ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Κλινικές Κλινικοεργαστηριακές Ιατρικές Ειδικότητες» Κλινικό Εργαστήριο Ακτινολογίας Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Σιαμπλής «ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ» ΒΟΜΒΑΣ Μ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ιατρός Ακτινοθεραπευτής Ογκολόγος ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Πάτρα

2 2

3 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Κλινικές Κλινικοεργαστηριακές Ιατρικές Ειδικότητες» Κλινικό Εργαστήριο Ακτινολογίας Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Σιαμπλής «ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ» ΒΟΜΒΑΣ Μ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ιατρός Ακτινοθεραπευτής Ογκολόγος ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Πάτρα

4 4

5 Αφιερώνεται στους γονείς μου, στον αδελφό μου, στη σύζυγο μου Μαρία και στο γιο μου Μαρίνο 5

6 6

7 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Δημήτριος Καρδαμάκης, Καθηγητής Ακτινοθεραπευτικής-Ογκολογίας, Επιβλέπων Χαράλαμπος Καλόφωνος, Καθηγητής Παθολογικής-Ογκολογίας Σταυρούλα Μπεράτη, Ομότιμη Καθηγήτρια Ψυχιατρικής ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Δημήτριος Καρδαμάκης, Καθηγητής Ακτινοθεραπευτικής-Ογκολογίας Χαράλαμπος Καλόφωνος, Καθηγητής Παθολογικής-Ογκολογίας Σταυρούλα Μπεράτη, Ομότιμη Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατρικής Μιχαήλ Λεοτσινίδης, Αναπληρωτής Καθηγητής Υγιεινής Πέτρος Περιμένης, Καθηγητής Ουρολογίας Γεώργιος Δεκαβάλας, Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας 7

8 8

9 ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ-ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ 1. Δ. Βόμβας, Ε. Σούμπαση, Κ. Ασημακόπουλος, Γ. Ρηγάτος, Σ. Μπεράτη, Δ. Καρδαμάκης. Σεξουαλικές διαταραχές σε ογκολογικούς ασθενείς που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία. Υπάρχει μέθοδος αξιολόγησης αυτών των διαταραχών; Ελληνική Ογκολογία 2007 ;43 : D. Kardamakis, D. Vomvas, E. Soubasi, V. Vassiliou, K. Assimakopoulos, G. Iconomou, S. Beratis. Anxiety and Quality of life scores in patients undergoing radical radiotherapy. Journal of the European Society for Therapeutic Radiotherapy and Oncology 2008;88(2): D. Kardamakis, D. Vomvas, G. Iconomou, M. Leotsinidis, H. Kalofonos, K. Assimakopoulos. Sexual Dysfunction and Depression in Cancer Patients Receiving Radiotherapy: A Prospective Study. Int J Radiat Oncol Biol Phys 2011;81(2): D. Vomvas, G. Iconomou, E. Soubasi, M. Leotsinidis, HP. Kalofonos, S. Beratis, D. Kardamakis, K. Assimakopoulos. Assessment of sexual function in patients with cancer receiving radiotherapy a single center prospective study. Anticancer Res 2012;32(2):

10 10

11 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 1. Δ. Βόμβας, Δ. Καρδαμάκης Σεξουαλικότητα και καρκίνος. 8 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας Ιουνίου 2006, Αγία Πελαγία, Κρήτη 2. Δ. Βομβας, Δ. Καρδαμακης. Προοπτική μελέτη διάγνωσης και αξιολόγησης σεξουαλικών διαταραχών σε ασθενείς που υποβάλλονται σε ΑΚΘ. 10 ο συνέδριο Ψυχοκοινωνικής Ογκολογίας. Αθήνα 3-5 Νοεμβρίου Δ. Βόμβας, Ε. Σούμπαση, Κ. Ασημακόπουλος, Γ. Β. Οικονόμου, Β. Βασιλείου, Σ. Μπεράτη, Δ. Καρδαμάκης. Ποιότητα ζωής γυναικών με καρκίνο του μαστού που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία. 11 ο συνέδριο Ψυχοκοινωνικής Ογκολογίας. Αθήνα Νοεμβρίου Δ. Βόμβας, Ε. Σούμπαση, Κ. Ασημακόπουλος, Γ. Β. Οικονόμου, Μ. Μαρτίνου, Β. Βασιλείου, Σ. Μπεράτη, Δ. Καρδαμάκης. Σύγκριση ποιότητα ζωής μεταξύ γυναικών <65 ετών vs >65 ετών με καρκίνο του μαστού που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία. 3 η χειμερινή Διημερίδα Γηριατρικής Ογκολογίας, Θεσσαλονίκη, 7--8 Δεκεμβρίου Δ. Βόμβας, Γ. Οικονόμου, Ε. Σούμπαση, Κ. Ασημακόπουλος, Σ. Μπεράτη, Δ. Καρδαμάκης. Ποιότητα ζωής και άγχος σε ασθενείς που υποβάλλονται σε ριζική ακτινοθεραπεία: πρόδρομα αποτελέσματα. 14 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Κλινικής Ογκολογίας, 8-10 Μαίου 2008, Αθήνα 11

12 12

13 6. Ε Σούμπαση, Δ Βόμβας, Γ Οικονόμου, Κ Ασημακόπουλος, Δ Καρδαμάκης, Σ Μπεράτη. Εκτίμηση της επίπτωσης του άγχους σε γυναίκες με καρκίνο μαστού κατά την έναρξη της ακτινοθεραπείας. 20 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχιατρικής, Μαίου 2008, Κρήτη 7. Δ. Βόμβας, Ε. Σούμπαση, Κ. Ασημακόπουλος, Γ. Β. Οικονόμου, Σ. Μπεράτη, Δ. Καρδαμάκης. Ποιότητα ζωής σε ασθενείς με καρκίνο που υποβάλλονται σε ριζική ακτινοθεραπεία. 9 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας, Αλεξανδρούπολη, Ιουνίου D. Kardamakis, D. Vomvas, E. Soubasi, V. Vassiliou, K. Assimakopoulos, G. Icoomou, S. Beratis. Anxiety and Quality of life scores in patients undergoing radical radiotherapy. ESTRO Septeber 2008, Göteborg 9. Δ. Βόμβας, Δ. Καρδαμάκης. Διαταραχές της σεξουαλικότητας σε ηλικιωμένους ασθενείς με καρκίνο. 4 η Χειμερινή Διημερίδα Ελληνικής Εταιρείας Γηριατρικής Ογκολογίας. Καβάλα, Δεκεμβρίου Δ Βόμβας, Γ Οικονόμου, Ε Σούμπαση, Μ Λεοντσινίδης, Χ Καλόφωνος, Σ Μπεράτη, Κ Ασημακόπουλος, Δ Καρδαμάκης. Αξιολόγηση της σεξουαλικής λειτουργικότητας σε ασθενείς με καρκίνο μαστού ή όγκους πυέλου που υποβλήθηκαν σε ριζική ακτινοθεραπεία: Προοπτική μελέτη, παρουσίαση τελικών αποτελεσμάτων. 11 Ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας, 28/4/2011-1/5/2011, Χανιά, Κρήτη 13

14 14

15 11. D Kardamakis, D Vomvas, G Iconomou, M Leotsinidis, HP Kalofonos, K Assimakopoulos. Sexual dysfunction and depression in cancer patients receiving radiotherapy a single center prospective study. ASTRO's 53rd Annual Meeting October 2-6, Miami Beach Convention Center, Miami Beach, USA 15

16 16

17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα διατριβή εκπονήθηκε στο Πανεπιστήμιο Πατρών και αφορά στην αξιολόγηση της σεξουαλικής λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής σε ασθενείς με καρκίνο μαστού ή κακοήθεις όγκους πυέλου που υποβάλλονται σε ριζική ακτινοθεραπεία. Η εκτίμηση της ποιότητας ζωής και της σεξουαλικής λειτουργικότητας έγινε προοπτικά με τη χρήση ειδικών ερωτηματολογίων, ενώ παράλληλα εκτιμήθηκε η επίπτωση του άγχους και της κατάθλιψης για διερεύνηση πιθανών συσχετίσεων μεταξύ τους. Από τα αποτελέσματα της μελέτης προέκυψε ότι σημαντικά υψηλό ποσοστό των ασθενών με καρκίνο που υποβάλλεται σε ριζική ακτινοθεραπεία παρουσιάζει υψηλά ποσοστά σεξουαλικών διαταραχών. Η διατριβή αυτή δε θα μπορούσε να έχει εκπονηθεί, χωρίς τη συμβολή και την αμέριστη συμπαράσταση και συνεργασία αρκετών ανθρώπων τους οποίους θα ήθελα να ευχαριστήσω. Κατ αρχήν, θα ήθελα να ευχαριστήσω από τα βάθη της καρδιάς μου τον Δάσκαλό μου, Καθηγητή κ. Καρδαμάκη Δημήτριο, ο οποίος είναι ο κύριος εμπνευστής και ακούραστος καθοδηγητής της προσπάθειας αυτής. Ήδη από τον πρώτο χρόνο της εκπαίδευσής μου δίπλα του πέρα από τη μύηση στο χώρο της Ακτινοθεραπευτικής-Ογκολογίας, η αγάπη του για θέματα ψυχοκοινωνικής και γηριατρικής ογκολογίας, και η συνεχής του προσπάθεια για την ολιστική προσέγγιση του ασθενούς που πάσχει από καρκίνο, με γοήτευσε και δημιούργησε τα ερεθίσματα που έπαιξαν τεράστιο και καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση μου ως επιστήμονα και γιατρό που υπηρετεί τον τομέα της Ακτινοθεραπευτικής-Ογκολογίας. 17

18 18

19 Σημαντική ήταν επίσης η συμβολή της Καθηγήτριας Ψυχιατρικής κας Σταυρούλας Μπεράτη και του Καθηγητή Παθολογικής Ογκολογίας κου Χαράλαμπου Καλόφωνου. Τους ευχαριστώ για τη δυνατότητα που μου έδωσαν, την εμπιστοσύνη που έδειξαν στο πρόσωπό μου και τις πολύτιμες συμβουλές καθ όλη τη διάρκεια της μελέτης. Θα ήθελα να εκφράσω θερμές ευχαριστίες στον Επίκουρο Καθηγητή Ψυχιατρικής κο Κωνσταντίνο Ασημακόπουλο, τον Κλινικό Ψυχολόγο κο Γρηγόρη Οικονόμου και την Ψυχίατρο κα Εύα Σούμπαση για την πολύτιμη συνεργασία τους και τις ειδικές γνώσεις ψυχολογίας και ψυχιατρικής που απλόχερα μου έδωσαν. Ιδιαίτερη αξία είχε η συμβολή του Αναπληρωτή Καθηγητή κου Μιχάλη Λεοτσινίδη, ο οποίος πραγματοποίησε τη στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων. Τον ευχαριστώ για τον χρόνο που διέθεσε και την ποιότητα της δουλείας του. Ένα μεγάλο ευχαριστώ επίσης θα ήθελα να εκφράσω στην Διευθύντρια ΕΣΥ της Μονάδας Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας, κα Χρυσούλα Κατσαρού, για τη βοήθεια της στην ένταξη ασθενών στην παρούσα μελέτη. Τέλος, η παρούσα διατριβή δε θα μπορούσε να έχει εκπονηθεί χωρίς την οικειοθελή συμμετοχή των ασθενών, οι οποίοι παρά τη σοβαρότητα της 19

20 20

21 νόσου τους δέχθηκαν να συνεισφέρουν στην προαγωγή της έρευνας για την ασθένεια τους. 21

22 22

23 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Εισαγωγή Ποιότητα Ζωής Σεξουαλική λειτουργικότητα Σεξουαλική λειτουργικότητα στον άνδρα Φυσιολογία της στύσης Νευροφυσιολογία της στύσης Σεξουαλική λειτουργικότητα στη γυναίκα Γυναικείος οργασμός Βασικά στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας των γεννητικών οργάνων Το γεννητικό σύστημα του άνδρα Οι όρχεις Οι σπερματοδόχες κύστεις Το πέος Ο προστάτη αδένας Το γεννητικό σύστημα της γυναίκας Η μήτρα Ο κόλπος Το αιδοίο Σεξουαλικές διαταραχές στους άνδρες Σεξουαλικές διαταραχές στις γυναίκες Παθοφυσιολογικός μηχανισμός εμφάνισης σεξουαλικών διαταραχών μετά από ακτινοθεραπεία 23

24 24

25 Ψυχοσωματικό μοντέλο σεξουαλικών διαταραχών Αξιολόγηση των σεξουαλικών διαταραχών Αντιμετώπιση των σεξουαλικών διαταραχών Ψυχιατρικές και ψυχολογικές διαταραχές σε ασθενείς με καρκίνο ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Σκοπός της μελέτης Ασθενείς και μέθοδοι Σχεδιασμός μελέτης Κριτήρια επιλογής ασθενών Κριτήρια αποκλεισμού ασθενών Ακτινοθεραπευτικές τεχνικές Αξιολόγηση σεξουαλικών διαταραχών Εργαλεία αξιολόγησης-ερωτηματολόγια Αποτελέσματα Συζήτηση Συμπεράσματα Παράρτημα Α: ερωτηματολόγια - Β: ορισμοί Κλίμακα Ποιότητας Ζωής - EORTC-QLQ-C30 (version 2.0) Κλίμακα άγχους κατά Hamilton Κλίμακα κατάθλιψης κατά Hamilton Δείκτης Σεξουαλικής Λειτουργικότητας στις Γυναίκες - Female Sexual Function Index (FSFI) Διεθνής Δείκτης Στυτικής Λειτουργικότητας - International Index of Erectile Function (IIEF) 25

26 26

27 Βιβλιογραφία 27

28 28

29 Συντμήσεις 3D-CRT (3 Dimension Conformal Radiation Therapy)/ (Τρισδιάστατη- Σύμμορφη Ακτινοθεραπεία) EORTC (European Organisation for Research and Treatment of Cancer)/(Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Έρευνα και Θεραπεία του Καρκίνου) FSFI (Female Sexual Function Index)/( Δείκτης Σεξουαλικής Λειτουργικότητας στις Γυναίκες) Gy (Gray) ICRU (International Commission on Radiation Units and Measurements)/( Διεθνής Επιτροπή Μονάδων και Μετρήσεων Ακτινοβολίας) IIEF (International Index of Erectile Function)/( Διεθνής Δείκτης Στυτικής Λειτουργικότητας) IMRT (Intensity Modulated Radiation Therapy)/(Διαμορφούμενης Έντασης Δόσης Ακτινοθεραπεία) LHRH (Luteinizing-hormone-releasing-hormone)/( Εκλυτική Ορμόνη της Ωχρινοτρόπου Ορμόνης LTAD (Long-term Androgen Deprivation)/(Μακροπρόθεσμος Ανδρογονικός Αποκλεισμός) (ΠΖ) Ποιότητα Ζωής PDE5 (Phosphodiesterase Type 5 Inhibitor)/(Αναστολέας του Τύπου 5 της Φωσφωδιεστεράσης) RT (Radiotherapy)/(Ακτινοθεραπεία) RTOG (Radiation Therapy Oncology Group)/(Ογκολογική Ομάδα Ακτινοθεραπείας) 29

30 30

31 STAD (Short-term Androgen Deprivation)/(Βραχυπρόσθεσμος Ανδρογονικός Αποκλεισμός) TME (Total Mesorectal Excision) /(Ολική Εκτομή του Μεσοορθού) VIP (Vasoactive Intestinal Polypeptide)/( Αγγειοκινητικό Εντερικό Πολυπεπτίδιο) 31

32 32

33 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 33

34 34

35 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ποιότητα Ζωής Ο όρος αυτός αν και εν μέρει ασαφής, υπό τη στενή του έννοια περιλαμβάνει οτιδήποτε βιώνουν οι ασθενείς ως παρεπόμενο της νόσου και της θεραπείας της. Συχνά η προσέγγιση των θεραπευτικών αποτελεσμάτων ερμηνεύεται ευρύτερα και περιλαμβάνει τη μελέτη του τρόπου με τον οποίο οι ασθενείς αντιμετωπίζονται θεραπευτικά, τα καθοριστικά κριτήρια που ελήφθησαν υπόψη στη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων, την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας καθώς και το κόστος αυτής. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση του αποτελέσματος της αντινεοπλασματικής θεραπείας, προϋποθέτει και την εκτίμηση της επίδρασης αυτής όχι μόνο στην παράταση της επιβίωσης του ασθενούς αλλά και στην Ποιότητα της Ζωής (ΠΖ) του (James et al. 2000). Εξάλλου, υπάρχουν περιπτώσεις ασθενών οι οποίοι ενώ δεν ωφελούνται από τη θεραπεία σε ότι αφορά την συνολική επιβίωση τους ή την αύξηση του ελεύθερου νόσου διαστήματος, είναι δυνατό να διαπιστώσουν σημαντική πρόοδο στη σχετιζόμενη με την υγεία ΠΖ, παράμετρο που θεωρείται επίσης ιδιαίτερα σημαντική (Bottomley et al. 2002). Τα τελευταία χρόνια στον χώρο της Κλινικής Ογκολογίας, εκτός πέρα από την εκτίμηση του θεραπευτικού αποτελέσματος των αντικαρκινικών θεραπειών με βάση την ανταπόκριση της νόσου και τη συνολική επιβίωση των ασθενών, άρχισε να προσελκύει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον η εκτίμηση των παραμέτρων που αφορούν στην (ΠΖ) (Iconomou G et al 2004). Το 2000 δημοσιεύθηκε ανασκόπηση κλινικών μελετών που διενεργήθηκαν το χρονικό διάστημα μεταξύ 1980 και 1997 και αναφέρει χαρακτηριστικά ότι μόνο το 4.1% αυτών είχαν αξιολογήσει την ΠΖ. Ωστόσο είναι γεγονός ότι παρατηρήθηκε 35

36 σταδιακή αύξηση του ποσοστού αυτού στο πέρασμα του χρόνου. Το 1980 περίπου το 1.5% των δημοσιευμένων κλινικών μελετών εκτίμησαν την ΠΖ ενώ το 1997 το ποσοστό αυτό άγγιξε το 8.2% καταδεικνύοντας την ευαισθητοποίηση της Ιατρικής Κοινότητας στη διερεύνηση ψυχοκοινωνικών διαστάσεων της νόσου αυτής (Sanders et al. 1998). Ένα από τα ζητήματα που ήγειραν και συνεχίζουν να εγείρουν διχογνωμία στους θεωρητικούς της υγείας είναι ο ορισμός της ΠΖ. Η έννοιά της είναι σύνθετη και πολυπαραγοντική. Περιλαμβάνει κοινωνικές, πολιτισμικές και θρησκευτικές συνιστώσες που δυσχεραίνουν την αποδοχή ενός καθολικά αποδεκτού ορισμού. Παρόλα αυτά ένας ορισμός που συνάγεται από την ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας είναι ο ακόλουθος: Η ΠΖ αναφέρεται στο βαθμό ευεξίας και ικανοποίησης που βιώνει ο ασθενής μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, σε τομείς της ζωής του που θεωρεί σημαντικούς και που επηρεάζονται από την ασθένεια ή τη θεραπεία (Οικονόμου Γ. και συν 2003). Στο σχήμα 1 φαίνονται οι παράμετροι της ποιότητας ζωής (Hassan et al. 2007). Η ευαισθητοποίηση της Ογκολογικής Κοινότητας σε θέματα ΠΖ την τελευταία δεκαετία φαίνεται και από την προσπάθεια που γίνεται από μεγάλους και έγκριτους Ογκολογικούς Οργανισμούς όπως του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Έρευνα και Θεραπεία του Καρκίνου (European Organisation for Research and Treatment of Cancer, EORTC), όπου στις εξειδικευμένες ομάδες που διαθέτει στο δυναμικό της δίδεται ιδιαίτερο βάρος στη διενέργεια κλινικών μελετών που αφορούν στην αξιολόγηση της ΠΖ όπως επίσης και στη δημιουργία ειδικών εργαλείων για την εκτίμηση των παραμέτρων της ΠΖ. 36

37 Ικανοποίηση Οικογενειακή κατάσταση Παρενέργειες θεραπείας Σεξουαλική λειτουργικότητα Διαπροσωπικές σχέσεις Οικονομική κατάσταση Ποιότητα ζωής Πνευματικότητα Συμπτώματα Συναισθηματική λειτουργικότητα Λειτουργικότητα ρόλων Προσδοκίες για το μέλλον Κοινωνική λειτουργικότητα Σχήμα 1. Παράμετροι της ποιότητας ζωής (Hassan et al. 2007). Σεξουαλική λειτουργικότητα Μια από τις σημαντικές παραμέτρους της ΠΖ είναι η σεξουαλική λειτουργικότητα που συνδέεται άμεσα και με την σεξουαλικότητα του ατόμου. Η σεξουαλικότητα αντιστοιχεί σε ένα φαινόμενο με διαστάσεις βιολογικές, διαπροσωπικές και ψυχολογικές (Mousas B et al. 2003). Αποτελεί τομέα που αρκετές φορές παραμελείται από τους θεράποντες ιατρούς, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να μην ενημερώνονται για όλες τις παραμέτρους που αφορούν συνολικά στην ανθρώπινη λειτουργικότητα. Ο όρος σεξουαλικές διαταραχές περιγράφει καταστάσεις όπου προβλήματα υγείας συμβάλουν στην εμφάνιση διαταραχών που σχετίζονται με την σεξουαλική λειτουργικότητα και αναπαραγωγή, με αποτέλεσμα την αρνητική τους επίδραση στην 37

38 σεξουαλικότητα του ατόμου. Η ΠΖ, γενικότερα, και η σεξουαλική λειτουργικότητα, ειδικότερα, αποτελούν παραμέτρους οι οποίες κρίνεται ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τους ασθενείς που πάσχουν από καρκίνο (Ρηγάτος Γ. 2000, Incrocci L et al ). Στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχουν αρκετές δημοσιευμένες μελέτες που ασχολούνται με την αξιολόγηση των σεξουαλικών διαταραχών σε ασθενείς με καρκίνο, και όπως αναφέρεται η επίπτωσή τους είναι ιδιαίτερα υψηλή (Sadonsky et al. 2010, Mercandante et al. 2010, Mendehall et al. 2009). Υπολογίζεται ότι μετά από την ολοκλήρωση της αντικαρκινικής θεραπείας, οι σεξουαλικές διαταραχές των καρκινοπαθών ανέρχονται σε ποσοστό που κυμαίνεται από 40% μέχρι και 100% (Derogatis LR et al. 1981). Συγκεκριμένα, πλήθος μελετών που περιλαμβάνουν ασθενείς με καρκίνο που υποβλήθηκαν σε ριζική ακτινοθεραπεία, συμπεραίνουν ότι υφίσταται αλλαγές η σεξουαλική λειτουργικότητα των ασθενών αυτών, επηρεάζοντας σε μεγάλο βαθμό αρνητικά και την ΠΖ τους (Van der Wielen G et al. 2007, Little F et al. 1998, Lilleby W et al. 1999, Frumovitz M et al. 2005, Wei JT,et al. 2002). Στην πλειοψηφία των μελετών αυτών περιλαμβάνονται κυρίως ασθενείς με κακοήθεις όγκους στην περιοχή της πυέλου, όπως ο καρκίνος του προστάτη στους άνδρες και ο γυναικολογικός καρκίνος στις γυναίκες, οι οποίοι υποβλήθηκαν σε ριζική ακτινοθεραπεία. 38

39 Σεξουαλική λειτουργικότητα στον άνδρα Η φυσιολογία της στύσης και ο ανδρικός οργασμός Η στύση του πέους επιτυγχάνεται αφενός μεν με την αύξηση της ροής του αρτηριακού αίματος στα σηραγγώδη σώματα μέχρι και 60 φορές και αφ ετέρου με την ταυτόχρονη παρεμπόδιση της φλεβικής παροχέτευσης από τα σηραγγώδη σώματα. Νευρικά ερεθίσματα απελευθερώνουν νευροδιαβιβαστές, με αποτέλεσμα τη χάλαση των μυϊκών ινών των σηραγγωδών σωμάτων και των αγγείων, εισροή άφθονου αρτηριακού αίματος στην έσω αιδοιïκή αρτηρία και στις αρτηρίες του πέους. Η σεροτονίνη, η ωκυτοκίνη, η μελανοκορτίνη και η ενδορφίνη είναι νευροδιαβιβαστές που συμμετέχουν στον υπερνωτιαίο έλεγχο της στύσης, ο ρόλος τους όμως δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως. Το νιτρικό οξείδιο ή μονοξείδιο του αζώτου (ΝΟ) είναι ο κύριος στυτικός νευροδιαβιβαστής, ενώ η νοραδρεναλίνη φαίνεται να είναι ο κύριος αντιστυτικός παράγοντας. Τα πεπτίδια VIP και cgμp μαζί με την ακετυλοχολίνη συμμετέχουν στην στύση. Η άφθονη αυτή εισροή αρτηριακού αίματος έχει ως αποτέλεσμα τη διεύρυνση των σηραγγωδών σωμάτων, τη συμπίεση του φλεβικού δικτύου και την ελάττωση της φλεβικής επιστροφής. Ποικίλοι σεξουαλικοί ερεθισμοί έχουν σαν αποτέλεσμα την έκκριση NO από τις νευρικές ίνες του ιστού των σηραγγωδών σωμάτων και από το ενδοθήλιο αρτηριών του πέους (Cohan and Korenman 2001). To ΝΟ προκαλεί την ενεργοποίηση του ενζύμου γουανιλική κυκλάση και αυτό με τη σειρά του ενεργοποιεί το cgmp. Το cgmp αυξάνει την πρόσληψη καλίου από τις λείες μυικές ίνες των σηραγγωδών σωμάτων και των αγγείων με αποτέλεσμα διαστολή αυτών και επίτευξη στύσης (Nasser 2006). Νεότερες μελέτες, όμως μιλούν και για την ύπαρξη ενεργού μηχανισμού απόφραξης 39

40 των φλεβών, και έτσι το φαινόμενο αυτό σήμερα θεωρείται ότι είναι και παθητικό και ενεργητικό (Saenz de Tejada I et al. 2004). Σε κατάσταση ηρεμίας έχει βρεθεί η ύπαρξη αναστομώσεων μεταξύ της εν τω βάθει πεïκής αρτηρίας και του σπογγώδους σώματος της ουρήθρας. Κατά την έναρξη της στύσης, μέσω νευρικών ερεθισμάτων, η επικοινωνία αυτή διακόπτεται και το αίμα οδηγείται στα σηραγγώδη σώματα. Οι τρεις αυτοί παράγοντες συμβάλλουν κυρίως στη λειτουργία της στύσης, δηλαδή, η αύξηση της ροής στις αρτηρίες, η παρεμπόδιση της φλεβικής αποχέτευσης και ο αποκλεισμός των αναστομωτικών κλάδων (Dean RC. et al. 2005). Τέλος η φλεβική αποχέτευση παρεμποδίζεται από την αύξηση του τόνου των βολβοσηραγγωδών και ισχïοσηραγγωδών μυών που συνυπάρχει πάντοτε κατά τη στύση. Σε κατάσταση χάλασης η ενδοσηραγγώδης πίεση είναι 15,5 ± 7,5 mmhg, ενώ κατά τη στύση ανέρχεται σε 125 ± 15,3 mmhg. Οι φάσεις της στύσεις διακρίνονται σε 6 επιμέρους φάσεις α) ηρεμίας, β) πλήρωσης, γ) διόγκωσης, δ) πλήρους στύσης, ε) άκαμπτης ή σκελετικής στύσεις, στ) σμίκρυνσης. Στον άνδρα ο οργασμός περιλαμβάνει ταχείες και ρυθμικές συσπάσεις του προστάτη, της ουρήθρας και των μυών στη ρίζα του πέους καταλήγοντας στην εκσπερμάτωση από το στόμιο της ουρήθρας του πέους. Το φαινόμενο αυτό διαρκεί από 3 έως 10 δευτερόλεπτα. Υπάρχει περίπτωση να παρατηρηθεί εκσπερμάτωση χωρίς να φθάσει ο άνδρας σε οργασμό ή να φθάσει σε οργασμό χωρίς να παρατηρηθεί εκσπερμάτωση. 40

41 Νευροφυσιολογία της στύσης Στον εγκέφαλο, τα κέντρα που ρυθμίζουν τη στύση βρίσκονται στον υποθάλαμο και τον κροταφικό λοβό. Στο νωτιαίο μυελό υπάρχουν δύο κέντρα για τη στύση. Το πρώτο, το ψυχογενές θωρακοοσφυϊκό κέντρο, βρίσκεται στο επίπεδο Θ 11 Ο 2, αποτελεί μέρος του συμπαθητικού συστήματος και οι ίνες του πορεύονται με το κάτω υπογάστριο πλέγμα, καταλήγοντας στα σηραγγώδη σώματα (Rampin O. 2004). Οι ίνες αυτές είναι ευοδωτικές και ανασταλτικές της στύσης. Οι ανασταλτικές ίνες έχει αποδειχθεί ότι είναι α- αδρενεργικές. Το δεύτερο νωτιαίο κέντρο, που βρίσκεται στο επίπεδο Ι 2 Ι 4, αποτελεί το αντανακλαστικό κέντρο της στύσης και περιέχει εκτός από παρασυμπαθητικές ίνες και σωματικές ίνες από το αιδοιϊκό νεύρο (Dean RC. et al. 2005). Στο κέντρο αυτό φθάνουν ερεθίσματα από την περιφέρεια μέσω του ραχιαίου νεύρου του πέους και του αιδοιϊκού, ενώ τα απαγωγά ερεθίσματα φεύγουν με τα στυτικά νεύρα και συμπορευόμενα με τις συμπαθητικές ίνες του θωρακοοσφυϊκού κέντρου μέσα στο κάτω υπογάστριο πλέγμα, φθάνουν στο κυστεοπροστατικό πλέγμα και τα σηραγγώδη σώματα. Τα δύο αυτά κέντρα βρίσκονται κάτω από τον έλεγχο του εγκεφάλου και έχει αποδειχθεί ότι υπάρχουν αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους. Οι νευροδιαβιβαστές και οι υποδοχείς που εμπλέκονται στη λειτουργία της στύσης είναι ακόμη αδιευκρίνιστοι. Νεότερες έρευνες έχουν αποδείξει ότι η προσταγλανδίνη Ε1, το αγγειοδραστικό εντερικό πολυπεπτίδιο ( Vasoactive Intestinal Polypeptide VIP), η ακετυλοχολίνη και οι ενδοθηλιακοί παράγοντες, όπως είναι το οξείδιο του αζώτου, ασκούν μυοχαλαρωτική δράση στα σηραγγώδη σώματα, ενώ η ενδοθηλίνη, αντιθέτως,προκαλεί μυοσύσπαση των σηραγγωδών και αποδρομή της στύσης (Andersson KE et 41

42 al 2001). Τέλος, έχει βρεθεί ότι σε πολλές διαταραχές της στύσης παρατηρείται παράταση του αντανακλαστικού του βολβοσηραγγώδους, γεγονός που σημαίνει ότι σε πολλές διαταραχές της στύσεις συνυπάρχει και βλάβη του αιδοιϊκού νεύρου που αντικατοπτρίζει πιθανόν βλάβες κεντρικών ή περιφερικών σωματικών οδών. Σεξουαλική λειτουργικότητα στη γυναίκα Ο γυναικείος οργασμός Ως οργασμός ορίζεται το φαινόμενο κατά το οποίο η γυναίκα βιώνει πρόσκαιρη έξαψη της αίσθησης ισχυρής ευχαρίστησης-ικανοποίησης κατά την σεξουαλική επαφή και διέγερση που συνοδεύεται από ρυθμικές συσπάσεις του κόλπου, της μήτρας, του πρωκτού με παράλληλη εγκατάσταση ευχαρίστησης και ικανοποίησης. Ο οργασμός είναι μια υποκειμενική εμπειρία που συνοδεύεται όμως από σειρά φυσιολογικών αλλαγών. Ο βαθμός κατά τον οποίο διαφέρουν οι αλλαγές αυτές ποικίλει από άτομο σε άτομο. Στις γυναίκες η επίτευξη οργασμού είναι πιο δύσκολη από ότι στους άνδρες. Ενδείξεις επίτευξης οργασμού θεωρούνται ορισμένες σωματικές μεταβολές, όπως η αύξηση της αρτηριακής πίεσης, η αύξηση του ρυθμού της αναπνοής και η αύξηση της καρδιακής συχνότητας. Οι σωματικές αλλαγές κατά την επίτευξη οργασμού ταξινομούνται σε τρεις κατηγορίες: εξωγεννητικές αλλαγές, αλλαγές των γεννητικών οργάνων και ορμονικές αλλαγές. Οι εξωγεννητικές αλλαγές είναι η αύξηση του ρυθμού αναπνοής συνήθως με κορυφώσεις κατά τον οργασμό (>40/min), αύξηση της αρτηριακής πίεσης και μετά πτώση (συστολική

43 80mmHg, διαστολική mmHg), αύξηση του καρδιακού ρυθμού ( παλμοί/min), η εμφάνιση της ερωτικής έξαψης (ερυθρότητα) στο επιγάστριο, στο πρόσθιο θωρακικό τοίχωμα, στο τράχηλο και στο πρόσωπο, εφίδρωση στη ράχη, στους μηρούς και στο στήθος, ρυτίδωση στη θηλαία άλω, μυοτονίες-σπασμούς σε τράχηλο, στο πρόσωπο, στα άνω και κάτω άκρα, παλάμες και πέλματα. Οι αλλαγές των γεννητικών οργάνων περιλαμβάνουν: ρυθμικές συσπάσεις του έξω τριτημορίου κόλπου που οφείλονται σε συσπάσεις γραμμωτών μυϊκών ινών, συσπάσεις της μήτρας, συσπάσεις του σφιγκτήρα του πρωκτού, διαστολή του τραχήλου της μήτρας διάρκειας λεπτών, από την κλειτορίδα και τα χείλη του αιδοίου δεν παρατηρούνται αλλαγές. Οι ορμονικές αλλαγές που παρατηρούνται περιλαμβάνουν αύξηση των επιπέδων προλακτίνης, ADH και ωκυτοκίνης, καθώς και του VIP, στο πλάσμα. Στη βιβλιογραφία αναφέρονται τρεις διαφορετικοί τύποι οργασμού: ο κολπικός, που χαρακτηρίζεται από ρυθμικές συσπάσεις του κόλπου ενεργοποιούμενος από κλειτοριδικό ή κολπικό ερεθισμό, ο μητρικός χωρίς κολπικές συσπάσεις αλλά με εμφάνιση άπνοιας και κοιλιακούς σπασμούς ενεργοποιούμενος από ερεθισμό του τραχήλου της μήτρας κατά τη συνουσία και τέλος ο μεικτός που περιέχει χαρακτηριστικά των δύο προηγούμενων. Κατά καιρούς έχουν αναφερθεί διάφορες θεωρίες για την αιτιολόγηση της ύπαρξης του οργασμού στις γυναίκες. Υπάρχει ίσως για να τελειώσει η συνουσία, για να υποβοηθήσει στην άνοδο του σπέρματος προς τη μήτρα, για να προκαλέσει το αρσενικό και να εκσπερματώσει, για να εκκριθεί ωκυτοκίνη η οποία βοηθάει στη καλή λειτουργία της μήτρας, των σαλπίγγων, για να εκκριθεί η ADH η οποία καθυστερεί την ούρηση και έτσι δε θα χαθεί σπέρμα, 43

44 για να αυξηθεί η αρτηριακή πίεση και ροή στο γεννητικό σύστημα διατηρώντας μια καλή λειτουργία. Μεγάλος λόγος έχει γίνει κατά καιρούς για την γυναικεία εκσπερμάτωση και το σημείο G, το οποίο πήρε το όνομά του από τον Grafenberg ο οποίος πρώτος περιέγραψε το φαινόμενο του οργασμού μετά από ερεθισμό ενός συγκεκριμένου σημείο στο πρόσθιο τοίχωμα του κόλπου γύρω στα δύο εκατοστά από την είσοδό του (Darling CA et al. 1990, Goldberg DC et al. 1983). Σύμφωνα με το National Social and Health Life Survey οι διαταραχές του οργασμού αποτελούν το δεύτερο σε συχνότητα σεξουαλικό πρόβλημα στις γυναίκες (Laumann EO et al. 1994). Βασικά στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας των γεννητικών οργάνων Το γεννητικό σύστημα του άνδρα Το γεννητικό σύστημα του άνδρα αποτελείται: α) από τους δύο γεννητικούς αδένες, τους όρχεις, που παράγουν σπέρμα, β) από την εκφορητική οδό του σπέρματος, δεξιά και αριστερή επιδιδυμίδα, τον σπερματικό πόρο, τη σπερματοδόχο κύστη και τον εκσπερματιστικό πόρο, γ) από την ουρήθρα, τον προστάτη και τους βολβουρηθραίους αδένες και δ) από το όργανο της συνουσίας, το πέος ( εικόνα 1). Το πέος (μαζί με το όσχεο) είναι το έξω γεννητικό όργανο του άνδρα, ενώ τα υπόλοιπα αποτελούν τα έσω γεννητικά όργανα αυτού. 44

45 Εικόνα 1. Οβελιαία διατομή ανδρικής πυέλου. (Henry Gray, Anatomy of the human body, Philadelphia: Lea & Febiger 1918) Οι όρχεις Ο καθένας από τους δύο όρχεις αποτελείται από δύο όργανα, που διαφέρουν κατά την εμβρυολογική προέλευση, την υφή και τη λειτουργία. Από τον ιδίως όρχη ή δίδυμο και από την επιδιδυμίδα. Και ο μεν ιδίως όρχις είναι ο γεννητικός αδένας του άρρενος, που παράγει τα σπερματοζωάρια, εμφανίζει σύγχρονα και έσω έκκριση, η δε επιδιδυμίδα αποτελεί μέρος της εκφορητικής οδού του σπέρματος. Εκτός από το όσχεο οι όρχεις περιβάλλονται και από άλλους χιτώνες, που προέρχονται από τις διάφορες στιβάδες του προσθίου κοιλιακού τοιχώματος και από τους οποίους ο πιο εσωτερικός λέγεται ίδιος ελυτροειδής χιτώνας. Ο χιτώνας αυτός προέρχεται από το περιτόναιο και εμφανίζει δύο πέταλα, το περίτονο και το περισπλάχνιο, από τα οποία το τελευταίο συμφύεται με την εξωτερική επιφάνεια του όρχη. Ο καθένας από τους δύο όρχεις κρεμιέται μέσα στο όσχεο από ένα σχοινοειδές σώμα, που 45

46 λέγεται σπερματικός τόνος και που αποτελείται από το σπερματικό πόρο και από τα αγγεία και τα νεύρα του όρχη. Σπερματοδόχες κύστεις Οι σπερματοδόχες κύστεις βρίσκονται πάνω από τη βάση του πρόστατη, ανάμεσα στον πυθμένα της ουροδόχου κύστης και στο ορθό. Η κάθε μια από αυτές εμφανίζει σχήμα απιοειδές αποπλατυσμένο από εμπρός προς τα πίσω και παρουσιάζει δύο επιφάνειες (εικόνα 2). Εικόνα 2. Η ουροδόχος κύστη, ο προστάτης και οι σπερματοδόχες κύστεις.. (Henry Gray, Anatomy of the human body, Philadelphia: Lea & Febiger 1918) Η πρόσθια επιφάνεια συνάπτεται με τον πυθμένα τα ουροδόχου κύστης. Η οπίσθια επιφάνεια έρχεται σε σχέση με το ορθό, από το οποίο μπορεί να ψηλαφηθεί. Το έσω άκρο είναι στενό και αναστομώνεται με το σύστοιχο σπερματικό πόρο. Αποτελείται από ένα πολυέλικτο και διακλαδιζόμενο τυφλό πόρο, ο οποίος είναι εκκόλπωμα του πέρατος του 46

47 σπερματικού πόρου. Οι σπερματοδόχες κύστεις είναι αδένες και εκκρίνουν ουσίες, που διεγείρουν τις κινήσεις των σπερματοζωαρίων. Το πέος Το πέος είναι το όργανο της συνουσίας, έχει σχήμα επίμηκες κυλινδρικό και εμφανίζει δύο μοίρες, την περινεïκή, που καλύπτεται από το δέρμα του περινέου και την ελεύθερη μοίρα, που κρέμεται μπροστά από την ηβική σύμφυση. Από άποψη περιγραφική διακρίνουμε στο πέος τρία μέρη, τη βάλανο, το σώμα και τη ρίζα. Όριο μεταξύ ρίζας και σώματος δεν υπάρχει, ανάμεσα όμως στο σώμα και στη βάλανο υπάρχει σαφές όριο, ο αυχένας του πέους. Εικόνα 3. Τα σηραγγώδη σώματα του πέους. (Henry Gray, Anatomy of the human body, Philadelphia: Lea & Febiger 1918) Στη κορυφή της βαλάνου θα παρατηρήσουμε το έξω στόμιο της ουρήθρα και στη βάση της στεφάνη. Το σώμα του πέους είναι κυλινδρικό και εμφανίζει 4 επιφάνειες, την άνω, την κάτω και δύο πλάγιες. Η ρίζα του πέους είναι κρυμμένη στην ουρογεννητική χώρα του περινέου και αποτελείται από α) τα δύο σκέλη των σηραγγωδών σωμάτων του πέους, που αποκλίνουν και 47

48 προσφύονται ισχυρά στους κάτω ιβοϊσχιακούς κλάδους και β) το βολβό του σηραγγώδους σώματος της ουρήθρας, που βρίσκεται στη μέση γραμμή, μέχρι το κέντρο του περινέου. Το πέος αποτελείται από α) τα περιβλήματα αυτού, β) τα σηραγγώδη σώματα γ) τα αγγεία και τα νεύρα. Τα περιβλήματα του πέους είναι εξωτερικά η πόσθη με την ακροποσθία και μέσα σε αυτή η περιτονία του πέους. Τα σηραγγώδη σώματα διακρίνονται στα δύο σηραγγώδη σώματα του πέους και στο σηραγγώδες σώμα της ουρήθρας, που βρίσκεται κάτω από τα προηγούμενα (εικόνα 3). Τα δύο σηραγγώδη σώματα του πέους ενώνονται με τους ινώδεις χιτώνες των, και αποτελούν ενιαίο κυλινδρικό σώμα, που εμφανίζει κορυφή, σώμα και σκέλη. Το σώμα είναι αποπλατυσμένο και εμφανίζει στην κάτω επιφάνεια αυτού φαρδιά αύλακα, την ουρηθραία, που υποδέχεται το σηραγγώδες σώμα της ουρήθρας, στην άνω του δε επιφάνεια μια αβαθέστερη αύλακα, που περιέχει στη μέση τη ραχιαία αρτηρία και το ραχιαίο νεύρο του πέους. Τα δε σκέλη των σηραγγωδών σωμάτων του πέους προσφύονται ισχυρά στους κάτω ηβοϊσχιακούς κλάδους. Κάθε σηραγγώδες σώμα περιβάλλεται από παχύ ινώδη χιτώνα, από την έσω επιφάνεια του οποίου φεύγουν πολυάριθμες δοκίδες, αποτελούμενες από ινώδη συνδετικό ιστό, ελαστικές και λείες μυϊκές ίνες, αγγεία και νεύρα. Οι δοκίδες αυτές αναστομώνονται και αφορίζουν χώρους, που συγκοινωνούν μεταξύ των και υπαλείφονται από ενδοθήλιο τις σήραγγες. Στις σήραγγες αυτές εκβάλλουν αρτηρίες, από αυτές δε αρχίζουν φλέβες (αρτηριοφλεβικές αναστομώσεις). Τα νεύρα διακρίνονται σε νωτιαία και φυτικά. Τα μεν νωτιαία νεύρα (αισθητικά) διανέμονται στη πόσθη, στην ακροποσθία και στη βάλανο και προέρχονται από το λαγονοβουβωνικό και από το ραχιαίο νεύρο του πέους. Τα δε φυτικά νεύρα, συμπαθητικά και 48

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΟΡΘΟΥ. Γιάννης Τσιαούσης Χειρουργός, Επίκ. Καθηγητής Ανατομίας Ιατρική Σχολή, Παν/μιο Κρήτης

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΟΡΘΟΥ. Γιάννης Τσιαούσης Χειρουργός, Επίκ. Καθηγητής Ανατομίας Ιατρική Σχολή, Παν/μιο Κρήτης ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΟΡΘΟΥ Γιάννης Τσιαούσης Χειρουργός, Επίκ. Καθηγητής Ανατομίας Ιατρική Σχολή, Παν/μιο Κρήτης Βασικές Ανατομικές Δομές Πυέλου πυελικό έδαφος κυρίως από διάφραγμα πυέλου χωνοειδές σχήμα

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Εισαγωγή Σχηµατισµός Κλάδοι του Οσφυϊκού Πλέγµατος Μηριαίο Νεύρο (Ο2-Ο4) Εισαγωγή Η κινητικότητα και η γενική αισθητικότητα του κάτω άκρου εξυπηρετούνται από τους τελικούς κλάδους

Διαβάστε περισσότερα

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία 15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία Ας ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα την ανδρολογία. ΟΡΙΣΜΟΊ Τί είναι η στυτική δυσλειτουργία ; Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Γεννητικό Σύστημα Ioannis Lazarettos MD PhD Γεννητικό Σύστημα Άνδρα 2 Γεννητικό Σύστημα Άνδρα Όρχεις (Γεννητικοί Αδένες) Εκφορητική Οδός Σπέρματος Επιδιδυμίδα Σπερματικός Πόρος Σπερματοδόχος Κύστη Εκσπερματικός

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΔΕΝΑ

ΚΑΛΟΗΘΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΔΕΝΑ ΚΑΛΟΗΘΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΔΕΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ Ο προστάτης είναι ένα όργανο αποτελούμενο από αδένα που περιβάλλει την αρχική μοίρα της ουρήθρας. Βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη, πάνω στο πυελικό έδαφος,

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Πρόσθιο κοιλιακό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Όρια της κοιλιάς Άνω: Πλευρικό τόξο 7-12 Ξιφοειδής απόφυση: επίπεδο 10ου πλευρικού χόνδρου = Ο3 Κάτω : Ηβικά οστά και λαγόνια ακρολοφία:

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικολογικη επισκεψη

Γυναικολογικη επισκεψη Γυναικολογικη επισκεψη ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΩ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟ; Η πρώτη επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για τις κοπέλες που έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους ζωή,

Διαβάστε περισσότερα

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Ι. Γενικά Α. 3εις σηµαντικές ζώνες των κάτω άκρων 1. Μηριαίο τρίγωνο 2. Ο πόρος των προσαγωγών 3. Ο ιγνυακός βόθρος Β. Μηριαίο οστό 1. Είναι το επιµηκέστερο, το ισχυρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Σχηµατισµός Παράπλευροι Κλάδοι του Ιερού Πλέγµατος Μυϊκοί Παράπλευροι Κλάδοι Δερµατικοί Παράπλευροι Κλάδοι Σπλαγχνικοί Παράπλευροι Κλάδοι Τελικοί Κλάδοι του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΜΗΤΕΡΑ Η εξέλιξη στην υπερηχογραφική τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ Ανδριανάκη Αικατερίνη Ιατρός Ακτινολόγος Ηράκλειο Κρήτης Υπερηχοτομογραφικη απεικονιση του πεουσ αρθρο ανασκοπησησ MEΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η υπερηχοτομογραφία συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης του έγχρωμου Doppler,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

14. ΠΡΟΠΤΩΣΕΙΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ

14. ΠΡΟΠΤΩΣΕΙΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Οι προπτώσεις των γεννητικών οργάνων αναφέρονται σε ένα ή περισσότερα όργανα και περιλαμβάνουν το τράχηλο, τη μήτρα και τα τοιχώματα του κόλπου. Οι προπτώσεις του κόλπου μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη (Treatment Planning): σύγκριση απεικόνισης μεταξύ Αξονικής και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός σεξουαλικής ή γενετήσιας αγωγής.σελ. 1. Ιστορική αναδρομή, στόχοι & μέθοδοι στη γενετήσια αγωγή...σελ.2

Ορισμός σεξουαλικής ή γενετήσιας αγωγής.σελ. 1. Ιστορική αναδρομή, στόχοι & μέθοδοι στη γενετήσια αγωγή...σελ.2 Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ.» ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ ΒΙΛΑΝΑΚΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ ΛΑΣΙΘΙΩΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του.

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. : Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας των αρσενικών θηλαστικών, περιλαμβανομένων και των ανδρών, που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ;

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; Οι διάφορες θεραπευτικές επιλογές για ασθενείς µε διαγνωσµένο καρκίνο του προστάτη: 1. Στενή παρακολούθηση 2. Ριζική προστατεκτοµή 3. Ακτινοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΣΟΠΛΕΥΡΙΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ Σχηματίζονται μεταξύ παρακείμενων πλευρών και καταλαμβάνονται από τους μεσοπλεύριους μύες. Έσω θωρακική

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Βουβωνική Χώρα. Ι. Βουβωνικός Χώρα

Βουβωνική Χώρα. Ι. Βουβωνικός Χώρα Βουβωνική Χώρα Ι. Βουβωνικός Χώρα Α. Βουβωνικός Σύνδεσµος (του Poupart) Δεν είναι πραγµατικός σύνδεσµος Είναι η αναδίπλωση προς τα έσω του ελευθέρου κάτω χείλους του έξω λοξού µυός από την εκφυσή του από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ.

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στους άνδρες 1 στους

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση.

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1. Συγκρίνοντας τα κύτταρα του επιθηλιακού ιστού με τα κύτταρα του νευρικού ιστού, αυτά μεταξύ τους μοιάζουν..

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ

Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΕΣ:

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Ι. Γενικά Α. Η κοιλία είναι το τµήµα του κόρµου που βρίσκεται µεταξύ του θώρακα (διάφραγµα) προς τα πάνω και της πυέλου (είσοδο της µικρής πυέλου) προς τα κάτω. Η πύελος

Διαβάστε περισσότερα

Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας Τμήμα Νοσηλευτικής. Πτυχιακή Εργασία

Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας Τμήμα Νοσηλευτικής. Πτυχιακή Εργασία Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας Τμήμα Νοσηλευτικής Πτυχιακή Εργασία Ονοματεπώνυμα φοιτητών: Επιβλέπουσα καθηγήτρια : Επίκουρος Καθηγήτρια Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ Η ICS (International Continence Society) έχει ορίσει την ακράτεια των ούρων ως μια κατάσταση ακούσιας απώλειας των ούρων, η οποία αποτελεί κοινωνικό και υγιεινoμικό πρόβλημα που μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί την τρίτη αιτία διεθνώς, θανάτων από κακοήθη νόσο. Ο λόγος είναι ότι οι πολύποδες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; Ο καρκίνος του προστάτη εμφανίζεται όταν αναπτύσσονται στον προστάτη αφύσικα κύτταρα. Αυτά τα αφύσικα κύτταρα μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

H AΠ AΠOKATA OKATAΣΤΑΣΗ ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠO ΑΠO ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Dr Γ.Α ΚΟΚΚΑΛΗΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ «ΑΓ.ΣΑΒΒΑΣ» Στη διαδικασία συμμετέχει ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σκελετός της Πυέλου

Ο Σκελετός της Πυέλου Ο Σκελετός της Πυέλου E Johnson Αν. Καθηγήτρια Εργαστήριο Ανατοµίας Η Πύελος το κατώτερο σηµείο του κορµού προς τα κάτω συνέχεια της κοιλιάς η πυελική κοιλότητα = κατώτερο τµήµα της κοιλιακής χώρας εντοπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Εμβολισμός Ινομυωμάτων Μήτρας Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Cardiovascular and Interventional Radiological Society of

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή.

Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή. Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή. Μ.Χαραλαμπίδου, Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Διευθύντρια Ακτινοθεραπευτικό Ογκολογικό τμήμα ΑΝΘ «ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ» Ø Κλινικές μελέτες; Λίγες Ø Τοξικότητα;

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Β.Ρ.Φ. Ρ. Α. Ρ.Ν. Ι.Χ. Σ.Α. Σ.Σ. ΟΥ.

Ε.Β.Ρ.Φ. Ρ. Α. Ρ.Ν. Ι.Χ. Σ.Α. Σ.Σ. ΟΥ. ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΥΤΙΚΗΣ ΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΡΗΓΑΣ MD, FEBU ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ. ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Λειτουργίες του ουρογεννητικού συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο

Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο Η σεξουαλικότητα είναι ένα πολύ προσωπικό ζήτηµα για όλους µας. Η σεξουαλική συµπεριφορά και η στάση απέναντι σε αυτή διαφέρει σηµαντικά από άτοµο σε άτοµο και διαµορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 10 IOYNIOΣ 2014 ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 10 IOYNIOΣ 2014 ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΥΧΟΣ 10 IOYNIOΣ 2014 ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Σε λειτουργία το νέο ακτινογραφικό μηχάνημα στην καινούργια πτέρυγα Πρώτο Διεπιστημονικό Ογκολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Λήψη του σεξουαλικού ιστορικού

Λήψη του σεξουαλικού ιστορικού ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Λήψη του σεξουαλικού ιστορικού John Tomlinson Πολλοί ιατροί, νοσοκόμες και φοιτητές ιατρικής ανησυχούν σχετικά με την ικανότητά τους να πάρουν ένα σωστό ιστορικό από έναν ασθενή με σεξουαλικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης Σύγκριση του καρκίνου του προστάτη µε άλλους καρκίνους Καρκίνος Προστάτη Ο συχνότερος καρκίνος στον

Διαβάστε περισσότερα

Στυτική δυσλειτουργία Η Αυθόρμητη Λύση

Στυτική δυσλειτουργία Η Αυθόρμητη Λύση Στυτική δυσλειτουργία Η Αυθόρμητη Λύση Στυτική δυσλειτουργία είναι η αδυναμία επίτευξης στύσης, αρκετά σκληρής και διαρκούς, ώστε να επιτευχθεί ικανοποιητική σεξουαλική επαφή. Το πρόβλημα είναι πολύ συχνό.

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικείος οργασµός και τι γνωρίζουµε για αυτόν

Γυναικείος οργασµός και τι γνωρίζουµε για αυτόν Γυναικείος οργασµός και τι γνωρίζουµε για αυτόν Φ. Φερενίδου Ειδ/νη Ψυχίατρος, Αιγινήτειο νοσοκοµείο Υπ. Διδάκτωρ Α.Π.Θ. Ινστιτούτο Μελέτης Ουρολογικών Παθήσεων οργάω-ώ οργή ορέγοµαι οργασµός Ετυµολογίες...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ Τα εγκεφαλικά ημισφαίρια διακρίνονται σε δεξιό και αριστερό Διαχωρίζονται μεταξύ τους με μια βαθιά σχισμή, την επιμήκη σχισμή Εντός

Διαβάστε περισσότερα

Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί

Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί τα έσω του σπλήνα Τα επινεφρίδια είναι άνω, πρόσθια και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π.

ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π. Σχήμα 1: Η πορεία του Παρουσίαση Περιστατικού Εικ. 2: Πτερυγοειδής (ΑΡ) ωμοπλάτη Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής. Το παραπληρωματικό νεύρο, που είναι ένα κυρίως κινητικό νεύρο,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π. Πλυτά Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής και Κοινωνικής Αποκατάστασης (Κ.Α.Φ.Κ.Α.) Αμφιλοχίας. Εισαγωγή Το παραπληρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Ορισμός. Συμπτώματα. Αίτια

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Ορισμός. Συμπτώματα. Αίτια Ορισμός Συμπτώματα Αίτια Παράγοντες κινδύνου Επιπλοκές Προετοιμασία για το ραντεβού Εξετάσεις και διάγνωση Θεραπεία Αντιμετώπιση και υποστήριξη Πρόληψη Ορισμός ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ο καρκίνος του προστάτη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ Μέχρι πρόσφατα, παρ όλες τις δυνατότητες που έχουμε στο οπλοστάσιο μας για να απεικονίζουμε όγκους στο ήπαρ και στο πάγκρεας, λόγω της έλλειψης λεπτομερούς απεικονίσεως αλλά και ουσιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ ΗΚΑΡΔΙΑ Η καρδιά που το μέγεθός της είναι λίγο μεγαλύτερο από μία γροθιά, είναι μία διπλή αυτόνομη μυώδης αντλία. Ενώ το βάρος της κυμαίνεται από 280 340 γραμμάρια. Είναι η κεντρική αντλία του κυκλοφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Πεπτικό σύστημα Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Φυσιολογία του στομάχου Η φυσιολογία του στομάχου εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «PROJECT»

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «PROJECT» ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «PROJECT» ΘΕΜΑ : ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ - Σ.Μ.Ν. Υπεύθυνος Καθηγητής κ. ΤΑΪΓΑΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΕ 04.04 Αντωνίου Γιώργος Αχίλλα Χαρούλα Βήτα Βασιλική Ελαφρού Εβίτα Ζέρβα Ευανθία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης !!!! Ποιές μέθοδοι χρησιμοποιούνται? Ποιά μέθοδος θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Θωρακικό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Θώρακας Γενική επισκόπηση Σχετικοί όροι Θώρακας Θωρακικός κλωβός Θωρακικό τοίχωμα Θωρακική κοιλότητα Σχετικοί όροι Θώρακας Περιοχή του σώματος

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11208 Ι. Ένα από τα τμήματα του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα είναι η εκφορητική οδός του σπέρματος η οποία ξεκινά από την επιδιδυμίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΟΥΡΩΝ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΟΥΡΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΟΥΡΩΝ Ζωή Σ. Πολυζοπούλου Αναπλ.καθηγήτρια, DipECVCP Διαγνωστικό Εργαστήριο Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ (ΚΝΣ-ΑΝΣ)

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Επινεφριδιακές ορµόνες και στυτική λειτουργία Γεώργιος Κανάκης

Επινεφριδιακές ορµόνες και στυτική λειτουργία Γεώργιος Κανάκης Επινεφριδιακές ορµόνες και στυτική λειτουργία Γεώργιος Κανάκης Ενδοκρινολόγος Διαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκοµείου Αθηνών Ανατοµία της στύσης επιπολής ραχιαίες φλέβες

Διαβάστε περισσότερα