ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΑΤΟΜΟΥ ΜΕ ΣΟΒΑΡΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ Ή ΑΝΑΠΗΡΙΑ (wrongful life) *

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΑΤΟΜΟΥ ΜΕ ΣΟΒΑΡΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ Ή ΑΝΑΠΗΡΙΑ (wrongful life) *"

Transcript

1 ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΑΤΟΜΟΥ ΜΕ ΣΟΒΑΡΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ Ή ΑΝΑΠΗΡΙΑ (wrongful life) * Κατερίνα Φουντεδάκη Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τµήµα Νοµικής του ΑΠΘ 1. Εισαγωγή - διακρίσεις και οριοθετήσεις Είναι γνωστό ότι τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί η νοµολογιακή αντιµετώπιση ζητηµάτων της αστικής ιατρικής ευθύνης και η σχετική θεωρητική συζήτηση. Είναι επίσης γνωστό ότι η ιατρική ευθύνη συνδέεται µε πολλά δυσεπίλυτα προβλή- µατα, ορισµένα µάλιστα από αυτά στο ελληνικό δίκαιο δεν έχουν τεθεί ακόµη ή δεν έχουν τεθεί σε όλες τους τις διαστάσεις. Το ειδικότερο θέµα που θα επιχειρήσω να σκιαγραφήσω σήµερα είναι από τα πλέον συζητηµένα και εριζόµενα διεθνώς, επειδή εµφανίζει ειδικές δυσχέρειες. Μπορούµε να διακρίνουµε χονδρικά - σχηµατικά δυο κατηγορίες περιπτώσεων όπου είναι δυνατή η γέννηση ενός ατόµου µε σοβαρή ασθένεια ή αναπηρία. Στην πρώτη κατηγορία εµπίπτουν οι περιπτώσεις όπου ο γιατρός µε ενέργειες ή παραλείψεις του πριν την κύηση ή κατά τη διάρκειά της προκαλεί το πρόβληµα υγείας του παιδιού. ηλαδή ή το προκαλεί εξ ολοκλήρου ή το επιδεινώνει ή δεν επιτρέπει την έγκαιρη αντιµετώπισή του ή την άµβλυνσή του (λ.χ. ο γιατρός από απρόσεκτο χειρισµό τραυµατίζει το έµβρυο ή βλάπτει το γονιµοποιηµένο ωάριο, µε συνέπεια να γεννηθεί άτοµο µε αναπηρία. Ο γιατρός χορηγεί στην έγκυο φάρµακο που παρουσιάζει παρενέργειες, µε συνέπεια τη βλάβη του εµβρύου και τη γέννηση παιδιού µε προβλήµατα υγείας ή µεταγγίζει αίµα µε τον ιό HIV στη µητέρα, µε συνέπεια να προσβληθεί και το µωρό της που γεννιέται αργότερα). Σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι φανερό ότι, αν δεν είχαν µεσολαβήσει οι ιατρικές ενέργειες ή παραλείψεις, το παιδί θα είχε γεννηθεί υγιές - ή µε λιγότερα προβλήµατα υγείας. Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν οι περιπτώσεις που διεθνώς χαρακτηρίζονται ως wrongful life 1, και στις οποίες η γέννηση ενός παιδιού µε προβλήµατα υγείας * Προδηµοσίευση από τον Τιµητικό Τόµο Απόστολου Γεωργιάδη. Εισήγηση στην επιστηµονική εκδήλωση της Ένωσης Αστικολόγων στην Αθήνα στις Ο όρος προέρχεται από το αµερικανικό δίκαιο, σε αντιστοιχία µε τον όρο «wrongful death», δηλ. την παράνοµη θανάτωση προσώπου (βλ. ΑΚ 928). Deutsch, Allgemeines Haftungsrecht, 2. Auflage (1996), 534. Κατ ακριβολογία, πάντως, ο όρος αντιστοιχεί στις περιπτώσεις όπου την αποζηµίωση ζητεί το ίδιο το άρρωστο ή ανάπηρο παιδί, ενώ όταν τη ζητούν οι γονείς του χρησιµοποιείται ο όρος wrongful birth. Βλ. Deutsch, ό.π.. Münchener Kommentar zum BGB (Wagner), 4.Auflage (2004), 823 αρ. 82. Giesen, Arzthaftungsrecht (1990), Πρβλ. Deutsch, Medizinrecht, 4. Auflage (1999), Στη µελέτη, για λόγους απλοποίησης, θα χρησιµοποιείται χωρίς διάκριση ως υποδηλωτικός αυτών των περιπτώσεων ο όρος wrongful life. 471

2 472 Κατερίνα Φουντεδάκη Digesta 2004 δεν είναι άµεση συνέπεια κάποιας ιατρικής πράξης, αλλά της µη έγκαιρης διάγνωσης του προβλήµατος. ηλαδή ο γιατρός παρέλειψε ενώ όφειλε να χρησιµοποιήσει ή χρησιµοποίησε εσφαλµένα τα διαγνωστικά µέσα του προγεννητικού ε- λέγχου ή δεν ενηµέρωσε σχετικά τους γονείς, και η µητέρα δεν προχώρησε σε άµβλωση, όπως θα έκανε αν γνώριζε το πρόβληµα 2. Λ.χ. ο γιατρός δεν υποβάλλει τους υποψήφιους γονείς σε εξέταση για να διαπιστωθεί αν και οι δυο είναι φορείς γενετικής ασθένειας (όπως είναι η µεσογειακή αναιµία), ενώ υπάρχει οικογενειακό ιστορικό στη συγκεκριµένη πάθηση. Ένα άλλο, συνηθισµένο παράδειγµα ανάλογης υπόθεσης σε άλλες χώρες είναι η παράλειψη του γυναικολόγου να υποβάλει στην εξέταση της αµνιοκέντησης έγκυο άνω των 35 ετών ή νεότερη, αλλά µε «βεβαρη- µένο» ιστορικό, µε συνέπεια να γεννηθεί στη συνέχεια άτοµο µε τρισωµία 21 (σύνδροµο Down 3 ). Σε αυτές τις περιπτώσεις, αυτό που προσάπτεται στο γιατρό είναι ότι, εξαιτίας της δικής του παράλειψης σε σχέση µε τη διάγνωση ή µε την ενηµέρωση, η κύηση πραγµατοποιήθηκε (λ.χ. επειδή το ενδεχόµενο σοβαρής ασθένειας του παιδιού λόγω γενετικής προδιάθεσης των γονέων του δεν διαγνώστηκε πριν τη σύλληψη ή επειδή, σε περίπτωση τεχνητής γονιµοποίησης, η πάθηση δεν διαγνώστηκε µε έ- λεγχο του γονιµοποιηµένου ωαρίου πριν από την εµφύτευσή του στη µήτρα της γυναίκας) ή δεν διακόπηκε (επειδή η ασθένεια δεν διαγνώστηκε µε τις διάφορες εξε- 2. Από την εκτενέστατη σχετική βιβλιογραφία βλ. ενδεικτικά Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη, H υποχρέωση ενηµέρωσης του ασθενούς (1993), 403 επ. Laufs/Uhlenbruck, Handbuch des Arztrechts, 3 Auflage (2002), 65 αρ. 2, 39 αρ. 55 επ. Lange, Haftung für neues Leben? (1991). Ghestin (Viney/ Jourdain), Traité de droit civil, 2ème édition, Les conditions de la responsabilité (1998), 12 επ. Deutsch, NJW 1994, 776. Laufs, NJW 1998, 796. Picker, Shadensersatz für das unerwünschte Kind («wrongful birth»). Medizinischer Fortschritt als Zivilisatorischer Rückschritt? AcP 1995, 483. Engelhardt, Kind als Schaden, VersR 1988, 540. Steffen/Dressler, Arzthaftungsrecht. Neue Entwicklungslinien der BGH- Rechtssprechung, 8. Auflage (1999), αρ. 293 επ. Για περισσότερα στοιχεία από την άποψη του συγκριτικού δικαίου βλ. Giesen, International Medical Malpractice Law (1988), παρ. 19 ΙΙΙ αρ , 461 επ. 3. Bλ. λ.χ. τα πραγµατικά περιστατικά των αποφάσεων του Γερµανικού Ακυρωτικού BGH , NJW 1984, , JZ 1986, , NJW 1987, , NJW 1989, , NJW 1995, Επίσης βλ. τις αποφάσεις της Ολοµέλειας του γαλλικού Ακυρωτικού 485 και 486/ , arrêts. Άλλες περιπτώσεις: µη διάγνωση, κατά την εξέταση του εµβρύου µε υπερήχους, της έλλειψης του αριστερού χεριού και σοβαρών ανωµαλιών στο δεξί ή της ύπαρξης δισχιδούς ράχης (spina bifida) (βλ. αντίστοιχα, πάλι από τη νοµολογία του γαλλικού Ακυρωτικού, Cour de cassation, Ass. Plenière, arrêt 479/ και Ass. Plenière, arrêt 478/ , ό.π.). Τέλος, στην περίφηµη υπόθεση Perruche, που ήταν η πρώτη που κρίθηκε από το γαλλικό Ακυρωτικό, και γνώρισε τεράστια δηµοσιότητα, είχε διαγνωστεί εσφαλµένα ότι η µητέρα είχε αντισώ- µατα ερυθράς. Στη συνέχεια όµως η µητέρα νόσησε από την ερυθρά, χωρίς να το ξέρει, και όντας ήσυχη από τη διαβεβαίωση των γιατρών ότι δεν κινδύνευε, µε συνέπεια να προκληθούν σοβαρές γενετικές ανωµαλίες στο έµβρυο (βλ. Cour de cassation, 1. chambre civile, arrêt , D.1997.Jur.35. RTD Civ. 1996, 623 και Ass. Plenière, arrêt 457/ , στην προαναφερόµενη ηλεκτρονική διεύθυνση.). Βλ. παρόµοια υπόθεση και σε BGH, NJW 1983, /07/05 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

3 Digesta 2004 Θέµατα αστικής ιατρικής ευθύνης 473 τάσεις που γίνονται στο κυοφορούµενο), µε συνέπεια τη γέννηση ενός βαριά ασθενούς παιδιού. Κοινός παρονοµαστής όλων αυτών των περιπτώσεων παραµένει ότι το πρόβληµα υγείας του παιδιού δεν θα µπορούσε µε καµιά ιατρική πράξη, θεραπεία κ.λπ. να είχε αποφευχθεί, είτε επειδή κατά το χρόνο της ιατρικής παρέµβασης η βλάβη του εµβρύου ήταν ήδη ανεπανόρθωτη είτε επειδή η ασθένεια του παιδιού είναι γενετική, δηλαδή οφείλεται αποκλειστικά στη γενετική προδιάθεση των γονέων του 4. Αυτό το στοιχείο διακρίνει τις περιπτώσεις wrongful life από τις περιπτώσεις ευθύνης της πρώτης κατηγορίας, όπου το ιατρικό σφάλµα βρίσκεται σε αιτιώδη συνάφεια µε την πάθηση ή την αναπηρία του ατόµου που γεννιέται. Αντίθετα, στις περιπτώσεις wrongful life το πρόβληµα του παιδιού, δεν προκαλείται από ενέργεια ή παράλειψη του γιατρού, αφού έτσι κι αλλιώς δεν υπήρχε δυνατότητα να αποφευχθεί. Αυτό που θα είχε ενδεχοµένως «αποφευχθεί», αν δεν είχε µεσολαβήσει η κρίσιµη ιατρική πράξη ή παράλειψη, είναι η ίδια η γέννηση του παιδιού. Το συγκεκριµένο παιδί είτε θα γεννιόταν άρρωστο είτε δεν θα είχε γεννηθεί καθόλου, ε- πειδή, κατά τα ανωτέρω, η κύησή του θα είχε µαταιωθεί ή διακοπεί, µε απόφαση της µητέρας του. 2. Οι προϋποθέσεις της αστικής ευθύνης του γιατρού Σε όλες τις προαναφερόµενες περιπτώσεις δεν αποκλείεται η κρίσιµη ενέργεια ή παράλειψη του γιατρού να συνιστά παράνοµη και υπαίτια συµπεριφορά, οπότε είναι δυνατό περαιτέρω να τεθεί θέµα αστικής ευθύνης του γιατρού, δηλαδή υποχρέωσής του να αποκαταστήσει τη ζηµία που οφείλεται αιτιωδώς στο σφάλµα του, σύµφωνα µε την ΑΚ 914. Επίσης, εφόσον µεταξύ του γιατρού και του προσώπου που ζηµιώνεται από τη συµπεριφορά του υφίσταται και συµβατική σχέση («ιατρική σύµβαση» ή «σύµβαση ιατρικής αγωγής» ή «σύµβαση παροχής ιατρικών υπηρεσιών») 5, ερευνητέο είναι και αν η ίδια ζηµιογόνα συµπεριφορά συνιστά και παράβαση της σύµβασης αυτής, µε συνέπεια τη δηµιουργία και συµβατικής ευθύνης σε βάρος του γιατρού. Το ελληνικό δίκαιο δεν απαγορεύει ούτε, φυσικά, ρητά επιτρέπει τις σχετικές αγωγές αποζηµίωσης. Η νοµική βασιµότητα µιας τέτοιας αγωγής συναρτάται καταρχήν µε την ερµηνεία και προσαρµογή στη συγκεκριµένη περίπτωση όσων γενικά ισχύουν για την αστική ιατρική ευθύνη. Αυτό, πολύ συνοπτικά, σηµαίνει ότι νό- µιµος λόγος της ευθύνης του γιατρού είναι η υπαίτια παράβαση κάποιας νόµιµης ή/και συµβατικής υποχρέωσής του, που προκάλεσε αιτιωδώς ζηµία στον ασθενή, µε σηµαντικότερες περιπτώσεις το ιατρικό σφάλµα (υπαίτια παράβαση των κατά 4. Laufs/Uhlenbruck, ό.π. σηµ. 2, 65 αρ Σχετικά βλ. Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη, ό.π. σηµ. 2, 100 επ. Κότσιανου, Η ιατρική ευθύνη (1977), 19 επ. Φουντεδάκη, Αστική ιατρική ευθύνη. Γενική εισαγωγή, δογµατική και δικαιοπολιτική θεώρηση, θεµελιώδεις έννοιες (2003), 260 επ.

4 474 Κατερίνα Φουντεδάκη Digesta 2004 βάση άγραφων κανόνων επιµέλειας του ιατρικού επαγγέλµατος) 6 και την παράβαση της υποχρέωσης ενηµέρωσης (βλ. άρθρ της Ευρωπαϊκής Σύµβασης για τα Ανθρώπινα ικαιώµατα και τη Βιοϊατρική - γνωστότερης ως Σύµβασης του Οβιέδο, που κυρώθηκε µε το ν. 2619/1998, βλ. επίσης και άρθρ. 47 ν. 2071/1992) 7. Σε αυτές δηλ. τις δυο περιπτώσεις, εφόσον συντρέχει και η προϋπόθεση της υπαιτιότητας, ιδρύεται τόσο η αδικοπρακτική, όσο και η συµβατική ευθύνη του γιατρού 8. Εξάλλου η ζηµία του ασθενούς στην ιατρική ευθύνη (περιουσιακή ή ηθική βλάβη) δεν διαφέρει από τα γενικώς ισχύοντα στην αστική ευθύνη 9. Για τον υπολογισµό του ύψους της περιουσιακής ζηµίας και την εξεύρεση, αντίστοιχα του ποσού της αποζηµίωσης εφαρµόζεται και εδώ η θεωρία της διαφοράς 10. Όταν η ασθένεια ή η αναπηρία του παιδιού οφείλεται αιτιωδώς σε σφάλµα του γιατρού (ιατρικό σφάλµα ή σφάλµα ενηµέρωσης), δηλαδή πρόκειται για την πρώτη κατηγορία περιπτώσεων που αναφέρθηκαν εισαγωγικά, η ευθύνη του γιατρού έναντι του παιδιού και των γονέων του δεν παρουσιάζει ιδιαίτερα προβλήµατα. Σε σχέση µε την αδικοπρακτική ευθύνη εφαρµόζονται τα άρθρα 929 και 931 ΑΚ. Η αξίωση αποζηµίωσης του παιδιού προϋποθέτει, κατά την κρατούσα άποψη, εφαρ- µογή της ΑΚ 36 (κυοφορούµενος) 11, ενώ θα µπορούσε να υποστηριχθεί και ότι η προσφυγή στην τελευταία διάταξη δεν είναι αναγκαία 12. Από την άλλη πλευρά, οι γονείς του παιδιού αφού βρισκόµαστε στο πλαίσιο της ΑΚ 929, θα αποζηµιωθούν για στέρηση υπηρεσιών, σύµφωνα µε το εδ. 2 αυτής της διάταξης. Επίσης, λόγω του ότι είναι υπόχρεοι διατροφής του παιδιού, ισχύουν και γι αυτούς όσα γενι- 6. Βλ. και άρθρο 24 α.ν. 1565/1939. Αναλυτικά Φουντεδάκη, Αστική ιατρική ευθύνη, ό.π. σηµ. 5, 321 επ. Laufs/Uhlenbruck, ό.π. σηµ. 2, 99. Deutsch, Medizinrecht, ό.π. σηµ. 1, , 122 επ. Steffen/Dressler, ό.π. σηµ. 2, αρ. 128 επ., 254 επ., 462 επ. 7. Βλ. γενικά Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη, ό.π. σηµ. 2. Για το νοµικό θεµέλιο της υποχρέωσης και τις συνέπειες της παράβασής της βλ. Φουντεδάκη, ό.π. σηµ. 5, αντίστοιχα , 187 επ. 8. ηλαδή το ιατρικό σφάλµα και η παράβαση της υποχρέωσης ενηµέρωσης συνιστούν περιπτώσεις συρροής δικαιοπρακτικής και αδικοπρακτικής ευθύνης. Για την εφαρµογή στην αστική ιατρική ευθύνη του άρθρ. 8 ν. 2251/1994 βλ. Φουντεδάκη, ό.π. σηµ. 5, 89 επ. και τις εκεί παραποµπές. 9. Βλ. σχετικά Σταθόπουλου, Γενικό Ενοχικό ίκαιο, 3η έκδοση (1998), 164 επ. Απ. Γεωργιάδη, Ενοχικό ίκαιο, Γενικό µέρος (1999), 133 επ. Αστ. Γεωργιάδη, Ενοχικό ίκαιο, Γενικό µέρος, 4η έκδοση (2003), 122 επ. Κορνηλάκη, Ειδικό Ενοχικό ίκαιο Ι (2002), 516 επ. 10. Βλ. τους συγγραφείς που αναφέρονται στην προηγούµενη σηµείωση. 11. Παπαντωνίου, Γενικές Αρχές του Αστικού ικαίου (1983), 98. Απ. Γεωργιάδη, Γενικές Αρχές Αστικού ικαίου, 2η έκδοση (1997), 100. Παπαστερίου, Γενικές Αρχές του Αστικού ικαίου τ. Ιβ (1998), 30. Καρακατσάνη, στον ΑΚ Γεωργιάδη/Σταθόπουλου, άρθρ. 36 αρ Επειδή η ζηµία, η οποία ενδιαφέρει και αποκαθίσταται, ανακύπτει (και εποµένως η σχετική αξίωση αποζηµίωσης γεννιέται) µόνο αφότου το πρόσωπο υπάρξει, δηλαδή γεννηθεί ζωντανό και α- πλώς το ζηµιογόνο γεγονός τοποθετείται σε προγενέστερο χρόνο. Με άλλες λέξεις, δεν είναι απαραίτητο ο ζηµιωθείς να υπάρχει κατά το χρόνο διάπραξης της ζηµιογόνου πράξης. Βλ. Larenz/Canaris, Lehrbuch des Schuldrechts II.2 (Besonderer Teil), 13.Auflage (1994), 385. Ghestin, ό.π., σηµ. 2, /07/05 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

5 Digesta 2004 Θέµατα αστικής ιατρικής ευθύνης 475 κά υποστηρίζονται για τις αξιώσεις του τρίτου που καλύπτει εν όλω ή εν µέρει τη θετική περιουσιακή ζηµία άλλου προσώπου που υπέστη βλάβη της υγείας του (λ.χ. νοσήλια, φάρµακα), ως υπόχρεος διατροφής του τελευταίου (βλ. και ΑΚ 930 3) 13. Τέλος, ειδικά για τη µητέρα πρέπει να γίνει δεκτό ότι η πρόκληση βλάβης στο έµβρυο συνιστά και σωµατική βλάβη της εγκύου που το κυοφορεί, µε συνέπεια να έ- χει και µε αυτή τη θεµελίωση αξιώσεις αποζηµίωσης και αποκατάστασης της ηθικής βλάβης της. Σε σχέση µε τη θεµελίωση συµβατικών αξιώσεων υπέρ της µητέρας και του παιδιού, µπορεί να υποστηριχθεί ότι η «υποψήφια» µητέρα συνάπτει µε το γυναικολόγο µια σύµβαση για τον εαυτό της και παράλληλα µια (γνήσια) σύµβαση υπέρ τρίτου, του παιδιού που πρόκειται να γεννηθεί 14. Σύµφωνα µε άλλη προσέγγιση, η σύµβαση της µητέρας µε το γιατρό έχει προστατευτική λειτουργία και υπέρ του παιδιού 15. Και µε τις δυο εκδοχές, συµβατικές αξιώσεις εναντίον του γιατρού εκτός από τη µητέρα έχει και το παιδί 16. Αντίθετα οι περιπτώσεις wrongful life εµφανίζουν πρόσθετες ιδιαιτερότητες και δυσχέρειες, για τις σηµαντικότερες από τις οποίες γίνεται λόγος στη συνέχεια. 3. Το ιατρικό σφάλµα Η έννοια και η λειτουργία του ιατρικού σφάλµατος δεν αλλάζει στις περιπτώσεις wrongful life. Το ιατρικό σφάλµα στο δίκαιό µας συνιστά περίπτωση συρροής αδικοπρακτικής και συµβατικής ευθύνης για πληµµελή εκπλήρωση (όταν βέβαια υπάρχει σύµβαση). Τρία είναι, κατά βάση, τα κριτήρια που έχουν προταθεί για να χαρακτηριστεί ορισµένη συµπεριφορά του γιατρού ως ιατρικό σφάλµα. Το πρώτο κριτήριο, που ακολουθείται και από τη νοµολογία µας, είναι αυτό του µέσου συνετού γιατρού που τηρεί τους κανόνες της επιστήµης του (leges artis). Σύµφωνα µε αυτή τη θεώρηση, αµελής είναι η συµπεριφορά του γιατρού που παραβιάζει θεµελιώδεις αρχές ή γενικώς παραδεδεγµένους κανόνες της ιατρικής επιστήµης 17. Στη 13. Βλ. Κορνηλάκη, ό.π. σηµ. 9, Απ. Γεωργιάδη, στον ΑΚ Γεωργιάδη/Σταθόπουλου, άρθρ. 930 αρ. 21 επ. Σταθόπουλου, στον ΑΚ Γεωργιάδη/Σταθόπουλου, άρθρ αρ. 101 επ. 14. Για την κατάρτιση της σύµβασης ιατρικής αγωγής από το γονέα (δέκτης της υπόσχεσης) υπέρ του παιδιού του βλ. Φουντεδάκη, ό.π. σηµ. 5, 272 και σηµ. 36, Γίνεται δεκτό ότι, βάσει της αρχής της καλής πίστης και ως εξαίρεση από την αρχή της σχετικότητας των ενοχών, οι συµβάσεις µπορούν να αναπτύσσουν και προστατευτική λειτουργία υπέρ µη συµβαλλόµενων προσώπων. Με βάση την καλή πίστη είναι προφανές ότι ο γιατρός οφείλει να αποτρέπει την πρόκληση ζηµίας όχι µόνο στην αντισυµβαλλόµενή του υποψήφια µητέρα, αλλά και στο παιδί που πρόκειται να γεννηθεί. Βλ. Απ. Γεωργιάδη, ό.π. σηµ. 9, Βλ. Φουντεδάκη, ό.π. σηµ. 5, 272 σηµ Βλ. Ζέπου, Η ευθύνη του ιατρού, ΝοΒ 1973, 2 επ. Καυκά, Ενοχικόν ίκαιον, Ειδικόν Μέρος, 7η έκδοση, 1993, τ. B, 730. Τούση, Επαγγελµατικόν πταίσµα, Ξένιον Ζέπου ΙΙΙ, 1973, 507 επ., 508 επ. και αγόρευση, ΕΕΝ 1955, 26 επ. Σταθόπουλου, στον ΑΚ Γεωργιάδη/Σταθόπουλου, άρθρ. 300 αρ. 33

6 476 Κατερίνα Φουντεδάκη Digesta 2004 σύγχρονη, πάντως, θεωρία της ιατρικής ευθύνης το προηγούµενο κριτήριο τείνει να εγκαταλειφθεί και να επικρατήσει η αναγωγή στα standards του ιατρικού επαγγέλ- µατος 18. Ως ιατρικό standard («πρότυπο ποιότητας» ή απλώς «πρότυπο») µπορεί να χαρακτηριστεί το σύνολο των προδιαγραφών ποιότητας στις οποίες πρέπει να ανταποκρίνεται σε ορισµένη περίπτωση η παροχή των ιατρικών υπηρεσιών. Ο γιατρός, όπως κάθε επαγγελµατίας, οφείλει να παρέχει υπηρεσίες που αντιστοιχούν σε ένα ορισµένο επίπεδο ποιότητας, σύµφωνα µε τα πρότυπα ενέργειας και συµπεριφοράς που γίνονται δεκτά στο επάγγελµά του. Αµέλεια, ως παράνοµη συµπεριφορά, είναι η απόκλιση προς τα κάτω από αυτό το πρότυπο ποιότητας. Μια τρίτη προσέγγιση του ιατρικού σφάλµατος επιλέγει ως σηµείο αναφοράς για την επιµέλεια του γιατρού τη συγκεκριµένη περίπτωση, το συγκεκριµένο ασθενή. Τονίζεται ότι πέρα από την οποιαδήποτε τυπική - γενική έννοια του ιατρικού σφάλµατος, αµελής πρέπει να κριθεί ο γιατρός που σε ορισµένη περίπτωση δεν έ- πραξε αυτό που επέβαλε το συµφέρον της υγείας του ασθενούς. Αντίστροφα, επιµελής είναι ο γιατρός που προβαίνει στις ενέργειες που είναι απαραίτητες και ωφέλιµες για το συγκεκριµένο ασθενή, παραβιάζοντας, αν αυτό είναι αναγκαίο, όχι µόνο τη συνήθη επαγγελµατική πρακτική, αλλά και κάποιο κανόνα της ιατρικής ή standard 19. Η πιο πρόσφορη προσέγγιση είναι η σύνθεση των προαναφερόµενων κριτηρίων, ωστόσο στην τελική κρίση για το αν υπήρξε ιατρικό σφάλµα πρέπει να πρυτανεύσει η συγκεκριµένη αξιολόγηση µε βάση το συµφέρον της υγείας του ασθενούς. Η αρχή salus aegroti suprema lex («ο υπέρτατος νόµος είναι η σωτηρία του ασθενούς») είναι ο θεµελιώδης κανόνας της ιατρικής και η λυδία λίθος κάθε προτύπου για την παροχή της ιατρικής υπηρεσίας 20. και ό.π. σηµ. 9, Απ. Γεωργιάδη, ό.π. σηµ. 9, 244. Αναλυτικά Φουντεδάκη, Αστική ιατρική ευθύνη, 351 επ. Auby, Droit médical et hospitalier, Vol. I, 18-2, αρ Αναφέρεται ότι η δραστηριότητα πολλών επαγγελµατιών είναι πλέον «standardisée». Βλ. Zepos/Christodoulou, Professional liability, σε Tunc (dir.), International Encyclopaedia of Comparative Law, Vol. XI (Torts), chapter 6, 1978, 4. Τούση, Επαγγελµατικόν πταίσµα, Ξένιον Ζέπου ΙΙΙ, 1973, 510. Γενικά βλ. Palmer, Law, Medicine and Social Justice (1989), 23. Giesen, ό.π. σηµ. 1, 91 επ. Laufs/ Uhlenbruck, ό.π. σηµ. 2, 39 αρ αρ Deutsch, Medizinrecht, ό.π. σηµ. 1, 122. Haftungsrecht, ό.π. σηµ. 1, VersR 1977, 101 επ. Katzenmeier, Arzthaftung (2002), 277 επ. Penneau, La responsabilité médicale (1996), 22 επ. Steffen/Dressler, ό.π. σηµ. 2, 50 επ. Hirte, Βerufshaftung (1996), Κοniaris/Karlovassitou - Koniari, Medical Law in Greece (1999), Φουντεδάκη, ό.π. σηµ. 5, 354 επ. 19. Βλ. Steffen/Dressler, ό.π. σηµ. 2, 47, 69. Staudinger Κοmmentar zum BGB (Schäfer), 13. Aufl., 823 αρ Laufs/Uhlenbruck, ό.π. σηµ. 2, 99 αρ Baumgärtel, Η ιατρική ευθύνη, Αρµ 1993, 8. Giesen, ό.π. σηµ. 2, 108. Weyers/Mirtsching, Zum Stand des Arzthaftungsrechts, JuS 1980, 319. Wilts/Kleinwefers, Die zivilrechtliche Haftung des Arztes, σε Μergens, Die juristische Problematik in der Medizin (1973), Bd III, 25 επ., 31. Φουντεδάκη, ό.π. σηµ. 5, 358 επ., 367 επ. 20. Βλ. τον όρκο του Ιπποκράτη και τον ιατρικό όρκο της Γενεύης (1948). Aνδρουλιδάκη - ηµητριάδη, ό.π. σηµ. 2, 16. Laufs/Uhlenbruck, ό.π. σηµ. 2, 2 αρ /07/05 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

7 Digesta 2004 Θέµατα αστικής ιατρικής ευθύνης 477 Πρέπει να τονιστεί ότι η ουσία των (νόµιµων ή συµβατικών) υποχρεώσεων του γιατρού δεν αλλάζει στις περιπτώσεις που ένας γιατρός αναλαµβάνει την παρακολούθηση µιας κύησης ή τον προγεννητικό έλεγχο. Και εδώ πρόκειται για «υποχρεώσεις παροχής µέσων» (obligations de moyens) και όχι «επίτευξης ορισµένου αποτελέσµατος» (obligations de résultat) 21, δηλαδή ο γιατρός οφείλει µόνο να επιδείξει ορισµένη συµπεριφορά, να τηρήσει ένα ορισµένο πρότυπο επιµέλειας, σύµφωνα µε τα προαναφερθέντα κριτήρια για το ιατρικό σφάλµα. Ο γιατρός δεν υπόσχεται ούτε οφείλει να επιτύχει ορισµένο αποτέλεσµα, λ.χ. τη γέννηση υγιούς παιδιού. Ένα ειδικότερο ερώτηµα που έχει τεθεί στις περιπτώσεις wrongful life είναι πώς κρίνεται το ιατρικό σφάλµα όταν ο γιατρός θεωρεί ως µη αναγκαία ορισµένη διαγνωστική εξέταση και παραλείπει να ενηµερώσει τον ασθενή για τη σχετική δυνατότητα. Αναφέρεται η περίπτωση γιατρού που δεν ενηµέρωσε την έγκυο ότι η ύπαρξη τρισωµίας 21 (σύνδροµο Down) στο έµβρυο µπορούσε σχεδόν µε βεβαιότητα να αποκλειστεί, µε την εξέταση της αµνιοπαρακέντησης, την οποία ο ίδιος δεν έκρινε ως απαραίτητη για τη συγκεκριµένη έγκυο 22. Είναι ευρέως διαδεδοµένη η άποψη ότι εδώ το σφάλµα του γιατρού έγκειται στην παράλειψη της ενηµέρωσης, η οποία στέρησε από τη µητέρα την επιλογή να υποβληθεί στη συγκεκριµένη διαγνωστική εξέταση, ενόψει των χαρακτηριστικών της (φύση, επικινδυνότητα, ακρίβεια αποτελεσµάτων), και, στη συνέχεια, µετά τη διάγνωση του σοβαρού προβλήµατος του εµβρύου, να προβεί σε επιτρεπτή διακοπή της κύησης 23. Ανεξάρτητα από το γεγονός ότι στο δίκαιό µας δύσκολα µπορεί να θεµελιωθεί αξίωση αποζηµίωσης για την απλή απώλεια µιας δυνατότητας επιλογής ή πιθανοτήτων ευνοϊκής εξέλιξης 24, νοµίζω ότι το σφάλµα του γιατρού πρέπει να εντοπιστεί όχι στην ενηµέρωση, αλλά στη διάγνωση. Η επιλογή των αναγκαίων διαγνωστικών εξετάσεων ανάγεται στην επιστηµονική εκτίµηση του γιατρού, ο οποίος ενεργεί σύµφωνα µε την επιβαλλόµενη επιµέλεια. Ο γιατρός δεν οφείλει να ενηµερώνει τον ασθενή για κάθε δυνατή διαγνωστική µέθοδο, την οποία ο ίδιος δεν κρίνει αναγκαία και πρόσφορη για τη συγκεκριµένη περίπτωση 25. Ο γιατρός διαπράττει σφάλµα, όταν παραλείπει µια α- 21. Αναλυτικά για τη διάκριση αυτή στο γαλλικό και στο ελληνικό δίκαιο και τη σηµασία της στην ιατρική ευθύνη βλ. Φουντεδάκη, ό.π. σηµ. 5, 126 επ. 22. Βλ. ΒGH NJW 1984, 658 και τις υποθέσεις που έκρινε το δικαστήριο της Πολιτείας της Νέας Υόρκης σε Palmer, ό.π. σηµ. 18, Κανελλοπούλου - Μπότη, Ιατρική ευθύνη για µη ενηµέρωση ή πληµµελή ενηµέρωση του ασθενούς κατά το ελληνικό και αγγλοσαξωνικό δίκαιο (1999), Βλ. Palmer, ό.π. σηµ. 18, 28. Κανελλοπούλου - Μπότη, ό.π. σηµ. 22, 48. Πρβλ. ΒGH NJW 1984, 658 (η ελλιπής ενηµέρωση συνιστά παράβαση της σύµβασης ιατρικής αγωγής). 24. Σε σχέση µε τη γαλλική θεωρία της «απώλειας ευκαιρίας» (perte d une chance de survie ou de guérison) βλ. Φουντεδάκη, Το πρόβληµα του αιτιώδους συνδέσµου στην ιατρική ευθύνη, Ελ 1994, 1226 επ., 1236 επ. 25. Αντίθετα Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη, ό.π. σηµ. 2, 276. Το ζήτηµα της υποχρέωσης ενηµέρωσης για πρόσθετες ή εναλλακτικές διαγνωστικές εξετάσεις εµφανίζει αναλογία, αλλά δεν ταυτίζεται

8 478 Κατερίνα Φουντεδάκη Digesta 2004 παραίτητη εξέταση, επειδή, κατά παράβαση των κανόνων επιµέλειας, την αγνοεί ή δεν σταθµίζει σωστά την αναγκαιότητά της. Κατά συνέπεια, στο παράδειγµα που αναφέρθηκε, ο γιατρός ευθύνεται, αν η αµνιοκέντηση ήταν αναγκαία εξέταση µε βάση την ηλικία και το ιστορικό της εγκύου, σύµφωνα µε τους κανόνες της ιατρικής και τη συγκεκριµένη στάθµιση κινδύνων και οφέλους - και όχι απλώς επειδή δεν ενηµέρωσε για τη σχετική δυνατότητα την έγκυο. Με άλλες λέξεις, η κρίση - απόφαση για την αναγκαιότητα ορισµένης εξέτασης είναι αρµοδιότητα του γιατρού και όχι του ασθενούς. 4. Ο αιτιώδης σύνδεσµος Όπως ήδη αναφέρθηκε, στις περιπτώσεις wrongful life η αιτιώδης συνάφεια µεταξύ της παράνοµης και υπαίτιας συµπεριφοράς του γιατρού και της γέννησης του ασθενούς ή ανάπηρου παιδιού είναι έµµεση, µε την έννοια ότι, αν ο γιατρός είχε ενεργήσει σύννοµα, η υποψήφια µητέρα θα είχε γνωρίσει εγκαίρως το πρόβληµα και θα είχε αποτρέψει τη γέννηση του παιδιού, επιλέγοντας είτε τη µη πραγµατοποίηση είτε τη διακοπή της συγκεκριµένης κύησης. Με άλλες λέξεις, στοιχείο της αιτιώδους διαδροµής από το ιατρικό σφάλµα ως τη ζηµία είναι η βεβαιότητα αναφορικά µε την απόφαση της υποψήφιας µητέρας να µαταιώσει τη γέννηση του παιδιού 26, καθώς και ότι η άµβλωση θα ήταν επιτρεπτή 27. Γι αυτό το λόγο σε άλλα δίκαια, όπως το γαλλικό και το γερµανικό, γίνεται δεκτό ότι ο γιατρός µπορεί να α- παλλαγεί από την ευθύνη του, αποδεικνύοντας είτε ότι η άµβλωση στη συγκεκρι- µένη περίπτωση δεν θα ήταν νόµιµη είτε ότι η µητέρα του παιδιού, ακόµη και αν γνώριζε εγκαίρως το πρόβληµα, δεν θα είχε επιλέξει τη µαταίωση της κύησης, λ.χ. λόγω θρησκευτικών πεποιθήσεων 28. Aνεξάρτητα από τις σοβαρές αποδεικτικές δυσχέρειες, πρόκειται εδώ για ισχυρισµό περί της «νόµιµης εναλλακτικής συµπεριφοράς» (rechtmässiges Alternativverhalten) και τίθεται το ερώτηµα αν αυτός ο ισχυρισµός είναι αποδεκτός στο ελληνικό δίκαιο. Μια άποψη συσχετίζει το θέµα αυτό µε το φαινόµενο της υποθετικής αιτιότητας, της οποίας η αποδοχή και οι συνέπειες απόλυτα µε το ζήτηµα της υποχρέωσης ενηµέρωσης για εναλλακτικές µεθόδους θεραπείας, για το ο- ποίο βλ. λ.χ. Damm, NJW 1989, 739 επ., 741 επ. Greiner, FS Geiß (2000), 411 επ. 26. Από ορισµένους συγγραφείς επισηµαίνεται ότι µια τέτοια βεβαιότητα είναι αδύνατο να υπάρξει. Βλ. λ.χ. Ravelet, La jurisprudence Quarez sous le coup de la loi Perruche, Revue de Droit Public no 5/2002, 1389 επ., Εννοείται ότι ζήτηµα νοµιµότητας τίθεται µόνο για την άµβλωση και όχι για την απόφαση της µητέρας να µην πραγµατοποιηθεί η κύηση, λ.χ. επί τεχνητής γονιµοποίησης να µη γίνει η εµφύτευση του γονιµοποιηµένου ωαρίου, στο οποίο έχει διαγνωστεί σοβαρό πρόβληµα. Στο ελληνικό δίκαιο η άµβλωση (τεχνητή διακοπή της κύησης) δεν συνιστά παράνοµη πράξη µε τους όρους του άρθρου ΠοινΚ (βλ. ιδίως τις περιπτώσεις α και β). Στο γερµανικό δίκαιο βλ. Lange, ό.π., σηµ. 2, BGH, NJW 1987, Geigel/Schlegelmilch, Der Haftpflichtprozeß, 22. Aufl. (1997), /07/05 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

9 Digesta 2004 Θέµατα αστικής ιατρικής ευθύνης 479 αµφισβητούνται 29. Η άποψη αυτή επισηµαίνει ότι η νόµιµη εναλλακτική συµπεριφορά συνιστά ισχυρισµό ακόµη πιο «αδύναµο» από την υποθετική αιτιότητα, αφού η «υποθετική» αιτία έχει υπάρξει στην πραγµατικότητα, και είναι υποθετική µόνο ως προς το ότι δεν προκάλεσε αυτή τη ζηµία, την οποία κατά την κανονική πορεία των πραγµάτων θα προκαλούσε, αν δεν είχε µεσολαβήσει το ζηµιογόνο γεγονός. Αντίθετα, η νόµιµη συµπεριφορά του δράστη (εδώ= η µη διάπραξη του διαγνωστικού σφάλµατος) είναι εντελώς υποθετική, αφού δεν έχει ούτε υπάρξει ως πραγµατικό γεγονός 30. Ορθότερος, ωστόσο, παρίσταται ο διαχωρισµός της νόµιµης εναλλακτικής συµπεριφοράς από το φαινόµενο της υποθετικής αιτιότητας και η αντιµετώπισή της στο πλαίσιο της αιτιώδους σύνδεσης της παρανοµίας µε τη ζηµία. Ο ι- σχυρισµός περί της νόµιµης εναλλακτικής συµπεριφοράς πρέπει να γίνει δεκτός, επειδή έχει την έννοια ότι η παρανοµία της πράξης είναι αδιάφορη για την επέλευση της ζηµίας, και εποµένως δεν συντρέχει η προϋπόθεση του αιτιώδους συνδέσµου, ο οποίος, όπως είναι γνωστό, πρέπει να υπάρχει µεταξύ όλων των στοιχείων του νό- µιµου λόγου ευθύνης (άρα και της παρανοµίας της πράξης) και της ζηµίας Το άρρωστο ή ανάπηρο παιδί ως ζηµία Τα κρισιµότερα, ωστόσο, προβλήµατα στις εξεταζόµενες περιπτώσεις ανακύπτουν σε σχέση µε την αποκαταστατέα ζηµία. Πρόκειται για ένα θέµα περίπλοκο, µε πολλές προεκτάσεις, που έχει δώσει βάση όχι µόνο σε ενδιαφέρουσα επιχειρη- µατολογία, αλλά και σε σοβαρές παρανοήσεις. Όπως κατ επανάληψη ειπώθηκε, το αποτέλεσµα των ιατρικών σφαλµάτων κατά τον προγεννητικό έλεγχο είναι η ίδια η γέννηση και η ύπαρξη του ασθενούς παιδιού, το οποίο, χωρίς αυτά τα σφάλµατα, δεν θα είχε έρθει στη ζωή, µε απόφαση της µητέρας. Εποµένως, και γι αυτό ακριβώς το λόγο οι περιπτώσεις wrongful life θέτουν σε δοκιµασία όλο το σύστηµα της α- στικής ευθύνης, καταλήγουµε στο αποτέλεσµα ότι εν προκειµένω η γέννηση και η ύπαρξη του συγκεκριµένου παιδιού που πάσχει από την ασθένεια ενδέχεται να αντιµετωπιστεί ως ζηµία. Το ερώτηµα, συνεπώς, που τίθεται είναι αν κάτι τέτοιο µπορεί να γίνει δεκτό από το δίκαιο της αστικής ευθύνης, και σε ποιο µέτρο. Αυτονόητο εµφανίζεται το ηθικό - φιλοσοφικό πρόβληµα αν η ανθρώπινη ύπαρξη και ζωή µπορεί να αντιµετωπιστεί ως ζηµία (περιουσιακή ή µη περιουσιακή), και, αντίστοιχα, αν η αναγνώριση αξίωσης αποζηµίωσης σε αυτές τις περιπτώσεις αντίκειται στη 29. Βλ. Κουνουγέρη - Μανωλεδάκη, Το πρόβληµα της υποθετικής αιτιότητας στο δίκαιο της αποζηµιώσεως (1981), 10. Απ. Γεωργιάδη, ό.π. σηµ. 9, 145 σηµ Κουνουγέρη - Μανωλεδάκη, ό.π., Σταθόπουλου, Γενικό Ενοχικό, Ι, έκδ. 1978, 280. Απ. Γεωργιάδη, ό.π. σηµ. 9, 141. Εsser/ Schmidt, Schuldrecht, Bd I, Allgemeiner Teil, 6. Aufl. (1984), Lange, Schadensersatz, 2. Aufl. (1990),

10 480 Κατερίνα Φουντεδάκη Digesta 2004 συνταγµατική προστασία της αξίας του ανθρώπου 32. Έτσι λ.χ. έκριναν το γερµανικό Συνταγµατικό ικαστήριο 33 και το γαλλικό Συµβούλιο της Επικρατείας (Conseil d État) 34. Η νοµολογία, ωστόσο, δεν επικυρώθηκε από τα Ακυρωτικά δικαστήρια αυτών των χωρών, και στη Γερµανία αµβλύνθηκε στη συνέχεια, µε συνέπεια να µην µπορεί να θεωρηθεί ότι το ζήτηµα έχει νοµολογιακά αποσαφηνιστεί 35. Στις χώρες όπου έχει αντιµετωπιστεί το ζήτηµα γίνεται µια διάκριση µεταξύ της αξίωσης αποζηµίωσης των γονέων και αυτής του παιδιού. Η αξίωση των γονέων έχει γίνει αποδεκτή από τα δικαστήρια (της ουσίας και Ακυρωτικά) της Γερµανίας και της Γαλλίας, χωρίς βέβαια να έχει λείψει ο αντίλογος. Τα όρια της παρούσας µελέτης δεν επιτρέπουν ούτε την απλή αναφορά των σχετικών µε την αξίωση των γονέων ζητηµάτων, που είναι πολλά και ενδιαφέροντα. Είναι λοιπόν προτιµότερο, να γίνει στη συνέχεια λόγος µόνο για την αξίωση αποζηµίωσης του ίδιου του παιδιού. Είναι δυνατή, στις περιπτώσεις wrongful life η αναγνώριση αξίωσης αποζηµίωσης στο ίδιο το παιδί που γεννήθηκε µε την ασθένεια ή την αναπηρία; Προφανώς σε µια τέτοια αξίωση αποζηµίωσης δεν µπορούν να εφαρµοστούν τα άρθρ. 929 και 931 ΑΚ, αφού το ιατρικό σφάλµα δεν προκάλεσε αιτιωδώς τη βλάβη της υγείας ή την αναπηρία. Παρόλα αυτά, η αξίωση έχει εµφανιστεί στην αλλοδαπή νοµολογία µε το ίδιο περιεχόµενο, δηλαδή το παιδί ζητεί την αποκατάσταση της περιουσιακής ζηµίας και της ηθικής βλάβης που συνδέεται µε την ασθένειά του 36. Τα προβλήµατα που ανακύπτουν είναι ανυπέρβλητα. Το ζήτηµα δηµιουργείται, επειδή, όπως κατ επανάληψη αναφέρθηκε, η αξίωση αποζηµίωσης στην πραγµατικότητα θεµελιώνεται στον ισχυρισµό ότι χωρίς το ιατρικό σφάλµα το παιδί δεν θα είχε γεννηθεί καθόλου, επειδή η µητέρα του θα αποφάσιζε να µαταιώσει τη γέννησή του, και όχι ότι θα είχε γεννηθεί υγιές. Εποµένως, όταν το ίδιο το άτοµο που γεννήθηκε µε προβλήµατα ζητεί αποκατάσταση κάθε ζηµίας του που προκλήθηκε από ιατρικές πράξεις ή παραλείψεις, ουσιαστικά επικαλείται ως ζηµία του την ίδια την ύ- παρξή του, δηλαδή το γεγονός ότι γεννήθηκε. Η αναγνώριση της σχετικής αξίωσης 32. Βλ. και άρθρ Συντ., σύµφωνα µε το οποίο «όσοι πάσχουν από ανίατη σωµατική ή πνευ- µατική νόσο έχουν δικαίωµα ειδικής φροντίδας από το Κράτος». Βλ. και Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη, ό.π. σηµ. 2, 417. Απ. Γεωργιάδη, στον ΑΚ Γεωργιάδη/Σταθόπουλου, άρθρο 929 αρ BVerfG , 2. Senat, NJW 1993, 1751: «Ο νοµικός χαρακτηρισµός της ύπαρξης ενός παιδιού ως πηγής ζηµίας είναι ανεπίτρεπτος από συνταγµατική άποψη. Εποµένως απαγορεύεται να α- ντιµετωπιστεί η υποχρέωση διατροφής ενός παιδιού ως ζηµία» (ως obiter dictum). 34. Conseil d État, (υπόθεση Riou), Revue de Droit Sanitaire et Social 1983, 96. Για άλλες σχετικές αποφάσεις του Conseil d État βλ. Ravelet, ό.π. σηµ BVerfG , 1. Senat, NJW 1998, 519. Βλ. Steffen/Dressler, ό.π. σηµ. 2, αρ. 268 επ. Lange, ό.π. σηµ. 2, Έτσι λ.χ. στην υπόθεση Perruche στη Γαλλία, βλ. Τσίρου, Ιατρική ευθύνη: αποζηµίωση παιδιού που γεννήθηκε ανάπηρο λόγω ιατρικού σφάλµατος που εµπόδισε τη µητέρα να διακόψει την κύηση, Ελ 2004, 61 επ., /07/05 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

11 Digesta 2004 Θέµατα αστικής ιατρικής ευθύνης 481 αποζηµίωσης προσκρούει σε σοβαρούς ηθικούς ενδοιασµούς, αφού σηµαίνει όχι µόνο ότι η ζωή ενός ανθρώπου µε σοβαρή ασθένεια συνιστά ζηµία, αλλά και ότι η µη ζωή αυτού του ανθρώπου, η ανυπαρξία του, θα ήταν για τον ίδιο προτιµότερη, κάτι που προσκρούει στη συνταγµατική προστασία της ανθρώπινης αξίας (άρθρο 2 Συντ.) και στην συνταγµατική αναγνώριση υποχρέωσης του κράτους να προστατεύει ιδιαίτερα τέτοια άτοµα (άρθρο 21 2 Συντ.) 37. Επιπρόσθετα η ίδια αξίωση αποζηµίωσης προσκρούει και σε δογµατικά εµπόδια, αφού η εφαρµογή της θεωρίας της διαφοράς εν προκειµένω είναι αδύνατη 38. Συγκεκριµένα, κατά τη θεωρία της διαφοράς, ο σκοπός της αποζηµίωσης είναι να επαναφέρει το πρόσωπο στην περιουσιακή κατάσταση στην οποία αυτό θα βρισκόταν, αν δεν είχε µεσολαβήσει το «ζηµιογόνο» γεγονός. Στη συγκεκριµένη περίπτωση, ωστόσο, αν δεν είχε µεσολαβήσει το ιατρικό σφάλµα πριν ή κατά την κύηση, το παιδί δεν θα είχε αποφύγει κάποια µείωση της περιουσίας του, αλλά δεν θα υπήρχε καθόλου, για να έχει οποιαδήποτε περιουσία. Το άτοπο αποτέλεσµα στο οποίο οδηγούµαστε είναι προφανές. Ανάλογος προβληµατισµός ισχύει και αναφορικά µε την αξίωση του πάσχοντος παιδιού για χρηµατική ικανοποίηση της ηθικής βλάβης του. Όπως είναι γνωστό, η χρηµατική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (ΑΚ 932) «δεν αποσκοπεί στην επιβολή κύρωσης στο ζηµιώσαντα, αλλά σε µια πλατιά νοούµενη αποκατάσταση και έµµεση επανόρθωση της ηθικής βλάβης που προκλήθηκε, µε άλλα λόγια αποσκοπεί στην ανακούφιση του αδικηθέντος από τη λύπη, τη στενοχώρια ή τον πόνο που του προκάλεσε η προσβολή ενός αγαθού» 39. Κατά πρώτο λόγο, στις περιπτώσεις wrongful life, τα ιατρικά σφάλµατα δεν προκαλούν αιτιωδώς βλάβη σε κανένα αγαθό του παιδιού, αφού το πρόβληµα υγείας του δεν συνδέεται µε αυτά τα σφάλµατα, αλλά µε τη γενετική του καταγωγή ή µε µια συγγενή ανίατη πάθηση. Με τα ιατρικά σφάλµατα συνδέεται αιτιωδώς η ίδια η ύπαρξη του συγκεκριµένου παιδιού - και είναι βέβαια προφανές ότι η ύπαρξη ενός προσώπου δεν µπορεί να θεωρηθεί προσβολή οποιουδήποτε είδους σε βάρος αυτού του ίδιου προσώπου. Επιπρόσθετα, δεν είναι δυνατό το πάσχον πρόσωπο να ζητεί τη χρηµατική ικανοποίηση της ηθικής βλάβης του, αφού αυτό στην πραγµατικότητα δεν θα συνιστούσε παρά ένα αίτηµα ανακούφισης της ψυχικής ταλαιπωρίας που υφίσταται για το γεγονός της ύπαρξής του, και ειδικότερα για το γεγονός ότι η µητέρα του δεν είχε την ευκαιρία να επιλέξει τη µα- 37. Βλ. λ.χ. τις παρατηρήσεις, σε σχέση µε την υπόθεση Perruche και άλλες ανάλογες, των Labrusse - Riou/Mathrieu, La vie humaine peut-elle être un prejudice, D , Point de vue, no 44, σελ. 1. Terré, Le prix de la vie, JCP , AR, σελ Viney, Brèves remarques à propos d un arrêt qui affecte l image de la justice dans l opinion, JCP , I, 286. Mazeaud, Reflexions sur un malentendu, D , σελ Βλ. επίσης Lange, ό.π. σηµ. 2, BGH , JZ 1983, Κορνηλάκη, ό.π. σηµ. 9, 647.

12 482 Κατερίνα Φουντεδάκη Digesta 2004 ταίωση της γέννησής του. Τέλος, σύµφωνα µε τον αποκαταστατικό χαρακτήρα και της χρηµατικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης, το δίκαιο, µε την τελευταία, ε- πιδιώκει να επαναφέρει, εν ευρεία εννοία, το πρόσωπο σε µια ψυχική και συναισθηµατική κατάσταση ανάλογη µε αυτήν στην οποία θα βρισκόταν χωρίς τη µεσολάβηση της παράνοµης και υπαίτιας συµπεριφοράς του ζηµιώσαντος. Στην προκεί- µενη όµως περίπτωση, είναι προφανές ότι δεν τίθεται ζήτηµα εξισορρόπησης της παρούσας ψυχικής κατάστασης του προσώπου µε αυτήν που θα υπήρχε χωρίς την αδικοπραξία. Οι σκέψεις αυτές επαρκούν, νοµίζω, για να µη γίνουν δεκτές οι εξεταζόµενες αξιώσεις, χωρίς να είναι αναγκαία η θέση του κάπως εξεζητηµένου προβλήµατος, αν η αποδοχή των αξιώσεων του παιδιού σηµατοδοτεί την αναγνώριση ενός δικαιώµατος «µη γέννησης», επιλογής µεταξύ της ζωής και του θανάτου 40. Πρέπει εξάλλου να σηµειωθεί ότι, µε τη µη αποδοχή της αξίωσης αποζηµίωσης του ίδιου του παιδιού, το ιατρικό σφάλµα, η παράνοµη και υπαίτια συµπεριφορά του γιατρού δεν µένει πάντως χωρίς κύρωση, αφού γίνεται δεκτή η αξιωση αποζηµίωσης των γονέων του παιδιού, και µάλιστα για το σύνολο της διατροφής του. Ο αντίλογος στα προηγούµενα επιχειρήµατα είναι σοβαρός, αλλά κατά την ά- ποψή µου όχι επαρκής. Κατά κύριο λόγο υποστηρίζεται ότι η απόρριψη της αξίωσης του ίδιου του παιδιού που έχει το σοβαρό πρόβληµα υγείας είναι ανεπιεικής, αλλά και υποκριτική, αν γίνει δεκτή η αντίστοιχη αξίωση των γονέων του. Εξάλλου, αυτή η αξίωση των γονέων, ενόψει του ότι βασίζεται στην υποχρέωσή τους να διατρέφουν το παιδί, παύει µε το θάνατό τους 41. Σε περίπτωση, λοιπόν, πρόωρου θανάτου των γονέων, το παιδί θα µείνει απροστάτευτο. εν αρκούν, ωστόσο, οι παρατηρήσεις αυτές για να άρουν τα φιλοσοφικά και δογµατικά αδιέξοδα της λύσης που υποστηρίζουν. Σε τελική ανάλυση, η προστασία των ατόµων µε σοβαρή ασθένεια ή αναπηρία είναι θέµα κοινωνικής αλληλεγγύης και όχι «ακροβατικής», αντισυστηµατικής θεµελίωσης της αστικής ευθύνης του γιατρού 42. Με αυτές τις σκέψεις, η νοµολογία αλλοδαπών δικαστηρίων στην πλειοψηφία της αρνείται την αξίωση αποζηµίωσης για περιουσιακή και µη περιουσιακή ζηµία 40. Βλ. λ.χ. Τσίρου, ό.π. σηµ. 36, 64 επ. Ιδίως την εισήγηση του Γενικού Εισαγγελέα στην υπόθεση Perruche, J. Sainte - Rose, στη διεύθυνση arrêts, conclusions de l Avocat Général, 3) les implications de l action de vie préjudiciable. 41. Μünchener Kommentar (Wagner), ό.π. σηµ. 1, 823 αρ Ειδικά στο γαλλικό δίκαιο µια µερίδα της θεωρίας συντάχθηκε µε την αποδοχή της αξίωσης αποζηµίωσης του παιδιού, επιχειρώντας τη δογµατική της θεµελίωση, µε αφετηρία την (εντελώς ελλειπτική) αιτιολογία του γαλλικού Ακυρωτικού στην υπόθεση Perruche. Βλ. Ravelet, ό.π. σηµ. 26, 1402, σηµ. 38. Η προσπάθεια, ωστόσο, αυτή καταλήγει ενίοτε σε παραδοξολογίες, όπως λ.χ. τη θεώρηση της άµβλωσης ως µέσου αποφυγής ή και θεραπείας της αναπηρίας, προκειµένου να τεκµηριωθεί αιτιώδης σύνδεσµος µεταξύ του ιατρικού σφάλµατος και της αναπηρίας βλ. Ravelet, ό.π., Τσίρου, ό.π. σηµ. 36, /07/05 Digesta ΡΕΝΑ Φωτοστοιχειοθεσία Α. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ 7 ΤΗΛ FAX

13 Digesta 2004 Θέµατα αστικής ιατρικής ευθύνης 483 στο ίδιο το άρρωστο άτοµο 43. Αξίζει, µάλιστα, ιδιαίτερα εδώ να επισηµανθεί η εξέλιξη στο θέµα του γαλλικού δικαίου: µετά την αποδοχή, από το γαλλικό Ακυρωτικό, µιας τέτοιας αξίωσης αποζηµίωσης για περιουσιακή ζηµία του ίδιου του άρρωστου ατόµου, στην περίφηµη υπόθεση Perruche 44 και σε άλλες που ακολούθησαν 45 και τον τεράστιο θόρυβο και αντίλογο που προκάλεσε αυτή η νοµολογιακή λύση στο νοµικό κόσµο και στην κοινωνία 46, ο νοµοθέτης επέλεξε `να απαγορεύσει στο εξής ρητά την άσκηση της σχετικής αξίωσης. Το άρθρο 1 του νόµου της προβλέπει ότι «κανείς δεν µπορεί να επικαλεστεί ζηµία που οφείλεται σε µόνο το γεγονός ότι γεννήθηκε» Βλ. Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη, ό.π. σηµ. 2, 427 επ. BGH , JZ 1983, 447 = NJW 1983, 1371, όπου και παραποµπές στην αντίστοιχη αγγλοσαξωνική νοµολογία. BGH , NJW 1984, 658. Επίσης την ίδια άποψη εξέφρασε και το γαλλικό Conseil d État, ιδίως µε την απόφαση Quarez, , D.1997.somm.332 (observations Penneau. Βλ. σχετικά και Ghestin, ό.π. σηµ. 2, 17. Ravelet, ό.π. σηµ. 26, 1391 επ.) και το Εφετείο της Orleans, στην υπόθεση Perruche. Βλ. όµως αντίθετα (ως προς την περιουσιακή ζηµία) την αµερικανική απόφαση Harbeson v. Parke - Davis, Deutsch, Medizinrecht, ό.π. σηµ. 1, Cour de Cassation, 1. chambre civile, arrêt , D.1997.Jur.35. RTDCiv. 1996, 623 και Ass. plenière, arrêt 457/ Aξιοσηµείωτο είναι ότι το Εφετείο, δικάζοντας ως δικαστήριο παραποµπής, αποφάσισε «στασιαστικά» αντίθετα προς την αναιρετική απόφαση της , oπότε το Ακυρωτικό χρειάστηκε να επανέλθει µε την απόφαση του Assemblée plenière, arrêts 479/ / , / Βλ. όλο το υλικό των υποθέσεων αυτών στην ηλεκτρονική διεύθυνση του γαλλικού Ακυρωτικού δικαστηρίου www. courdecassation.fr/grands arrêts. Eκτενή βιβλιογραφία για την υπόθεση Perruche, υπό τον τίτλο «Jurisprudence Perruche: faut-il légiférer?», βλ. στην ηλεκτρονική διεύθυνση της γαλλικής Γερουσίας (www. sénat.fr). Βλ. εκτενή βιβλιογραφική ενηµέρωση και σε Ravelet, ό.π. σηµ Πέρα από τις επιφυλάξεις ηθικής φύσης και τον προβληµατισµό σε σχέση µε την ανθρώπινη αξία, ο αντίλογος αφορούσε και τη δογµατική θεµελίωση των αποφάσεων του γαλλικού Ακυρωτικού, σε σχέση µε τα θέµατα της ζηµίας και του αιτιώδους συνδέσµου, όπως αναφέρονται σε προηγούµενα σηµεία της µελέτης. Βλ. λ.χ. την εισήγηση του Γενικού Εισαγγελέα στην υπόθεση Perruche, J. Sainte - Rose, στη διεύθυνση arrêts, conclusions de l Avocat Général. Mazeaud, Naissance, handicap et lien de causalité, D.2000, Point de vue, no 44 σελ. V, D.2001, 333. Ε- σφαλµένα ή έστω υπερβολικά, κατά την άποψή µου, χαρακτηρίζεται ο αντίλογος αυτός από τον Τσίρο, ό.π., σηµ. 36, 61 ως «ηθικοδικαιική ψύχωση». 47. Loi relative aux droits des malades et a la qualité du système de santé. 48. «Nul ne peut se prévaloir d un préjudice du seul fait de sa naissance». Η 2 της ίδιας διάταξης διευκρινίζει ότι το πρόσωπο που γεννήθηκε µε σοβαρή αναπηρία, συνεπεία ιατρικού σφάλµατος, δικαιούται αποζηµίωση µόνον εφόσον το σφάλµα προκάλεσε άµεσα την αναπηρία (ή την επιδείνωσε ή δεν επέτρεψε τη λήψη µέτρων για την άµβλυνσή της).

Κατερίνα Φουντεδάκη Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ

Κατερίνα Φουντεδάκη Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΑΤΟΜΟΥ ΜΕ ΣΟΒΑΡΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ Ή ΑΝΑΠΗΡΙΑ (wrongful life) * Κατερίνα Φουντεδάκη Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ 1. Εισαγωγή - διακρίσεις και

Διαβάστε περισσότερα

LIABILITY OWED TO PRENATAL PRE-IMPLANTATION GENETIC DIAGNOSIS & EUGENIC ABORTION IN GREECE

LIABILITY OWED TO PRENATAL PRE-IMPLANTATION GENETIC DIAGNOSIS & EUGENIC ABORTION IN GREECE LIABILITY OWED TO PRENATAL PRE-IMPLANTATION GENETIC DIAGNOSIS & EUGENIC ABORTION IN GREECE Konstantinos Ε. Voumvourakis, SYNOPSIS Medical malpractice following prenatal and pre-implantation diagnosis,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Ε. Συμεωνίδου Καστανίδου Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Συχνή η ενασχόληση των δικαστηρίων με την ποινική ευθύνη των γιατρών από αμέλεια, τόσο περισσότερο όσο η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΧΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΚΑΙΟ * (Άρθρο 8 ν. 2251/1994) Κατερίνα Φουντεδάκη Επίκουρη Καθηγήτρια Τµήµατος Νοµικής Α.Π.Θ.

Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΧΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΚΑΙΟ * (Άρθρο 8 ν. 2251/1994) Κατερίνα Φουντεδάκη Επίκουρη Καθηγήτρια Τµήµατος Νοµικής Α.Π.Θ. Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΧΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΚΑΙΟ * (Άρθρο 8 ν. 2251/1994) Κατερίνα Φουντεδάκη Επίκουρη Καθηγήτρια Τµήµατος Νοµικής Α.Π.Θ. Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η εισήγηση έχει ως αντικείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ

Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Ε. Συμεωνίδου Καστανίδου Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Συχνή η ενασχόληση των δικαστηρίων με την ποινική ευθύνη των γιατρών

Διαβάστε περισσότερα

22/11/2008. Εκδήλωση- ενημέρωση- συζήτηση. με θέματα. «Ηθική και δεοντολογία στο επάγγελμα του οδοντιάτρου & Νομική προσέγγιση ιατρικής ευθύνης»

22/11/2008. Εκδήλωση- ενημέρωση- συζήτηση. με θέματα. «Ηθική και δεοντολογία στο επάγγελμα του οδοντιάτρου & Νομική προσέγγιση ιατρικής ευθύνης» 22/11/2008 Εκδήλωση- ενημέρωση- συζήτηση με θέματα «Ηθική και δεοντολογία στο επάγγελμα του οδοντιάτρου & Νομική προσέγγιση ιατρικής ευθύνης» Συνδιοργάνωση του Ομίλου Νομικού Προβληματισμού ΈΔΡΑ και της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 Ευθύνη Ιατρού: Πειθαρχική ευθύνη: κυρώσεις για παραβιάσεις των καθηκόντων και των υποχρεώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Κορνηλάκης Καθηγητής του Αστικού Δικαίου στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ

Πάνος Κορνηλάκης Καθηγητής του Αστικού Δικαίου στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ Η ΑΞΙΩΣΗ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟ ΝΕΟ ΑΡΘΡΟ 543 ΑΚ * Πάνος Κορνηλάκης Καθηγητής του Αστικού Δικαίου στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ Ι. Προϋποθέσεις Η Οδηγία 1999/44/ΕΚ δεν προέβλεπε δικαίωμα αποζημίωσης σε περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ «ΑΒΕΒΑΙΗΣ ΑΙΤΙΟΤΗΤΑΣ» * Ελένη Ζερβογιάννη ΔρΝ - Δικηγόρος. Ι. Εισαγωγή - Το πρόβλημα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ «ΑΒΕΒΑΙΗΣ ΑΙΤΙΟΤΗΤΑΣ» * Ελένη Ζερβογιάννη ΔρΝ - Δικηγόρος. Ι. Εισαγωγή - Το πρόβλημα ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ «ΑΒΕΒΑΙΗΣ ΑΙΤΙΟΤΗΤΑΣ» * Ι. Εισαγωγή - Το πρόβλημα Ελένη Ζερβογιάννη ΔρΝ - Δικηγόρος Καίριο ζήτημα της αστικής ιατρικής ευθύνης που δεν έχει ακόμα αντιμετωπιστεί με

Διαβάστε περισσότερα

Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε.

Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε. Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε. Οι διατάξεις περί ευθύνης των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου εφαρμόζονται και σε πρόσωπα που δεν είναι μέλη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΓΙΑΤΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ * Ισµήνη Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη Οµότιµη Καθηγήτρια Νοµικής του Παν/µίου Αθηνών

Η ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΓΙΑΤΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ * Ισµήνη Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη Οµότιµη Καθηγήτρια Νοµικής του Παν/µίου Αθηνών Η ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΓΙΑΤΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ * Ισµήνη Ανδρουλιδάκη - ηµητριάδη Οµότιµη Καθηγήτρια Νοµικής του Παν/µίου Αθηνών Α. Ο νοµικός σύνδεσµος γιατρού και ασθενούς από την άποψη

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... Συντομογραφίες..

Περιεχόμενα. Πρόλογος... Συντομογραφίες.. Πρόλογος...... Συντομογραφίες.. ΙΧ ΧΙΧ 1. Εισαγωγή Ι. Συναίνεση του ασθενούς και ατομικό δικαίωμα προστασίας της υγείας... 1 ΙΙ. Νομοθετικό πλαίσιο της συναίνεσης του ασθενούς. 6 ΙΙΙ. Η σημασία του Κώδικα

Διαβάστε περισσότερα

Αστική Ιατρική Ευθύνη. Προστασία ασθενούς. Νομολογία.

Αστική Ιατρική Ευθύνη. Προστασία ασθενούς. Νομολογία. Αστική Ιατρική Ευθύνη. Προστασία ασθενούς. Νομολογία. Τ. Ε.Ι. Καβάλας Τ μήμα Διαχείρισης Πληροφοριών Πτυχιακή εργασία του φοιτητή Αγγελίδη Θεόδωρου, Α. Μ.: 95 Επιβλέπουσα καθηγήτρια : Καλαμπούκα Α. Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 24-12-2013 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/24-12-2013 Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος,

Διαβάστε περισσότερα

Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Άρθρο 648 Έννοια Με τη σύµβαση εργασίας ο εργαζόµενος έχει υποχρέωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Αθήνα 21 Ιουνίου 2005 Αριθμ. Πρωτ.: 18811/2004 Η ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΒΛΑΒΗΣ Η ΤΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ, ΣΕ ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΗ ΤΗΣ ΥΠΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ, ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ Ο ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΚΕ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις Κατηγορίες προσώπων ανάλογα µε την ικανότητα για δικαιοπραξία Από πλευράς

Διαβάστε περισσότερα

[όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η

[όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η Αστικός Κώδικας [όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η Άρθρο 1666 - Ποιοί υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση "Σε δικαστική συμπαράσταση υποβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΖΗΜΙΟΓΟΝΟ ΖΩΗ (WRONGFUL LIFE) ΚΑΙ ΖΗΜΙΟΓΟΝΟ ΤΕΚΝΟΠΟΙΗΣΗ (WRONGFUL BIRTH) *

ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΖΗΜΙΟΓΟΝΟ ΖΩΗ (WRONGFUL LIFE) ΚΑΙ ΖΗΜΙΟΓΟΝΟ ΤΕΚΝΟΠΟΙΗΣΗ (WRONGFUL BIRTH) * ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΖΗΜΙΟΓΟΝΟ ΖΩΗ (WRONGFUL LIFE) ΚΑΙ ΖΗΜΙΟΓΟΝΟ ΤΕΚΝΟΠΟΙΗΣΗ (WRONGFUL BIRTH) * Εμμανουέλα. Ν. Τρούλη ΔρΝ Παν/μίου Μονάχου LL.M. Παν/μίου Columbia Ν. Υόρκης Δικηγόρος Αθηνών & Ν. Υόρκης Μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα

Σταύρος Ι. Τυριτζής MD, PhD, FEBU, FACS (assoc.)

Σταύρος Ι. Τυριτζής MD, PhD, FEBU, FACS (assoc.) Σταύρος Ι. Τυριτζής MD, PhD, FEBU, FACS (assoc.) Επ. Καθηγητής Ουρογεννητικής Ογκολογίας και Ρομποτικής Πανεπιστημίου Karolinska Σουηδίας Κέντρο Ελάχιστα Επεμβατικής Ουρολογικής Χειρουργικής Ιατρικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α )

Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α ) Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α ) Με τα άρθρα 1666 έως 1688 του ΑΚ, όπως αυτά αντικαταστάθηκαν από το άρθρο 13 του ν. 2447/1996 και ισχύουν από 20.12.1996, εισάγεται ο θεσμός

Διαβάστε περισσότερα

prenatal Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος

prenatal Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος prenatal Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος 1 Είστε έγκυος. Συγχαρητήρια! 2 Αγαπητοί μελλοντικοί γονείς, Αυτή είναι μια πολύ συναρπαστική περίοδος για εσάς και είναι πολύ φυσικό να ανησυχείτε για την

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ, ΕΚΤΡΩΣΕΙΣ, ΤΟΚΕΤΟΣ Ποιοι παράγοντες πρέπει να λαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών ΕΝΟΧΗ Α. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΟΧΗΣ Έννοια. Ενοχή είναι η νομική σχέση μεταξύ δύο προσώπων, του οφειλέτη αφ ενός και του δανειστή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Δικαστική συμπαράσταση. Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση:

Δικαστική συμπαράσταση. Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση: Δικαστική συμπαράσταση (Άρθρο 1666) Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση: Σε δικαστική συμπαράσταση υποβάλλεται ο ενήλικος όταν λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή λόγω σωματικής αναπηρίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Συγκριτικό Δίκαιο

Εισαγωγή στο Συγκριτικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στο Συγκριτικό Δίκαιο Μάθημα 12 ο :Find the Law II. (Γαλλία-Γερμανία) Αν. Καθηγήτρια: Χριστίνα Δεληγιάννη-Δημητράκου Νομική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ Καθαρότητα στη σκέψη Σαφήνεια στην έκφραση Η μία σκέψη να εισάγει την άλλη Η προηγούμενη σκέψη να τεκμηριώνει την επόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Ποινική ιατρική ευθύνη από αμέλεια σε πεδία κατανομής αρμοδιοτήτων

Ποινική ιατρική ευθύνη από αμέλεια σε πεδία κατανομής αρμοδιοτήτων Καθηγήτρια: M. Kαϊάφα-Γκμπάντι Ποινική ιατρική ευθύνη από αμέλεια σε πεδία κατανομής αρμοδιοτήτων web.auth.gr/poiniko Δογματικές δυσκολίες του πεδίου της ποινικής ευθύνης από αμέλεια σε περιπτώσεις συλλογικής

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρίζοντας τα παιδιά με γενετικά νοσήματα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Πέμπτη, 16 Ιούνιος :58

Υποστηρίζοντας τα παιδιά με γενετικά νοσήματα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Πέμπτη, 16 Ιούνιος :58 Από: K-Life (Καθημερινή) Τα γενετικά νοσήματα είναι ιδιαίτερα σπάνιες ασθένειες που οφείλονται σε μεταλλάξεις γονιδίων. Τα παιδιά που πάσχουν από αυτά χρειάζονται φροντίδα, ψυχολογική στήριξη αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Αναστάσιος K. Καντιάνης Dr. jur. - Δικηγόρος Αλλαγή ιατρικού στόχου επί: Ασθενών προχωρημένου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ Μάθηµα: Συνταγµατικά ικαιώµατα Εργασία µε Θέµα: «Ιατρικό Απόρρητο» Επιµέλεια: Αθερινού Ελένη Α.Μ.: 1340200200027 Επιβλέπων Καθηγητής: ηµητρόπουλος Α. Γ. Μάϊος 2005 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ...4

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

D.A.S. HELLAS Ασφάλειες Νοµικής Προστασίας Εισαγωγή - Ιστορικά Η ασφάλιση Νοµικής Προστασίας είναι ένας από τους νεώτερους ασφαλιστικούς κλάδους. Στην Ευρώπη εµφανίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα στη Γαλλία,

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της

Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της εισόδου και διαμονής αυτών στη χώρα καθώς και της ασκήσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ... 2 ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ... 4 1. Κατηγορίες δικαιούχων... 4 1.1 Βαριά αναπηρία... 4 1.2 Συνήθης αναπηρία... 4 1.3 Μερική αναπηρία... 5 1.4 Προϋπάρχουσα αναπηρία... 5 2. Εκτίμηση αναπηρίας...

Διαβάστε περισσότερα

849 Ν. 105(Ι)/95. Ε.Ε. Παρ. 1(1) Αρ. 3028, 29.12.95

849 Ν. 105(Ι)/95. Ε.Ε. Παρ. 1(1) Αρ. 3028, 29.12.95 Ε.Ε. Παρ. 1(1) Αρ. 3028, 29.12.95 849 Ν. 105(Ι)/95 Ο περί Ελαττωματικών Προϊόντων (Αστική Ευθύνη) Νόμος του 1995 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

2.3. Η σημασία της ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης για. τον ζημιούμενο Εκούσια και υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης

2.3. Η σημασία της ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης για. τον ζημιούμενο Εκούσια και υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΓενΕισ) αρ. 1. Η αστική ευθύνη γενικά... 1-7 1.1. Η δέσμευση του προσώπου από τις πράξεις του... 1 1.2. Δικαιολογία της δεσμεύσεως του προσώπου... 2-3 1.3. Δέσμευση και

Διαβάστε περισσότερα

Νομικό Πλαίσιο. Γενικές Αρχές

Νομικό Πλαίσιο. Γενικές Αρχές Νομικό Πλαίσιο Η ειδική ελληνική νομοθεσία Νόμοι 3089 / 2002 : «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» και νόμος 3305 / 2005 «Εφαρμογή της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής» Γενικές Αρχές Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Προς: τις Ομοσπονδίες Μέλη της Α.Δ.Ε.Δ.Υ.

Προς: τις Ομοσπονδίες Μέλη της Α.Δ.Ε.Δ.Υ. Αθήνα 17.10.2013 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Τηλ 213.16.16.900 Fax 2103246165 Αριθμ. Πρωτ.: 392 Προς: τις Ομοσπονδίες Μέλη της Α.Δ.Ε.Δ.Υ. Συνάδελφοι, Σας γνωρίζουμε ότι δημοσιεύτηκε η υπ αριθμ. 3354/2013 απόφαση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΝΟΗΤΙΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ * Ελένη Ζερβογιάννη ΔρΝ - Δικηγόρος

Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΝΟΗΤΙΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ * Ελένη Ζερβογιάννη ΔρΝ - Δικηγόρος Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΝΟΗΤΙΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ * Ελένη Ζερβογιάννη ΔρΝ - Δικηγόρος Ι. Με αφορμή την πρόσφατη απόφαση 314/2007 του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), με την οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ : Πίνακα Αποδεκτών ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

ΠΡΟΣ : Πίνακα Αποδεκτών ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΠΡΟΣ : Πίνακα Αποδεκτών ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΘΕΜΑ: Λεπτομερείς οδηγίες για τα περιεχόμενα του Εντύπου Ενημέρωσης και Συγκατάθεσης των συμμετεχόντων σε παρεμβατική κλινική μελέτη και για τις Βεβαιώσεις Ασφαλιστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος... VII Εισαγωγή... 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Τα προς δόμηση υλικά για τη δογματική κατασκευή της εξ αμελείας δια παραλείψεως τέλεσης ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η δογματική ύλη της μη γνήσιας παράλειψης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 1.9.2009 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Αναφορά 0586/2005, του Ιωάννη Βουτινόπουλου, ελληνικής ιθαγένειας, σχετικά με εικαζόμενες παράνομες χρηματιστηριακές συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/4603-1/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 135/2014

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/4603-1/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 135/2014 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 30-09-2014 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/4603-1/30-09-2014 Α Π Ο Φ Α Σ Η 135/2014 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Ν Α Κ Α Σ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Ω Ν

Π Ι Ν Α Κ Α Σ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Ω Ν Π Ι Ν Α Κ Α Σ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Ω Ν 1. Γενικοί Οροι Ασφάλισης 2. Γενικοί Οροι Ασφαλιστηρίων Συµβολαίων 3. Ασφάλιση Αστικής Ευθύνης έναντι Τρίτων 3.1 Ειδικοί όροι 3.2 Αντικείµενο ασφάλισης 3.3 Ορια αποζηµίωσης

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗ. ΘΕΜΑ: Τρόποι δικαστικής διεκδίκησης αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών υπέρ ΤΣΜΕ Ε και λοιπών τρίτων.

ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗ. ΘΕΜΑ: Τρόποι δικαστικής διεκδίκησης αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών υπέρ ΤΣΜΕ Ε και λοιπών τρίτων. Νοµική Υπηρεσία ΣΑΤΕ Σταµάτης Σ. Σταµόπουλος, ικηγόρος, Νοµικός Σύµβουλος ΣΑΤΕ Αθήνα, 25.1.2016 ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗ ΘΕΜΑ: Τρόποι δικαστικής διεκδίκησης αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών υπέρ ΤΣΜΕ Ε και λοιπών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ.

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Άρθρο πρώτο Στη θέση των ήδη καταργηµένων µε το άρθρο 17 του Ν. 1329/1983 άρθρων 1455-1460 του Αστικού Κώδικα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ Προοίµιο Στρασβούργο 24.01.2002 Τα Κράτη Μέλη του Συµβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 27-02-2014 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/27-02-2014 Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος, στην

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων

ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων Εργασιακά Θέματα ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων «Αποζημίωση λόγω συνταξιοδότησης» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Αποζημίωση λόγω συνταξιοδότησης 3 1.1 Γενικά 6 1.2 Δικαιούχοι 6 α) Ιδιωτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/762/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 18/2014

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/762/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 18/2014 Αθήνα, 05-02-2014 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/762/05-02-2014 Α Π Ο Φ Α Σ Η 18/2014 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 38/2014

Α Π Ο Φ Α Σ Η 38/2014 Αθήνα, 21-03-2014 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1860/21-03-2014 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Α Π Ο Φ Α Σ Η 38/2014 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ευρετήριο βασικών συντομογραφιών ελληνικών και ξενόγλωσσων. Πρόλογος... 19

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ευρετήριο βασικών συντομογραφιών ελληνικών και ξενόγλωσσων. Πρόλογος... 19 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευρετήριο βασικών συντομογραφιών ελληνικών και ξενόγλωσσων περιοδικών... 11 Πρόλογος... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Η σημασία του συγκριτικού δικαίου περιβάλλοντος... 23 2. Σκοπός, αντικείμενο, διάρθρωση...

Διαβάστε περισσότερα

Λ. ΑΛΕΞΑΝ ΡΑΣ 144, 114 71 ΑΘΗΝΑ / ΤΗΛ.:210 6460284, 210 6460734, ΦΑΞ:

Λ. ΑΛΕΞΑΝ ΡΑΣ 144, 114 71 ΑΘΗΝΑ / ΤΗΛ.:210 6460284, 210 6460734, ΦΑΞ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Πληροφορίες: Ανδρέας Μαντζουράνης Ειδικός Επιστήµονας Ηλεκτρον. /νση: amantzouranis@synigoroskatanaloti.gr Αθήνα, 13 Ιουλίου 2010 Αριθ. Πρωτ. : 1580 ΠΡΟΣ:... 2. ΕΥ ΑΠ Α.Ε. Ωρωπού 156

Διαβάστε περισσότερα

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS)

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) 12 ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιήθηκε από φυλλάδια που εκδόθηκαν από τα νοσοκοµεία Guy s και St Thomas στο Λονδίνο,

Διαβάστε περισσότερα

e-mail: anaplirotis@synigoroskatanaloti.gr

e-mail: anaplirotis@synigoroskatanaloti.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Πληροφορίες: Ανδρέας Μαντζουράνης Ειδικός Επιστήµονας Ηλεκτρον. /νση: amantzouranis@synigoroskatanaloti.gr Αθήνα, 1 Σεπτεµβρίου 2009 Αριθ. Πρωτ. : 3009 ΘΕΜΑ: «Αναφορές καταναλωτών σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµός 100(Ι) του 1997 ΝΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ

Αριθµός 100(Ι) του 1997 ΝΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ Ε.Ε. Παρ. I(I) Αρ. 3207, 19.12.97 Ν. 100(Ι)/97 Ο περί Προστασίας της Μητρότητας Νόµος του 19 97 εκδίδεται µε δηµοσίευση στην Επίσηµη Εφηµερίδα της Κυπριακής ηµοκρατίας σύµφωνα µε το Άρθρο 52 του Συντάγµατος.

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική Ευθύνη &Βιοηθική Μαρτίου Ζητήματα απόδειξης στην ποινική ιατρική ευθύνη

Ιατρική Ευθύνη &Βιοηθική Μαρτίου Ζητήματα απόδειξης στην ποινική ιατρική ευθύνη Ιατρική Ευθύνη &Βιοηθική 14 15 Μαρτίου 2014 Ζητήματα απόδειξης στην ποινική ιατρική ευθύνη Υποκειμενικό Στοιχείο ΑΠ 45/2013: Από το συνδυασμό των διατάξεων 302 παρ.1 και 28 ΠΚ προκύπτει ότι απαιτείται:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 11.11.2011

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 11.11.2011 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Νομικών Θεμάτων 11.11.2011 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο και την αναγνώριση

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. ΕΝΟΤΗΤΑ : «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ-ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ» - 1 - Οι δημόσιοι υπάλληλοι περαιτέρω οφείλουν να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα...... VII Εισαγωγικές παρατηρήσεις............ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οι υποχρεώσεις εχεμύθειας και μη ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ Ο ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ

ΑΠΟΦΑΣΗ Ο ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΜΗΜΑ Β2 ΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ Ταχ. Δ/νση : Αριστογείτονος 19 Ταχ. Κώδικας

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 187/2014

Α Π Ο Φ Α Σ Η 187/2014 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 22-12-2014 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8093/22-12-2014 Α Π Ο Φ Α Σ Η 187/2014 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε στην έδρα της την Τρίτη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Β. ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΝΟΧΕΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Β. ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΝΟΧΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Φιλοφρόνηση, νομική δέσμευση... 1 2. Σχέση φιλοφροσύνης, αυτοδιακινδύνευση, απαλλακτική ρήτρα... 2 3. Σχέση φιλοφρονήσεως, αδικοπραξία, συντρέχον πταίσμα... 3 4. Ικανότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/5583/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 87/2016

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/5583/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 87/2016 ΕΠΕΙΓΟΝ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 14-09-2016 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/5583/14-09-2016 Α Π Ο Φ Α Σ Η 87/2016 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

Αστική Ευθύνη Προϊόντων Ελίνα Παπασπυροπούλου HDI Global SE. Money Show 2016, Θεσσαλονίκη

Αστική Ευθύνη Προϊόντων Ελίνα Παπασπυροπούλου HDI Global SE. Money Show 2016, Θεσσαλονίκη Αστική Ευθύνη Προϊόντων Ελίνα Παπασπυροπούλου HDI Global SE Money Show 2016, Θεσσαλονίκη Το 2012 καταβλήθηκαν από τις ασφαλιστικές εταιρίες στην Ε.Ε. αποζημιώσεις αστικής ευθύνης 14 δισ. EUR (Insurance

Διαβάστε περισσότερα

Όροι και προϋποθέσεις χρήσης

Όροι και προϋποθέσεις χρήσης Όροι και προϋποθέσεις χρήσης 1. Αποδοχή Η πρόσβαση και η χρήση αυτού του δικτυακού τόπου υπόκεινται στους ακόλουθους όρους και προϋποθέσεις και σε όλους τους νόμους που εφαρμόζονται σχετικά. Με την πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται.

Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται. Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται. Η INTERAMERICAN σάς ενημερώνει για όσα ισχύουν για τα ανασφάλιστα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας.

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας. 20 Ιουνίου, 2007 Πρόεδρο και Μέλη Επιτροπής Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Βουλής των Αντιπροσώπων, Βουλή των Αντιπροσώπων, Λευκωσία. Κύριε Πρόεδρε, Κυρίες και κύριοι Μέλη της Επιτροπής, Θέµα: Προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αρµόδιος: ηµήτριος Μάρκου Αναπληρωτής Συνήγορος του Καταναλωτή

Αρµόδιος: ηµήτριος Μάρκου Αναπληρωτής Συνήγορος του Καταναλωτή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αρµόδιος: ηµήτριος Μάρκου Αναπληρωτής Συνήγορος του Καταναλωτή Εισηγήτρια: Φωτεινή Μιστριώτη Ειδική Επιστήµονας Ηλεκτρον. /νση: fmistrioti@synigoroskatanaloti.gr Αθήνα, 03 Μαΐου 2010

Διαβάστε περισσότερα

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 38η ιδακτική Ενότητα ΥΓΓΕΝΕΙΑ ΧΕΕΙ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ Παρατηρήσεις, χόλια, Επεξηγήσεις 1. υγγένεια το σηµείο αυτό χρήσιµο είναι ο µαθητής να γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους είναι σηµαντική η γνώση

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ Aθήνα, 10 Απριλίου 2008 ΠΟΡΙΣΜΑ Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 Κατόπιν διερεύνησης της µε αριθµό πρωτοκόλλου 2015/2008 αναφοράς της κυρίας *** και της ανεπαρκούς αιτιολόγησης που παρείχε το Προξενείο Καϊρου,

Διαβάστε περισσότερα

Από το υλικό που συνελέγη κατά την έρευνα της υπόθεσης προέκυψαν τα ακόλουθα:

Από το υλικό που συνελέγη κατά την έρευνα της υπόθεσης προέκυψαν τα ακόλουθα: Θέµα: Ένορκη ιοικητική Εξέταση και Πειθαρχική ίωξη για το θάνατο της κας.. Κύριε Πρόεδρε, Με αφορµή την αναφορά του κυρίου που υποβλήθηκε στο Συνήγορο του Πολίτη σχετικά µε το θάνατο. επιθυµούµε να σας

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί Όροι & Πολιτική Αγορών της Fon

Γενικοί Όροι & Πολιτική Αγορών της Fon Γενικοί Όροι & Πολιτική Αγορών της Fon Ορισµοί Όροι και Προϋποθέσεις: Οι παρόντες Όροι και Προϋποθέσεις Πώλησης Εξοπλισµού (εφεξής: «ΟΠΠΕ»). Fon Technology, S.L.: Η Εταιρία η οποία προµηθεύει ή πωλεί τα

Διαβάστε περισσότερα

11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***)

11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***) 11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***) 1. Περιφέρεια Αττικής Γενική ιεύθυνση Περιφέρειας ιεύθυνση Αλλοδαπών & Μετανάστευσης υτ. Αττικής & Πειραιά

Διαβάστε περισσότερα

στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Πρωτοκόλλου για τα Προνόµια και τις Ασυλίες του Κέντρου Επιβολής Νόµου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης»

στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Πρωτοκόλλου για τα Προνόµια και τις Ασυλίες του Κέντρου Επιβολής Νόµου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Πρωτοκόλλου για τα Προνόµια και τις Ασυλίες του Κέντρου Επιβολής Νόµου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης» Προς τη Βουλή των Ελλήνων Το εν θέµατι Πρωτόκολλο υπογράφηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΑΙΟΥ ΕΠΙ ΤΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ 2. (Εγκρίθηκαν στις 19 Μαρτίου 2015) 3. εφαρμοστέου δικαίου επί των διεθνών εμπορικών συμβάσεων.

ΔΙΚΑΙΟΥ ΕΠΙ ΤΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ 2. (Εγκρίθηκαν στις 19 Μαρτίου 2015) 3. εφαρμοστέου δικαίου επί των διεθνών εμπορικών συμβάσεων. ΑΡΧΕΣ [ΤΗΣ ΧΑΓΗΣ (ΣΧΙΔΔ)] 1 ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΕΠΙ ΤΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ 2 (Εγκρίθηκαν στις 19 Μαρτίου 2015) 3 Προοίμιο Το κείμενο αυτό εκθέτει τις γενικές αρχές που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Με τον όρο «αστική ευθύνη του Δημοσίου»

Με τον όρο «αστική ευθύνη του Δημοσίου» Β ΜΕΛΕΤΕΣ Χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης στην περίπτωση αστικής ευθύνης του Δημοσίου * Σκοπός της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης - Το στοιχείο της υπαιτιότητας ως προϋπόθεση της χρηματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΓΕΝΙΚΩΣ σελ. 2 ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΓΚΥΡΗΣ ΕΠΙΤΑΓΗΣ - ΑΡΘΡΟ 1 Α) Κείμενο άρθρου 1 επιταγής... Β) Έγκυρη επιταγή Αναγκαία στοιχεία Σχέση με συναλλαγματική...

Διαβάστε περισσότερα