας;

6 6 ρ. Αριστείδης Χαρούπιας δείχνουν περιέργεια ή ενδιαφέρον για τυχόν υπάρχοντα διακριτικά της τσάντας όπως: αυτοκόλλητα, διάφορες εικόνες ή τις γραπτές σηµειώσεις που, συχνά, παρατηρούνται πάνω στις τσάντες µαθητών; Συσχετίζουν τη συγκεκριµένη τσάντα µε τον κάτοχό της; 1.1 Ενδεικτικές δραστηριότητες ενίσχυσης της σχέσης αντικειµένου - συµβόλου Οι τσάντες που περιέχουν διάφορα προσωπικά αντικείµενα, µε τη βοήθεια των παιδιών, τοποθετούνται στο πάτωµα της τάξης σε µια µεγάλη κούτα από χαρτόνι. Στην κάρτα µε το επιζωγραφισµένο σύµβολο Bliss (Εικόνα 1) δείχνουµε τα χαρακτηριστικά της τσάντας και συζητάµε για τα επιµέρους στοιχεία της: διαθέτει χειρολαβή, πώς είναι η λωρίδα ανάρτησης στον ώµο, ποιο το σχήµα της, ποια η χρησιµότητά της; Το παιδαγωγικό κλίµα της αλληλεπίδρασης ανάµεσα στους µαθητές και τον εκπαιδευτικό δηµιουργεί προϋποθέσεις και διευκολύνει τη στροφή της προσοχής των µαθητών στο σύµβολο της τσάντας. Επιλέγουµε τη χρονική αυτή στιγµή για να ανοίξουµε το χαρτόκουτο και να πάρει από εκεί ο κάθε µαθητής την τσάντα του. Παρατηρούµε προσεκτικά και αξιολογούµε τις ενέργειες των µαθητών µας. Πόσοι µαθητές θα εκµεταλλευτούν την ευκαιρία και θα αναγνωρίσουν το εικονογραφικό σύµβολο της τσάντας; Θα γίνει σύγκριση του συµβόλου µε το πραγµατικό αντικείµενο; Θα δείξουν οι µαθητές ότι είναι ενήµεροι για τη µονιµότητα του αντικειµένου; Θα δείξουν αυτοπεποίθηση κ.λπ. Μετά την πρώτη αυτή άτυπη αξιολόγηση είναι καιρός να ανταποκριθούµε ως παιδαγωγοί και να στηρίξουµε την ανάπτυξη αυτοπεποίθησης και ανεξαρτησίας του µαθητή. Τα δύο αυτά στοιχεία διευκολύνουν την επικοινωνία και τη µάθηση. Στη συνέχεια καθοδηγούµε κάθε παιδί να πάρει από το χαρτόκουτο την τσάντα του. Πρέπει να ψάξει για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα που τη διαφοροποιούν από άλλες τσάντες. Ίσως έχει κάποιες αυτοκόλλητες διακοσµήσεις, το όνοµά του ή το αγαπηµένο του ζωάκι κ.ά. Τα χαρακτηριστικά αυτά µπορεί το παιδί να τα προσθέσει ζωγραφίζοντας πάνω στο καρτελάκι µε το σύµβολο. Στρέφουµε την προσοχή των παιδιών στις διάφορες εικονογραφήσεις και τα βοηθούµε να επισηµάνουν τον τρόπο µε τον οποίο αντιστοιχούν οι επιζωγραφήσεις σε κάθε τσάντα. Συζητούµε µε τα παιδιά και τα προτρέπουµε να δηλώσουν µε τις κάρτες αυτές τη θέση τους µέσα στην τάξη. Αν νιώθουµε ότι το κλίµα που δηµιουργήθηκε είναι ευχάριστο µπορούµε να τοποθετήσουµε δίπλα στο σύµβολο της τσάντας το σύµβολο ΙΑΣΚΕ ΑΖΩ. Αδειάζουµε το περιεχόµενο των τσαντών (µαθητών και παιδαγωγού) µέσα στο χαρτόκουτο. Οι τσάντες των παιδιών µπορεί να περιέχουν συνηθισµένα ή παράξενα αντικείµενα: ένα αρκουδάκι, καραµέλες, πλαστικά τουβλάκια Lego, χτένες, παιδικά παιχνίδια, παιδικά βιβλιαράκια κ.ά. Κατευθύνουµε τα παιδιά να βάλουν τις τσάντες πάνω στην έδρα. Τώρα θα πρέπει κάθε έ-

7 Τα ιδακτικά Πρότυπα ιδασκαλίας Blissymbolics 7 νας, µε τη σειρά, να πάρει µια τσάντα στην τύχη και να την τοποθετήσει στη θέση που αντιστοιχεί στο επιζωγραφισµένο σύµβολο που της αντιστοιχεί. ύσκολο! Ορισµένοι µαθητές θα δυσκολευτούν ιδιαίτερα. Στηρίζουµε όσους δεν µπορούν να βρουν τη θέση που αντιστοιχεί στην τσάντα µε βάση το σύµβολο. Παράλληλα αξιολογούµε και σηµειώνουµε όσους θα επιτύχουν και όσους θα δυσκολευτούν και έχουν ανάγκη βοήθειας. Θα πρέπει, στη συνέχεια, να οργανώσουµε δραστηριότητες για όσους από τους µαθητές δυσκολεύτηκαν. ιευκολύνουµε τους µαθητές αυτούς µε απλές εντολές στην αρχή, οι οποίες γίνονται σταδιακά περισσότερο σύνθετες. Αν διαπιστώσουµε έλλειψη ενδιαφέροντος θα πρέπει να επινοήσουµε πρόσθετες δραστηριότητες. Για όσα µπορούν να κινητοποιήσουµε το παιδί ζητάµε πληροφορίες από τους γονείς και τους σηµαντικούς άλλους. Τα παιδιά µε σύνθετες και σοβαρές αναπηρίες έχουν ιδιαιτερότητες στον τρόπο που µαθαίνουν, θα πρέπει να διευκρινήσουµε λοιπόν σηµαντικά στοιχεία που αφορούν αυτή την ιδιαιτερότητα. Η αδυναµία κινητοποίησης και συµµετοχής ίσως να οφείλεται στη φύση των λεκτικών προσταγµάτων, ίσως να τα επηρεάζει η µειωµένη νοητική τους ικανότητα, µπορεί να µην µπορούν να αναγνωρίσουν τα ιδιαίτερα και προσωπικά χαρακτηριστικά της κάρτας ή ακόµη να µην έχουν κατανοήσει τους κανόνες της δραστηριότητας. Αναζητούµε να βρού- µε τι ακριβώς συµβαίνει σε κάθε µαθητή ξεχωριστά και ανάλογα µε τις ανάγκες του, τον στηρίζουµε µέχρι να βρει και να αντιστοιχήσει µια επιζωγραφισµένη κάρτα τσάντας µε την αντίστοιχη τσάντα. Η καλύτερη µέθοδος διδασκαλίας της επικοινωνίας είναι η ίδια η επικοινωνία. ηµιουργούµε, κατά συνέπεια, και ενισχύουµε συνθήκες που την ευνοούν. Τα παιγνίδια ρόλων που συνηθίζουν τα παιδιά να παίζουν είναι ιδιαίτερα παραγωγικά στην εγκαθίδρυση συνθηκών προώθηση της επικοινωνίας. Ένα παιγνίδι ρόλων (α) Καλούµε τα παιδιά να υποθέσουν πως η φωτογραφία µιας τσάντας είναι µια πραγµατική τσάντα. (β) Τακτοποιούµε τα αντικείµενα που υπάρχουν στο χαρτόκουτο και λέµε πως θα πρέπει να τα επιστρέψουµε στους ιδιοκτήτες τους. (γ) Ας βάλουµε όλα τα αντικείµενα κοντά στις φωτογραφίες των τσαντών µας. (δ) Τώρα µπορούµε να πάρουµε τις πραγµατικές τσάντες και να τοποθετήσουµε τα αντικείµενα στη θέση τους. Η δραστηριότητα αυτή είναι µια ακόµη ευκαιρία παρατήρησης και αξιολόγησης. Στην οµάδα των παιδιών που ανταποκρίνονται σε µία µόνο εντολή, περιοριζόµαστε στην επίδειξη µόνο του (α) µέρους. Στη δεύτερη οµάδα, που ανταποκρίνεται και κατανοεί περισσότερες πληροφορίες, µπορούµε να προσθέσουµε το (β) µέρος, αργότερα το (γ) και, τέλος, το (δ) µέρος.

8 8 ρ. Αριστείδης Χαρούπιας Όταν αποφασίσουµε για το επίπεδο διδασκαλίας της οµάδας, συνολικά, στηρίζουµε παράλληλα τους µαθητές που οι ανάγκες τους για πρόσθετες οδηγίες και υποστήριξη είναι αυξηµένες. Η άµεση εξατοµικευµένη διδασκαλία σε ορισµένους µαθητές, οι πρόσθετες ευκαιρίες µάθησης, όπου διαπιστώνουµε ότι είναι απαραίτητο, επιβάλλονται από τις προσωπικές ιδιαιτερότητες και τις συνθήκες που επικρατούν. Το κουτί µε τα αντικείµενα που περιείχαν οι τσάντες τοποθετείται στο κέντρο του κύκλου. Μιλάµε σχετικά µε το περιεχόµενο κάθε τσάντας και µε ποιο τρόπο τα αντικείµενα αυτά µπορούν να ξανατοποθετηθούν στις τσάντες των παιδιών στα οποία ανήκουν. είχνουµε πρώτοι εµείς τον τρόπο χρήση της κάρτας, αντί για την πραγµατική τσάντα. Ελέγχουµε αν οι µαθητές είναι ενήµεροι για το ρόλο αυτής της συζήτησης: Παίρνουµε ένα αντικείµενο από το κουτί είναι µια χτένα. - Για προσέξτε εδώ! Πήρα µια χτένα. Σε ποιον ανήκει η χτένα; Το κορίτσι στο οποίο ανήκει η χτένα, η Μαρία, δεν απαντάει. Ένας συµµαθητής της δείχνει τη Μαρία. Ο παιδαγωγός της δίνει τη χτένα της. -Ορίστε, Μαρία. Τοποθέτησε τη χτένα σου στη φωτογραφία της τσάντας σου. Η Μαρία δεν ανταποκρίνεται, αλλά χτενίζει τα µαλλιά της. -Τι ωραία µαλλιά που έχεις Μαρία. Ο παιδαγωγός κατευθύνει το χέρι της Μαρίας που κρατά τη χτένα και το τοποθετεί στα πόδια της. -Μαρία µου, βάζεις σε παρακαλώ τη χτένα µαζί µε τη φωτογραφία της τσάντας σου. Η Μαρία κοιτάζει για λίγο τον παιδαγωγό, στη συνέχεια χτενίζει µε τη χτένα τα µαλλιά του. -Μπράβο Μαρία, µου χτενίζεις τα µαλλιά! Ας βάλουµε όµως τώρα τη χτένα πάνω στη φωτογραφία της τσάντας σου. Τι υποδηλώνει η συµπεριφορά της Μαρίας; Η Μαρία µε τη συµπεριφορά της µας δείχνει ότι: (α) αναγνωρίζει το αντικείµενο (β) µπορεί να κάνει λειτουργική χρήση του (της χτένας), (γ) µπορεί να έχει οπτική επαφή µαζί µας και (δ) µπορεί να δηλώνει κάποια συµπεριφορά προσοχής. Η Μαρία δεν δείχνει να διαθέτει την ικανότητα αναγνώρισης της κάρτας του συγκεκριµένου αντικειµένου. είχνει, εντούτοις, αρκετές ικανότητες οι οποίες υπόσχονται την πρόοδό της και θα υποστηρίξουν την εξέλιξή της στο πρόγραµµα της επικοινωνίας που θα σχεδιάσουµε στη συνέχεια.

9 Τα ιδακτικά Πρότυπα ιδασκαλίας Blissymbolics 9 Μένει τώρα να δείξουµε στους µαθητές πώς µπορεί να λειτουργήσει ένα µοντέλο επικοινωνιακής αλληλεπίδρασης, που θα ήταν επιθυµητό να µάθουν οι µαθητές µας. Καλούµε έναν άλλο ενήλικο -ας πούµε την κυρία Ελένη- να µπει στην οµάδα, σε ρόλο µοντέλου. Τα αντικεί- µενα µοιράζονται τελικά στους ιδιοκτήτες τους και τοποθετούνται σε ατοµικές στήλες κοντά σε κάθε κάρτα µαθητή. -Θέλω την τσάντα µου, θα πρέπει να βάλω µέσα τα πράγµατά µου. Σηµ.: Οι ενέργειες που θα ακολουθήσουν θα πρέπει να είναι υπερτονισµένες, ώστε για να γίνουν εύκολα κατανοητές από τα παιδιά. είχνω το σύµβολό µου, για να δει η κυρία Ελένη τι ζητώ. Με κοιτάζει προσεκτικά, διαπιστώνει πως δείχνω την κάρτα µε το σύµβολο της ΤΣΑΝΤΑΣ και µου τη δίνει. - Πολύ καλά! Ευχαριστώ! Τώρα θα βάλω µέσα τα πράγµατά µου. - Τώρα όλοι µε τη σειρά ας πάρουµε τις τσάντες µας. Ποιος είναι πρώτος; Οι µαθητές που έχουν κατανοήσει τη διαδικασία θα προσπαθήσουν να ακολουθήσουν αυτόµατα το µοντέλο του παιδαγωγού. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζουµε κι άλλες καταστάσεις µάθησης για όσους έχουν ανάγκη από επιπλέον παραδείγµατα. Ο Γιάννης δείχνει την κάρτα της τσάντας του. - Γιάννη. Θέλεις την τσάντα σου; Πήγαινε να την πάρεις και βάλε µέσα τα πράγµατά σου. Ο Γιάννης σηκώνεται, πηγαίνει µόνος του πίσω στην έδρα και βρίσκει την τσάντα του. Παίρνει την τσάντα του, τη φέρνει πίσω στον κύκλο και βάζει µέσα τα πράγµατά του. Η ενέργεια του Γιάννη είναι µια ευκαιρία για το παιδί που δεν µπορεί να πάει και να πάρει µόνο την τσάντα του, να δείξει την κάρτα µε το σύµβολο της ΤΣΑΝΤΑΣ. Πηγαίνουµε τότε και του φέρνουµε την τσάντα. Στις αλληλεπιδράσεις αυτές θα πρέπει να τονίζεται το γεγονός πως η γνώση του συµβόλου έχει επικοινωνιακά δυναµική, ιδιαίτερα στην περίπτωση που το αντικείµενο που σχετίζεται µε τη δραστηριότητα είναι έξω από το οπτικό πεδίο του παιδιού. Ποιος θα ήταν άραγε ο λόγος να ρωτήσουµε το Γιάννη πού βάζεις τα πράγµατά σου; όταν ο Γιάννης -και ο καθένας µας- βλέπει το παιδί και την τσάντα µε τα καθηµερινά του αντικείµενα ή όταν αυτά βρίσκονται σε απόσταση που µπορεί να τα πιάσει; Ο πραγµατικός λόγος είναι ότι επιδιώκουµε µια συζήτηση αξιολόγησης, η οποία περικλείει την ειλικρινή διαδικασία αλληλεπίδρασης της απαίτησης πληροφορίας. Πολλή περισσότερη πληροφόρηση εξασφαλίζεται όταν ο παιδαγωγός ρωτάει: τι θέλεις; Η ερώτηση αυτή αναµένει µια απάντηση µε σηµασία, η οποία και προσφέρει µια συνέπεια που δεν θα µπορούσε να γίνει αποδεκτή χωρίς τη χρήση της κάρτας. Ο µαθητής τώρα έχει τον έλεγχο της επικοινωνίας του.

10 10 ρ. Αριστείδης Χαρούπιας ραστηριότητα 1 Μελετήστε το διδακτικό πρότυπο Ι και προσπαθήστε να οργανώσετε µια διδακτική παρέµβαση αντικαθιστώντας το σύµβολο ΤΣΑΝΤΑ µε το σύµβολο ΣΠΙΤΙ. Χρησιµοποιήστε συµβολικές έννοιες που να ταιριάζουν µε τη θεµατική αυτή περιοχή. Ακολουθείστε την πορεία που παρουσιάζεται συνοπτικά στον Πίνακα ιδακτικό πρότυπο ΙΙ Σκοπός: Η επικοινωνιακή αλληλεπίδραση των µαθητών µε χρήση των συµβόλων. Θα δοθεί ι- διαίτερη προσοχή στα σηµασιολογικά στοιχεία. ιδακτικοί στόχοι: Με την ολοκλήρωση της ενότητας ο µαθητής θα είναι σε θέση να: (α) διαφοροποιεί τα σύµβολα Bliss που έχουν επιλεγεί (β) χρησιµοποιεί τα σύµβολα Bliss που έχουν επιλεγεί στη διαπροσωπική επικοινωνία. Επιλεγόµενα Bliss: ΤΣΑΝΤΑ, ΕΓΩ-ΕΜΕΝΑ, ΕΣΥ, ΙΚΟ ΜΟΥ, ΜΕΣΑ, Η ΣΕΙΡΑ ΜΟΥ, Η ΣΕΙΡΑ ΣΟΥ, ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ, ΧΤΕΝΑ, ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΣΑΝΤΑ ΜΟΥ, ΒΙΒΛΙΟ. εγώ, εµένα εσύ, εσένα δικό µου µέσα (η) σειρά Εικόνα 2: Ιδεογραφικά σύµβολα Τύπος συµβόλου: εικονογραφικός, ιδεογραφικός. ιαδικασία: Συζήτηση µε την οµάδα και ανάδειξη της συγγένειας ανάµεσα στις εικονογραφήσεις των εννοιών και τη σηµασία των συµβόλων Bliss που έχουν επιλεγεί. Λειτουργική χρήση της νέας µάθησης σε καταστάσεις αλληλεπίδρασης των συµµαθητών µεταξύ τους και µε τον παιδαγωγό. Υλικά που χρειάζονται: Εικονογραφηµένες κάρτες και υλικά κατάλληλα για την υποστήριξη των συµβόλων που έχουν επιλεγεί σε διαφορετικές καταστάσεις µάθησης, π.χ. διάφορες χτένες, για να αναπτυχθούν συσχετίσεις και γενικεύσεις της έννοιας. Προετοιµασία: Κατασκευή των καρτών Bliss που είναι απαραίτητες για τη διδασκαλία και την άσκηση των νέων συµβόλων.

11 Τα ιδακτικά Πρότυπα ιδασκαλίας Blissymbolics 11 Σηµείωση: Στο διδακτικό αυτό πρότυπο εισάγονται αρκετά νέα σύµβολα. Σε πραγµατικές συνθήκες, η διαδικασία αυτή θα ήταν χρήσιµο να διδαχθεί σε πολλές και διαφορετικές διδακτικές περιόδους. Καλούµε τους µαθητές να φέρουν τις τσάντες τους στην έδρα ή στον κύκλο όπου θα συγκεντρωθούν οι µαθητές για τη διδασκαλία. εν θα πρέπει να λησµονούµε την προσέγγιση που υλοποιήσαµε στο διδακτικό πρότυπο Ι, για την εισαγωγή στο σύµβολο της ΤΣΑΝΤΑΣ. Μπορούµε, ωστόσο, να ακολουθήσουµε και διαφορετικές προσεγγίσεις για τη διδασκαλία και τη µάθηση του νέου λεξιλογίου. Ο παιδαγωγός έχει την ευχέρεια να διδάξει µε την τεχνική της ε- πίδειξης το ΕΜΕΝΑ και το ΕΣΕΝΑ (οι µαθητές δείχνουν το πρόσωπό τους και τους άλλους), συσχετίζοντας τη γνώση αυτή µε την εικονογραφηµένη αναπαράσταση στις κάρτες. Από το βασικό αυτό στάδιο του λεξιλογίου, ο παιδαγωγός µπορεί να οδηγήσει το µαθητή σε συγκεκριµένες απαντήσεις και αλληλεπιδράσεις. Με ερωτήσεις κατάλληλες όπως: Τίνος είναι η τσάντα;, Ποιος θέλει την τσάντα; Γιάννη, θέλεις να βγάλεις το αυτοκινητάκι από την τσάντα σου, το βιβλίο ή τη χτένα σου;, ο παιδαγωγός υποστηρίζει πάντα την επικοινωνία. Αν οι µαθητές παρακινούνται από τη µάθηση του ΕΜΕΝΑ και ΕΣΕΝΑ, το επόµενο βήµα πρέπει να γίνει µέσω δύο ακόµη συµβόλων που έχουν την ίδια εννοιολογική βάση, το ΙΚΟ ΜΟΥ και το ΙΚΟ σου. εµένα, δικό µου εσένα. δικό σου Εικόνα 3: Επιζωγραφισµένα σύµβολα Μια µατιά στα επιζωγραφισµένα σύµβολα του ΕΜΕΝΑ, ΙΚΟ ΜΟΥ και ΕΣΕΝΑ, ΙΚΟ ΣΟΥ θα σας δώσει πολλές ιδέες για τους τρόπους εισαγωγής τους. Μπορείτε αν θέλετε να αντιγράψετε τα επιζωγραφισµένα σκίτσα και να εξασφαλίσετε έτσι µια πρόσθετη πηγή µάθησης ή, ακόµα, να βάλετε τους µαθητές σας να δείχνουν τον εαυτό τους για το ΙΚΟ ΜΟΥ απλώνοντας το άλλο χέρι για να πιάσουν και να συγκεντρώσουν όλα τα προσωπικά τους αντικείµενα. Κατά τον ίδιο τρόπο, ο παιδαγωγός µπορεί να φορέσει ένα µεγάλο γάντι και να αντιστρέψει τους ρόλους, να παίξει δηλ. το ρόλο του παιδιού, να επιδείξει, να υποστηρίξει και να ενθαρρύνει κάθε µαθητή καθώς εισάγεται στις έννοιες του ΕΜΕΝΑ και ΕΣΕΝΑ, αρχικά, και στο ΙΚΟ ΜΟΥ και ΙΚΟ ΣΟΥ, στη συνέχεια. Ακολουθώντας αυτό το είδος της επέκτασης λεξιλογίου, ο παι-

12 12 ρ. Αριστείδης Χαρούπιας δαγωγός µπορεί να παρουσιάσει µια κατάσταση στην οποία οι µαθητές να ζητούν µε τη σειρά, ο ένας µετά τον άλλο, όσα τους ανήκουν, απλώνοντας το χέρι και πιάνοντάς τα, φορώντας ένα γάντι στο χέρι. Μελετώντας ξανά το διδακτικό πρότυπο Ι, µπορείτε να ξαναφέρετε στη µνήµη σας ότι τα προσωπικά αντικείµενα του µαθητή υποδεικνύονται και γίνεται σχετική συζήτηση γι αυτά. Με σκοπό την οργάνωση µιας επιτυχηµένης εµπειρίας µάθησης, η οποία να σχετίζεται µε την επέκταση του λεξιλογίου, οι παιδαγωγοί µπορούν να αντιστοιχήσουν τα επιζωγραφισµένα Blissymbolics µε τα απλά γραµµικά σύµβολα. Τα σύµβολα αυτά µπορούν να κληθούν να τα αναγνωρίσουν τα παιδιά και στη συνέχεια να τα ταυτίσουν. Η άµεση εισαγωγή συµβόλων που αναγνωρίζονται εύκολα θα αναζωογονήσει το ενδιαφέρον των µαθητών, που ίσως στο παρελθόν είχαν βιώσει δυσάρεστες µαθησιακές εµπειρίες. Ξαναβρίσκοντας την αυτοπεποίθησή τους και κίνητρα για µάθηση ίσως κατορθώσουν να στρέψουν την προσοχή του και στο πιο δύσκολο λεξιλόγιο, όπως είναι οι έννοιες ΙΚΟ ΜΟΥ και ΙΚΟ ΣΑΣ. Τα συγκεκριµένα σύµβολα θα γίνουν το επίκεντρο της προσοχής των µαθητών όταν ο παιδαγωγός αποφασίσει να διδάξει στους µαθητές του τρόπους για να ζητούν τα πράγµατά τους, π.χ. ΤΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ ΜΟΥ, ΤΗ ΧΤΕΝΑ ΜΟΥ. Όταν εισάγουµε τα εικονογραφικά Bliss (αυτά που το περίγραµµά τους µοιάζει µε το αντικείµενο που αναπαριστά), οι εικονογραφηµένες κάρτες µπορούν να τοποθετούνται σε σηµεία όπου µπορεί να τις βλέπει κάθε µαθητής. Στο σηµείο αυτό, µπορεί να ξεκινήσει, υπό µορφή παιγνιδιού, η ταύτιση του συγκεκριµένου αντικειµένου ή της µικρογραφίας του αντικει- µένου µε την αντίστοιχη κάρτα του συµβόλου Bliss. Από τη χρονική στιγµή που τα εικονογραφικά σύµβολα Bliss θα αναγνωρίζονται πλέον εύκολα, ο παιδαγωγός µπορεί να διερευνήσει τη χρήση των συµβόλων αυτών στην κανονική τους µορφή. Ένα ακόµη εικονογραφηµένο σύµβολο Bliss, η εισαγωγή του οποίου µπορεί τελικά να οδηγήσει στην πρόοδο της αλληλεπίδρασης των παιδιών της οµάδας και του παιδαγωγού, είναι το ΡΟΛΟΪ. Με την ευρεία έννοια του χρόνου, το ΡΟΛΟΪ συναποτελεί ένα στοιχείο του συµβόλου ΣΕΙΡΑ. Το σύµβολο ΣΕΙΡΑ συγκροτείται από ένα ιδεογραφικό στοιχείο και ένα δεύτερο στοιχείο, τη ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ και σε αυτό υπάρχει συσχετισµός µε το σύµβολο της ενέργειας. Το σύµβολο αυτό µπορεί να εικονογραφηθεί µε µικρά πόδια που περπατούν και µε µικρές πράσινες παντόφλες που τις προσθέτουµε στο σύµβολο της ενέργειας στο εικονογραφηµένο σύµβολο των καρτών. Μπορείτε να υποστηρίξετε τη διδασκαλία της έννοιας µε τη χρήση των µικρών παντοφλών, τις οποίες επιζωγραφίζουµε πάνω από τα σύµβολα µε χρώµα πράσινο. Μπορείτε ακόµη να χρησιµοποιήσετε µικρές παντόφλες χρωµατισµένες πράσινες από αυτές που υπάρχουν στα κουκλόσπιτα. Το πράσινο είναι το χρώµα που, συχνά, συσχετίζεται στις πινακίδες επικοινωνίας µε τις λέξεις ενέργειας (µε την έννοια του πράττω). Οι παντόφλες είναι

13 Τα ιδακτικά Πρότυπα ιδασκαλίας Blissymbolics 13 πράσινες για να ενισχύσουν τη σχέση ανάµεσα στο ενεργητικό µέρος της οµιλίας και το χρώ- µα. Άλλοι µπορεί να έχουν λόγους ή προτιµούν να χρωµατίσουν τις παντόφλες µε άλλο χρώµα και για το λόγο αυτό µπορεί να υπάρχει διαθέσιµο (να εκτυπωθεί) και άλλο σύµβολο χωρίς χρωµατισµούς. Οι χρωµατιστές παντόφλες µπορεί να φοριούνται από το µαθητή όταν πρόκειται να ενεργήσει, να κάνει κάτι: να περπατήσει, να πηδήσει ή να κάνει κουτσό αν έχει την κινητική δυνατότητα ή να κλοτσήσει και να κουνήσει τα πόδια του, αν έχει κινητικές δυσκολίες και χρησιµοποιεί αµαξίδιο για την κίνηση του. Πριν διδάξουµε στο παιδί τι ακριβώς σηµαίνει ΣΕΙΡΑ πρέπει να το έχουµε βοηθήσει να κατανοήσει την έννοια του χρόνου. Ένας από τους τρόπους είναι, όταν πρόκειται ο µαθητής να πραγµατοποιήσει κάτι να κρατούµε ψηλά την κάρτα που δηλώνει χρόνο. (Με τις παντόφλες στα πόδια, ο µαθητής έχει να κάνει κάτι). Ο πρώτος µαθητής έκανε ό,τι ήταν να κάνει στη σειρά του. Τώρα είναι η σειρά του επόµενου, οι κάρτες ψηλά! ΧΡΟΝΟΣ + ΚΑΝΩ τώρα ο δεύτερος µαθητής έχει κάνει ό,τι έπρεπε στη σειρά του και η έννοια του κρατώ/παίρνω τη σειρά µου προχωρεί κανονικά ως προς την κατανόηση. Προχωρώντας συνεχώς όλο και πιο µπροστά στην κατάκτηση των εννοιών, ίσως, να πρέπει οι µαθητές σας να δουλέψουν µε τα αντικείµενα που έχουν µέσα στις τσάντες τους. Μια καλή αρχή θεωρούµε ότι είναι όταν πρόκειται να µεταφέρουν αντικείµενα, να τα τοποθετούν µέσα στην τσάντα τους. Μέσα στην οµάδα των φράσεων µε τις οποίες θα πρέπει να εξοικειωθεί ο µαθητής είναι και το ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΣΑΝΤΑ ΜΟΥ. Η φράση περιλαµβάνεται στο απαραίτητο λεξιλόγιο και οµαδοποιείται για να επιτρέψει στο µαθητή µια γρήγορη απάντηση σ έναν αριθµό ερωτήσεων όπως: Πού έχεις τα χρήµατά σου, Γιάννη; Ας κοιτάξουµε πίσω σε όσα έχουν διδαχθεί και ας µελετήσουµε µε ποιο τρόπο το σύστη- µα των Bliss εξασφαλίζει έναν προσανατολισµό στη µάθηση, την οποία ο παιδαγωγός χρησιµοποιεί για την εξέλιξη της επικοινωνιακής ανάπτυξης. Τα εικονογραφικά σύµβολα ενθαρρύνουν την αρχική επιτυχία. Οι εικονογραφήσεις αναδεικνύουν τη συγγένεια µε τη συµβολική σηµασία (το περιεχόµενο) και αποτελούν µια γέφυρα στην κατανόηση και στη µάθηση του συµβόλου. Οι συνδυασµοί ή οι κατάλληλες, ανάλογα µε τις καταστάσεις, επιλεγµένες σειρές οδηγούν, σταδιακά, στην αποτελεσµατική επικοινωνία. ραστηριότητα 2 Μελετήστε το διδακτικό πρότυπο ΙΙ και προσπαθήστε να οργανώσετε µια διδακτική παρέµβαση αντικαθιστώντας το σύµβολο ΤΣΑΝΤΑ µε το σύµβολο ΣΠΙΤΙ. Χρησιµοποιήστε συµβολικές έννοιες που να ταιριάζουν µε τη θεµατική αυτή περιοχή. Ακολουθείστε την πορεία που παρουσιάζεται συνοπτικά στον Πίνακα 1.

14 14 ρ. Αριστείδης Χαρούπιας 3. ιδακτικό πρότυπο ΙΙΙ Σκοπός: Η µετάβαση από τις κάρτες µεγάλου µεγέθους µε εικονογραφηµένα Bliss στα µικρότερα αυτοκόλλητα σύµβολα, που είναι κατάλληλα για µόνιµες πινακίδες επικοινωνίας, η ευχέρεια επιλογών και η αποµάκρυνση των εικονογραφήσεων. ιδακτικοί στόχοι: Με την ολοκλήρωση της ενότητας, ο µαθητής θα είναι σε θέση να: (α) ανακαλύπτει τις οµοιότητες και τις διάφορές ανάµεσα στα επιλεγόµενα σύµβολα, (β) συσχετίζει τα τρία διαφορετικά µεγέθη των επιλεγόµενων συµβόλων µε το πραγµατικό αντικείµενο. Σύµβολα Bliss που επιλέγονται: ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ, ΑΕΡΟΠΛΑΝΟ. αυτοκίνητο αεροπλάνο Εικόνα 4: Σύµβολα µε δύο τµήµατα Τύπος συµβόλων Bliss: εικονογραφικά µε δύο τµήµατα (π.χ., αεροπλάνο=τροχός + πτέρυγες). Υλικά που µας χρειάζονται: σκληρό χαρτόνι κατάλληλο για κατασκευή καρτών, χρώµατα, δύο κύλινδροι βαψίµατος κατάλληλοι για γωνίες (δηλαδή µικρού µεγέθους). Κάρτες συµβόλων Bliss, µε επιζωγράφιση, και άλλες απλές. Μια ταινία χάρτινη χρώµατος εκρού, µε µεγάλο µήκος. ιαδικασία: αλληλεπίδραση της οµάδας κατά την κατασκευή τοιχογραφίας. Προετοιµασία: Σχεδιάζουµε ένα µεγάλο σύµβολο Bliss, χωρίς επιπρόσθετη εικονογράφηση, πάνω σε ένα σκληρό χαρτόνι (ή σκληρό πλαστικό) και το κόβουµε µε τέτοιο τρόπο, ώστε να δη- µιουργήσουµε έναν οδηγό σχεδίασης (ονοµάζεται και στένσιλ ή σαµπλέτα). Εικόνα 5: Τα τρία διαφορετικά µεγέθη χρήσης των συµβόλων

15 Τα ιδακτικά Πρότυπα ιδασκαλίας Blissymbolics 15 Συζητούµε µε την οµάδα, κάνοντας χρήση των επιζωγραφισµένων καρτών, σχετικά µε το ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ και το ΑΕΡΟΠΛΑΝΟ, σχολιάζοντας τις οµοιότητες (π.χ., τους τροχούς) και τις διαφορές (π.χ. τα φτερά). Περιγράφουµε τις ενέργειες που θα πρέπει να κάνουµε όταν δηµιουργούµε µια τοιχογραφία: κολλάµε την ταινία του χαρτιού κάτω στο πάτωµα και ανακατεύουµε το χρώµα. Παίρνουµε τους δύο κυλίνδρους (ρολά) βαφής και κολλάµε στου ενός τη λαβή ένα εικονογραφηµένο αεροπλάνο και στη λαβή του άλλου ένα εικονογραφηµένο αυτοκίνητο. Οι µαθητές µπορούν τώρα χρησιµοποιώντας τις σαµπλέτες να δηµιουργήσουν µια τοιχογραφία. Χρησιµοποιούν για το σκοπό αυτό τον κύλινδρο βαψίµατος και ένας-ένας µε τη σειρά χρωµατίζουν. Οι µαθητές µπορούν να επιλέξουν και να προσθέσουν στο συλλογικό αυτό έργο ένα αεροπλάνο ή ένα αυτοκίνητο, ανάλογα µε τον κύλινδρο βαφής που επιλέγουν. Κάθε κύλινδρος βαφής συνοδεύεται µε ένα επιζωγραφισµένο σύµβολο. Για την πρώιµη µάθηση και σε περιπτώσεις που οι µαθητές έχουν ιδιαίτερες δυσκολίες στο συσχετισµό της σαµπλέτας και του συµβόλου που έγινε µε τη βοήθεια του κυλίνδρου βαφής, µπορεί να προστίθεται ένα επιζωγραφισµένο σύµβολο στη σα- µπλέτα µε σκοπό την ταύτιση. Όταν η τοιχογραφία συµπληρωθεί, µπορεί να αναρτηθεί στον τοίχο για να γίνεται συνεχής αναφορά σ αυτήν από τους µαθητές σε κάθε περίπτωση που γίνεται συζήτηση για τα αντικείµενα που εικονίζονται στην τοιχογραφία. Θα πρέπει να επισηµάνουµε ότι στο µάθηµά µας χρησιµοποιούµε σύµβολα που έχουν διαφορετικά µεγέθη. Οι σαµπλέτες είναι µεγάλες. Οι κάρτες, είτε έχουν εικονογραφήσεις είτε όχι, είναι του αµέσως µικρότερου µεγέθους και τα αυτοκόλλητα σύµβολα είναι τα πιο µικρά σε µέγεθος, ώστε να µπορούν να χρησιµοποιηθούν για τη δηµιουργία των πινακίδων επικοινωνίας. Οι περισσότεροι µαθητές γρήγορα θα παρατηρήσουν τις συγγένειες που υπάρχουν ανάµεσα σε σύµβολα διαφορετικών µεγεθών. Άλλοι µαθητές, ωστόσο, θα χρειαστούν περισσότερη εξάσκηση. Παιγνίδια όπως η ταχυδρόµηση µικρών συµβόλων, τα οποία τα ρίχνουµε σε ταχυδροµικά κουτιά µε σύµβολα µεγαλυτέρων διαστάσεων ή η ταύτιση µικρότερου συµβόλου µε εκείνο της τοιχογραφίας ή το να βάζουµε τις κάρτες των συµβόλων µε το µεγάλο µέγεθος πάνω σε παιδικά αυτοκινητάκια µεγάλου µεγέθους και τις µικρές στα µικρά, φτιάχνοντας, µε τον τρόπο αυτό, σταθµούς εξυπηρέτησης οδηγών αυτοκινήτων, είναι ιδιαίτερα επιβοηθητικά. Οι προτάσεις που υπάρχουν εδώ είναι µερικές από εκείνες που λειτουργούν υποβοηθητικά για τη µετάβαση από τα µεγάλα σύµβολα στα µικρά των πινακίδων επικοινωνίας. ραστηριότητα 3 Μελετήστε το διδακτικό πρότυπο ΙΙΙ και σχεδιάστε µια διδακτική παρέµβαση εξοικείωσης µε τα τρία µεγέθη των Blissymbolics. Χρησιµοποιήστε τα σύµβολα ΣΤΟΜΑ, ΦΑΓΗΤΟ,

16 16 ρ. Αριστείδης Χαρούπιας ΨΩΜΙ, ΤΥΡΙ, ΠΙΝΩ, ΦΡΟΥΤΟΧΥΜΟΣ. Οργανώστε την παρέµβασή σας µε τις αρχές της θε- µατικής µεθόδου. Ακολουθείστε την πορεία που παρουσιάζεται συνοπτικά στον Πίνακα ιδακτικό πρότυπο IV Σκοπός: Η στήριξη των µαθητών στην κατανόηση της σηµασίας που σχετίζεται άµεσα µε το σύµβολο Bliss. ιδακτικοί στόχοι: Με την ολοκλήρωση της ενότητας ο µαθητής θα είναι σε θέση να: (α) συσχετίζει το συννεφάκι της σκέψης µε αφηρηµένες δραστηριότητες (β) συνδυάζει σύµβολα Bliss µε ή χωρίς εικονογραφήσεις για να εκφράζει τις σκέψεις του. Σύµβολο που επιλέγουµε: Σκέπτοµαι Τύπος συµβόλου: Ιδεογραφικός ιαδικασία: Οµαδική µάθηση του συµβόλου Bliss. Υλικά που απαιτούνται: Ένας µεγάλος καθρέφτης, µια στέκα µαύρου χρώµατος. Με τον επεξεργαστή κειµένου εκτυπώνουµε ένα συννεφάκι (από τα αυτόµατα σχήµατα), το κολλάµε πάνω σε σκληρό χαρτόνι και το προσαρµόζουµε στη στέκα (Εικόνα 3). Η στέκα µοιάζει µε το σύµβολο Bliss και το συννεφάκι πάνω της συµβολίζει τη σκέψη ένα συννεφάκι της σκέψης! Εικόνα 3: Το συννεφάκι της σκέψης

17 Τα ιδακτικά Πρότυπα ιδασκαλίας Blissymbolics 17 Προετοιµασία: Κατασκευάζουµε συννεφάκια της σκέψης. Οι µαθητές κοιτάζονται στον καθρέφτη, αν είναι δυνατό όλοι µαζί. Βάζουµε τους µαθητές να σταθούν απέναντι από τον καθρέφτη µε τρόπο που τα τόξα από τις στέκες να περιβάλλουν το κεφάλι τους. Οι µαθητές θα πρέπει να κάνουν το περίγραµµα του τόξου, εκεί όπου πραγµατοποιείται η σκέψη, στα κεφάλια των συµµαθητών τους (η νοητή γραµµή στο σηµείο που τοποθετείται η στέκα). είχνουµε το εικονογραφηµένο σύµβολο για το ΣΚΕΠΤΟΜΑΙ και υποδεικνύουµε µια στάση παιδιού που δείχνει στο κεφάλι του. Ενθαρρύνουµε τα παιδιά να µας µιµηθούν και να συσχετίσουν τις ενέργειές τους µε την εικονογραφηµένη κάρτα. Μπορούµε να συνενώσουµε τη µάθηση της έννοιας σειρά που πρέπει να παίρνουν τα παιδιά, µε τη µάθηση του συµβόλου και τη σκέψη. είχνουµε στους µαθητές το τόξο της στέκας και το συννεφάκι που το συνοδεύει και το ονοµάζουµε το συννεφάκι της σκέψης. Οδηγίες για το παιγνίδι: Ο παιδαγωγός περιγράφει ένα αντικείµενο που βρίσκεται στην τάξη. Ο µαθητής όταν γνωρίζει το αντικείµενο που του περιγράφουµε και µπορεί να το δείξει -µε όποιο τρόπο µπορεί να ανταποκριθεί σ αυτό- φορά το συννεφάκι της σκέψης. Από τη στιγµή που θα γίνει γνωστό το αντικείµενο, η σκέψη σταµατά και η στέκα βγαίνει από το κεφάλι µέχρι την επόµενη ΣΚΕΨΗ. Οι παιδαγωγοί ενθαρρύνονται να κάνουν εικονογραφήσεις κατάλληλες για τους µαθητές τους και τις δραστηριότητες που αναλαµβάνει η οµάδα ή το πρόσωπο. Στην περίπτωση αυτή, η εναλλακτική εικονογράφηση του µικρού παιδιού µε τη στέκα θα µπορούσε να σχεδιαστεί και να χρησιµοποιείται ως διδακτικό βοήθηµα για τα Bliss. Η µάθηση του ΣΚΕΠΤΟΜΑΙ και του συµβόλου Bliss µπορεί να ενισχυθεί πιο πολύ κατά τη διάρκεια της σχολικής µέρας αν προτείνουµε στα παιδιά να φορούν το συννεφάκι της σκέψης στην περίπτωση που ολοκληρώνουν κάποια κατασκευή ή όταν συµπληρώνουν τα φύλλα εργασιών τους ή όταν εργάζονται στον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Τα συννεφάκια της σκέψης µπορούν να τα ενσωµατώνουµε σε πολλές ιστορίες για µικρά παιδιά ένα παράδειγµα είναι ΤΟ ΠΟΝΤΙΚΑΚΙ ΠΟΥ ΗΘΕΛΕ ΝΑ ΑΓΓΙΞΕΙ ΕΝΑ ΑΣΤΕΡΑΚΙ (Τριβιζάς, 2000), στο οποίο τα παιδιά µπορεί να είναι τα µικρά ποντικάκια που βάζοντας τα συννεφάκια της σκέψης λένε νο- µίζω πως µπορώ, νοµίζω πως µπορώ στο δρόµο τους για το αστεράκι. Ως παιδαγωγοί, θα πρέπει να είµαστε ενήµεροι για µια σειρά συµβόλων που σχετίζονται µε το ΣΚΕΠΤΟΜΑΙ και τα οποία µπορούµε να διδάξουµε. Προσέχουµε το σχήµα, αναλογιζό- µαστε ποια είναι στην ουσία ή η έννοια του συµβόλου και, µε τον τρόπο αυτό, µπορούµε να κατανοήσουµε τη λογική των διασυνδέσεων που θα µπορούσαν να την υποστηρίξουν. Το σύµβολο ΣΚΕΠΤΟΜΑΙ έχει µια συγγένεια µε το ΓΝΩΡΙΖΩ και η γνώση µας επιτρέπει να προσέξουµε το ΑΣΚΑΛΟ (αυτόν που δίνει γνώση), το ΣΧΟΛΕΙΟ (το κτήριο από όπου παίρνουµε τη γνώ-

18 18 ρ. Αριστείδης Χαρούπιας ση) και τελικά, όταν έχει δοθεί κάποια προσοχή στην κατεύθυνση των βελών, υπάρχουν τα σύµβολα για το ΘΥΜΑΜΑΙ και για το ΞΕΧΝΩ. Υπάρχει µια µεγάλη ποικιλία λεξιλογίου που θα µπορούσαµε να χρησιµοποιήσουµε για να διδάξουµε έννοιες αφηρηµένες, όπως οι έννοιες ιδέα, νους και σκέψη, οι οποίες µπορούν να αναζητηθούν στο λεξικό των συµβόλων Bliss (Hehner, 1986). Ασχολήσου µε τη λογική των συµβόλων! Συζήτησε µε τους µαθητές σου γι αυτά! Τα σύµβολα δεν είναι µόνο για τα παιδιά µε αναπηρίες, είναι για όλα τα παιδιά! Και µπορεί να γίνει µια δραστηριότητα τόσο απολαυστική, ένα διασκεδαστικό παιχνίδι. σκέπτοµαι γνωρίζω σχολείο ραστηριότητα 4 ιηγηθείτε (ή διαβάστε) στα παιδιά το παραµύθι ΤΟ ΠΟΝΤΙΚΑΚΙ ΠΟΥ ΗΘΕΛΕ ΝΑ ΑΓΓΙΞΕΙ ΕΝΑ ΑΣΤΕΡΑΚΙ (Τριβιζάς, 2000). Αναθέστε στα παιδιά ρόλους. Μπορεί να είναι τα µικρά ποντικάκια που βάζοντας τη στέκα µε τα συννεφάκια της σκέψης λένε νοµίζω πως µπορώ, νοµίζω πως µπορώ στο δρόµο τους για το αστεράκι. Με την ολοκλήρωση της ενότητας αυτής, παρακαλούµε επιστρέψτε στα Προσδοκώµενα αποτελέσµατα και ελέγξτε αν και κατά πόσο είστε σε θέση να: (α) περιγράφετε κάθε διδακτικό πρότυπο, το διδακτικό του στόχο, τα σύµβολα που χρησιµοποιούνται σ αυτό, τη διαδικασία που επιλέγεται, τα υλικά που θα χρειαστούν και την απαραίτητη προετοιµασία για την οργάνωση της διδασκαλίας. (β) αναπτύσσετε τρόπους παρώθησης και ενίσχυσης των µαθητών για την επιτυχή συµµετοχή στη διεργασία διδασκαλίας και µάθησης της επικοινωνίας µε χρήση Blissymbolics. Βιβλιογραφία Blissymbolics Communication Institute (1984). Picture Your Blissymbols. Toronto: B.C.I. Burgess, Robert et al (1993). Implementing in-service education and training. Bristol, U.K.: The Falmer Press. Clark, C., Dyson, A., Millward, A. Skidmore, D.(1997). New directions in special needs- Innovations in mainstream schools. London: Cassel.

19 Τα ιδακτικά Πρότυπα ιδασκαλίας Blissymbolics 19 Croll, Paul & Hastings, Nigel (eds) (1997). Effective primary teaching:research-based classroom strategies. London: David Fulton. European Commission (1996). European guide of good practice Towards equal opportunities for disabled people. Bruxelles, Belgium: Helios II. Hehner, Barbara (1986). Blissymbols for use. Ontario, Canada: BCI. Kangas, K.A. & Lloyd, L. (1988). Early cognitive skills as prerequisites to augmentative and alternative communication use: What are we waiting for? Augmentative and Alternative Communication, 4 (4), Kyriakou,Chris (1998). Direct Teaching. Στο: Charles Desforges (eds.) (1998). An Introduction to Teaching: Psychological Perspectives. London: Blackwell. Reichle, J., Halle., J. & Johnson, S. (1993). Developing an intitial communicative repertoire. Applications and issues for persons with severe disabilities. In Kaiser, A.P. & Gray, D.B. (eds.) Enhancing Children s Communication Research Foundation for Intervention. Baltimore: Brooks. Robards, Martin F. (1994). Running a team for disabled children and their families. Mac Keeith Press, distributed by Cambridge Univ. Press. Τριβιζάς, Ευγένιος (2000). Το ποντικάκι που ήθελε να αγγίξει ένα αστεράκι. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. Χαρούπιας Α.Π. (2000) Η εισαγωγή της γραπτής συµβολικής επικοινωνίας στην αγωγή και εκπαίδευση των νηπίων µε κώφωση και βαρηκοΐα. Η περίπτωση των Βlissymbolics. Στο: Κατερίνα Νικολαΐδου & Ρία Πήτα (επιµ.) Πρακτικά 1 ης Ηµερίδας για τη Βαρηκοΐα και την Κώφωση: Επικοινωνία-Τεχνολογία- Εκπαίδευση. Θεσσαλονίκη: Τµήµα Αγγλικής & Τµή- µα Ψυχολογίας Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ. Χαρούπιας Α.Π. (2001). Η Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στην αγωγή και εκπαίδευση των παιδιών µε κώφωση και βαρηκοΐα. Στο: Παντελής Γεωργογιάννης (επιµ.). Η Ελληνική ως εύτερη ή Ξένη γλώσσα: Μια ιαπολιτισµική Προσέγγιση. 3 ο ιεθνές Συνέδριο, Πρακτικά. Κέντρο ιαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Π.Τ..Ε. Πανεπιστηµίου Πατρών. Χαρούπιας, Α. & Βρέτταρος, Ι. (1995). Η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών της δηµόσιας υποχρεωτικής εκπαίδευσης στις Νέες Τεχνολογίες. Πρακτικά Β Πανελλήνιου Συνεδρίου µε θέµα: ιδακτική των Μαθηµατικών και Πληροφορική στην Εκπαίδευση, Λευκωσία: Σύγχρονη Εποχή Κύπρου. Χαρούπιας Α.Π. (1997). Ειδική Εκπαίδευση: Θεωρία και Πράξη- Τόµος Ι: Οι Νέες Τεχνολογίες Πληροφορικής στο Σχολείο για Όλους. Αθήνα.: Ατραπός,

20 20 ρ. Αριστείδης Χαρούπιας Υλικό για τις δραστηριότητες του µαθήµατος Σύµβολα για τη δραστηριότητα 1 σπίτι πόρτα παράθυρο έξω Σύµβολα για τη δραστηριότητα 2 χτένα (βούρτσα µαλλιών) βιβλίο σελίδα µέσα Σύµβολα για τη δραστηριότητα 3 στόµα φαγητό ψωµί τυρί ποτό φρουτοχυµός Τρόπος δηµιουργίας σαµπλέτας για την τοιχογραφία ΧΡΗΣΙΜΑ SITES

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ

«ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ «ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Διδάσκουσες:

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Γιατί χρειάζεται να κάνουµε τόσο ειδική διαφοροποίηση; Τα παιδιά που βρίσκονται στο φάσµα του αυτισµού έχουν διαφορετικό τρόπο σκέψης και αντίληψης για τον κόσµο,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση 390 παιδιά Το πλαίσιο εφαρμογής 18 τμήματα Μονάδα Ειδικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου Εγγραφο Γ2/4769/4-9-1998 ΣΧΕΤ. 2794/23-6-98 έγγραφο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Σας αποστέλλουµε οδηγίες για τη διδασκαλία των µαθηµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

ζωγραφίζοντας µε τον υπολογιστή

ζωγραφίζοντας µε τον υπολογιστή ζωγραφίζοντας µε τον υπολογιστή Μια από τις εργασίες που µπορούµε να κάνουµε µε τον υπολογιστή είναι και η ζωγραφική. Για να γίνει όµως αυτό πρέπει ο υπολογιστής να είναι εφοδιασµένος µε το κατάλληλο πρόγραµµα.

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1. Τίτλος Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ «Φτιάχνω γεωµετρικά σχήµατα», (Μαθηµατικά Β ηµοτικού) 2. Εµπλεκόµενες γνωστικές περιοχές Κατά την υλοποίηση του διδακτικού σεναρίου θα αξιοποιηθούν κατά κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 1

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 1 ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 1 ΠΡΟΣΔΟΚΙΑ: Σεβασμός Κοινωνική δεξιότητα: Ακούω τον ομιλητή στο μάθημα Στόχοι μαθήματος: Ο μαθητής να: 1. Ονομάζει τα βασικά βήματα της κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Να συζητήσουν και να

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ ΤΙΤΛΟΣ «Ο κύκλος του νερού» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Το σενάριο µάθησης περιλαµβάνει δραστηριότητες που καλύπτουν όλα τα γνωστικά αντικείµενα που προβλέπονται από το ΕΠΠΣ νηπιαγωγείου. Συγκεκριµένα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑ

ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΡΣΙΝΟΗ ΑΨΟΥΡΗ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΝΕ ΡΙΩΝ 8-10 ΒΑΣΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Σκοποί της παρουσίασης Παρουσίαση των Ψυχοκινητικών, γνωστικών και συναισθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών

Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών Διάρκεια: Περιληπτική Περιγραφή: Δύο 45λεπτες διδακτικές περίοδοι Η πρώτη περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση ιδακτικών Βιβλίων. Ηλίας Γ. Ματσαγγούρας Αντιπρόεδρος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Αξιολόγηση ιδακτικών Βιβλίων. Ηλίας Γ. Ματσαγγούρας Αντιπρόεδρος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Αξιολόγηση ιδακτικών Βιβλίων Ηλίας Γ. Ματσαγγούρας Αντιπρόεδρος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου 1 Τέσσερις οι Λειτουργίες των ιδακτικών Βιβλίων: α. Γνωστική: Οικοδόµηση εννοιολογικής, δηλωτικής και διαδικαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική Άσκηση. Κεφάλαιο 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Πρακτική Άσκηση. Κεφάλαιο 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Κεφάλαιο 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Με το κεφάλαιο αυτό ολοκληρώνεται το ταχύρυθµο πρόγραµµα επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών, δίνοντας παραδείγµατα εφαρµογών των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών, αναζήτησης πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Ερώτημα-κλειδί 2 Οι άνθρωποι της Αρχαϊκής Εποχής μετακινούνταν για τους ίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο : Σύμφωνα με το Δ.Ε.Π.Π.Σ., ο παιδαγωγικός ρόλος ανανεώνεται, αναθεωρείται, αναβαθμίζεται, προκειμένου να ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος Δάσκαλος ΔΣ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφοριακή Αγωγή ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2

Κυκλοφοριακή Αγωγή ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Κυκλοφοριακή Αγωγή Πρόγραµµα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ιαθεµατική προσέγγιση ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΧΑΝΙΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 1) Γενικά Στοιχεία άσκαλοι:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών MA in Education (Education Sciences) ΑΣΠΑΙΤΕ-Roehampton ΠΜΣ MA in Education (Education Sciences) Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Εκπαίδευση (Επιστήμες της Αγωγής),

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Τεχνολογία - Πολυμέσα. Ελένη Περιστέρη, Msc, PhD

Εκπαιδευτική Τεχνολογία - Πολυμέσα. Ελένη Περιστέρη, Msc, PhD Εκπαιδευτική Τεχνολογία - Πολυμέσα Ελένη Περιστέρη, Msc, PhD Τι είναι η «Εκπαιδευτική Τεχνολογία» (1) Εκπαιδευτική Τεχνολογία είναι «η εφαρμογή τεχνολογικών διαδικασιών και εργαλείων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΙΑ ΙΚΤΥΟΥ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΙΑ ΙΚΤΥΟΥ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΙΑ ΙΚΤΥΟΥ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΝΤΥΠΟ Α ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ιώ Παπαδηµητρίου 729 Παιδαγωγικές χρήσεις του ιαδικτύου στο νηπιαγωγείο Σηµείωση: Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί ότι στην προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής. Περιγραφή μαθήματος. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Παρασκευή 17:00-20:00

Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής. Περιγραφή μαθήματος. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Παρασκευή 17:00-20:00 Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Παρασκευή 17:00-20:00 email: gpalegeo@gmail.com Περιγραφή μαθήματος Με τον όρο "Διδακτική της Πληροφορικής" εννοούμε τη μελέτη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ. Αγγελική Γενά & Πέτρος Γαλάνης Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ. Αγγελική Γενά & Πέτρος Γαλάνης Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά & Πέτρος Γαλάνης Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Προγράμματα Αυτοαπασχόλησης Ως προγράμματα αυτοαπασχόλησης ορίζονται τα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΕΝΤΥΠΟ Α ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ιώ Παπαδηµητρίου 757 Σηµείωση: Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί ότι στην προσχολική αγωγή δε συνηθίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύτρια: Ελένη Παπαϊωάννου

Εκπαιδεύτρια: Ελένη Παπαϊωάννου Εκπαιδεύτρια: Ελένη Παπαϊωάννου Αρχές εκπαίδευσης ενηλίκων Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων Ο αποτελεσματικός εκπαιδευτής ενηλίκων Διάλειμμα Αποτελεσματική προετοιμασία μαθήματος στην ενήλικη εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ενότητα 10: Η μάθηση στην προσχολική ηλικία: αξιολόγηση Διδάσκων: Μανωλίτσης Γεώργιος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ξεκινώντας τον Προγραµµατισµό στις τάξεις του ηµοτικού Παίζοντας µε το Scratch

Ξεκινώντας τον Προγραµµατισµό στις τάξεις του ηµοτικού Παίζοντας µε το Scratch Ξεκινώντας τον Προγραµµατισµό στις τάξεις του ηµοτικού Παίζοντας µε το Scratch Κωνσταντίνος Χαρατσής ρ. Ηλεκτρολόγος Μηχανικός ΠΕ 19 Εκπαιδευτικός Πληροφορικής Ενότητα Προγραµµατισµός στο ηµοτικό (Ε και

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

«Θάλασσα Οικολογία» Καθηγητής: Αναστασιάδης Παναγιώτης

«Θάλασσα Οικολογία» Καθηγητής: Αναστασιάδης Παναγιώτης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ Ι ΑΣΚΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Προηγµένες Μαθησιακές Τεχνολογίες ιαδικτύου και Εκϖαίδευση αϖό Αϖόσταση ΤΕΛΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας

Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Αξιολόγηση του μαθητή Βασικός στόχος της αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Αναλύοντας τις ανάγκες και τις δυνατότητες των µαθητών. Ερωτήµατα που αφορούν το διδακτικό τρίγωνο

Θέµατα της παρουσίασης. Αναλύοντας τις ανάγκες και τις δυνατότητες των µαθητών. Ερωτήµατα που αφορούν το διδακτικό τρίγωνο ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Αναλύοντας τις ανάγκες και τις δυνατότητες των µαθητών ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE)

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) Βασιλοπούλου Ευαγγελία, Γιαννακόπουλος ηµήτρης, Εκπαιδευτικοί,

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός µαθήµατος Φυσικής Αγωγής

Σχεδιασµός µαθήµατος Φυσικής Αγωγής Σχεδιασµός µαθήµατος Φυσικής Αγωγής ρ.. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής Σχεδιασµός µαθήµατος: απαραίτητος στη διδακτική διαδικασία Ο νοητικός σχεδιασµός είναι µια αναγκαία διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς. Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς. Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τι σημαίνει Διαφοροποίηση; Είναι μια συνθετική παιδαγωγική προσέγγιση που συνάδει με τις

Διαβάστε περισσότερα

Σ Χ Ε Ι Α Σ Μ Ο Σ Ι Α Κ Τ Ι Κ Ω Ν Π Α Ρ Ε Μ ΒΑ Σ Ε Ω Ν

Σ Χ Ε Ι Α Σ Μ Ο Σ Ι Α Κ Τ Ι Κ Ω Ν Π Α Ρ Ε Μ ΒΑ Σ Ε Ω Ν 1 Σ Χ Ε Ι Α Σ Μ Ο Σ Ι Α Κ Τ Ι Κ Ω Ν Π Α Ρ Ε Μ ΒΑ Σ Ε Ω Ν Σχεδιασµός διδασκαλίας Σχέδιο µαθήµατος Η επιστηµονική κατάρτιση είναι αναγκαία, αλλά όχι ικανή συνθήκη για αποτελεσµατική διδασκαλία, επειδή ο

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1. Τίτλος Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ «Ισοδύναµα κλάσµατα» 2. Εµπλεκόµενες γνωστικές περιοχές Το σενάριο µπορεί να αξιοποιηθεί από τους µαθητές της Γ δηµοτικού και εντάσσεται στις γνωστικές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 1301 «ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου 1 Κριτήρια: Διδακτική διαδικασία Μαθητοκεντρικά Δασκαλοκεντρικά Αλληλεπίδρασης διδάσκοντα διδασκόµενου Είδος δεξιοτήτων που θέλουν να αναπτύξουν Επεξεργασίας Πληροφοριών Οργάνωση-ανάλυση πληροφοριών, λύση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Δρ Κωνσταντίνα Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Ομαδοσυνεργατική μάθηση. Γιατί; Στη σύγχρονη εποχή, κοινωνικοί παράγοντες, όπως

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική προσέγγιση: Πρόταση για την διδασκαλία της έννοιας αλγόριθµός στο περιβάλλον MicroWorlds Pro

Παιδαγωγική προσέγγιση: Πρόταση για την διδασκαλία της έννοιας αλγόριθµός στο περιβάλλον MicroWorlds Pro Παιδαγωγική προσέγγιση: Πρόταση για την διδασκαλία της έννοιας αλγόριθµός στο περιβάλλον MicroWorlds Pro Το «Φύλλο Εργασίας» για τους µαθητές Το παρακάτω φύλλο εργασίας µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως εισαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου Ενδεικτικά εργαλεία αξιολόγησης γλωσσικής ετοιμότητας για την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Βλέπω και Μαθαίνω Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Εργαλεία Αξιολόγησης: 1. Κατάλογος Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

EDUP-332 Διδασκαλία των Μαθηματικών στο Νηπιαγωγείο

EDUP-332 Διδασκαλία των Μαθηματικών στο Νηπιαγωγείο EDUP-332 Διδασκαλία των Μαθηματικών στο Νηπιαγωγείο Συνάντηση 2 Βασικές πρωτομαθηματικές δεξιότητες: σύγκριση, σειροθέτηση, εκτίμηση Ο Τζέρεμι και η Τζάκι Ο Τζέρεμι και η αδερφή του η Τζάκι συζητούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΤΑ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΙΣΧΥΟΥΝ ΤΟ ΔΕΠΠΣ

Διαβάστε περισσότερα

()#µ*&+,-./ (0)1#2"345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$

()#µ*&+,-./ (0)1#2345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$ !"µ#$%&#' ()#µ*&+,-./ (0)1#2"345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$ 8"4&%2#' (&91-#5$!.µ"#5-"#/ (0)1#2":4: (;7$.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ 1.1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου Όταν οι βάσεις συνάντησαν τα άλατα 1.2. Εµπλεκόµενες γνωστικές περιοχές Το σενάριο συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

Ηφιλοσοφίατων ΕΠΠΣκαιτωνΑΠΣ. Γιώργος Αλβανόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Ειδικής Αγωγής http://amaked-thrak.pde.sch.gr/symdim-kav4/ ΑλβανόπουλοςΓ. Σχ. Σύµβουλος 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εποχή µας χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση

Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση Παιδιά με ειδικές ανάγκες Κατηγορίες διαφορετικών δυνατοτήτων Διανοητικές αναπηρίες (νοητική καθυστέρηση) Μαθησιακές δυσκολίες Συναισθηματικές ή συμπεριφορικές διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. σύμβολα αριθμών. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου. Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. σύμβολα αριθμών. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου. Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών σύμβολα αριθμών επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου 1 αναπαραστάσεις των αριθμών Εμπράγματες Υλικά αντικείμενα ($$$) Εικονικές (***) Λεκτικές (τρία) Συμβολικές, (3, τρία) Διαφορετικές

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο Μέγας Αλέξανδρος και τις εκστρατείες του» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Αξονική συµµετρία» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθήστε τη ΕΗ. Ένα µικρό νησί απέχει 4 χιλιόµετρα από την ακτή και πρόκειται να συνδεθεί µε τον υποσταθµό της ΕΗ που βλέπετε στην παρακάτω εικόνα.

Βοηθήστε τη ΕΗ. Ένα µικρό νησί απέχει 4 χιλιόµετρα από την ακτή και πρόκειται να συνδεθεί µε τον υποσταθµό της ΕΗ που βλέπετε στην παρακάτω εικόνα. Γιώργος Μαντζώλας ΠΕ03 Βοηθήστε τη ΕΗ Η προβληµατική της Εκπαιδευτικής ραστηριότητας Η επίλυση προβλήµατος δεν είναι η άµεση απόκριση σε ένα ερέθισµα, αλλά ένας πολύπλοκος µηχανισµός στον οποίο εµπλέκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Στο τομέα της εκπαίδευσης η αξιολόγηση μπορεί να αναφέρεται στην επίδοση των μαθητών, στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας ή της μαθησιακής διαδικασίας, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα

"Ανακαλύπτοντας την ένατη τέχνη...τα κόμικς!"

Ανακαλύπτοντας την ένατη τέχνη...τα κόμικς! ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σχ. Έτος:2015-2016 ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 6o ΓΕΛ ΑΓΡΙΝΙΟΥ Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: "Ανακαλύπτοντας την ένατη τέχνη...τα κόμικς!" ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝOY ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚOY

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΤΡΙΛΙΒΑ - ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΞΑΡΛΗ - ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΠΙΝΘΑΚΗ. ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Θεωρητικό υπόβαθρο

ΣΟΦΙΑ ΤΡΙΛΙΒΑ - ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΞΑΡΛΗ - ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΠΙΝΘΑΚΗ. ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Θεωρητικό υπόβαθρο ΣΟΦΙΑ ΤΡΙΛΙΒΑ - ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΞΑΡΛΗ - ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΠΙΝΘΑΚΗ Περιεχόμενα Λίγα λόγια για το βιβλίο 15 Πρόλογος 17 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Θεωρητικό υπόβαθρο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Πλάθοντας ταυτότητες επαγγελµατιών εκπαιδευτικών 21 Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική Υ.Α Γ2/6646/20-11-97 Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική ΥΠΕΠΘ-Γ2/6646120.Ι 1.97 Ενηµέρωση για το πρόγραµµα επιµόρφωσης Καθηγητών στο Σχολικό Επαγγελµατικό Προσανατολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΝΤΑΞΙΑΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΝΤΑΞΙΑΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Πρόλογος Η μάθηση είναι μια διαδικασία ζωής που πραγματοποιείται μέσα από αλληλεπιδράσεις του ατόμου κατά τη διάρκεια των καθημερινών συμβάντων.στο σημερινό Γενικό Σχολείο φοιτούν και μαθητές που δυσκολεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Συμμετοχή στο Πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ Σχολική χρονιά: 2015-2016 ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών

Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών Σχεδιασμός... αντιμετωπίζει ενιαία το πλαίσιο σπουδών (Προδημοτική, Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο), είναι συνέχεια υπό διαμόρφωση και αλλαγή, για να αντιμετωπίζει την εξέλιξη,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ a. Γενικές αρχές b. Γενικοί σκοποί 13

Περιεχόµενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ a. Γενικές αρχές b. Γενικοί σκοποί 13 Περιεχόµενα Εισαγωγή 3 1 ο Μέρος Οι προτάσεις των προγραµµάτων σπουδών Φυσικών Επιστηµών σήµερα 7 Κεφάλαιο 1 ο Ανάλυση Συγκριτική καταγραφή των προτάσεων σύγχρονων προγραµµάτων σπουδών Φυσικών Επιστηµών.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Οµάδας Μεγάλων Οδηγών

Εκπαίδευση Οµάδας Μεγάλων Οδηγών Εκπαίδευση Οµάδας Μεγάλων Οδηγών Περιεχόµενα 1. Σκεπτικό εκπαίδευσης οµάδας ΜΟ 2. Περιγραφή 3. Ενδεικτικό ωρολόγιο πρόγραµµα 4. Εκπαιδευτική µεθοδολογία (µε βήµατα) 5. Θέµατα (στόχος, βήµατα) ΣΟ Υπευθυνότητες

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Ι. Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών. Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο

Παράρτημα Ι. Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών. Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο Παράρτημα Ι Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο Σημειώστε τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας σας με τις παρακάτω προτάσεις, με βάση την επεξήγηση που ακολουθεί:

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση ιδακτικών Βιβλίων. Ηλίας Γ. Ματσαγγούρας Πρόεδρος Τµήµατος Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης

Αξιολόγηση ιδακτικών Βιβλίων. Ηλίας Γ. Ματσαγγούρας Πρόεδρος Τµήµατος Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης Αξιολόγηση ιδακτικών Βιβλίων Ηλίας Γ. Ματσαγγούρας Πρόεδρος Τµήµατος Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης 1 Τέσσερις οι Λειτουργίες των ιδακτικών Βιβλίων: α. Γνωστική: Οικοδόµηση εννοιολογικής, δηλωτικής και διαδικαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών

Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) 2015-2016 Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών Προφίλ σχολείου λειτούργησε το 1967-68, και μετακόμισε σε καινούριο κτήριο το 2014-2015 (ΚΑ) 129 μαθητές 10 εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. Τηλ. 210 48 11 260

TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. Τηλ. 210 48 11 260 TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. 25 ης Μαρτίου 12-177 78 Ταύρος Τηλ. 210 48 11 260 Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και η αναπαραγωγή του παρόντος βιβλίου με οποιοδήποτε τρόπο ή μορφή, τμηματικά ή περιληπτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση

ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD Ειδική Παιδαγωγός Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6ης Περιφέρειας ν. Λάρισας Ενσωμάτωση Κοινωνική ενσωμάτωση, μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα