«Memorandum of Supremacy»: μία περίπτωση υπεροχής του ενωσιακού δικαίου έναντι του ελληνικού Συντάγματος;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Memorandum of Supremacy»: μία περίπτωση υπεροχής του ενωσιακού δικαίου έναντι του ελληνικού Συντάγματος;"

Transcript

1 «Memorandum of Supremacy»: μία περίπτωση υπεροχής του ενωσιακού δικαίου έναντι του ελληνικού Συντάγματος; «Πράγματι ο Διεθνής Έλεγχος αποτελεί περιορισμόν και δη σημαντικόν, των κυριαρχικών δικαιωμάτων του τον έλεγχον υφισταμένου κράτους» Α. Σβώλος, Ι. Σπυρόπουλος, Γ. Μαριδάκης, Η Ελλάς και ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος, Θέμις, 1942, 28 Εισαγωγή Υπόθεση εργασίας Μια από τις λέξεις που έχει εισχωρήσει πλέον, με τρόπο σχεδόν παγιωτικό, στο καθημερινό μας λεξιλόγιο είναι αυτή του «Μνημονίου». Με τον όρο αυτό αποδίδουμε, συνήθως, εν συντομία, το σύνολο των τυπικών νομικών και άτυπων πράξεων που συναπαρτίζουν τον «μηχανισμό στήριξης της Ελληνικής Οικονομίας», μέρος του οποίου είναι και το Μνημόνιο stricto sensu, δηλαδή το Μνημόνιο υνεννόησης που υπογράφηκε στις 3 Μαΐου 2010 μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ως εκπροσώπου των κρατών-μελών της Ε.Ε. Αντικείμενο της παρούσας εισήγησης θ αποτελέσει μ όνο το Μνημόνιο strictο sensu, με κριτήριο, ακριβώς, τον θεμελιακό χαρακτήρα που έχει αυτό για το σύνολο του «μηχανισμού στήριξης». δε θα ήταν μάλιστα υπερβολή αν, με όρους φυσικής, χαρακτηρίζαμε το Μνημόνιο υνεννόησης ως το «άτομο» του μικρόκοσμου του «μηχανισμού στήριξης» εν γένει. Ση σπουδαιότητά του αυτή αναγνώρισαν και οι συντάκτες του, οι οποίοι προκειμένου να μη βρεθούν αντιμέτωποι με δυσάρεστες εκπλήξεις, όπως αυτή που τους επιφύλαξε το υνταγματικό Δικαστήριο της Λετονίας στις , αφού πρώτα φρόντισαν να δημιουργήσουν μία έντονη ασάφεια γύρω από τη νομική φύση του Μνημονίου, στη συνέχεια πέτυχαν με σχεδόν αθόρυβο, αλλά ταχύτατο (μέσα σε μία μόλις εβδομάδα), τρόπο να διασφαλίσουν ένα είδος ασυλίας για το Μνημόνιο έναντι του δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, μέσω της αρχής της υπεροχής (και) του παράγωγου 1 Βλ. σκεπτικό της απόφασης αυτής: «οι δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν οι κρατικές αρχές απέναντι σε διεθνείς δανειστές δεν μπορούν από μόνες τους να δικαιολογήσουν περιορισμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων» και περαιτέρω ανάλυση αυτού σε Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, Σο Κράτος δικαίου και η εθνική κυριαρχία μπροστά στο ΔΝΣ, ΕφημΔΔ, 2010, 2. 1

2 ενωσιακού δικαίου ακόμη και έναντι του ίδιου του εθνικού υντάγματος (Ι). ε όλη, όμως, αυτή την ομολογουμένως ευφυέστατη κατασκευή στην οποία προέβησαν οι συντάκτες του Μνημονίου φαίνεται να λησμόνησαν το πρωτογενές ενωσιακό δίκαιο, το οποίο γι αυτόν ακριβώς τον λόγο ζητά εκδίκηση, επιδιώκοντας να χαλάσει το καλοδουλεμένο τους σχέδιο (ΙΙ) Κάπως έτσι, σαν παραμύθι, θα μπορούσαμε να παρουσιάσουμε εν συντομία τον κεντρικό άξονα πάνω στον οποίο θα κινηθεί η εισήγησή μας. Είναι, όμως, νομίζω, καιρός ν αφήσουμε τα παραμύθια και να περάσουμε στη νομική πραγματικότητα, η οποία επιζητεί, καταρχάς, να αποσαφηνιστεί το ζήτημα της νομικής φύσης του Μνημονίου. Ι. Η εβδομάδα των «μεταμορφώσεων»: αναζητώντας τη νομική φύση του Μνημονίου Προκειμένου να καταστεί εφικτή η προσέγγιση της νομικής φύσης του Μνημονίου κρίνεται αναγκαία μια αναδρομή στο πολύ κοντινό παρελθόν και συγκριμένα σε μια χρονική περίοδο με αφετηρία την 03/05/2010 και κατάλληλη την 10/05/2010. Μάλιστα, θα μπορούσε κανείς, ίσως με κάποια δόση υπερβολής, να ισχυριστεί ότι το παραπάνω χρονικό διάστημα συνιστά την εβδομάδα «δη μιουργίας» του Μνημονίου κατά το πρότυπο της δημιουργίας του κόσμου σε επτά ημέρες με βάση την Παλαιά Διαθήκη- ή, μάλλον, ορθότερα, στην εβδομάδα των μεταμορφώσεων του Μνημονίου, το οποίο υπογράφηκε την Δευτέρα 3 Μαΐου 2010 ως ένα κείμενο πολιτικά, μόνο, δεσμευτικό για να καταλήξει την επόμενη Δευτέρα 10 Μαΐου 2010 να θεωρείται πλήρως νομικά δεσμευτικό παράγωγο ενωσιακό δίκαιο, ως απόφαση του υμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αξίζει, όμως, να δούμε πιο αναλυτικά αυτήν την πορεία των διαφοροποιήσεων που υπέστη το Μνημόνιο ως προς τη νομική του φύση μέσα σε μί α μόλις εβδομάδα, για να μπορέσουμε στη συνέχεια να εξάγουμε ορισμένα κρίσιμα συμπεράσματα. Α. Από πολιτικό, μη δεσμευτικό, κείμενο Πρώτη σημαντική ημέρα στο χρονολόγιο που στήνουμε αναδεικνύεται η 3 η Μαΐου 2010, ως ημέρα «δημιουργίας» του Μνημονίου, καθώς την ημέρα αυτή υπογράφεται το Μνημόνιο υνεννόησης μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας, αφενός, και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ως εκπροσώπου των κρατών μελών, αφετέρου. Σο Μνημόνιο υνεννόησης στην ουσία, βέβαια, αποτελείται από τρία επιμέρους Μνημόνια: 1) το Μνημόνιο Οικονομικής και Φρηματοπιστωτικής Πολιτικής, 2) Σο μνημόνιο υνεννόησης στις υγκεκριμένα Προϋποθέσεις Οικονομικής 2

3 Πολιτικής και 3) Σο Σεχνικό Μνημόνιο υνεννόησης 2. Νομικό έρεισμα της προσυπογραφής του αποτέλεσαν τρεις διαδοχικές αποφάσεις που ελήφθησαν: σε επίπεδο αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων των χωρών της Ευρωζώνης η πρώτη (25/03/2010) και σε επίπεδο υπουργών οικονομικών οι δύο άλλες (11/04 και 02/05/2010) και, κυρίως, η τελευταία που ανακοινώνει την υπογραφή του Μνημονίου. Με τις αποφάσεις αυτές θεσμοθετήθηκε ο ευρωπαϊκός μηχανισμός στήριξης της ελληνικής οικονομίας, ο οποίος συνιστά μια άτυπη διεθνή συμφωνία τύπου arrangement 3. Πρόκειται για έναν τύπο διακρατικής «συμφωνίας κυρίων χωρίς τυπική νομική δεσμευτικότητα, με αδιαμφισβήτη τη, όμως λειτουργική ισχύ και αποτελεσματικότητα» 4, που χρησιμοποιείται ευρέως στις οικονομικές σχέσεις των κρατών και των διεθνών χρηματοδοτικών μηχανισμών. Από τη στιγμή, λοιπόν, που το Μνημόνιο υνεννόησης εντάσσεται στην παραπάνω συμφωνία τύπου arrangement, εφ όσον έχει ως δικαιοπρακτικό θεμέλιο τις προαναφερθείσες τρεις αποφάσεις του Eurogroup, δεν μπορεί παρά και το ίδιο να θεωρηθεί ως, αυτό, ακριβώς, που ορίζει η ίδια η ονομασία του, ένα «Memorandum of Understanding, δηλαδή, ως συμφωνία καθαρά πολιτική και συνεπώς μη δεσμευτική 5. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο το γεγονός, ότι στη διεθνή βιβλιογραφία οι όροι «Memorandum of Understanding και arrangement» χρησιμοποιούνται εναλλακτικά ως ταυτόσημοι προκειμένου να δηλωθεί το μη νομικά δεσμευτικό της συμφωνίας 6. Με αυτήν τη μορφή, ως πολιτικά κείμενα, επισυνάπτονται σαν παράρτημα ΙΙΙ και IV του ν. 3845/2010, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 6 η Μαΐου δεύτερο σταθμό της χρονικής μας αναδρομής - το 1 ο και το 2 ο από τα επιμέρους 3 ειδικότερα Μνημόνια που περιλαμβάνει το Μνημόνιο υνεννόησης 7. Πράγματι, σε καμία περίπτωση δεν μπορεί το Μνημόνιο υνεννόησης (και φυσικά τα αποτελούντα αυτό 3 επιμέρους Μνημόνια) να θεωρηθεί ως διεθνή ς συνθήκη, σύμβαση ή συμφωνία γιατί ελλείπουν από αυτό τα δύο ελάχιστα αναγκαία 2 Πρβλ. Ε. ΜΑΡΙΑ, Η δανειακή σύμβαση Ελλάδας-κρατών Ευρωζώνης υπό το πρίσμα των θεσμών και του δικαίου της ΕΕ, ΝοΒ, 2010, Πρβλ. Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, Σο Μνημόνιο της Ελλάδος, 2010, και Βλ. Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, Διεθνές Οικονομικό Δίκαιο, 2009, Πρβλ. Γ. ΚΑΙΜΑΣΗ, Οι συμφωνίες Δανεισμού της Ελλάδας με την ΕΕ και το ΔΝΣ, 2010, 10 και υποσ. 1. Για την έννοια του Memorandum of understanding βλ. αντί άλλων Ε. ΡΟΤΚΟΤΝΑ, Διεθνές Δίκαιο, τεύχος 1 ο, έκδοση 3 η, 2004, 155 επ. 6 Βλ. ενδεικτικά A. AUST, Modern Treaty Law and Practice, 2000, Πρβλ. Γ. ΚΑΙΜΑΣΗ, χετικά με την υπόθεση του Δ..Α. στο υμβούλιο Επικρατείας και τα ζητήματα που δημιουργεί η Εισήγηση (Ε 6192/ ) σε Δ..Α. (επιμ.), Η Δίκη του Μνημονίου, 2011,

4 εννοιολογικά στοιχεία που συνθέτουν τον όρο «διεθνή συνθήκη» με βάση τη ύμβαση της Βιέννης περί του Δικαίου των υνθηκών, τα οποία είναι: α) να περιέχει αυτή κανόνες δικαίου και β) τα υποκείμενα του διεθνούς δικαίου τα οποία συμβάλλονται να στοχεύουν να προσδώσουν διεθνή νομική δεσμευτικότητα στους εν λόγω κανόνες 8. Η ερμηνευτική αυτή προσέγγιση επιβεβαιώνεται, καταρχάς, από το γεγονός ότι δεν πληρούται η πρώτη προϋπόθεση περί ύπαρξης διεθνούς σύμβασης, καθώς στο Μνημόνιο υνεννόησης διατυπώνονται ως επί το πλείστον ιστορικές διαπιστώσεις και γενικοί στόχοι για το μέλλον, με αναφορά σε αριθμητικά μεγέθη, χωρίς, όμως, να εξειδικ εύεται ο ακριβής τρόπος υλοποίησής τους με δικαιικές ρυθμίσεις 9. Με άλλα λόγια, οι προβλέψεις του Μνημονίου υνεννόησης δεν συνιστούν κανονιστικές ρυθμίσεις, αλλά, απλά, «σχέδιο προγράμματος» (βλ. άρθρο Πρώτο, παρ. 3 ν. 3845/2010), κείμενο πολιτικής και προγραμματικής μόνο δεσμευτικότητας 10. Σο μόνο που θα μπορούσε να γίνει δεκτό για τα ειδικότερα Μνημόνια 1 και 2 που αποτελούν παράρτημα (ΙΙΙ και IV) του ν. 3845/2010 είναι ότι αυτά «επέχουν εδώ θέση ανάλογη εκείνης των αιτιολογικών εκθέσεων στους συνήθεις τυπικούς νόμους» 11. Παράλληλα, όμως, δεν συντρέχει ούτε η δεύτερη προϋπόθεση που τέθηκε παραπάνω ως αναγκαίο στοιχείο μιας διεθνούς συνθήκης. Επιχείρημα υπέρ αυτού αντλούμε από την πρακτική του Διεθνούς Νομισματικού Σαμείου (ΔΝΣ). Μπορεί, βέβαια, το τελευταίο να μην εμφανίζεται ως συμβαλλόμενο μέρος του Μνημονίου υνεννόησης, συγκαθόρισε, ωστόσο το περιεχόμενο αυτού μαζί με την ελληνική κυβέρνηση, την Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Σράπεζα ( ΕΚΣ) 12. Άλλωστε, το Μνημόνιο, βασικό εργαλείο του ευρωπαϊκού μηχανισμού στήριξης της ελληνικής οικονομίας είναι, ταυτόχρονα, και κεντρικό εργαλείο του μηχανισμού του ΔΝΣ, όπως προκύπτει από το άρθρο 10 των Guidelines on Conditionality του ΔΝΣ, όπου γίνεται λόγος για Memorandum on Economic and Financial Policies (βλ. «Μνημόνιο Οικονομικής και Χρηματοπιστωτικής Πολιτικής») και για Technical Memorandum of Understanding (βλ. «Τεχνικό Μνημόνιο Συνεννόησης»). Σο γεγονός αυτό οφείλεται στην 8 Πρβλ. Γ. ΚΑΣΡΟΤΓΚΑΛΟΤ, Memoranda sunt servanda?, ΕφημΔΔ, 2010, Πρβλ. Κ. Φ. ΦΡΤΟΓΟΝΟΤ, Η χαμένη τιμή της Ελληνικής Δημοκρατίας, ΝοΒ, 2010, Πρβλ. Α. ΓΕΡΟΝΣΑ, Σο Μνημόνιο και η δικαιοπαραγωγική διαδικασία, ΕφημΔΔ, 2010, Βλ. Κ. Φ. ΦΡΤΟΓΟΝΟΤ, ό.π., Πρβλ. Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, ό.π. (υποσ. 3), 65. 4

5 προσπάθεια προσαρμογής του ex nihilo δημιουργηθέντος νέου ευρωπαϊκού μηχανισμού στήριξης με τον μηχανισμό του ΔΝΣ, που ήδη λειτουργούσε εδώ και χρόνια, προκειμένου να επιτευχθεί ο βέλτιστος συντονισμός αυτών 13. Έτσι, λοιπόν, μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα η στάση του ΔΝΣ απέναντι στη συμφωνία δανείου που συνάπτει με το ενδιαφερόμενο κράτος και της οποίας απλά προπαρασκευαστικά έγγραφα 14 αποτελούν τα Μνημόνια που κατονομάζονται στο άρθρο 10 των Guidelines of Conditionally του ΔΝΣ. υγκεκριμένα, το τελευταίο δε θεωρεί ότι πρόκειται για δεσμευτικό κείμενο, αντιμετωπίζοντας τη συμφωνία δανείου, και συνεπώς και τα Μνημόνια, ως κείμενα soft law, προκειμένου να αποφύγει το θέ μα της ευθύνης τόσο των κρατών όσο και του ίδιου του ΔΝΣ 15. Εφόσον, όμως, το ένα μέρος τουλάχιστον δε θεωρεί τη συμφωνία αυτή δεσμευτική, δεν πρόκειται, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, για διεθνή συνθήκη. το ίδιο μήκος κύματος, το υνταγματικό Δικαστήριο της Σαϊλάνδης εξετάζοντας τη νομική φύση των Μνημονίων στα πλαίσια ενός πακέτου του ΔΝΣ αποφάνθηκε ότι δεν πρόκειται για διεθνείς συμβάσεις, αλλά για μονομερείς δηλώσεις της κυβέρνησης της Σαϊλάνδης 16. Για την ταυτότητα του νομικού λόγου θα πρέπει, λοιπόν, και για τα ειδικότερα Μνημόνια 1 και 2 (Παράρτημα ΙΙΙ και IV του ν. 3845/2010) να θεωρηθεί ότι η βούληση των συμβαλλομένων μερών (Ελληνική Δημοκρατία και Ευρωπαϊκή Επιτροπή) ήταν να μη θεωρηθούν αυτά (όπως άλλωστε και το εν γένει Μνημόνιο υνεννόησης) ως διεθνή νομικά δεσμευτικά κείμενα, εφόσον και για τη συγκρότησή του ευρωπαϊκού μηχανισμού στήριξης τα υψηλά συμβαλλόμενα μέρη επέλεξαν ένα λιγότερο φορμαλιστικό διεθνές εργαλείο οικ ονομικής συνεργασίας, το οποίο δεν έχει μεν την τυπική νομική δεσμευτικότητα μιας συνθήκης, πλην, όμως, είναι το ίδιο αποτελεσματικό στην πράξη 17. Αυτό που ήθελαν, δηλαδή, τα μέρη, και το πέτυχαν με τη συμφωνία τύπου arrangement και το Μνημόνιο υνεννόησης, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής, ήταν η λειτουργική - και όχι η τυπική νομική - ισχύς 13 Πρβλ. Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, ό.π. (υποσ. 3), και υποσ Πρβλ. Γ. ΚΑΣΡΟΤΓΚΑΛΟΤ, ό.π., Πρβλ. Α. ΜΠΡΕΔΗΜΑ, Η συμφωνία δανεισμού της Ελλάδας από το ΔΝΣ: θεσμικά και νομικά ζητήματα, 2010, 16 Βλ. σχετικά J. R. KLEIN, The Battle for Rule of Law in Thailand: The Constitutional Court of Thailand, και Κ. Φ. ΦΡΤΟΓΟΝΟΤ, ό.π., 1357 και υποσ Πρβλ. Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, ό.π. (υποσ. 3), 86. 5

6 και η αποτελεσματικότητα. Έτσι, δεν επέλεξαν τον τύπο της διεθνούς συνθήκης, η οποία, λόγω των διαδικασιών που την συνοδεύουν, θα καθυστερούσε υπερβολικά την άμεσα επιβεβλημένη διεθνή συντονισμένη αντίδραση των μερών, ακυρώνοντας την αποτελεσματ ικότητα που ήθελαν να επιτύχουν 18. το πλαίσιο αυτού του μέρους της εισήγησής μου θα πρέπει σίγουρα να γίνει μνεία και στην 8 η Μαΐου 2010, καθώς την ημέρα αυτή υπογράφεται μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωζώνης (πλην της Γερμανίας), της γερμανικής κρατικής τράπεζας KfW και της Ελλάδας η ύμβαση Δανε ιακής Διευκόλυνσης, ύψους 80 δισ. ευρώ 19, στην οποία ενσωματώθηκε δι αναφοράς το Μνημόνιο, καθιστάμενο δικαιοπρακτικό θεμέλιο αυτής 20. Δε θα ασχοληθούμε, όμως, εμείς με το αν η επισύναψη του Μνημονίου υνεννόησης στη Δανειακή ύμβαση, κατέστησε το πρώτο δεσμευτική διεθνή συνθήκη, ως αναπόσπαστο μέρος της ύμβασης και με βάση την εκπεφρασμένη βούληση των μερών, σύμφωνα με μερίδα της θεωρίας 21. Ούτε, επίσης, θα μας απασχολήσει το ζήτημα αν απαιτείται κύρωση της δανειακής σύμβασης με βάση το άρθρο 36 2 υντ 22. Αντίθετα, αυτό που αξίζει να συγκρατήσουμε από 18 το ίδιο πλαίσιο τα Μνημόνια 1 και 2 (Παράρτημα ΙΙΙ και IV) δε θα μπορούσαν να θεωρηθούν ούτε ως «συμφωνίες απλοποιημένης μορφής» (ΑΜ), όπως υποστηρίζει ο Κ. ΦΡΤΟΓΟΝΟ, ό.π., 1357, και αυτό για τον λόγο ότι η μόνη διαφορά μεταξύ ΑΜ και τυπικών διεθνών συνθηκών είναι ότι οι πρώτες συνάπτονται με συνοπτική διαδικασία, καθώς για τη συνομολόγησή τους δεν απαιτείται ούτε επικύρωση με τη συμμετοχή του Αρχηγού του Κράτους, ούτε η συγκατάθεση του Κοινοβουλίου. Κατά τα λοιπά και οι ΑΜ είναι διεθνείς συνθήκες με όλες τις νομικές συνέπειες που απορρέουν από αυτόν τον χαρακτηρισμό. υνεπώς, απαιτείται να συντρέχουν και γι αυτές οι δύο προϋποθέσεις που εξετάσαμε για τις τυπικές διεθνείς συνθήκες και οι οποίες, όπως, ήδη, διαπιστώσαμε δε συντρέχουν στην περίπτωση των Μνημονίων. Για τις «συμφωνίες απλοποιημένης μορφής» βλ. αντί άλλων Ε, ΡΟΤΚΟΤΝΑ, ό.π., 147 επ. και Θ. Γ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΤΛΟΤ, υμφωνίες απλοποιημένης μορφής, 2001, passim. 19 Πρβλ. Ε. ΜΑΡΙΑ, ό.π., Πρβλ. Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, ό.π. (υποσ. 3), Πρβλ. Γ. ΚΑΙΜΑΣΗ, ό.π. (υποσ. 5), 10 και υποσ Βλ. διεξοδικά Ν. Ι. ΜΠΑΡΜΠΑ, Σα δημόσια δάνεια του Κράτους, 1996, , σύμφωνα με τον οποίο μολονότι οι δανειακές συμβάσεις θεωρούνται από την επιστήμη του δημοσίου διεθνούς δικαίου, ως «συμφωνίες απλοποιημένης μορφής», καθώς η «συνομολόγησή τους ολοκληρώνεται με την υπογραφή τους από το αρμόδιο όργανο της Κυβέρνησης, δηλαδή τον Υπουργό Οικονομικών, χωρίς να κρίνεται αν αγκαία από την άποψη του δημοσίου διεθνούς δικαίου η επικύρωσης ή τη έγκρισή τους από τον Αρχηγό του Κρ άτους», κατά την ακολουθούμενη στη χώρα μας δημοσιονομική πρακτική, «οι διεθνείς συμβάσεις των εξωτερικών δημοσίων δανείων με τά τη συνομολόγησή τους κυρώνονται με τυπικό νόμο. Η δε μεταγενέστερη νομοθετική αυτή κύρωση επιβάλλεται από τη διάταξη του άρθρου 36 2 Συντ., επειδή με τις συμβάσεις των εξωτερικών δημοσίων δανείων επιβαρύνονται ατομικά οι Έλληνες, από τη στιγμή που θα υπ οχρεωθούν αργότερ α ν α καταβ άλουν φόρους για την εξόφληση των δανείων αυτών.». Contra ο Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, ό.π. (υποσ. 3), 115, ο οποίος υποστηρίζει ότι οι «δανειακές 6

7 τον τρίτο σταθμό του χρονολογίου μας είναι αυτή ακριβώς η μη κύρωση της Δανειακής ύμβασης, η οποία μπορεί, μεν, να της στερεί την κατ άρθρο 28 1 υντ., υπερνομοθετική ισχύ 23, δεν εμπόδισε, όμως, παρολαυτά το Μνημόνιο από την επίτευξη του αρχικού του στόχου. Β. σε πλήρως δεσμευτικό παράγωγο ενωσιακό δίκαιο Σο Μνημόνιο χρειαζόταν κάτι πολύ παραπάνω από μια απλή υπεροχή έναντι του κοινού νόμου σε περίπ τωση, ενδεχόμενης, ή, ορθότερα, λόγω της σχεδόν βέβαιης, σύγκρουσής τους. Είχε ανάγκη ενός είδους ασυλίας έναντι του ιδίου του ελληνικού συντάγματος, προκειμένου ν αποφύγει τον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας. Σέτοια ασυλία μόνο το ενωσιακό δίκαιο μπορούσε να του δώσει και, κ αταρχήν, του την έδωσε. Πράγματι, στις 10 Μαΐου 2010 ολοκληρώνεται η μεταμόρφωση του Μνημονίου και το τελευταίο καθίσταται πλήρως δεσμευτικό παράγωγο ενωσιακό δίκαιο, καθώς εκδίδεται η απόφαση 2010/320/ΕΕ του υμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία υιοθετεί πλήρως τα μέτρα του Μνημονίου υνεννόησης ως μέτρα με τα οποία θα πρέπει, επίσης, να συμμορφωθεί η Ελλάδα στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος του άρθρου ΛΕΕ 24. Πιο συγκεκριμένα, ήδη από τις 27/04/2009 είχε κινηθεί κατά της χώρας από το υμβούλιο η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος 25, η οποία τον Υεβρουάριο του 2010 είχε εισέλθει στο δεύτερο στάδιο, στο οποίο η υπό επιτήρηση χώρα εντέλλεται χωρίς μάλιστα να της επιτρέπεται να συμμετάσχει στη σχετική ψηφοφορία να υιοθετήσει μέτρα μείωσης του ελλείμματος, το οποίο απέτυχε να περιορίσει με δική της πρωτοβουλία κατά το πρώτο στάδιο 26. το πλαίσιο αυτό εκδόθηκε στις 16/02/2010 σχετική απόφαση του υμβουλίου της ΕΕ, βάσει άρθρου ΛΕΕ. Η απόφαση μάλιστα αποτέλεσε, στη συνέχεια, και τη συμβάσεις δεν κυρώνονται με νόμο στην Ελλάδα, άρα ούτε η Δανειακή Σύμβαση χρειαζόταν να κυρωθεί για να τεθεί σε ισχύ, όπως και τέθηκε σε ισχύ σύμφωνα με τις διατάξεις της, έχοντας μάλιστα εφαρμοστεί και αναπτύξει έννομα μέχρι σήμερα, στο μέτρο που η Ελλάδα εισ(πράττει) στο μεταξύ σε εκτέλεση αυτής (τις) δόσεις από το ευρωπαϊκό πακέτο στήριξης της ελληνικής οικονομίας.». 23 Ακόμη και ως ΑΜ η Δανειακή ύμβαση δεν αποκτά υπερνομοθετική ισχύ, κατ άρθρο 28 1 υντ., χωρίς την παρέμβαση της Βουλής. Βλ. διεξοδικά για τις ΑΜ, γενικά, σε Θ. Γ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΤΛΟΤ, ό.π., 123 επ και, ειδικά για τη δανειακή σύμβαση, σε Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, ό.π. (υποσ. 3), 116 επ. 24 Πρβλ. Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, ό.π. (υποσ. 3), 93, 103, Ε. ΜΑΡΙΑ, ό.π., 2215 και Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, Μεταξύ εθνικής και ενωσιακής έννομης τάξης: το «Μνημόνιο» ως αναπαραγωγή της κρίσης του κράτους δικαίου, 2011, 25 Γι αυτήν βλ. διεξοδικά σε Κ. ΓΩΓΟΤ, «Έγκλημα» και τιμωρία: Η διαδικασία του υπερβολικού ελλείμματος στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση μεταξύ δικαίου και πολιτικής, ΕφημΔΔ, 2010, 426 επ. 26 Πρβλ. Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, ό.π. (υποσ. 3), 35. 7

8 βάση για το οικονομικό πρόγραμμα κοινής αποδοχής που καταρτίστηκε μεταξύ ελληνικής κυβέρνησης, Επιτροπής, ΕΚΣ και ΔΝΣ, το οποίο κατέληξε να λάβει τη μορφή του Μν ημονίου υνεννόησης 27. Εφόσον, όμως, η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος κατά της Ελλάδος συνεχίζεται και μετά την υπογραφή του Μνημονίου υνεννόησης έπρεπε τα μέτρα της απόφασης του υμβουλίου της 16/02/2010 να ευθυγραμμιστούν με τα μέτρα και τους στόχους του Μνημονίου. Η ευθυγράμμιση αυτή συντελέστηκε με την απόφαση 2010/320/ΕΕ, με την οποία τα μέτρα του Μνημονίου αναγορεύτηκαν σε μέτρα που οφείλει να λάβει η Ελλάδα στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος του άρθρου ΛΕΕ, οπότε επήλθε απόλυτη ταύτιση μεταξύ τους με μια μέθοδο τύπου copy - paste 28. Κατ αυτόν τον τρόπο το Μνημόνιο υνεννόησης κατέστη πλήρως δεσμευτικό παράγωγο ενωσιακό δίκαιο, μ ε αποτέλεσμα, εάν η χώρα μας δε λαμβάνει τα μέτρα του Μνημονίου, όπως επιτάσσει η απόφαση της 10/05/2010 του υμβουλίου της ΕΕ, τότε το τελευταίο μπορεί να επιβάλλει στην Ελλάδα τις κυρώσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο του τρίτου σταδίου της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος, βάσει άρθρου ΛΕΕ 29, δηλαδή, μεταξύ άλλων, και πρόστιμο εύλογου ύψους 30. Ενώ, λοιπόν, μέχρι και την έκδοση της απόφασης 2010/320/ΕΕ η Ελληνική Δημοκρατία δεν κωλυόταν νομικά να υπαναχωρήσει από την εφαρμογή του Μνημονίου, έστω και αν ως τούτο είχε ως συνέπεια την απώλεια των επέκεινα του χρονικού αυτού σημείου πιστώσεων 31, μετά τις 10/05/2010 η Ελλάδα υποχρεούται σε συμμόρφωση ως προς τα μέτρα του Μνημονίου υνεννόησης, ακόμη και αν αρχίσει να δανείζεται ξανά από τις αγορές, για όσο χρονικό διάστημα (σίγουρα πάντως μέχρι το 2014 που θεωρείται ως χρόνος τερματισμού του υπερβολικού ελλείμματος, βάσει άρθρου 1 1 απόφασης 2010/320/ΕΕ) δεν καταργείται η σχετική απόφαση του υμβουλίου, η οποία μάλιστα αναθεωρείται με βάση τις εκάστοτε αναθεωρήσεις του Μνημονίου, και μαζί της δεν τερματίζεται η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος π ου έχει κινηθεί κατά της χώρας μας. 27 Πρβλ. Α. ΓΕΡΟΝΣΑ, ό.π., 712 και υποσ Βλ. διεξοδικά σε Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, ό.π. (υποσ. 3), Πρβλ. Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, ό.π. (υποσ. 3), Για τις κυρώσεις του τρίτου σταδίου της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος βλ. διεξοδικά σε Κ. ΓΩΓΟΤ, ό.π., Πρβλ. Κ. Φ. ΦΡΤΟΓΟΝΟΤ, ό.π.,

9 Πέρα, όμως, από την εξαιρετικά σημαντική αυτή διαπίστωση, η οποία σχεδόν έχει αγνοηθεί παντελώς στη σχετική περί Μνημονίου συζήτηση που διεξάγεται στη χώρα μας, το γεγονός ότι το Μνημόνιο υνεννόησης κατέστη απόφαση του υμβουλίου της Ε.Ε. έχει ως συνέπεια ότι τυγχάνουν εφαρμογής 32 επ αυτού οι γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου με πρώτη και σπουδαιότερη την αρχή της υπεροχής αυτού (πρωτογενούς και παραγώγου) έναντι του εθνικού δ ικαίου, ανεξάρτητα από την βαθμίδα προέλευσης του εθνικού κανόνα 33. Κάπως, έτσι, λοιπόν, φαίνεται ότι κατόρθωσαν, καταρχήν, οι φορείς προώθησης του Μνημονίου να αποφύγουν τον δικαστικό έλεγχο συνταγματικότητας αυτού. Για τον στόχο αυτόν, όχι μόνο προσπάθησαν να καλλιεργήσουν μια ασάφεια γύρω από την κανονιστική ισχύ του Μνημονίου υνεννόησης, με τις διαδοχικές μεταμορφώσεις αυτού από καθαρά πολιτικό κείμενο σε πλήρως δεσμευτικό παράγωγο ενωσιακό δίκαιο μέσα σε μια μόλις εβδομάδα, αλλά, ταυτόχρονα, με την τροπή του Μνημονίου σε ενωσιακό δίκαιο πέτυχαν εν τοις πράγμασι την ασυλία αυτού έναντι του ελληνικού υντάγματος λ όγω της αρχής της υπεροχής του ενωσιακού δικαίου 34, η οποία «κλονίζει, αναλογικώς την λυσιτέλεια των ισχυρισμών περί αντισυνταγματικότητας των ουσιαστικών ρυθμίσεων του Μνημονίου» 35. ΙΙ. Υπεροχή υπό αίρεση Α. Η υπεροχή των σκοπών του Μνημονίου έναντι των σκοπών του Συντάγματος Η αρχή της υπεροχής του ενωσιακού δικαίου (πρωτογενούς και παράγωγου) έναντι του εθνι κού διακηρύχθηκε, από πολύ νωρίς, ήδη από το 1964, από το τότε 32 Contra Μ. ΠΕΡΑΚΗ, Μελέτη του Μνημονίου υνεννόησης και της Δανειακής ύμβασης μεταξύ Ελλάδος και κρατών μελών της ευρωζώνης με σημείο αναφοράς το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης: διαπιστώσεις και κριτική, ΦρηΔικ, 2010, 166, ο οποίος υποστηρίζει ότι δεν εφαρμόζονται οι γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου και, ειδικότερα, η αρχή της υπεροχής επί των ρυθμίσεων του Μνημονίου. Αξίζει, όμως, να τονίσουμε ότι ο συγγραφέας καταλήγει στη διαπίστωση αυτή αφού έχει πρώτα αποδεχθεί ότι το Μνημόνιο υνεννόησης αποτελεί διεθνή συνθήκη, η οποία δεν έχει συναφθεί από την Ένωση, με αποτέλεσμα οι διατάξεις της να μην αποτελούν τμήμα του ενωσιακού δικαίου. Αντιθέτως, δε γίνεται καμία αναφορά στην απόφαση 2010/320/ΕΕ η οποία συνιστά αδιαμφισβήτητα ενωσιακό δίκαιο. 33 Βλ. για την αρχή της υπεροχής του ενωσιακού δικαίου γενικά, αντί άλλων, Π. Ν. ΣΑΓΚΟΤ/ Ε. Ρ. ΑΦΠΕΚΙΔΟΤ, Δίκαιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2000, 242 επ. (και ιδίως 246 επ.). 34 Contra Π. ΠΑΤΛΟΠΟΤΛΟ, Παρατηρήσεις ως προς τη νομική φύση και τις έννομες συνέπειες του Μνημονίου, 2010, ο οποίος ευθέως αμφισβητεί την υπεροχή του ενωσιακού δικαίου και έναντι του ίδιου του υντάγματος. 35 Βλ. Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, ό.π. (υποσ. 24). 9

10 ΔΕΚ, το οποίο τη θεμελίωσε στο σκεπτικό ότι το δίκαιο που δημιουργήθηκε με τη συνθήκη της (τότε) Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας «γεννήθηκε από αυτόνομη πηγή και δεν θα ήταν δυνατόν, λόγω της εξειδικευμένης ιδιόμορφ ης φύσης του, να δεχθεί να του αντιταχθεί νομικώς έν α οποιοδήποτε κείμενο εθνικού δικαίου» 36, ενώ στην έννοια του «οποιουδήποτε», διευκρίνισε λίγα χρόνια αργότερα, το 1970, το ίδιο δικαστήριο ότι εμπίπτουν και τα υντάγματα των κρατών -μελών, η επίκληση διατάξεων των οποίων «δεν θα μπορούσε να θίξει το κύρος μιας πράξης της κοινότητας ή την ισχύ της στο έδαφος του κράτους αυτού» 37. Είναι, βέβαια, προφανές ότι στο πλαίσιο της παρούσας εισήγησης δε θα μπορούσε να γίνει ούτε καν μία συνοπτική αναφορά στη σχετική συζήτηση και τις θεωρητικές κατασκευές που διατυπώθηκαν για την αντιμετώπιση του ζητήματος των σχέσεων εθνικού υντάγματος και ενωσιακού δικαίου 38. Αντίθετα, όμως, αξίζει να επισημάνουμε ότι η υπεροχή του Μνημονίου, ως παράγωγου ενωσιακού δικαίου έναντι του ελληνικού υντάγματος, συνίσταται στην εν γένει υποστασιοποίηση του ερμηνευτικού επικαθορισμού του εθνικού «οικονομικού Συντάγματος» από τους συνταγματικούς σκοπούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι πλέον κατισχύουν επί του πρώτου 39. Ειδικότερα, το ύνταγμα το 1975 προικίστηκε μεταξύ άλλων με το σπουδαίο θεσμικό εφόδιο του οικονομικού πλουραλισμού στο πλαίσιο του οπ οίου η ιδιωτική πρωτοβουλία και ο κρατικός προγραμματισμός, ως οι δύο παράγοντες διαμόρφωσης της οικονομικής δραστηριότητας, συνυπάρχουν δίχως να μπορεί να θεωρηθεί ότι κάποιος από τους δύο προέχει 40. το πλαίσιο αυτό του ελληνικού «οικονομικού Συντάγματος» που συγκροτείται από ένα σύνολο επιμέρου ς συνταγματικών διατάξεων (5 1, 17, 21, 22, 26 1, 2 και 4, 106 υντ.), αφενός καθιερώνεται η οικονομία της αγοράς και οι συναφείς με αυτήν ελευθερίες, αφετέρου, όμως, αναγνωρίζεται ο παρεμβατικός, ρυθμιστικός ρόλος του κράτους, ενώ ταυτόχρονα ανάγονται σε συνταγματικούς σκοπούς η οικονομική ανάπτυξη - υποταγμένη όμως, στην υπηρεσία της ανθρώπινης αξίας -, η 36 ΔΕΚ 6/64, Costa Enel, , υλλ. 1978, 1145 επ. 37 ΔΕΚ 11/70, Internationale Handelsgesellschaft, , υλλ. 1970, Βλ. διεξοδική ανάλυση των σχετικών θέσεων σε Λ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΤΛΟΤ, Εθνικό ύνταγμα και Κοινοτικό Δίκαιο: το ζήτημα της «υπεροχής», 2009, passim (ιδίως 111 επ.). 39 Πρβλ. Κ.Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, ό.π. (υποσ. 24). 40 Βλ. διεξοδικά Α. ΜΑΝΕΗ/ Α. ΜΑΝΙΣΑΚΗ, Κρατικός Παρεμβατισμός και ύνταγμα σε Α. ΜΑΝΕΗ/ Α. ΜΑΝΙΣΑΚΗ/ Γ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ, Η «υπόθεση Ανδρεάδη» και το οικονομικό ύνταγμα, 1991, 24 επ. και Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, Η αντισυνταγματικότητα των «αδειών σκοπιμότητας» ή το τέλος του οικονομικού πλουραλισμού του υντάγματος 1975/1986/2001;, ΕφημΔΔ, 2006,

11 κοινωνική δικαιοσύνη και αλληλεγγύη, αλλά και τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα 41. Οι σκοποί, ωστόσο του Μνημονίου, όπως αυτοί ενσωματώνονται στην απόφαση 2010/320/ΕΕ επιδιώκουν μονόπλευρα την ανάδειξη της αγοράς και του ελεύθερου ανταγωνισμού ως πρωταρχικών στόχων δράσης και της ελληνικής Δημοκρατίας, ενώ αποτελούν, άλλωστε, τη μήτρα του συνόλου των ενωσιακών σκοπών 42 και, ταυτόχρονα την ικανοποίηση των διεθνών χρηματιστηριακών αγορών (βλ. σκέψη 5 απόφασης 2010/320/ΕΕ) 43 σε βάρος των στόχων κοινωνικής πολιτικής που θέτει το ύνταγμα 44, οδηγώντας σε δραματική συρρίκνωση το κοινωνικό κράτος δικαίου 45. Κατ αυτόν τον τρόπο οι ενωσιακοί σκοποί του Μνημονίου «αφομοιώνουν και, τελικώς, υποκαθιστούν τους υποβαθμισμένους εθνικούς συνταγματικούς σκοπούς» 46, οι οποίοι, πλέον ούτε ως όρια μπορούν ν αντιταχθούν απέναντι στους πρώτους σε μια προσπάθεια αναχαίτισης αυτών, οδηγώντας τη συνοχή της εθνικής συνταγματικής τάξης σε διαρκή υποβάθμιση. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι ορισμένες συνταγματικές διατάξεις, δεν αδρανοποιούνται απλά, αλλά ουσιαστικά αναστέλλονται με τις προβλέψεις του Μνημονίου, όπως για παράδειγμα το άρθρο 22 1 εδ. β υντ. 47, διάταξη για την οποία ο εθνικός συνταγματικός νομοθέτης δε διανοήθηκε να πράξει κάτι αντίστοιχο ούτε στο πλαίσιο της μόνης θεσμοποιημένης αναστολής συνταγματικών δικαιωμάτων του άρθρου 48 υντ., καθώς δεν την συμπεριέλαβε μεταξύ εκείνων που αναστέλλεται η ισχύς τους σε περίπτωση κατάστασης πολιορκίας Πρβλ. Γ. ΚΑΣΡΟΤΓΚΑΛΟΤ, Σο οικονομικό ύνταγμα και το «παρασύνταγμα» του Μνημονίου, 2010, greek-critical-legal.blogspot.com. 42 Πρβλ. Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, Μεταξύ συνταγματικών σκοπών και συνταγματικών ορίων: η διαλεκτική εξέλιξη της συνταγματικής πραγματικότητας στην εθνική και στην κοινοτική έννομη τάξη, ΕφημΔΔ, 2008, Πρβλ. Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, ό.π. (υποσ. 24). 44 Βλ. διεξοδικά σε Γ. ΚΑΣΡΟΤΓΚΑΛΟΤ, ό.π. (υποσ. 41), αναφορικά με τους περιορισμούς που εισάγει το Μνημόνιο στη συλλογική αυτονομία και σε σειρά κοινωνικών δικαιωμάτων. 45 Βλ. ενδεικτικά το άρθρο 2 της απόφασης 2010/320/ΕΕ, το οποίο επιβάλλει -μεταξύ άλλων- τη μείωση των δώρων Πάσχα, Φριστουγέννων και των επιδομάτων αδείας που καταβάλλονται στους δημοσίους υπαλλήλους και στους συνταξιούχους του δημοσίου, την κατάργηση του επιδόματος αλληλεγγύης, τη μείωση των υψηλότερων συντάξεων, τη θέσπιση νομοθεσίας για τους κατώτατους μισθούς κάτω από τον κατώτατο μισθό κ.α. 46 Βλ. Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, ό.π. (υποσ. 42), Βλ. ενδεικτικά άρθρο 2 3 περ. δ απόφασης 2010/320/ΕΕ και, ήδη, άρθρο Δεύτερο 9 περ. ε ν. 3845/2010 για τη δυνατότητα καθορισμού κατώτατου ημερομισθίου των νέων ηλικίας κάτω των 25 ετών που εισέρχονται στην αγορά εργασίας για πρώτη φορά, προφανώς κατώτερου από αυτό που προβλέπει η Ε.Γ...Ε., ρύθμιση που ευθέως αντίκειται στο άρθρο 22 1 εδ. Β υντ. Βλ. διεξοδικά σε Γ. ΚΑΣΡΟΤΓΚΑΛΟΤ, ό.π. (υποσ. 8) Πρβλ. Δ. ΣΡΑΤΛΟΤ ΣΖΑΝΕΣΑΣΟΤ, ύνταγμα, μνημόνιο, εργασιακές σχέσεις και «σωτηρία της πατρίδας», 2010, 11

12 Β. Όριο της υπεροχής: το πρωτογενές ενωσιακό δίκαιο Αξίζει, πάντως, να επισημάνουμε ότι το παραπάνω «οικοδόμημα» σκέψης έχει ως θεμέλιο λίθο την βασική προϋπόθεση ότι η απόφαση 2010/320/ΕΕ του υμβουλίου δεν παραβιάζει το πρωτογενές ενωσιακό δίκαιο των υνθηκώ ν ΕΕ και ΛΕΕ 49. ε διαφορετική περίπτωση η αρχή της υπεροχής του ενωσιακού δικαίου δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής, με συνέπεια την αδυναμία διαφυγής των μέτρων του Μνημονίου από τον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας. Εξετάζοντας, στο πλαίσιο της παρούσας εισήγησης, τη σχέση μεταξύ της απόφασης 2010/320/ΕΕ και του πρωτογενούς ενωσιακού δικαίου θα περιοριστούμε μόνο στη διερεύνησή του α ν η απόφαση αυτή αντίκειται στην αρχή της δοτής αρμοδιότητας, όπως η τελευταία καθορίζεται στα άρθρα 4 1 και 5 σε συνδυασμό με τα άρθρα 2-6 ΛΕΕ 50, καθώς σε περίπτωση καταφατικής απάντησης η σχετική απόφαση μπορεί ν ακυρωθεί στο σύνολό της από το ΔΕΕ, ενώ αντίστοιχη καταφατική απάντηση στο αν, για παράδειγμα, το άρθρο 2 3 περ. δ της απόφασης 2010/320/ΕΕ (θέσπιση νομοθεσίας για κατώτατους μισθούς κάτω από τον κατώτατο μισθό) αντίκειται στην αρχή της μη διάκρισης, θα οδηγούσε σε ακύρωση μονάχα της σχετικής διάταξης. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι δε θα πρέπει να ελεγχθεί η απόφαση 2010/320/ΕΕ και στο πλαίσιο αυτό. Απλώς εμείς για καθαρά πρακτικούς λόγους προβαίνουμε στην παραπάνω οριοθέτηση του αντικειμένου της έρευνάς μας. Ειδικότερα, η εν λόγω απόφαση, η οποία, όπως ήδη επισημάναμε, ενσωματώνει το περιεχόμενο του Μνημονίου υνεννόησης, περιλαμβάνει ρυθμίσεις που καθορίζουν αναλυτικά τα μέτρα εισοδηματικής φορολογικής, κοινωνικής πολιτικής και πολιτικής για το ασφαλιστικό που πρέπει να λάβει η Ελλάδα προκειμένου να επιτύχει τη μείωση του ελλείμματος 51. το πλαίσιο αυτό, είναι απόλυτα ακριβής η διαπίστωση ότι το Μνημόνιο «αποτελεί ένα εξαιρετικά εκτεταμένο πρόγραμμα εσωτερικών πολιτικών», το οποίο «ενόψει της ασφυκτικής πίεσης για την εφαρμογή του, εξαλείφ ει κάθε δυνατότητα άλλων ή και πρόσθετων ακόμη εσωτερικών πολιτικών», για να ακολουθήσει η διαπίστωση ότι «η πολιτική ζωή της χώρας εξελίσσεται με βάση τους πολιτικούς στόχους που τίθενται στο Μνημόνιο- αυτοί είναι πλέον οι κυβερνητικοί στόχοι, αυτοί είναι το κριτήριο ορθότητας των επί μέρους ή 49 Πρβλ. Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, ό.π. (υποσ. 24). 50 Πρβλ. Ε. ΜΑΡΙΑ, ό.π., Βλ. άρθρα 1 και 2 απόφασης 2010/320/ΕΕ και υποσ

13 εξειδικευμένων πολιτικών και περί αυτούς αναπτύσσεται η αντιπολίτευση» 52. Μετά την υιοθέτηση της υνθήκης της Λισσαβόνας ( ), ένα σημαντικό πρόβλημα που αντιμετώπιζε η θεωρία σε σχέση με τον ακριβή προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής των αποκλειστικών και των συντρεχουσών αρμοδιοτήτων της Ε.Ε. λύθηκε, καθώς πλέον η τελευταία διαθέτει εξαντλητικό κατάλογο αποκλειστικών, συντρεχουσών και υποστηρικτικών αρμοδιοτήτων βάσει των άρθρων 2-6 ΛΕΕ. Κατ αυτόν τον τρόπο, κάθε αρμοδιότητα που δεν απονέμεται στην Ένωση σύμφωνα με τις παραπάνω διατάξεις ανήκει στα κράτη-μέλη. Αυτό ακριβώς ισχύει για την εισοδηματική, την κοινωνική και τη φορολογική πολιτική καθώς και για την πολιτική για το ασφαλιστικό, οι οποίες εξακολουθούν να παραμένουν στην αποκλειστική αρμοδιότη τα των κρατώνμελών 53. Αλλά, ακόμη, και αν αμφισβητούσε κανείς την παραπάνω θέση μας, θα έκανε σίγουρα δεκτό ότι σε αντίθεση με τη νομισματική ένωση, όπου καθιερώθηκε η μ εταβίβαση της νομισματικής κυριαρχίας σε υπερεθνικό επίπεδο, με την ΕΕ να έχει αποκλειστική αρμοδιότητα στη νομισματική πολιτική για τα κράτη-μέλη με νόμισμα το ευρώ (βλ. άρθρο 3 1 περ. γ ΛΕΕ), η άσκηση της οικονομικής πολιτικής παρέμεινε, καταρχήν, σε εθνικό επίπεδο. τον κανόνα αυτόν εισάγονται δύο εξαιρέσεις με τις αρχές i) του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών των κρατών-μελών μέσω συγκριμένων ενεργειών του υμβουλίου (βλ. άρθρο 121 ΛΕΕ) και ii) της δημοσιονομικής πειθαρχίας 54, στο πλαίσιο της οποίας εντάσσεται και η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος του άρθρου 126 Λ ΕΕ. Έτσι, λοιπόν, μπορεί η αρχή της δημοσιονομικής πειθαρχίας να σχετικοποιεί την αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών-μελών, ωστόσο, τα κράτη-μέλη εξακολουθούν να παραμένουν κυρίαρχα και το στοιχείο αυτό πρέπει να γίνεται σεβαστό στις ρυθμίσεις της διαδικασίας του υπερβολικού ελλείμματος 55. Είναι, βέβαια, γεγονός ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του ΔΕΕ 56, ακόμη και όταν τα κράτη-μέλη εξακολουθούν να είναι αρμόδια σ έναν τομέα, οφείλουν να ασκούν τη σχετική αρμοδιότητά τους στον τομέα αυτό σεβόμενα το πρωτογενές 52 Βλ. Γ. Ζ. ΔΡΟΟΤ, Σο «Μνημόνιο» ως σημείο στροφής του πολιτεύματος, 2010, 53 Πρβλ. Ε. ΜΑΡΙΑ, ό.π., Πρβλ. Φ. ΓΚΟΡΣΟΤ, Η Οικονομική Ένωση σε ΓΚΟΡΣΟΤ/ ΚΡΕΜΛΗ/ ΚΩΝΣΑΝΣΙΝΙΔΗ κ.α., Ερμηνεία κατ άρθρο της υνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και της υνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, τόμος ΙΙΙ, 2006, Πρβλ. Κ. ΓΩΓΟΤ, ό.π., Βλ. ενδεικτικά ΔΕΚ , C-330/03, Colegio de Ingenieros de Caminos, Canalesy Puertos (σκέψη 29). 13

14 ενωσιακό δίκαιο. Παρολαυτά, είναι προφανές ότι σε καμία περίπτωση τα κράτη-μέλη δεν αποστερούνται της σχετικής διακριτικής τους ευχέρειας που απολαμβάνουν στον τομέα αυτόν 57. Από την ανάλυση που προηγήθηκε, όμως, μάλλον καθίσταται σαφές ότι με την απόφαση 2010/320/ΕΕ το υμβούλιο της ΕΕ θεσμοθέτησε με λεπτομερέστατο τρόπο 58 την πολιτική που πρέπει να ακολουθηθεί από τη χώρα μας σε σειρά τομέων που ανήκουν στην αποκλειστική α ρμοδιότητά της ως κράτος-μέλος της ΕΕ 59, εξανεμίζοντας μάλιστα την όποια διακριτική ευχέρεια είχε η Ελλάδα στον τομέα της οικονομικής πολιτικής. Γ. Ένα προδικαστικό ερώτημα ως διάμεσος μεταξύ ΣτΕ και ΔΕΕ Από την ανάλυση που προηγήθηκε, καθίσταται φανερό ότι η απόφαση 2010/320/ΕΕ του υμβουλίου της ΕΕ θα μπορούσε να προσβληθεί ενώπιον του ΔΕΕ με βάση τον 3 ο από τους τέσσερις συνολικά περιοριστικά απαριθμούμενος στο άρθρο ΛΕΕ λόγους ακύρωσης, λόγω, δηλαδή παράβασης της ΛΕΕ 60, εφόσον εκδόθηκε καθ υπέρβαση των εξουσιών που διαθέτει το υμβούλιο δυνάμει της ΛΕΕ. Από τη στιγμή, λοιπόν, που γίνει δεκτή από την Ολομέλεια του υμβουλίου της Επικρατείας στην υπόθεση του «Μνημονίου» (δικάσιμος ) η θέση που διατυπώνεται στη σχετική εισήγηση ότι η «υποχρέωση του ελληνικού κράτους να λάβει τα (δημοσιονομικά και οικονομικά) μέτρα απορρέει από την απόφαση» 2010/320/ΕΕ 61, ανακύπτει, σύμφωνα με τη νομολογία του ΔΕΕ 62, υποχρέωση του δικαστηρίου να υποβάλλει προδικαστικό ερώτημα στο ΔΕΕ, ως το μόνο αρμόδιο να διαπιστώσει την ακυρότητα ενωσιακών πράξεων, καθώς προκύπτουν, όπως ήδη καταδείχθηκε, σοβαρές αμφιβολίες ως προς το κύρος της απόφασης 2010/320/ΕΕ και το ΔΕΕ δεν έχει 57 Πρβλ. Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, Ο διάχυτος και παρεμπίπτων δικαστικός έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων στην Ελλάδα υπό το πρίσμα του ευρωπαϊκού κοινοτικού δικαίου, ΕφημΔΔ, 2009, Βλ. πχ την προβλεπόμενη στο άρθρο 2 1 περ. ζ της απόφασης 2010/320/ΕΕ «κατάργηση των δώρων Πάσχα, Χριστουγέννων, των επιδομάτων αδείας που καταβάλλονται στους συνταξιούχους, με ταυτόχρονη προστασία αυτών που λαμβάνουν χαμηλότερες συντάξεις, με στόχο την εξοικονόμηση 1900 εκατ. ευρώ για ένα πλήρες έτος (1500 εκατ. ευρώ το 2010)». 59 Πρβλ. Ε. ΜΑΡΙΑ, ό.π., Βλ. διεξοδικά για τους λόγους ακυρώσεως του άρθρου ΛΕΕ (πρώην άρθρο ΕΚ) σε ΚΟΤΡΗ εις ΚΟΤΡΗ, Ερμηνεία υνθηκών, α. 230 ΕΚ, αρ. περ. 50 επ. 61 Βλ. ΕΙΡ. ΑΡΠ, Εισήγηση στην υπόθεση του «Μνημονίου», 2010, 62 Βλ. ενδεικτικά ΔΕΚ , C-143/88 και C-92/89, Zuckerfabrik (σκέψεις 16 επ.) και ΔΕΚ , C-465/93, Atlanta (σκέψεις 20-21). 14

15 ήδη επιληφθεί του ζητήματος αυτού 63. Μάλιστα η σχετική υποχρέωση ανακύπτει ανεξάρτητα από την υποχρέωση υποβολής προδικαστικού ερωτήματος εκ μέρους του τε στο ΔΕΕ λόγω του ότι το πρώτο είναι δικαστήριο τελευταίου βαθμού δικαιοδοσίας (βλ. άρθρο ΛΕΕ) 64. Με το σχετικό προδικαστικό ερώτημα το ΔΕΕ θα έχει την ευκαιρία να εξετάσει γενικότερα τη σχέση της απόφασης 2010/320/ΕΕ με το πρωτογενές δίκαιο (ΕΕ, ΛΕΕ) και μάλιστα όχι μόνο στη βάση που το επιχειρήσαμε εμείς, αλλά και ευρύτερα σε σχέση τόσο με τον ΦΘΔΕΕ, ο οποίος με την υνθήκη της Λισαβόνας αποκτά ίδια νομική ισχύ με τις υνθήκες ΕΕ και ΛΕΕ, όσο και με τις θεμελιώδεις ελευθερίες και γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης. Έτσι, είναι πιθανό το ΔΕΕ, επαναλαμβάνοντας πάγια νομολογία του, να υποστηρίξει ότι η προώθηση της μείωσης του δημοσίου χρέους ενός κράτους-μέλους δεν μπορεί ν αποτελέσει έγκυρη δικαιολογία για την επιβολή περιορισμών στις θεμελιώδεις ελευθερίες της ευρωπαϊκής έννομης τάξης 65, και έτσι να προχωρήσει στην ακύρωση της σχετικής απόφασης. Ωστόσο, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι θα πράξει το αντίθετο, καθώς ήδη από τις αιτιολογικές σκέψεις 3,7,8 της απόφασης 2010/320/ΕΕ προβάλλεται το επιβεβλημένο της λήψης των σχετικών μέτρων για λόγους έκτακτης ανάγκης που δεν αφορούν μόνο την Ελλάδα, αλλά συνδέονται άμεσα με τη βιωσιμότητα της ίδιας της Ευρωζώνης 66. Ανεξάρτητα πάντως από την έκβαση που θα έχει η υποβολή ενός τέτοιου προδικαστικού ε ρωτήματος εκ μέρους του τε στο ΔΕΕ ένα είναι σίγουρο: θα επιμεριστεί το «βάρος» που σηκώνει ουσιαστικά μόνο του μέχρι στιγμής το τε όσον αφορά την έγκριση ή την απόρριψη των νέων μέτρων 67, ενώ, ταυτόχρονα, ο σχετικός «διάλογος» μεταξύ εθνικού και ενωσιακού δικαστή θα διεξαχθεί στον υψηλότερο δυνατό βαθμ ό, με συνέπεια, αντίστοιχα υψηλέ ς να είναι και οι προσδοκίες όσον αφορά τα πορίσματά του. 63 Πρβλ. Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, Η υποχρέωση σύμφωνης με το κοινοτικό δίκαιο ερμηνείας και εφαρμογής των κανόνων της διοικητικής δικονομίας, ΕφημΔΔ, 2008, Πρβλ. Γ. ΚΑΙΜΑΣΗ, ό.π. (υποσ. 6), 203 και διεξοδικά για την υποχρέωση παραπομπής σε ΚΟΤΡΗ εις ΚΟΤΡΗ, Ερμηνεία υνθηκών, α. 234 ΕΚ, αρ. περ. 24 επ. 65 Βλ. ενδεικτικά ΔΕΚ , C-35/98 Verkooijen (σκέψη 48), ΔΕΚ , C- 367/98, Επιτροπή κ. Πορτογαλίας (σκέψη 52 σε συνδυασμό με σκέψη 10) και περαιτέρω σε Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, «Επενδύστε στο Κράτος Δικαίου», ΕφημΔΔ, 2010, Πρβλ. Π. ΓΚΛΑΒΙΝΗ, ό.π. (υποσ. 3), Πρβλ. Α. ΓΕΡΟΝΣΑ, ό.π.,

16 Αντί Επιλόγου Η δικαστικοποίηση δεν είναι λύση Ακόμη, όμως και αν υποβληθεί τελικά προδικαστικό ερώτημα στο ΔΕΕ, ακόμη κι αν το ίδιο προχωρήσει σε ακύρωση της σχετικής απόφασης του υμβουλίου της ΕΕ, ακόμη - ακόμη και αν το τε θεωρήσει ότι τα μέτρα του Μνημονίου παραβιάζουν συγκεκριμένες συνταγματικές διατάξεις, δε θα πρέπει να οδηγηθούμε στην αυταπάτη ότι το πρ όβλημα της εν γένει αποδόμησης των κοινωνικών κατακτήσεων μπορεί ν αντιμετωπιστεί μέσω της δικαστικοποίησης της οικονομικής πολιτικής του κράτους και συναφών μορφών νομικής δράσης 68. Σο ζήτημα είναι πολύ πιο σύνθετο και σχετίζεται με τη διαπίστωση ότι τα πραγματικά κέντρα λήψης των αποφάσεων βρίσκονται πολύ μακριά από το εθνικό κράτος, μακριά ακόμη και από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Σαμείο. Πράγματι, όπως ιδιαίτερα εύγλωττα υπογραμμίζει ο Κ. Σσουκαλάς «αν κυρίαρχος είναι εκείνος που αποφασίζει για τις έκτακτες περιστάσεις, και μάλιστα τόσο για το πότε οι περιστάσεις είναι έκτακτες, όσο και για το πως πρέπει να αντιμετωπισθούν, είναι σαφές ότι κυρίαρχοι σήμερα είναι μόνον οι αγορές, τα νομαδικά κεφάλαια, το χρηματοπιστωτικ ό σύστημα.» (η υπογράμμιση στο κείμενο) 69. Η διαπίστωση αυτή είναι εξαιρετικά κρίσιμη, καθώς αποδεικνύει ότι ουσιαστικά δεν είναι τα μέτρα του Μνημονίου που πρέπει να ακυρωθούν, αλλά το ίδιο το μοντέλο των αρρύθμιστων αγορών το οποίο οδήγησε σε αυτά και προς εξυπηρέτηση του οποίου υπάρχουν τα τελευταία. Καθίσταται, συνεπώς, επιτακτική η ανάγκη μι ας αντικειμενικής αναρρύθμισης της ελεύθερης αγοράς με κύριο στόχο την αναστροφή της διαδικασίας αποπροσωποποίησης των οικονομικών συναλλαγών και την επιστροφή σε ένα οικονομικό σύστημα το οποίο να λειτουργεί με γνώμονα το «πρόσωπο με την πλέον φυσική έννοια του όρου τον ίδιο τον άνθρωπο» 70, υπό την διπλή μάλιστα ιδιότητά του «ως άτομο και ως μέλος του κοινωνικού συνόλου» (βλ. άρθρο 25 1 εδ. α υντ.), τελικά, ως υποκείμενο των συνταγματικών δικαιωμάτων 71. Με άλλα λόγια, αντί για στρατηγικές επενδύσεις επιχειρήσεων χρειαζόμαστε μάλλον μία στρατηγική «επένδυση στο Κράτος Δικαίου» 72. Σο ερώτημα, βέβαια, που τίθεται είναι αν διαθέτουμε τα απαιτούμενα κεφάλαια για μια τέτοια επένδυση. Σην απάντηση αφήνουμε να την δώσει ο J. Habermas, σύμφωνα 68 Πρβλ. Δ. ΣΡΑΤΛΟΤ-ΣΖΑΝΕΣΑΣΟΤ, ό.π. 69 Βλ. Κ. ΣΟΤΚΑΛΑ, Η αρπαγή της Ευρώπης, 2011, 70 Βλ. Γ. ΔΕΛΛΗ, Σο χαμένο πρόσωπο του φιλελευθερισμού, ΕφημΔΔ, 2008, Βλ. διεξοδικά Α. ΜΑΝΙΣΑΚΗ, Σο υποκείμενο των συνταγματικών δικαιωμάτων, 1981, passim (και ιδίως 99 επ.). 72 Βλ. την ομότιτλη μελέτη του Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΛΟΤ, ό.π. (υποσ. 65),

17 με τον οποίο «η πρόκληση ενώπιόν μας δεν είναι να ανακαλύψουμε τίποτε καινούργιο αλλά να διατηρήσουμε τα μεγάλα επιτεύγματα του ευρωπαϊκού εθνικού κράτους, πέρα από τα δικά του όρια. Στα επιτεύγματα αυτά περιλαμβάνονται όχι μόνον οι τυπικές εγγυήσεις των ατομικών δικαιωμάτων αλλά και τα κατακτημένα επίπεδα του κράτους πρόνοιας, της παιδείας και της ανάπαυσης, που είναι οι προϋποθέσεις μιας αποτελεσματικής ιδιωτικής αυτονομίας και μι ας δημοκρατικής ιδιότητας του πολίτη» Βλ. J. HABERMAS, Why Europe needs a Constitution, New Left Review, 2001, 6, όπως παρατίθεται από την Λ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΤΛΟΤ, Η συνταγματική οικοδόμηση της Ευρώπης από τη σκοπιά του ελληνικού υντάγματος σε Α. ΜΑΝΙΣΑΚΗ/ Λ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΤΛΟΤ (επιμ.), Η προοπτική ενός υντάγματος για την Ευρώπη, 2003,

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΤΥΠΗ ΔΙΚΗ ΩΣ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΣτΕ

Η ΠΡΟΤΥΠΗ ΔΙΚΗ ΩΣ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΣτΕ Η ΠΡΟΤΥΠΗ ΔΙΚΗ ΩΣ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΣτΕ Μία πρώτη αποτίμηση της ως τώρα νομολογίας Δημήτρης Σ. Νικηφόρος ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου & Πολιτικής Επιστήμης (ΑΠΘ)

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογοι... ΙΧ Συντομογραφίες... ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 ΚΡΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 7 ΤΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ 8

Πρόλογοι... ΙΧ Συντομογραφίες... ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 ΚΡΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 7 ΤΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ 8 Πρόλογοι... ΙΧ Συντομογραφίες... ΧΧΙ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 ΚΡΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 7 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ, ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΘΕΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΟΥ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4526, (I)/2015 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ 2015

Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4526, (I)/2015 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ 2015 Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4526, 21.7.2015 Ν. 131(Ι)/2015 131(I)/2015 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ 2015 Προοίμιο. Για σκοπούς, μεταξύ άλλων, εναρμόνισης με Επίσημη

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ

Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ Μεταπτυχιακό ΔΕΟΣ (Οκτώβριος 2015) Γ. Καρύδης Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ 1 η και 2 η Διάλεξη : Βασικά σημεία Ι. Ορισμοί Ιστορικά στοιχεία Ορισμός Δικαίου ΕΕ : Σύστημα κανόνων νομικά δεσμευτικών που διέπουν

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

Οι διακυβερνητικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων

Οι διακυβερνητικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων Οι διακυβερνητικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων Η διαδικασία λήψης αποφάσεων στην κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας, καθώς και σε διάφορους άλλους τομείς, όπως είναι η ενισχυμένη συνεργασία,

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

15206/14 AΣ/νικ 1 DG D 2C

15206/14 AΣ/νικ 1 DG D 2C Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 14 Νοεμβρίου 2014 (OR. en) 15206/14 FREMP 198 JAI 846 COHOM 152 POLGEN 156 ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αποστολέας: Αποδέκτης: Θέμα: Προεδρία Συμβούλιο Διασφάλιση του σεβασμού του

Διαβάστε περισσότερα

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η : Δικαίωμα στην εκπαίδευση Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ"

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ" Εισαγωγικός Διαγωνισμός για την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 2014 Δείγμα Σημειώσεων για το μάθημα Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΟ ΝΟΜΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ

ΠΛΑΝΟ ΝΟΜΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΠΛΑΝΟ ΝΟΜΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ Το Γραφείο μας εκπόνησε την παρακάτω νομική ανάλυση στρατηγική για την αντιμετώπιση των δυσμενών ρυθμίσεων του Ν. 4252/2014 σε βάρος των Παραγωγών Ηλεκτρικής Ενέργειας από Φωτοβολταϊκούς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

PUBLIC ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες,27Μαΐου 2014 (OR.en) 10296/14 LIMITE JUR321 JAI368 POLGEN75 FREMP104

PUBLIC ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες,27Μαΐου 2014 (OR.en) 10296/14 LIMITE JUR321 JAI368 POLGEN75 FREMP104 ConseilUE ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣΕΝΩΣΗΣ Βρυξέλλες,27Μαΐου 2014 (OR.en) 10296/14 LIMITE PUBLIC JUR321 JAI368 POLGEN75 FREMP104 ΓΝΩΜΗΤΗΣΝΟΜΙΚΗΣΥΠΗΡΕΣΙΑΣ 1 Θέμα: ΑνακοίνωσητηςΕπιτροπήςγιαένανέοπλαίσιοτηςΕΕγιατηνενίσχυσητου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση ΠΗΓΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ & ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. Η ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΕ Η έννομη προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα «Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014»

Εργασιακά Θέματα «Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014» Εργασιακά Θέματα «Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το νέο καθεστώς της Μεσολάβησης Διαιτησίας μετά τον Ν. 4303/2014 Συνοπτική παρουσίαση 3 2. Εισαγωγή. 5

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο Ειδικές μορφές στέρησης της ιδιοκτησίας και λοιποί θεμιτοί περιορισμοί της/ρήτρες συλλογικής διαπραγμάτευσης

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΠΡΟΣ: 1. Όλους τους Υπουργούς και Υφυπουργούς 2. Τον Γενικό Γραμματέα της Κυβέρνησης 3. Όλους τους Γενικούς Γραμματείς Υπουργείων

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Σημείωμα Νομικού Συμβούλου ΚΕΔΕ Γ. Ζυγούρη

Ενημερωτικό Σημείωμα Νομικού Συμβούλου ΚΕΔΕ Γ. Ζυγούρη Ενημερωτικό Σημείωμα Νομικού Συμβούλου ΚΕΔΕ Γ. Ζυγούρη Κατά την πρόσφατη Συνεδρίαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου συζητήθηκε το ζήτημα της Συνταγματικότητας των άρθρων 16 του ν. 4429/2016 και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα...... VII Εισαγωγικές παρατηρήσεις............ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οι υποχρεώσεις εχεμύθειας και μη ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εντολή της οµάδας εργασίας για το Χάρτη

Εντολή της οµάδας εργασίας για το Χάρτη ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Βρυξέλλες, 31 Μαΐου 2002 (03.06) (OR. fr) CONV 72/02 ΣΗΜΕΙΩΜΑ του : προς : Θέµα : κ. António Vitorino τα µέλη της Συνέλευσης Εντολή της οµάδας εργασίας για το Χάρτη Επισυνάπτεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

Έχει ανακύψει εκατοντάδες φορές το ζήτημα τα τελευταία χρόνια στην ελληνική νομολογία και

Έχει ανακύψει εκατοντάδες φορές το ζήτημα τα τελευταία χρόνια στην ελληνική νομολογία και LEGAL INSIGHT ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΝΟΜΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΗΜΕΝΗΣ ΠΩΛΗΣΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ Γιώργος Ψαράκης Έχει ανακύψει εκατοντάδες φορές το ζήτημα τα τελευταία χρόνια στην ελληνική νομολογία και έχει

Διαβάστε περισσότερα

Eφαρμογή της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ)

Eφαρμογή της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ (Ν. 3094/2003 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, Άρθρο 3 5) Eφαρμογή της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) Βοηθός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ¼ ù½ ¼¹º  ºÅÁ¹±ÁÇ ±Â

þÿ ¼ ù½ ¼¹º  ºÅÁ¹±ÁÇ ±Â Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Law and Social Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Articles 2013 þÿ ± ÃŽı³¼±Ä¹º Ä ¼±Ä± Ä þÿ¼½ ¼ ½ Å µ½ìèµ¹ ¼ ¹Á±Ã¼ ½ þÿºá±ä¹º  º±¹ µà¹ä Á ͼµ½ Â

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΛΟΓΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ --------------------- Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας

ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ EL EL EL ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 11.7.2007 SEC(2007) 936 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ Συνοδευτικό έγγραφο της Λευκής Βίβλου για τον

Διαβάστε περισσότερα

φορολογική νομολογία περιοδικά με οποιαδήποτε μορφή εί- Τόμος 65

φορολογική νομολογία περιοδικά με οποιαδήποτε μορφή εί- Τόμος 65 Προστιθέμενης Αξίας. Πάγια αντιμισθία. Κανονιστική απόφαση διοίκησης. Aριθ. Aπόφ. 909/2011 (Β τμ. Σ.τ.Ε.) Πρόεδρος: Φ. Αρναούτογλου, Αντιπρόεδρος. Εισηγητής: Ε. Νίκα, Σύμβουλος. Δικηγόροι: Π. Γιαννόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000»

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000» ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000» Συμμετοχή στη στρογγυλή τράπεζα με θέμα «Πολιτιστικά τοπία σε περιοχές Natura 2000 Προκλήσεις και προοπτικές» 1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. Ο κρατικός παρεμβατισμός στην οικονομία και την κοινωνία. Διοικητικές διαστάσεις των οικονομικών λειτουργιών της Δημόσιας

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέμα 1 ο (κληρώθηκε) Ο ευρωπαϊκός και διεθνής νομικός πολιτισμός αναγνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Προς: τους ΕΛΚΕ των ΑΕΙ της χώρας

Προς: τους ΕΛΚΕ των ΑΕΙ της χώρας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚ/ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Νομικών Θεμάτων 16.6.2011 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ (53/2011) Θέμα: Αιτιολογημένη γνώμη της Βουλής των Αντιπροσώπων της Ιταλικής Δημοκρατίας σχετικά με την πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 17 Νοεµβρίου 2010 ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Προτάσεις του ΣΕΒ σε σχέση µε την οικονοµική κατάσταση και την ανάγκη να επανέλθει η χώρα σε αναπτυξιακή τροχιά Α. Η κατάσταση της οικονοµίας σήµερα 1. Η χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων

Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων Λίνα Παπαδοπούλου Επ Καθ Συνταγματικού Δικαίου, Νομική Σχολή, ΑΠΘ [Σύνδεση με τα προηγούμενα] Η τυπική υπεροχή του Σ ως θεμέλιο του ελέγχου της συνταγματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 Α.Δ.Π. 531/11 Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 Απόφαση αναφορικά με την εξέταση της Αγοράς των Δημοσίως Διαθέσιμων Διεθνών τηλεφωνικών υπηρεσιών που

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάδυση μιας νέας Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Η ανάδυση μιας νέας Ευρωπαϊκής Ένωσης; Δέσποινα Ασλανίδου Η ανάδυση μιας νέας Ευρωπαϊκής Ένωσης; 3 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ «Οικονομική Διακυβέρνηση και Δημοκρατική Νομιμοποίηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση» Ανιχνεύοντας τον ρόλο των

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθμιση χρεών και διέξοδος από την υπερχρέωση: Δεύτερη ευκαιρία στους υπερχρεωμένους;

Ρύθμιση χρεών και διέξοδος από την υπερχρέωση: Δεύτερη ευκαιρία στους υπερχρεωμένους; Ρύθμιση χρεών και διέξοδος από την υπερχρέωση: Δεύτερη ευκαιρία στους υπερχρεωμένους; Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γενικός Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Β: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ Σύνοψη Το παρόν υπόμνημα εξετάζει

Διαβάστε περισσότερα

Η επιλογή της προσήκουσας νομικής βάσης για το οικογενειακό δίκαιο Μελλοντικές προοπτικές

Η επιλογή της προσήκουσας νομικής βάσης για το οικογενειακό δίκαιο Μελλοντικές προοπτικές ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Γ: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΝΟΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Η επιλογή της προσήκουσας νομικής βάσης για το οικογενειακό δίκαιο Μελλοντικές προοπτικές

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση για ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Σύσταση για ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 27.7.2016 COM(2016) 519 final Σύσταση για ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την επιβολή προστίμου στην Πορτογαλία λόγω μη ανάληψης αποτελεσματικής δράσης για την

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 30 Νοεμβρίου 2009 ΠΟΛ: /11/2009. ΠΡΟΣ: Όπως Π.Α. Πληροφορίες: Κ. Απέργης Τηλέφωνο : FAX:

Αθήνα, 30 Νοεμβρίου 2009 ΠΟΛ: /11/2009. ΠΡΟΣ: Όπως Π.Α. Πληροφορίες: Κ. Απέργης Τηλέφωνο : FAX: 1 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ & ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΔΗΜ. ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ & ΕΘΝ. ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑΤΩΝ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜ. ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΤΜΗΜΑ Β Ταχ. Δ/νση: Κολωνού 2 Ταχ. Κώδικας: 104 37 Αθήνα Αθήνα, 30 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Α. Στεφάνου Έλενα Α. Καπαρδή Δικηγόροι

Ηλίας Α. Στεφάνου Έλενα Α. Καπαρδή Δικηγόροι «Μια πρώτη εκτίµηση της απόφαση του ΔΕΕ στις υποθέσεις Τele2 Sverige AB (C-203/15) και Watson και άλλων (C698/15) για την επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες. Ουσιαστικές,

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Δεύτερη Γραπτή Εργασία. Διοικητικό Δίκαιο. Θέμα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Δεύτερη Γραπτή Εργασία. Διοικητικό Δίκαιο. Θέμα ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: ΔΕΟ Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ 10 - Βασικές Αρχές Δικαίου και Διοίκησης Ακαδημαϊκό Έτος: 2015/16 Γενικές οδηγίες για την εργασία Δεύτερη Γραπτή Εργασία Διοικητικό

Διαβάστε περισσότερα

Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών Ημερίδα της 30.3.2015 Ζητήματα Φορολογικού Δικαίου

Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών Ημερίδα της 30.3.2015 Ζητήματα Φορολογικού Δικαίου Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών Ημερίδα της 30.3.2015 Ζητήματα Φορολογικού Δικαίου Η αρχή της αναδρομικής εφαρμογής του ηπιότερου νόμου περί φορολογικών κυρώσεων Ι. Δημητρακόπουλος Πάρεδρος Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

Μορφές και Θεωρίες Ρύθµισης

Μορφές και Θεωρίες Ρύθµισης Μορφές και Θεωρίες Ρύθµισης Το ενδιαφέρον του µαθήµατος συγκεντρώνεται στη µελέτη του φαινοµένου της ρύθµισης ως µορφής δηµοσίας πολιτικής στο πεδίο της οικονοµίας. Παρουσιάζονται και εξετάζονται συγκριτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4135, 18/7/2007

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4135, 18/7/2007 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ --------------------- Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα της. E.E L 166, 11.6.1998, σ.51: L

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών [όπως κυρώθηκε με το N. 2502/1997: Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών, (ΦΕΚ 103, τ. Α )] Άρθρο πρώτο.-

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία, θεωρίες και θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης

Ιστορία, θεωρίες και θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία, θεωρίες και θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης Μάθημα 8 ο : Η Συνθήκη της Λισσαβόνας. Ιστορικό πλαίσιο Κύρια χαρακτηριστικά Πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ. ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

ΙΙ. ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ Α. ΚΡΑΤΗ-ΜΕΛΗ ΜΕ ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΗ ΙΙ. ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 01.01.1999-31.12.2001 Στα κράτη-μέλη τα οποία δεν θα συμμετάσχουν από την αρχή στη Νομισματική Ένωση (παρακάτω "κράτη-μέλη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 29.1.2015 COM(2015) 20 final 2015/0012 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με τη σύναψη, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 28.11.2014 COM(2014) 715 final 2014/0339 (COD) Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την κατάργηση ορισμένων πράξεων στον τομέα της αστυνομικής

Διαβάστε περισσότερα

III ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ

III ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ C 374/2 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 4.12.2012 III (Προπαρασκευαστικές πράξεις) ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 6ης Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Για τους σκοπούς του παρόντος νόμου ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: 3) «αιτούν κράτος-μέλος»: το κράτος-μέλος από το έδαφος του οποίου έχει

Για τους σκοπούς του παρόντος νόμου ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: 3) «αιτούν κράτος-μέλος»: το κράτος-μέλος από το έδαφος του οποίου έχει Σχέδιο νόμου «Προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας προς τις διατάξεις της Οδηγίας 2014/60/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 15 ης Μαΐου 2014 σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια άρθρων 38 και 39 βασίζονται απευθείας στα συµπεράσµατα της Οµάδας IX.

Τα σχέδια άρθρων 38 και 39 βασίζονται απευθείας στα συµπεράσµατα της Οµάδας IX. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Βρυξέλλες, 12 Μαρτίου 2003 (13.03) (OR. fr) CONV 602/03 ΣΗΜΕΙΩΜΑ του : Προεδρείου προς : τη Συνέλευση Θέµα : Τα οικονοµικά της Ένωσης : σχέδιο άρθρων 38 έως 40 Τίτλος VII:

Διαβάστε περισσότερα

Οι δημόσιες δαπάνες - Ο έλεγχος των δημοσίων δαπανών

Οι δημόσιες δαπάνες - Ο έλεγχος των δημοσίων δαπανών Δημοσιονομικό Δίκαιο ΠΜΣ 2016-2017 Οι δημόσιες δαπάνες - Ο έλεγχος των δημοσίων δαπανών Ανδρέας Τσουρουφλής 10.1.2017 Δημόσιες δαπάνες Εκτέλεση Προϋπολογισμού Διενέργεια δημοσίων εσόδων Διενέργεια δημοσίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΙΤΗΣΙΑ...2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗΣ;...5 ΠΟΙΑ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΤΗΡΕΙΤΑΙ;...5

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΙΤΗΣΙΑ...2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗΣ;...5 ΠΟΙΑ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΤΗΡΕΙΤΑΙ;...5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΙΤΗΣΙΑ...2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗΣ;...5 ΠΟΙΑ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΤΗΡΕΙΤΑΙ;...5 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ;...7 ΠΟΙΑ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΤΗΡΕΙΤΑΙ;...7 ΤΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 30ής Απριλίου 2010

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 30ής Απριλίου 2010 EL ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 30ής Απριλίου 2010 σχετικά µε σχέδιο νόµου για την αποκατάσταση της φορολογικής δικαιοσύνης και την αντιµετώπιση της φοροδιαφυγής (CON/2010/36) Εισαγωγή και

Διαβάστε περισσότερα

της 8ης Ιουνίου 1971*

της 8ης Ιουνίου 1971<appnote>*<appnote/> ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ της 8ης Ιουνίου 1971* Στην υπόθεση 78/70, η οποία έχει ως αντικείμενο αίτηση του Hanseatisches Oberlandesgericht του Αμβούργου προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987)

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Διάγραμμα Περιεχομένων ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Εισαγωγικά...23 Ι. Θρησκευτική Ελευθερία...25 Α. Γενικά...25 Β. Ελευθερία της θρησκευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ Ο ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ

ΑΠΟΦΑΣΗ Ο ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Καλλιθέα, 07-03-2016 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ Αριθμός απόφασης: 720 Ταχ. Δ/νση : Αριστογείτονος 19 Ταχ. Κώδικας : 176 71 -

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΥΝΟΜΙΑΣ, ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ»

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΥΝΟΜΙΑΣ, ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΥΝΟΜΙΑΣ, ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ» Η ανεύρεση και ερμηνεία της ισχύουσας νομοθεσίας αποτελεί σήμερα έργο δυσχερές λόγω της πληθώρας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (INTRASOFT INTERNATIONAL) Αρθρο :0. Αρθρο :1 Πληροφορίες Νομολογίας & Αρθρογραφίας :12

ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (INTRASOFT INTERNATIONAL) Αρθρο :0. Αρθρο :1 Πληροφορίες Νομολογίας & Αρθρογραφίας :12 + Μέγεθος Γραμμάτων - ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (INTRASOFT INTERNATIONAL) Ν 2735/1999: Διεθνής Εμπορική Διαιτησία (276274) Αρθρο :0 ΦΕΚ Α` ΝΟΜΟΣ ΥΠ` ΑΡΙΘ. 2735 Διεθνής Εμπορική Διαιτησία. Αρθρο

Διαβάστε περισσότερα

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης 14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης Υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης στο Στρασβούργο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 Επιτροπή Αναφορών 2009 26.09.2008 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Αναφορά 1116/2001, του Siegfried Missalla, γερμανικής ιθαγένειας, σχετικά με τη φορολόγηση από τη φινλανδική κυβέρνηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε Αθήνα, 30.6.2015 ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημίας 60, 10679 Αθήνα Τηλ. 210-33.98.270, 71 Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες και τη μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7)

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7) C 326/266 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 26.10.2012 ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7) ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΡΟΝΟΜΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΑ ΥΨΗΛΑ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ, ΕΠΕΙΔΗ τα άρθρα 343 της Συνθήκης για τη

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα Νομοθετικού Συντονισμού και Ελέγχου Ευαγγελιστρίας Αθήνα

Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα Νομοθετικού Συντονισμού και Ελέγχου Ευαγγελιστρίας Αθήνα Αθήνα, 28 Ιουλίου 2009 Αρ. Πρωτ. : 7443.2.1/2009 Πληροφορίες : Γιάννης Μόσχος Μαρία Βουτσίνου Τηλέφωνο : 210 72 89 617 Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ «Κύρωση: α) της από 24-12-2015 Πράξης Νοµοθετικού Περιεχοµένου Ρύθµιση κατεπειγόντων θεµάτων των Υπουργείων Εσωτερικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ

ΟΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ ΟΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ Dr. Antonis Metaxas, Managing Partner, M & A Law Firm Lecturer of EU Law, University of Athens Εισαγωγή Δομή Παρουσίασης I. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ  ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3828, 31/3/2004 Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΑΣΧΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΛΕΤΙΚΗ Ή ΕΘΝΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3828, 31/3/2004 Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΑΣΧΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΛΕΤΙΚΗ Ή ΕΘΝΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΑΣΧΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΛΕΤΙΚΗ Ή ΕΘΝΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 Για σκοπούς μερικής εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο: «Οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 15.6.2015 COM(2015) 292 final 2015/0131 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την υπογραφή, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. 9 Απριλίου 2013

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. 9 Απριλίου 2013 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ 9 Απριλίου 2013 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΕΘΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ» ΑΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: «ΜΕΡΟΣ VIB

Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: «ΜΕΡΟΣ VIB 704 Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι) Ν. 80(Ι)/2017 Αρ. 4608, 30.6.2017 Ο περί της Σύστασης και Λειτουργίας του Ενιαίου Φορέα Εξώδικης Επίλυσης Διαφορών Χρηματοοικονομικής Φύσεως (Τροποποιητικός) Νόμος του 2017 εκδίδεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΑΤΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Βρυξέλλες, 15.2.2017 JOIN(2017) 7 final 2017/0031 (NLE) Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Το Πολιτικό Σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Το Πολιτικό Σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Το Πολιτικό Σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ενότητα 2 η : Οι Δομές της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεώργιος Ανδρέου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Τ.Α. ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝ. Δ/ΣΗΣ & Π/Υ. Αθήνα 12 Νοεμβρίου 2013

ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Τ.Α. ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝ. Δ/ΣΗΣ & Π/Υ. Αθήνα 12 Νοεμβρίου 2013 ΣΧΕΔΙΟ Αποστολή με fax & e-mail ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Τ.Α. ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝ. Δ/ΣΗΣ & Π/Υ Ταχ. Δ/νση: Σταδίου 27 Ταχ. Κώδικας:101 83 ΑΘΗΝΑ Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα